バガヴァッド・ギーター · 章 13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1
प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च ।
एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव ॥ १३.१ ॥
アルジュナは言った。ケーシャヴァよ、プラクリティとプルシャ、場と場を知る者、知識と知られるべきもの、これらを私は知りたい。
13.2
इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते ।
एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥ १३.२ ॥
聖バガヴァーンは言った。カウンテーヤよ、この身体は「場」と呼ばれる。これを知る者を、それを知る人々は「場を知る者」と言う。
13.3
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम ॥ १३.३ ॥
バーラタよ、あらゆる場における場を知る者もまた私であると知れ。場と場を知る者についての知識、それこそが知識であると私は考える。
13.4
तत्क्षेत्रं यच्च यादृक् च यद्विकारि यतश्च यत् ।
स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे शृणु ॥ १३.४ ॥
その場とは何か、どのようなものか、どんな変化を持ち、何から何が生じるのか。また、彼は誰であり、どのような力を持つのか。それを私から手短に聞け。
13.5
ऋषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक् ।
ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ॥ १३.५ ॥
これは聖仙たちによって様々な仕方で、多様な讃歌の中で個別に歌われ、また論拠を備えた決定的な『ブラフマ・スートラ』の言葉によっても説かれている。
13.6
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥ १३.६ ॥
諸大元素、我執、知性、そして未顕現のもの。十の感官と一つ（意）、そして五つの感官の対象。
13.7
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतनाधृतिः ।
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥ १३.७ ॥
欲求、嫌悪、快楽、苦痛、集合体、意識、堅固さ——これが変化を伴う場（クシェートラ）として簡潔に説かれたものである。
13.8
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् ।
आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः ॥ १३.८ ॥
慢心のなさ、偽りのなさ、非暴力、忍耐、正直、師への奉仕、清浄、堅固さ、自己の制御、
13.9
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च ।
जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥ १३.९ ॥
感官の対象への離欲、そして我執のなさ、生・死・老・病・苦の害悪を見つめること、
13.10
असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ।
नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु ॥ १३.१० ॥
執着のなさ、息子・妻・家などへの愛着のなさ、望ましいことにも望ましくないことにも常に心が平等であること、
13.11
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी ।
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि ॥ १३.११ ॥
他に向かわぬヨーガによる私への揺るぎない信愛、人里離れた場所に住むこと、人々の集まりを好まぬこと、
13.12
अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम् ।
एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतोन्यथा ॥ १३.१२ ॥
自己についての知に常に住すること、真理の知の目的を見ること——これが知と説かれ、これと異なるものは無知である。
13.13
ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वाऽमृतमश्नुते ।
अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते ॥ १३.१३ ॥
知られるべきものを、それを知れば不死に至るものを、わたしは説こう。それは始まりのない至高のブラフマンであり、有とも無とも言われない。
13.14
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १३.१४ ॥
それはあらゆる所に手と足をもち、あらゆる所に目と頭と顔をもち、あらゆる所に耳をもつ。それは世界においてすべてを覆って存在する。
13.15
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।
असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च ॥ १३.१५ ॥
それはすべての感官の働きを通して輝くが、すべての感官を離れている。執着がないのに一切を支え、グナを超えているのにグナを享受する。
13.16
बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च ।
सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत् ॥ १३.१६ ॥
それは生類の外にも内にもあり、動かぬものでもあり動くものでもある。微細であるゆえに知り難く、遠くにあり、また近くにある。
13.17
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् ।
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥ १३.१७ ॥
それは分割されていないが、生類の中に分かれているかのように存在する。それは生類を支えるもの、呑み込むもの、また生み出すものと知るべきである。
13.18
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ।
