यजुर्वेद · अध्याय 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1
कृष्णोऽस्य् आखरेष्ठो ऽग्नये त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ।
वेदिर् असि बर्हिषे त्वा जुष्टां प्रोक्षामि ।
बर्हिर् असि स्रुग्भ्यस् त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ॥ २.१ ॥
तू काळा आहेस, अग्नीसाठी निवडलेला; स्वीकृत अशा तुला मी प्रोक्षण करतो. तू वेदी आहेस, बर्हिसासाठी; स्वीकृत अशा तुला मी प्रोक्षण करतो. तू बर्हिस (दर्भ) आहेस, स्रुकांसाठी; स्वीकृत अशा तुला मी प्रोक्षण करतो.
2.2
अदित्यै व्युन्दनम् असि ।
विष्णो स्तुपो ऽसि ।
ऊर्णम्रदसं त्वा स्तृणामि स्वासस्थां देवेभ्यः ।
भुवपतये स्वाहा ।
भुवनपतये स्वाहा ।
भूतानां पतये स्वाहा ॥ २.२ ॥
तू अदितीसाठी पसरण्याचे साधन आहेस. हे विष्णो, तू गुच्छ आहेस. लोकरीसारख्या मऊ अशा तुला देवांसाठी सुखाने बसेल असे मी पसरतो. भुवःपतीला स्वाहा. भुवनपतीला स्वाहा. भूतांच्या पतीला स्वाहा.
2.3
गन्धर्वस् त्वा विश्वावसुः परि दधातु विश्वस्यारिष्ट्यै यजमानस्य परिधिर् अस्य् अग्निर् इड ऽīडितः ।
इन्द्रस्य बाहुर् असि दक्षिणो विश्वस्यारिष्ट्यै यजमानस्य परिधिर् अस्य् अग्निर् इड ऽ ईडितः ।
मित्रावरुणौ त्वोत्तरतः परि धत्तां ध्रुवेण धर्मणा विश्वस्यारिष्ट्यै यजमानस्य परिधिर् अस्य् अग्निर् इड ऽ ईडितः ॥ २.३ ॥
गंधर्व विश्वावसू तुला सभोवती ठेवो, सर्वांच्या अनर्थरहितपणासाठी आणि यजमानासाठी; तू परिधी आहेस, अग्नी, स्तुत. तू इंद्राचा उजवा बाहू आहेस, सर्वांच्या अनर्थरहितपणासाठी आणि यजमानासाठी; तू परिधी आहेस, अग्नी, स्तुत. मित्रावरुण उत्तरेकडून तुला सभोवती ठेवोत, स्थिर धर्माने; सर्वांच्या अनर्थरहितपणासाठी आणि यजमानासाठी; तू परिधी आहेस, अग्नी, स्तुत.
2.4
वीतिहोत्रं त्वा कवे द्युमन्तꣳ सम् इधीमहि ।
अग्ने बृहन्तम् अध्वरे ॥ २.४ ॥
हे कवी, वीतिहोत्रा, तुला तेजस्वी रूपात आम्ही प्रज्वलित करतो. हे अग्नी, यज्ञात महान असलेल्या तुला.
2.5
समिद् असि ।
सूर्यस् त्वा पुरस्तात् पातु कस्याश् चिद् अभिशस्त्यै ।
सवितुर् बाहू स्थः ।
ऽ ऊर्णम्रदसं त्वा स्तृणामि स्वासस्थं देवेभ्यः ।
ऽ आ त्वा वसवो रुद्रा ऽ आदित्याः सदन्तु ॥ २.५ ॥
तू समिधा आहेस. सूर्य पुढून कोणत्याही निंदेपासून तुझे रक्षण करो. तू सवितृचे दोन बाहू आहेस. देवांसाठी लोकरीसारखा मऊ तुला मी पसरतो. वसू, रुद्र, आदित्य तुझ्यावर बसोत.
