Yajurveda · Adhyāya 24
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
24.1
अश्वस् तूपरो गोमृगस् ते प्राजापत्याः कृष्णग्रीव ऽ आग्नेयो रराटे पुरस्तात् सारस्वती मेष्य् अधस्ताद्धन्वोर् आश्विनाव् अधोरामौ बाह्वोः सौमपौष्णः श्यामो नाभ्याꣳ सौर्ययामौ श्वेतश् च कृष्णश् च पार्श्वयोस् त्वाष्ट्रौ लोमशसक्थौ सक्थ्योर् वायव्यः श्वेतः पुच्छ ऽ इन्द्राय स्वपस्याय वेहद् वैष्णवो वामनः ॥ २४.१ ॥
The horse is tūpara; a cow or a deer; they belong to Prajāpati. The black-necked one belongs to Agni; on the forehead, in front, the ewe of Sarasvatī; below, on the jaws, the two Aśvins; on the lower part, two without marks; on the arms, Soma and Pūṣan; the dark one at the navel; Sūrya and Yama, two; white and black on the two flanks, the two of Tvaṣṭṛ; hairy-thighed; on the thighs, Vāyu; the white-tailed one for Indra, for the skilful one, the vehat bull; the dwarf of Viṣṇu.
24.2
रोहितो धूम्ररोहितः कर्कन्धुरोहितस् ते सौम्या बभ्रुर् अरुणबभ्रुः शुकबभ्रुस् ते वारुणाः शितिरन्ध्रो ऽन्यतःशितिरन्ध्रः समन्तशितिरन्ध्रस् ते सावित्राः शितिबाहुर् अन्यतःशितिबाहुः समन्तशितिबाहुस् ते बार्हस्पत्याः पृषती क्षुद्रपृषती स्थूलपृषती ता मैत्रावरुण्यः ॥ २४.२ ॥
The red one, the smoke-red one, the jujube-red one; they belong to Soma. The brown one, the reddish-brown one, the parrot-brown one; they belong to Varuṇa. White-spotted, white-spotted on the other side, white-spotted all around; they belong to Savitṛ. White-armed, white-armed on the other side, white-armed all around; they belong to Bṛhaspati. Spotted, small-spotted, large-spotted; they belong to Mitra and Varuṇa.
24.3
शुद्धवालः सर्वशुद्धवालो मणिवालस् त ऽ आश्विनाः श्यॆतः श्येताक्षो ऽरुणस् ते रुद्राय पशुपतये कर्णा यामा ऽ अवलिप्ता रौद्रा नभोरूपाः पार्जन्याः ॥ २४.३ ॥
Those with pure tails, wholly pure-tailed, with jewel-like tails, belong to the Aśvins. White, white-eyed, reddish, are for Rudra, lord of beasts. Eared, yāma, smeared, of Rudra, sky-coloured, belong to Parjanya.
24.4
पृश्निस् तिरश्चीनपृश्निर् ऊर्ध्वपृश्निस् ते मारुताः फल्गूर् लोहितोर्णी पलक्षी ताः सारस्वत्यः प्लीहाकर्णः शुण्ठाकर्णो ऽद्ध्यालोहकर्णस् ते त्वाष्ट्राः कृष्णग्रीवः शितिकक्षो ऽञ्जिसक्थस् त ऽ ऐन्द्राग्नाः कृष्णाञ्जिर् अल्पाञ्जिर् महाञ्जिस् त ऽ उषस्याः ॥ २४.४ ॥
Spotted, crosswise spotted, upward spotted, belong to the Maruts. Tawny, red-woolled, palakṣī, belong to Sarasvatī. Spleen-eared, ginger-eared, iron-eared, belong to Tvaṣṭṛ. Black-necked, white-flanked, anointed-thighed, belong to Indra-Agni. Black-anointed, little-anointed, great-anointed, belong to Uṣas.
24.5
शिल्पा वैश्वदेव्यो रोहिण्यस् त्र्यवयो वाचे ऽविज्ञाता ऽ अदित्यै सरूपा धात्रे वत्सतर्यो देवानां पत्नीभ्यः ॥ २४.५ ॥
Of varied markings, belong to the Viśvedevas; reddish, three-year-old, are for Vāc (speech); unidentified, are for Aditi; of the same form, are for Dhātṛ; calf-yearling, are for the wives of the gods.