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम् ॥ १३.१८ ॥
それは光の中の光であり、闇を超えたものと言われる。それは知識であり、知られるべきものであり、知識によって到達されるものであって、すべての者の胸の内に宿っている。
13.19
इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः ।
मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते ॥ १३.१९ ॥
このように、田と知識と知られるべきものとが簡潔に説かれた。わが信愛者はこれを知って、わが境地に至る。
13.20
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि ।
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसंभवान् ॥ १३.२० ॥
プラクリティとプルシャはともに無始であると知れ。また、諸変化と諸グナはプラクリティから生じると知れ。
13.21
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ १३.२१ ॥
結果と器官を生み出すことにおいては、プラクリティが原因と言われる。楽と苦を経験することにおいては、プルシャが原因と言われる。
13.22
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥ १३.२२ ॥
プルシャはプラクリティに宿って、プラクリティから生じたグナを経験する。グナへの執着が、善き胎や悪しき胎に生まれる原因である。
13.23
उपद्रष्टाऽनुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः ।
परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः ॥ १३.२३ ॥
この身体における至高のプルシャは、目撃者、許可者、支持者、経験者、大主宰神、そして至高の自己とも呼ばれる。
13.24
य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैःसह ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥ १३.२४ ॥
このようにプルシャと、グナを伴うプラクリティを知る者は、どのように生きていても、再び生まれることはない。
13.25
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।
अन्ये सांख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥ १३.२५ ॥
ある者たちは瞑想によって、自己によって自己の内に真我を見る。他の者たちはサーンキヤのヨーガによって、また別の者たちは行為のヨーガによって見る。
13.26
अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्य उपासते ।
तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः ॥ १३.२६ ॥
また、このように知らない他の者たちは、他者から聞いて礼拝する。聞いたことに専心する彼らもまた、確かに死を超える。
13.27
यावत्सञ्जायते किञ्चित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम् ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥ १३.२७ ॥
バラタ族の最も優れた者よ、動かぬものであれ動くものであれ、生まれるいかなる存在も、田と田を知る者との結合から生じると知れ。
13.28
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् ।
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥ १३.२८ ॥
一切の存在のうちに等しく住み、滅びゆくものの中で滅びない至高の主を見る者、その者こそが真に見る。
13.29
समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् ।
न हिनस्त्यात्मनाऽऽत्मानं ततो याति परां गतिम् ॥ १३.२९ ॥
どこにも等しく住む主を等しく見るゆえに、彼は自己によって自己を傷つけない。それゆえ彼は至高の境地に至る。
13.30
प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः ।
यः पश्यति तथाऽऽत्मानमकर्तारं स पश्यति ॥ १३.३० ॥
あらゆる行為はすべてただプラクリティによってなされると見、また同様に真我を行為者でないと見る者、その者こそが真に見る。
13.31
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति ।
तत एव च विस्तारं ब्रह्म सम्पद्यते तदा ॥ १३.३१ ॥
生類の個々の在り方が一者のうちに在り、その展開もただそこから生じると見るとき、そのとき人はブラフマンに達する。
13.32
अनादित्वान्निर्गुणत्वात्परमात्मायमव्ययः ।
शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्यते ॥ १३.३२ ॥
カウンテーヤよ、始まりがなく、グナを離れているがゆえに、この不滅の至高の自己は、身体に宿りながらも行為せず、汚されることもない。
13.33
यथा सर्वगतं सौक्ष्म्यादाकाशं नोपलिप्यते ।
सर्वत्रावस्थितो देहे तथाऽऽत्मा नोपलिप्यते ॥ १३.३३ ॥
あまねく行き渡る虚空がその微細さゆえに汚されないように、身体のいたるところに在る自己も汚されることはない。
13.34
यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिमं रविः ।
क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत ॥ १३.३४ ॥
バーラタよ、ただ一つの太陽がこの世界全体を照らすように、田の主は田の全体を照らす。
13.35
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा ।
भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम् ॥ १३.३५ ॥
このように智慧の眼によって田と田を知る者との違いを知り、また生類がプラクリティから解放されることを知る者たちは、至高者に至る。