2.6
घृताच्य् असि जुहूर् नाम्ना सेदं प्रियेण धाम्ना प्रियꣳ सद ऽ आ सीद ।
घृताच्य् अस्य् उपभृन् नाम्ना सेदं प्रियेण धाम्ना प्रियꣳ सद ऽ आ सीद ।
घृताच्य् असि ध्रुवा नाम्ना सेदं प्रियेण धाम्ना प्रियꣳ सदऽ आ सीद ।
प्रियेण धाम्ना प्रियꣳ सद ऽआ सीद ।
ध्रुवा ऽ असदन्न् ऋतस्य योनौ ता विष्णो पाहि ।
पाहि यज्ञं ।
पाहि यज्ञपतिम् ।
पाहि मां यज्ञन्यम् ॥ २.६ ॥
तू घृताची आहेस, जुहू नावाने; येथे प्रिय धामात, प्रिय आसनावर बस. तू घृताची आहेस, उपभृत् नावाने... ध्रुवा नावाने... बस. ध्रुवा ऋताच्या गर्भात बसल्या. हे विष्णो, त्यांचे रक्षण कर. यज्ञाचे रक्षण कर. यज्ञपतीचे रक्षण कर. यज्ञास योग्य अशा मला रक्षण कर.
2.7
अग्ने वाजजिद् वाजं त्वा सरिष्यन्तं वाजजितꣳ सं मार्ज्मि ।
नमो देवेभ्यः ।
स्वधा पितृभ्यः ।
सुयमे मे भूयास्तम् ॥ २.७ ॥
वाजाला जिंकणाऱ्या अग्नी, वाजाकडे जाणार्‍या आणि वाज जिंकलेल्या तुला मी शुद्ध करतो. देवांना नमस्कार. पितरांना स्वधा. माझ्यासाठी सहज नियंत्रित होणारे असा.
2.8
अस्कन्नम् अद्य देवेभ्यऽ आज्यꣳ सं भ्रियासम् ।
अङ्घ्रिणा विष्णो मा त्वाव क्रमिषम् ।
वसुमतीम् अग्ने ते छायाम् उप स्थेषं विष्णो स्थानम् असि ।
इत ऽ इन्द्रो वीर्यम् अकृणोद् ऊर्ध्वो ध्वर ऽआस्थात् ॥ २.८ ॥
आज देवतांसाठी न सांडलेले तूप चांगले आणो. हे विष्णो, पायाने मी तुला तुडवू नये. हे अग्नी, धनसमृद्ध तुझ्या छायेजवळ मी उभा राहो. हे विष्णो, तू स्थान आहेस. येथून इंद्राने वीर्य दाखवले; उंच यज्ञ उभा राहिला.
2.9
अग्ने वेर् होत्रं वेर् दूत्यम् ।
अवतां त्वां द्यावापृथिवी ।
ऽअव त्वं द्यावापृथिवी स्विष्टकृद् देवेभ्यो इन्द्रऽ आज्येन हविषा भूत् स्वाहा ।
सं ज्योतिषा ज्योतिः ॥ २.९ ॥
हे अग्नी, होत्याचे कार्य आणि दूताचे कार्य तू जाण. द्यावापृथिवी तुझे रक्षण करोत. हे द्यावापृथिवी, तुम्हीही खाली रक्षण करा; स्विष्टकृत् देवांसाठी इंद्र तूप आणि हविषाने होवो. स्वाहा. प्रकाशाने प्रकाश मिळो.
2.10
मयीदम् इन्द्र ऽइन्द्रियं दधात्व् अस्मान् रायो मघवानः सचन्ताम् ।
अस्माकꣳ सन्त्व् आशिषः सत्या नः सन्त्व् आशिषः ।
ऽउपहूता पृथिवी मातोप मां पृथिवी माता ह्वयताम् ।
अग्निर् आग्नीध्रात् स्वाहा ॥ २.१० ॥
इंद्रा, माझ्यामध्ये हे इंद्रियसामर्थ्य स्थापन कर. धनवान लोक आमच्याशी संलग्न होवोत. आमच्या इच्छा पूर्ण होवोत, आमचे आशीर्वाद सत्य होवोत. आवाहन केलेली पृथ्वीमाता मला जवळ बोलावो. आग्नीध्रातून अग्नी; स्वाहा.