24.6
कृष्णग्रीवा ऽ आग्नेयाः शितिभ्रवो वसूनाꣳ रोहिता रुद्राणाꣳ श्वेता ऽ अवरोकिण ऽ आदित्यानां नभोरूपाः पार्जन्याः ॥ २४.६ ॥
Black-necked belong to Agni; white-browed to the Vasus; red to the Rudras; white, avarokin, to the Ādityas; sky-coloured belong to Parjanya.
24.7
उन्नत ऽ ऋषभो वामनस् त ऽ ऐन्द्रवैष्णवा ऽ उन्नतः शितिबाहुः शितिपृष्ठस् त ऽ ऐन्द्राबार्हस्पत्याः शुकरूपा वाजिनाः कल्माषा ऽ आग्निमारुताः श्यामाः पौष्णाः ॥ २४.७ ॥
A high-humped bull, a dwarf animal, is for you, belonging to Indra and Viṣṇu. The tall one with white arms and white back is for you, belonging to Indra and Bṛhaspati. Boar-formed swift ones; the spotted belong to Agni and the Maruts; the dark ones belong to Pūṣan.
24.8
एता ऽ ऐन्द्राग्ना द्विरूपा ऽ अग्नीषोमीया वामना ऽ अनड्वाह ऽ आग्नावैष्णवा वशा मैत्रावरुण्योऽन्यत एन्यो ऽ मैत्र्यः ॥ २४.८ ॥
These two-formed ones belong to Indra and Agni; the dwarfs belong to Agni and Soma; the draught ox belongs to Agni and Viṣṇu; the barren cows belong to Mitra and Varuṇa; from another herd, and belonging to Mitra.
24.9
कृष्णग्रीवा ऽ आग्नेया बभ्रवः सौम्याः श्वेता वायव्या ऽ अविज्ञाता ऽ अदित्यै सरूपा धात्रे वत्सतर्यो देवानां पत्नीभ्यः ॥ २४.९ ॥
The black-necked belong to Agni; the brown to Soma; the white to Vāyu; the unknown ones to Aditi, those of the same form to Dhātṛ; the young heifers to the wives of the gods.
24.10
कृष्णा भौमा धूम्रा ऽ आन्तरिक्षा बृहन्तो दिव्याः शबला वैद्युताः सिध्मास् तारकाः ॥ २४.१० ॥
The black ones are of the earth; the smoky ones of the atmosphere; the great ones of the heavenly world; the variegated of lightning; the star-spotted ones.
24.11
धूम्रान् वसन्ताया लभते श्वेतान् ग्रीष्माय कृष्णान् वर्षाभ्यो ऽरुणाञ्छरदे पृषतो हेमन्ताय पिशङ्गाञ्छिशिराय ॥ २४.११ ॥
He obtains the smoky ones for spring, the white for summer, the black for the rains, the reddish for autumn, the spotted for winter, and the tawny for the cool season.
24.12
त्र्यवयो गायत्र्यै पञ्चावयस् त्रिष्टुभे दित्यवाहो जगत्यै त्रिवत्सा ऽ अनुष्टुभे तुर्यवाह ऽ उष्णिहे ॥ २४.१२ ॥
Three-year-old animals for the Gāyatrī metre; five-year-old animals for the Triṣṭubh; two-year-old draught oxen for the Jagatī; cows with three calves for the Anuṣṭubh; four-year-old draught oxen for the Uṣṇih.
24.13
पष्ठवाहो विराज ऽ उक्षाणो बृहत्या ऽ ऋषभाः ककुभे ऽनड्वाहः पङ्क्त्यै धेनवो ऽतिच्छन्दसे ॥ २४.१३ ॥
A six-year-old draught ox for the Virāj; bulls for the Bṛhatī; bulls for the Kakubh; draught oxen for the Paṅkti; milch cows for the Aticchandas.
24.14
कृष्णग्रीवा ऽ आग्नेया बभ्रवः सौम्या ऽ उपध्वस्ताः सावित्रा वत्सतर्यः सारस्वत्यः श्यामाः पौष्णाः पृश्नयो मारुता बहुरूपा वैश्वदेवा वशा द्यावापृथिवीयाः ॥ २४.१४ ॥
Black-necked animals for Agni; brown ones for Soma; drooping-eared ones for Savitṛ; yearling heifers for Sarasvatī; dark ones for Pūṣan; spotted ones for the Maruts; many-coloured ones for the Viśvedevas; barren cows for Heaven and Earth.
