ભગવદ્ ગીતા · અધ્યાય 9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.1
इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ।
ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ ९.१ ॥
શ્રીભગવાન બોલ્યા: તું અસૂયારહિત છે, તેથી તને આ પરમ ગુહ્ય જ્ઞાન વિજ્ઞાન સહિત કહીશ, જેને જાણીને તું અશુભમાંથી મુક્ત થઈશ.
9.2
राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् ।
प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥ ९.२ ॥
આ રાજવિદ્યા છે, રાજગુહ્ય છે, ઉત્તમ પવિત્ર છે; પ્રત્યક્ષ અનુભવાય તેવી, ધર્મયુક્ત, આચરવામાં અત્યંત સરળ અને અવિનાશી છે.
9.3
अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परन्तप ।
अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥ ९.३ ॥
હે પરંતપ, આ ધર્મમાં શ્રદ્ધા ન રાખનારા પુરુષો મને પ્રાપ્ત કર્યા વિના મૃત્યુરૂપ સંસારના માર્ગમાં પાછા ફરે છે.
9.4
मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना ।
मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥ ९.४ ॥
મારા અવ્યક્ત સ્વરૂપથી આ સમગ્ર જગત વ્યાપ્ત છે. સર્વ પ્રાણીઓ મારામાં સ્થિત છે, પણ હું તેમનામાં સ્થિત નથી.
9.5
न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् ।
भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥ ९.५ ॥
છતાં પ્રાણીઓ મારામાં સ્થિત નથી; મારો ઈશ્વરીય યોગ જો. પ્રાણીઓનું ધારણ કરનાર અને તેમને ઉત્પન્ન કરનાર હોવા છતાં મારો આત્મા પ્રાણીઓમાં સ્થિત નથી.
9.6
यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् ।
तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥ ९.६ ॥
જેમ સર્વત્ર વિચરતો મહાન વાયુ સદા આકાશમાં સ્થિત રહે છે, તેમ સર્વ પ્રાણીઓ મારામાં સ્થિત છે એમ જાણ.
9.7
सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् ।
कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥ ९.७ ॥
હે કૌંતેય, કલ્પના અંતે બધાં પ્રાણીઓ મારી પ્રકૃતિમાં લીન થાય છે, અને કલ્પના આરંભે હું તેમને ફરી સર્જું છું.
9.8
प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः ।
भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ॥ ९.८ ॥
મારી પ્રકૃતિનો આશ્રય લઈને, પ્રકૃતિના વશે પરવશ એવા આ સમગ્ર પ્રાણીસમૂહને હું વારંવાર સર્જું છું.
9.9
न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ।
उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥ ९.९ ॥
હે ધનંજય, તે કર્મો મને બાંધતાં નથી, કારણ કે હું તે કર્મોમાં અનાસક્ત રહીને ઉદાસીનની જેમ સ્થિત રહું છું.
9.10
मयाऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् ।
हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ॥ ९.१० ॥
હે કૌંતેય, મારી અધ્યક્ષતામાં પ્રકૃતિ ચર અને અચર સહિત જગતને ઉત્પન્ન કરે છે; આ કારણે જ જગત ફરતું રહે છે.
9.11
अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् ।
परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम् ॥ ९.११ ॥
મૂઢ લોકો માનવ શરીર ધારણ કરેલા મારી અવગણના કરે છે, કારણ કે તેઓ સર્વ ભૂતોના મહેશ્વરરૂપ મારા પરમ ભાવને જાણતા નથી.
9.12
मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः ।
राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥ ९.१२ ॥
વ્યર્થ આશા, વ્યર્થ કર્મ અને વ્યર્થ જ્ઞાનવાળા વિવેકહીન લોકો મોહિત કરનારી રાક્ષસી અને આસુરી પ્રકૃતિનો આશ્રય લે છે.
9.13
महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः ।
भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ ९.१३ ॥
પરંતુ હે પાર્થ, દૈવી પ્રકૃતિનો આશ્રય લેનારા મહાત્માઓ મને ભૂતોનો આદિ અને અવિનાશી જાણીને અનન્ય મનથી ભજે છે.
9.14
सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः ।
नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥ ९.१४ ॥
દૃઢ વ્રતવાળા તેઓ સતત મારું કીર્તન કરતા, પ્રયત્ન કરતા અને ભક્તિપૂર્વક મને નમસ્કાર કરતા, નિત્ય યુક્ત રહીને મારી ઉપાસના કરે છે.
9.15
ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते ।
एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम् ॥ ९.१५ ॥
અને બીજા કેટલાક જ્ઞાનયજ્ઞ દ્વારા યજન કરતા, વિશ્વતોમુખ એવા મારી એકત્વભાવે, પૃથક્ભાવે અને અનેક પ્રકારે ઉપાસના કરે છે.
9.16
अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाऽहमहमौषधम् ।
मंत्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ॥ ९.१६ ॥
હું ક્રતુ છું, હું યજ્ઞ છું, હું સ્વધા છું, હું ઔષધિ છું; હું મંત્ર છું, હું જ ઘી છું, હું અગ્નિ છું અને હું જ હોમાતી આહુતિ છું.
9.17
पिताऽहमस्य जगतो माता धाता पितामहः ।
वेद्यं पवित्रमोंकार ऋक् साम यजुरेव च ॥ ९.१७ ॥
આ જગતનો પિતા, માતા, ધારણ કરનાર અને પિતામહ હું છું; જાણવા યોગ્ય, પવિત્ર, ઓંકાર અને ઋગ્, સામ તથા યજુર્વેદ પણ હું જ છું.