2.11
उपहूतो द्यौष् पितोप मां द्यौष् पिता ह्वयताम् अग्निर् आग्नीध्रात् स्वाहा ।
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
प्रति गृह्णामि ।
अग्नेष् ट्वास्येन प्राश्नामि ॥ २.११ ॥
आवाहन केलेला पिता द्यौ मला जवळ बोलावो. आग्नीध्रातून अग्नी; स्वाहा. सवितादेवाच्या प्रेरणेने, अश्विनींच्या बाहूंनी, पूषनच्या हातांनी तुला ग्रहण करतो. अग्नीच्या मुखाने तुला खातो.
2.12
एतं ते देव सवितर् यज्ञं प्राहुर् बृहस्पतये ब्रह्मणे ।
तेन यज्ञम् अव तेन यज्ञपतिं तेन माम् अव ॥ २.१२ ॥
हे देव सविता, हा यज्ञ त्यांनी बृहस्पती आणि ब्रह्म्यासाठी सांगितला आहे. त्याने यज्ञाचे रक्षण कर, त्याने यज्ञपतीचे रक्षण कर, त्याने माझे रक्षण कर.
2.13
मनो जूतिर् जुषताम् आज्यस्य बृहस्पतिर् यज्ञम् इमं तनोतु ।
अरिष्टं यज्ञꣳ सम् इमं दधातु विश्वे देवासऽ इह मादयन्ताम् ओ३ं प्र तिष्ठ ॥ २.१३ ॥
मनाची गती आज्याचे सेवन करो. बृहस्पती या यज्ञाचा विस्तार करो. हा अहिंसित यज्ञ नीट स्थापन करो. सर्व विश्वेदेव येथे आनंदित होवोत. ओम्, पुढे उभा राहा.
2.14
एषा तेऽ अग्ने समित् तया वर्धस्व चा च प्यायस्व ।
वर्धिषीमहि च वयम् आ च प्यासिषीमहि ।
अग्ने वाजजिद् वाजं त्वा ससृवाꣳसं वाजजितꣳ सं मार्ज्मि ॥ २.१४ ॥
हे अग्नी, ही तुझी समिधा आहे; तिच्याद्वारे वाढ आणि परिपूर्ण हो. आम्हीही वाढू आणि परिपूर्ण होऊ. हे अग्नी, बलजित, बलासह पुढे गेलेल्या तुला मी उत्तम प्रकारे शुद्ध करतो.
2.15
अग्नीषोमयोर् उज्जितिम् अनूज्जेषं वाजस्य मा प्रसवेन प्रोहामि ।
अग्नीषोमौ तम् अपनुदतां योऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो वाजस्यैनं प्रसवेनापोहामि ।
इन्द्राग्न्योर् उज्जितिम् अनूज्जेषं वाजस्य मा प्रसवेन प्रोहामि ।
इन्द्राग्नी तम् अप नुदतां यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो वाजस्यैनं प्रसवेनापोहामि ॥ २.१५ ॥
अग्नि-सोमांच्या उत्कृष्ट विजयानंतर मी जिंकतो; बलाच्या प्रेरणेने पुढे जातो. जो आमचा द्वेष करतो आणि ज्याचा आम्ही द्वेष करतो, त्याला अग्नी व सोम दूर घालोत. बलाच्या प्रेरणेने मी याला दूर करतो. इंद्र-अग्नींच्या उत्कृष्ट विजयानंतर मी जिंकतो; बलाच्या प्रेरणेने पुढे जातो. जो आमचा द्वेष करतो आणि ज्याचा आम्ही द्वेष करतो, त्याला इंद्र व अग्नी दूर घालोत. बलाच्या प्रेरणेने मी याला दूर करतो.