24.15
उक्ताः संचरा ऽ एता ऽ ऐन्द्राग्नाः कृष्णाः वारुणाः पृश्नयो मारुताः कायास् तूपराः ॥ २४.१५ ॥
These are called wanderers: those for Indra and Agni; black ones for Varuṇa; spotted ones for the Maruts; those for the body and those for the womb.
24.16
अग्नये ऽनीकवते प्रथमजान् आ लभते मरुद्भ्यः सांतपनेभ्यः सवात्यान् मरुद्भ्यो गृहमेधिभ्यो बष्किहान् मरुद्भ्यः क्रीडिभ्यः सꣳसृष्टान् मरुद्भ्यः स्वतवद्भ्योऽनुसृष्टान् ॥ २४.१६ ॥
For Agni, the lord of the host, he offers the first-born animals; for the heat-giving Maruts, animals of the wind; for the Maruts who dwell at home, bashki animals; for the playful Maruts, animals released together; for the self-powerful Maruts, animals released afterwards.
24.17
उक्ताः संचरा ऽ एता ऽ ऐन्द्राग्नाः प्राशृङ्गा माहेन्द्रा बहुरूपा वैश्वकर्मणाः ॥ २४.१७ ॥
These moving-together (saṃcara) animals are declared: those of Indra and Agni, with horns in front, of Mahendra, of many forms, of Viśvakarman.
24.18
धूम्रा बभ्रुनीकाशाः पितॄणाꣳ सोमवतां बभ्रवो बभ्रुनीकाशाः पितॄणां बर्हिषदां कृष्णा बभ्रुनीकाशाः पितॄणाम् अग्निष्वात्तानां कृष्णाः पृषन्तस् त्रैयम्बकाः ॥ २४.१८ ॥
Smoke-colored ones, resembling brown, of the Fathers who possess soma; brown ones, resembling brown, of the Fathers who sit on the sacred grass; black ones, resembling brown, of the Fathers who were given to Agni; black spotted ones, of Tryambaka.
24.19
उक्ताः संचरा ऽ एता शुनासीरीयाः श्वेता वायव्याः श्वेताः सौर्याः ॥ २४.१९ ॥
These moving-together (saṃcara) animals are declared: these are of Śunāsīra; white ones of Vāyu; white ones of Sūrya.
24.20
वसन्ताय कपिञ्जलान् आ लभते ग्रीष्माय कलविङ्कान् वर्षाभ्यस् तित्तिरीञ्छरदे वर्तिका हेमन्ताय ककराञ्छिशिराय विककरान् ॥ २४.२० ॥
For spring he takes partridges (kapiñjala); for summer, sparrows; for the rains, francolins; for autumn, quails; for winter, cranes; for the cool season, other cranes.
24.21
समुद्राय शिशुमारान् आलभते पर्जन्याय मण्डूकान् अद्भ्यो मत्स्यान् मित्राय कुलीपयान् वरुणाय नाक्रान् ॥ २४.२१ ॥
For the ocean he takes dolphins; for Parjanya, frogs; for the waters, fish; for Mitra, crocodiles (kulīpaya); for Varuṇa, nākra creatures.
24.22
सोमाय हꣳसान् आ लभते वायवे बलाका ऽ इन्द्राग्निभ्यां क्रुञ्चान् मित्राय मद्गून् वरुणाय चक्रवाकान् ॥ २४.२२ ॥
For Soma he takes swans; for Vāyu, cranes (balākā); for Indra and Agni, curlews; for Mitra, water-birds (madgu); for Varuṇa, ruddy geese (cakravāka).
24.23
अग्नये कुटरून् आ लभते वनस्पतिभ्य ऽ उलूकान् अग्नीषोमाभ्यां चाषान् अश्विभ्यां मयूरान् मित्रावरुणाभ्यां कपोतान् ॥ २४.२३ ॥
For Agni he seizes kuṭaru birds, for the vanaspatis owls, for Agni and Soma the cāṣa birds, for the Aśvins peacocks, and for Mitra and Varuṇa pigeons.
24.24
सोमाय लबान् आ लभते त्वष्ट्रे कौलीकान् गोषादीर् देवानां पत्नीभ्यः कुलीका देवजामिभ्यो ऽग्नये गृहपतये पारुष्णान् ॥ २४.२४ ॥
For Soma he seizes lab birds, for Tvaṣṭṛ kaulīka birds, for the wives of the gods goṣāda animals, for the divine kinswomen kulīka birds, and for Agni, lord of the household, pāruṣṇa animals.