9.18
गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् ।
प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥ ९.१८ ॥
હું જ ગતિ, ભરણપોષણ કરનાર, પ્રભુ, સાક્ષી, નિવાસ, શરણ અને સુહૃદ છું; હું જ ઉત્પત્તિ, પ્રલય, આધાર, નિધાન અને અવિનાશી બીજ છું.
9.19
तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च ।
अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥ ९.१९ ॥
હે અર્જુન, હું જ તાપ આપું છું; હું જ વરસાદને રોકું છું અને વરસાવું છું. હું જ અમૃત અને મૃત્યુ પણ છું, સત્ અને અસત્ પણ હું જ છું.
9.20
त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा ।
यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते ।
ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक ।
मश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥ ९.२० ॥
ત્રણ વેદોના જાણકાર, સોમપાન કરનારા, પાપોથી શુદ્ધ થયેલા લોકો યજ્ઞો દ્વારા મારું પૂજન કરીને સ્વર્ગપ્રાપ્તિની પ્રાર્થના કરે છે. તેઓ પુણ્યમય દેવેન્દ્રલોક પામીને સ્વર્ગમાં દેવોના દિવ્ય ભોગો ભોગવે છે.
9.21
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं ।
क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति ।
एव त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना ।
गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ ९.२१ ॥
તેઓ તે વિશાળ સ્વર્ગલોક ભોગવીને પુણ્ય ક્ષીણ થતાં મૃત્યુલોકમાં પ્રવેશે છે. આ રીતે ત્રણ વેદોના ધર્મને અનુસરનારા, કામનાઓ ઇચ્છનારા લોકો આવાગમનને પામે છે.
9.22
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ ९.२२ ॥
જે લોકો અનન્ય ભાવે મારું ચિંતન કરતા મારી ઉપાસના કરે છે, તે નિત્યયુક્ત લોકોનો યોગક્ષેમ હું વહન કરું છું.
9.23
येऽप्यन्यदेवता भक्ता यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः ।
तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥ ९.२३ ॥
હે કૌંતેય, જે ભક્તો શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈને અન્ય દેવતાઓનું પૂજન કરે છે, તેઓ પણ મારું જ પૂજન કરે છે, પરંતુ વિધિપૂર્વક નહીં.
9.24
अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च ।
न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥ ९.२४ ॥
કારણ કે સર્વ યજ્ઞોનો ભોક્તા અને સ્વામી હું જ છું. પરંતુ તેઓ મને તત્ત્વથી જાણતા નથી, તેથી તેઓ પતન પામે છે.
9.25
यान्ति देवव्रता देवान् पितृ़न्यान्ति पितृव्रताः ।
भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् ॥ ९.२५ ॥
દેવતાઓના વ્રતીઓ દેવતાઓને પામે છે, પિતૃઓના વ્રતીઓ પિતૃઓને પામે છે, ભૂતોના પૂજકો ભૂતોને પામે છે, અને મારી ઉપાસના કરનારા મને જ પામે છે.
9.26
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ ९.२६ ॥
જે ભક્તિથી મને પાન, ફૂલ, ફળ કે જળ અર્પણ કરે છે, તે શુદ્ધ મનવાળાએ ભક્તિથી અર્પેલું તે હું સ્વીકારું છું.
9.27
यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत् ।
यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ ९.२७ ॥
હે કૌંતેય, તું જે કરે છે, જે ખાય છે, જે હોમ કરે છે, જે દાન આપે છે અને જે તપ કરે છે, તે બધું મને અર્પણ કર.
9.28
शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः ।
संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥ ९.२८ ॥
આ રીતે તું શુભ અને અશુભ ફળ આપનારાં કર્મબંધનોમાંથી મુક્ત થઈશ; સંન્યાસયોગથી યુક્ત ચિત્તવાળો થઈ, મુક્ત થઈને તું મને પામીશ.
9.29
समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः ।
ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥ ९.२९ ॥
હું સર્વ પ્રાણીઓમાં સમાન છું; મારે કોઈ દ્વેષપાત્ર નથી, કે પ્રિય નથી. પરંતુ જેઓ ભક્તિથી મને ભજે છે, તેઓ મારામાં છે અને હું પણ તેમનામાં છું.
9.30
अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् ।
साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥ ९.३० ॥
અત્યંત દુરાચારી પણ જો અનન્ય ભાવથી મને ભજે, તો તેને સાધુ જ માનવો, કારણ કે તેણે યોગ્ય નિશ્ચય કર્યો છે.
9.31
क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति ।
कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति ॥ ९.३१ ॥
તે શીઘ્ર ધર્માત્મા બને છે અને શાશ્વત શાંતિ પામે છે. હે કૌંતેય, નિશ્ચિતપણે જાણ કે મારો ભક્ત ક્યારેય નાશ પામતો નથી.
9.32
मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ ९.३२ ॥
હે પાર્થ, જેઓ પાપયોનિના હોય, તેમજ સ્ત્રીઓ, વૈશ્યો અને શૂદ્રો પણ, મારો આશ્રય લઈને પરમ ગતિ પામે છે.
9.33
किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा ।
अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥ ९.३३ ॥
તો પછી પુણ્યશાળી બ્રાહ્મણો અને ભક્ત રાજર્ષિઓનું તો કહેવું જ શું! આ અનિત્ય અને સુખરહિત લોકને પામીને મને ભજ.
9.34
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ॥ ९.३४ ॥
મારામાં મન રાખ, મારો ભક્ત બન, મારું યજન કર, મને નમસ્કાર કર. આ રીતે પોતાને જોડીને, મને જ પરમ આશ્રય માનીને, તું મને જ પામીશ.