2.16
वसुभ्यस् त्वा ।
रुद्रेभ्यस् त्वा ।
आदित्येभ्यस् त्वा ।
सं जानाथां द्यावापृथिवी ।
मित्रावरुणौ त्वा वृष्ट्यावताम् ।
व्यन्तु वयो क्तꣳ रिहाणाः ।
मरुतां पृषतीर् गच्छ वशा पृश्निर् भूत्वा दिवं गच्छ ततो नो वृष्टिम् आ वह ।
चक्षुष्पा ऽअग्ने ऽसि चक्षुर् मे पाहि ॥ २.१६ ॥
वसूंसाठी तुला. रुद्रांसाठी तुला. आदित्यांसाठी तुला. द्यावापृथिवींनी एकमेकांना जाणावे. मित्रावरुणांनी तुला पावसाने आच्छादावे. उच्चारलेला मंत्र त्यांनी पोषण म्हणून पसरवावा. हे मरुतांच्या ठिपकेदार माते, जा; वंध्या गाय ठिपकेदार होऊन स्वर्गाला जावो, तेथून आम्हाला पाऊस आणावा. हे अग्नी, तू डोळ्यांचा रक्षक आहेस; माझ्या डोळ्यांचे रक्षण कर.
2.17
यं परिधिं पर्यधत्थाऽ अग्ने देव पणिभिर् गुह्यमानः ।
तं तऽ एतम् अनु जोषं भराम्य् नेत् त्वद् अपचेतयातै ।
ऽअग्नेः प्रियं पाथोऽपीतम् ॥ २.१७ ॥
हे देव अग्नी, पणींनी लपवलेला असताना तू भोवती ठेवलेली ती परिधी, तुझ्या प्रेमाने तुला हे मी आणतो; तू माझ्यापासून दूर होऊ नयेस म्हणून. अग्नीचा प्रिय मार्ग लपलेला आहे.
2.18
सꣳस्रवभागा स्थेषा बृहन्तः प्रस्तरेष्ठाः परिधेयाश् च देवाः ।
इमां वाचम् अभि विश्वे गृणन्त ऽआसद्यास्मिन् बर्हिषि मादयध्वम् ।
स्वाहा वाट् ॥ २.१८ ॥
तुम्ही संस्रवभाग आहात; हे महान देवांनो, प्रस्तरावर स्थित असलेले आणि परिधीचे देव. या वाणीची सर्व देव स्तुती करत, या बर्हिवर बसून आनंद घ्या. स्वाहा, वाट्.
2.19
घृताची स्थो धुर्यौ पातꣳ सुम्ने स्थः सुम्ने मा धत्तम् ।
यज्ञ नमश् च तऽ उप च यज्ञस्य शिवे सं तिष्ठस्व स्विष्टे मे संतिष्ठस्व ॥ २.१९ ॥
तुम्ही तूप सांडणारे, जोखडाची जोडी आहात; रक्षण करा. तुम्ही कृपेत आहात, कृपा माझ्यात ठेवा. हे यज्ञा, तुला नमस्कार; यज्ञाजवळ, कल्याणकारी रूपात स्थिर राहा; माझ्या सुयिष्ट यज्ञात स्थिर राहा.
2.20
अग्नेऽ दब्धायो ऽशीतम पाहि मा दिद्योः ।
पाहि प्रसित्यै ।
पाहि दुरिष्ट्यै ।
पाहि दुरद्मन्याऽ अविषं नः पितुं कृणु ।
सुषदा योनौ स्वाहा वाट् ।
अग्नये संवेशपतये स्वाहा ।
सरस्वत्यै यशोभगिन्यै स्वाहा ॥ २.२० ॥
हे अग्नी, अजेय, अति तीक्ष्ण; माझे रक्षण कर. विजेपासून रक्षण कर. पाशापासून रक्षण कर. दुष्ट यज्ञापासून रक्षण कर. दुष्ट विचारापासून; आम्हाला विषरहित अन्न दे. सुस्थित आसनात — स्वाहा, वाट्. संवेशपती अग्नीला स्वाहा. यशोभगिनी सरस्वतीला स्वाहा.