24.25
अह्ने पारावतान् आ लभते रात्र्यै सीचापूर् अहोरात्रयोः संधिभ्यो जतूर् मासेभ्यो दात्यौहान्त् संवत्सराय महतः सुपर्णान् ॥ २४.२५ ॥
For the day he seizes pārāvata birds, for the night sīcāpū birds, for the junctures of day and night jatu birds, for the months dātyauha birds, and for the great year suparṇa birds.
24.26
भूम्या ऽ आखून् आ लभते ऽन्तरिक्षाय पाङ्क्तान् दिवे कशान् दिग्भ्यो नकुलान् बभ्रुकान् अवान्तरदिशाभ्यः ॥ २४.२६ ॥
For the earth he seizes ākhu animals, for the atmosphere pāṅkta animals, for the sky kaśa animals, for the quarters nakula animals, and for the intermediate quarters babhruka animals.
24.27
वसुभ्य ऽ ऋश्यान् आ लभते रुद्रेभ्यः रुरून् आदित्येभ्यो न्यङ्कून् विश्वेभ्यो देवेभ्यः पृषतान्त् साध्येभ्यः कुलुङ्गान् ॥ २४.२७ ॥
For the Vasus he seizes ṛśya deer, for the Rudras ruru deer, for the Ādityas nyaṅku animals, for all the gods spotted deer, and for the Sādhyas kulunga animals.
24.28
ईशानाय परस्वत ऽ आ लभते मित्राय गौरान् वरुणाय महिषान् बृहस्पतये गवयाꣳस् त्वष्ट्र ऽ उष्ट्रान् ॥ २४.२८ ॥
For Īśāna he consecrates the parasvat; for Mitra the gaura cattle; for Varuṇa the buffaloes; for Bṛhaspati the gavaya; for Tvaṣṭṛ the camels.
24.29
प्रजापतये पुरुषान् हस्तिन ऽ आ लभते वाचे प्लुषीꣳश् चक्षुषे मशकाञ्छ्रोत्राय भृङ्गाः ॥ २४.२९ ॥
For Prajāpati he consecrates men and elephants; for speech the pluṣī; for sight the gnats; for hearing the bees.
24.30
प्रजापतये च वायवे च गोमृगो वरुणायारण्यो मेषो यमाय कृष्णो मनुष्यराजाय मर्कटः शार्दूलाय रोहिद् ऋषभाय गवयी क्षिप्रश्येनाय वर्तिका नीलङ्गोः कृमिः समुद्राय शिशुमारो हिमवते हस्ती ॥ २४.३० ॥
For Prajāpati and Vāyu the cow-deer; for Varuṇa the forest ram; for Yama the black one; for the king of men the monkey; for the tiger the red deer; for the bull the female gavaya; for the swift hawk the quail; for the blue-bodied one the worm; for the ocean the dolphin; for the Himālaya the elephant.
24.31
मयुः प्राजापत्य ऽ उलो हलिक्ष्णो वृषदꣳशस् ते धात्रे दिशां कङ्को धुङ्क्षाग्नेयी कलविङ्को लोहिताहिः पुष्करसादस् ते त्वाष्ट्रा वाचे क्रुञ्चः ॥ २४.३१ ॥
Of Prajāpati the mayu; the owl, the halikṣṇa and the vṛṣadaṃśa are yours; for Dhātṛ the kaṅka of the quarters; the āgneyī dhuṅkṣā; the kalaviṅka; the lohitāhi; the puṣkarasāda is yours; for Tvaṣṭṛ the crane for speech.
24.32
सोमाय कुलुङ्ग ऽ आरण्यो ऽजो नकुलः शका ते पौष्णाः क्रोष्टा मायोर् इन्द्रस्य गौरमृगः पिद्वो न्यङ्कुः कक्कटस् ते ऽनुमत्यै प्रतिश्रुत्कायै चक्रवाकः ॥ २४.३२ ॥
For Soma: the kulunga bird, a forest goat, a mongoose, lizards. For you of Pūṣan: a jackal, one of the māyu, Indra's white deer, the pidva, the nyaṅku, a crab. For Anumati and Pratiśrutkā: the cakravāka.
24.33
सौरी बलाका शार्गः सृजयः शयाण्डकस् ते मैत्राः सरस्वत्यै शारिः पुरुषवाक् श्वाविद् भौमी शार्दूलो वृकः पृदाकुस् ते मन्यवे सरस्वते शुकः पुरुषवाक् ॥ २४.३३ ॥
Of the Sun: the crane, the śārga bird, a sṛjaya, a śayāṇḍaka. For you of Mitra: for Sarasvatī, a myna, one that speaks like a man. Of the Earth: a śvāvit, a tiger, a wolf, a pṛdāku. For Manyu and for Sarasvān: a parrot, one that speaks like a man.