2.21
वेदो ऽसि येन त्वं देव वेद देवेभ्यो वेदोऽ भवस् तेन मह्यं वेदो भूयाः ।
देवा गातुविदो गातुं वित्त्वा गातुम् इत ।
मनसस् पतऽ इमं देव यज्ञꣳ स्वाहा वाते धाः ॥ २.२१ ॥
तू वेद (धन) आहेस; ज्याद्वारे हे देवा, तू जाणतोस; देवांसाठी तू वेद (धन) झालास; त्याद्वारे माझ्यासाठी वेद (धन) हो. हे देवांनो, मार्ग जाणणारे, मार्ग मिळवून मार्गाने चला. हे मनाच्या पती, हे देवा, या यज्ञाला स्वाहा; वायूत ठेव.
2.22
सं बर्हिर् अङ्क्ताꣳ हविषा घृतेन सम् आदित्यैर् वसुभिः सं मरुद्भिः ।
सम् इन्द्रो विश्वदेवेभिर् अङ्क्तां दिव्यं नभो गच्छतु यत् स्वाहा ॥ २.२२ ॥
हे बर्हिस् (दर्भ) हविस्‌ व तुपाने सजो; आदित्य, वसू व मरुतांसह सजो. इंद्र विश्वदेवांसह याला सजवो; दिव्य आकाशाला जावो — स्वाहा.
2.23
कस् त्वा वि मुञ्चति स त्वा वि मुञ्चति कस्मै त्वा वि मुञ्चति तस्मै त्वा वि मुञ्चति ।
पोषाय ।
रक्षसां भागो ऽसि ॥ २.२३ ॥
जो तुला मुक्त करतो, तो तुला मुक्त करतो; ज्याच्यासाठी तुला मुक्त करतो, त्याच्यासाठी तुला मुक्त करतो. पोषणासाठी. तू राक्षसांचा भाग आहेस.
2.24
सं वर्चसा पयसा सं तनूभिर् अगन्महि मनसा सꣳ शिवेन ।
त्वष्टा सुदत्रो वि दधातु रायोऽ नुमार्ष्टु तन्वो यद् विलिष्टम् ॥ २.२४ ॥
आम्ही वर्चस् आणि पयस् यांनी युक्त होऊ, शरीरांनी, मन आणि कल्याणाने युक्त होऊ. उत्तम दाता त्वष्टा धन वाटो; शरीरातील जे दोषयुक्त आहे ते शुद्ध करो.
2.25
दिवि विष्णुर् व्यक्रꣳस्त जागतेन छन्दसा ततो निर्भक्तो यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ।
अन्तरिक्षे विष्णुर् व्यक्रꣳस्त जागतेन छन्दसा ततो निर्भक्तो योऽ स्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ।
पृथिव्यां विष्णुर् व्यक्रꣳस्त जागतेन छन्दसा ततो निर्भक्तो यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ।
अस्माद् ऽअन्नादस्यै प्रतिष्ठायै ।
ऽ अगन्म स्वः ।
सं ज्योतिषाभूम ॥ २.२५ ॥
द्युलोकात विष्णूने जागत छंदाने पाऊल टाकले; तिथून जो आमचा द्वेष करतो आणि जो आम्ही द्वेष करतो, तो दूर केला गेला. अंतरिक्षात विष्णूने जागत छंदाने पाऊल टाकले; तिथून जो आमचा द्वेष करतो आणि जो आम्ही द्वेष करतो, तो दूर केला गेला. पृथ्वीवर विष्णूने जागत छंदाने पाऊल टाकले; तिथून जो आमचा द्वेष करतो आणि जो आम्ही द्वेष करतो, तो दूर केला गेला. या अन्नासाठी, या प्रतिष्ठेसाठी. आम्ही स्वर्ग प्राप्त करो. आम्ही तेजाने युक्त होऊ.
2.26
स्वयम्भूर् असि श्रेष्ठो रश्मिर् ऽवर्चोदा असि वर्चो मे देहि ।
सूर्यस्यावृतम् अन्व् आवर्ते ॥ २.२६ ॥
तू स्वयंभू आहेस, श्रेष्ठ आहेस; तू किरण आहेस, तेज देणारा आहेस; मला तेज दे. सूर्याच्या आवर्तनात, त्याच्या चक्रमार्गात.
2.27
अग्ने गृहपते सुगृहपतिस् त्वयाऽग्ने ऽहं गृहपतिना भूयासꣳ सुगृहपतिस् त्वं मयाऽग्ने गृहपतिना भूयाः ।
अस्थूरि णौ गार्हपत्यानि सन्तु शतꣳ हिमाः ।
सूर्यस्यावृतम् अन्व् आवर्ते ॥ २.२७ ॥
हे अग्नी, गृहपती! तुझ्यामुळे मी उत्तम गृहपती होवो; माझ्यामुळे तू गृहपतीसह उत्तम गृहपती हो. आमची गार्हपत्य कर्मे अखंड असोत, शंभर हिवाळे. सूर्याच्या आवर्तनात.
2.28
अग्ने व्रतपते व्रतम् अचारिषं तद् अशकं तन् मेऽ राधि ।
इदम् अहं यऽ एवाऽस्मि सोऽस्मि ॥ २.२८ ॥
हे अग्नी, व्रतपती! मी व्रताचे आचरण केले; ते माझ्याकडून झाले. ते मला सिद्ध होवो. मी हा आहे; मी खरोखर जो आहे, तोच मी आहे.
2.29
अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहा ।
सोमाय पितृमते स्वाहा ।
अपहता ऽ असुरा रक्षाꣳसि वेदिषदः ॥ २.२९ ॥
कव्यवाहन अग्नीला स्वाहा. पितृमान् सोमाला स्वाहा. वेदीवर बसलेले असुर आणि राक्षस दूर पळवले गेले.
2.30
ये रूपाणि प्रतिमुञ्चमाना ऽ असुराः सन्तः स्वधया चरन्ति ।
परापुरो निपुरो ये भरन्त्य् अग्निष्टाँन् लोकात् प्र णुदात्य् अस्मात् ॥ २.३० ॥
जे असुर रूपे धारण करून स्वधेने संचार करतात, जे परापुर आणि निपुर धारण करतात — अग्नी त्यांना या लोकातून दूर पळवतो.
2.31
अत्र पितरो मादयध्वं यथाभागम् आ वृषायध्वम् ।
अमीमदन्त पितरो यथाभागम् आ वृषायिषत ॥ २.३१ ॥
येथे, हे पितरांनो, आपापल्या भागाप्रमाणे आनंदित व्हा; पूर्णपणे बलवान व्हा. पितर आपापल्या भागाप्रमाणे आनंदित झाले; पूर्णपणे बलवान झाले.
2.32
नमो वः पितरो रसाय नमो वः पितरः शोषाय नमो वः पितरो जीवाय नमो वः पितरः स्वधायै नमो वः पितरो घोराय नमो वः पितरो मन्यवे नमो वः पितरः पितरो नमो वो गृहान्नः पितरो दत्त सतो वः पितरो देष्मैतद्वः पितरो वासः ॥ २.३२ ॥
हे पितरांनो, तुमच्या रसासाठी नमस्कार; हे पितरांनो, तुमच्या शोषासाठी नमस्कार; हे पितरांनो, तुमच्या जीवनासाठी नमस्कार; हे पितरांनो, तुमच्या स्वधेसाठी नमस्कार; हे पितरांनो, तुमच्या घोरतेसाठी नमस्कार; हे पितरांनो, तुमच्या मन्युसाठी नमस्कार. हे पितरांनो, तुम्हाला नमस्कार. हे पितरांनो, आमच्या घरांसाठी जे आहे ते द्या. हे पितरांनो, तुम्हाला हे — हे वस्त्र — आम्ही देऊ.
2.33
आ धत्त पितरो गर्भं कुमारं पुष्करस्रजम् ।
यथेह पुरुषो ऽसत् ॥ २.३३ ॥
हे पितरांनो, गर्भाला, कमळमाला घातलेल्या कुमाराला धारण करा; येथे एक पुरुष असावा.
2.34
ऊर्जं वहन्तीर् अमृतं घृतं पयः कीलालं परिस्रुतम् ।
स्वधा स्थ तर्पयत मे पितॄन् ॥ २.३४ ॥
ऊर्ज, अमृत, तूप, दूध व कीलाल वाहून नेणाऱ्या तुम्ही स्वधा आहात; माझ्या पितरांना तृप्त करा.