24.34
सुपर्णः पार्जन्य ऽ आतिर्वाहसो दर्विदा ते वायवे बृहस्पतये वाचस् पतये पैङ्गराजो ऽलज ऽ आन्तरिक्षः प्लवो मद्गुर् मत्स्यस् ते नदीपतये द्यावापृथिवीयः कूर्मः ॥ २४.३४ ॥
The eagle, a bird of Parjanya, the āti, the vāhasa, the darvidā. For you of Vāyu: for Bṛhaspati, for the lord of speech, a tawny bird, the alaja, an atmospheric bird, a diver, the madgu, a fish. For you of the lord of rivers: a tortoise belonging to Heaven and Earth.
24.35
पुरुषमृगश् चन्द्रमसो गोधा कालका दार्वाघाटस् ते वनस्पतीनां कृकवाकुः सावित्रो हꣳसो वातस्य नाक्रो मकरः कुलीपयस् ते ऽकूपारस्य ह्रियै शल्पकः ॥ २४.३५ ॥
A man-beast, the monitor lizard of the moon, a kālaka, a woodpecker. For you of the trees: the cock, the swan of Savitṛ, the crocodile of Vāyu, a makara, a water creature. For you of the ocean: for Hrī (modesty), a śalpaka.
24.36
एण्य् अह्नो मण्डूको मूषिका तित्तिरिस् ते सर्पाणां लोपाश ऽ आश्विनः कृष्णो रात्र्या ऽ ऋक्षो जतूः सुषिलीका त ऽ इतरजनानां जहका वैष्णवी ॥ २४.३६ ॥
The antelope of the day, the frog, the mouse, the partridge are for you; the fox of the snakes, the black one belonging to the Aśvins, the bear of the night, the lizard, the suṣilīkā are for you; the jahakā of other people, Vaiṣṇavī.
24.37
अन्यवापो ऽर्धमासानाम् ऋश्यो मयूरः सुपर्णस् ते गन्धर्वाणाम् अपाम् उद्रो मासां कश्यपो रोहित् कुण्डृणाची गोलत्तिका ते ऽप्सरसां मृत्यवे ऽसितः ॥ २४.३७ ॥
The anyavāpa of the half-months, the ṛśya, the peacock, the eagle are for you; of the Gandharvas, the udra of the waters, the kaśyapa of the months, the rohit, the kuṇḍṛṇācī, the golattikā are for you; of the Apsarases, the dark one for death.
24.38
वर्षाहूर् ऋतूनाम् आखुः कशो मान्थालस् ते पितॄणां बलायाजगरो वसूनां कपिञ्जलः कपोत ऽ उलूकः शशस् ते निर्ऋत्यै वरुणायारण्यो मेषः ॥ २४.३८ ॥
The varṣāhū of the seasons, the mouse, the kaśa, the māntʰāla are for you; of the Fathers, the ajagara for strength; of the Vasus, the kapiñjala, the pigeon, the owl, the hare are for you; for Nirṛti, for Varuṇa, the wild ram.
24.39
श्वित्र ऽ आदित्यानाम् उष्ट्रो घृणीवान् वार्ध्रीणसस् ते मत्या ऽ अरण्याय सृमरो रुरू रौद्रः क्वयिः कुटरुर् दात्यौहस् ते वाजिनां कामाय पिकः ॥ २४.३९ ॥
The śvitra of the Ādityas, the camel, the ghṛṇīvān, the vārdʰrīṇasa are for you; for the mortal, for the wilderness, the sṛmara, the ruru, the raudra, the kvayi, the kuṭaru, the dātyauha are for you; for the desire of the horses, the cuckoo.
24.40
खड्गो वैश्वदेवः श्वा कृष्णः कर्णो गर्दभस् तरक्षुस् ते रक्षसाम् इन्द्राय सूकरः सिꣳहो मारुताः कृकलासः पिप्पका शकुनिस् ते शरव्यायै विश्वेषां देवानां पृषतः ॥ २४.४० ॥
The rhinoceros belongs to the Viśvedevas; the dog, the black one, the ear-marked one, the donkey, and the hyena are for you, for the demons; for Indra the boar, the lion, belonging to the Maruts, the chameleon, the pippakā; the bird is for you, for the arrow-target; the spotted deer belongs to all the gods.