ഭഗവദ്ഗീത · അധ്യായം 13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1
प्रकृतिं पुरुषं चैव क्षेत्रं क्षेत्रज्ञमेव च ।
एतद्वेदितुमिच्छामि ज्ञानं ज्ञेयं च केशव ॥ १३.१ ॥
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: കേശവാ, പ്രകൃതിയും പുരുഷനും, ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും, ജ്ഞാനവും ജ്ഞേയവും ഇവയെ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
13.2
इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते ।
एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥ १३.२ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: കൗന്തേയാ, ഈ ശരീരം ക്ഷേത്രം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിനെ അറിയുന്നവനെ, അതറിയുന്നവർ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
13.3
क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम ॥ १३.३ ॥
ഭാരതാ, എല്ലാ ക്ഷേത്രങ്ങളിലുമുള്ള ക്ഷേത്രജ്ഞനും ഞാനാണെന്ന് അറിയുക. ക്ഷേത്രത്തെയും ക്ഷേത്രജ്ഞനെയും കുറിച്ചുള്ള അറിവാണ് ജ്ഞാനം എന്നാണ് എന്റെ മതം.
13.4
तत्क्षेत्रं यच्च यादृक् च यद्विकारि यतश्च यत् ।
स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे शृणु ॥ १३.४ ॥
ആ ക്ഷേത്രം എന്താണ്, എങ്ങനെയുള്ളതാണ്, ഏതു വികാരങ്ങളുള്ളതാണ്, എന്തിൽനിന്ന് എന്തുണ്ടായി; അവൻ ആരാണ്, അവന്റെ പ്രഭാവം എന്താണ് എന്നത് ചുരുക്കത്തിൽ എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക.
13.5
ऋषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक् ।
ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ॥ १३.५ ॥
ഇത് ഋഷിമാർ പലവിധത്തിൽ, വിവിധ ഛന്ദസ്സുകളിൽ വെവ്വേറെ പാടിയിട്ടുണ്ട്; യുക്തിയുക്തവും സുനിശ്ചിതവുമായ ബ്രഹ്മസൂത്രപദങ്ങളാലും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.
13.6
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च ।
इन्द्रियाणि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ॥ १३.६ ॥
മഹാഭൂതങ്ങൾ, അഹങ്കാരം, ബുദ്ധി, അവ്യക്തം; പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഒന്നും (മനസ്സ്), ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അഞ്ച് വിഷയങ്ങളും.
13.7
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतनाधृतिः ।
एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ॥ १३.७ ॥
ഇച്ഛ, ദ്വേഷം, സുഖം, ദുഃഖം, സംഘാതം, ചേതന, ധൃതി — വികാരങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ക്ഷേത്രം ചുരുക്കത്തിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
13.8
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् ।
आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः ॥ १३.८ ॥
അഭിമാനമില്ലായ്മ, ദംഭമില്ലായ്മ, അഹിംസ, ക്ഷമ, ആർജവം, ആചാര്യസേവ, ശുചിത്വം, സ്ഥൈര്യം, ആത്മനിയന്ത്രണം;
13.9
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च ।
जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनम् ॥ १३.९ ॥
ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ വൈരാഗ്യം, അഹങ്കാരമില്ലായ്മ, ജനനം, മരണം, ജര, വ്യാധി, ദുഃഖം എന്നിവയിലെ ദോഷം കാണൽ;
13.10
असक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु ।
नित्यं च समचित्तत्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु ॥ १३.१० ॥
അസക്തി, പുത്രൻ, ഭാര്യ, ഗൃഹം മുതലായവയിൽ മമതയില്ലായ്മ, ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾ വന്നുചേരുമ്പോൾ എപ്പോഴും സമചിത്തത;
13.11
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी ।
विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि ॥ १३.११ ॥
എന്നിൽ അനന്യയോഗത്തോടെ ഇളകാത്ത ഭക്തി, ഏകാന്തസ്ഥലം ആശ്രയിക്കൽ, ജനക്കൂട്ടത്തിൽ താൽപര്യമില്ലായ്മ;
13.12
अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम् ।
एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतोन्यथा ॥ १३.१२ ॥
അധ്യാത്മജ്ഞാനത്തിൽ നിത്യനിഷ്ഠ, തത്ത്വജ്ഞാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യദർശനം — ഇതാണ് ജ്ഞാനം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്; ഇതിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമായത് അജ്ഞാനം.
13.13
ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वाऽमृतमश्नुते ।
अनादिमत्परं ब्रह्म न सत्तन्नासदुच्यते ॥ १३.१३ ॥
അറിയേണ്ടതിനെ, ഏതിനെ അറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യൻ അമൃതത്വം നേടുന്നുവോ അതിനെ, ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം. അത് അനാദിയായ പരബ്രഹ്മമാണ്; അതിനെ സത്തെന്നോ അസത്തെന്നോ പറയുന്നില്ല.
13.14
सर्वतः पाणिपादं तत्सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १३.१४ ॥
അതിന് എല്ലായിടത്തും കൈകാലുകളും, എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകളും ശിരസ്സുകളും മുഖങ്ങളും, എല്ലായിടത്തും ചെവികളും ഉണ്ട്; ലോകത്തിൽ അത് എല്ലാറ്റിനെയും ആവരണം ചെയ്തു നിലകൊള്ളുന്നു.
13.15
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।
असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च ॥ १३.१५ ॥
അത് എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും ഗുണങ്ങളിലൂടെ പ്രകാശിക്കുന്നു, എങ്കിലും എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ഇല്ലാത്തതാണ്; അസക്തമെങ്കിലും എല്ലാറ്റിനെയും താങ്ങുന്നു; നിർഗുണമെങ്കിലും ഗുണങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നു.
13.16
बहिरन्तश्च भूतानामचरं चरमेव च ।
सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत् ॥ १३.१६ ॥
അത് ജീവികളുടെ പുറത്തും അകത്തുമുണ്ട്; ചലിക്കാത്തതും ചലിക്കുന്നതും അതുതന്നെ. സൂക്ഷ്മമായതിനാൽ അത് അറിയാനാവാത്തതാണ്; അത് ദൂരത്തും അരികിലുമുണ്ട്.
13.17
अविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् ।
भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च ॥ १३.१७ ॥
അത് വിഭജിക്കപ്പെടാത്തതെങ്കിലും ജീവികളിൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു. ജീവികളെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതും വിഴുങ്ങുന്നതും സൃഷ്ടിക്കുന്നതും അതാണെന്ന് അറിയണം.
13.18
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते ।
ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम् ॥ १३.१८ ॥
അത് ജ്യോതിസ്സുകളുടെയും ജ്യോതിസ്സാണ്, ഇരുട്ടിനപ്പുറമുള്ളതാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതുതന്നെ ജ്ഞാനവും ജ്ഞേയവും ജ്ഞാനത്താൽ പ്രാപിക്കേണ്ടതും; അത് എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
13.19
इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः ।
मद्भक्त एतद्विज्ञाय मद्भावायोपपद्यते ॥ १३.१९ ॥
ഇങ്ങനെ ക്ഷേത്രവും ജ്ഞാനവും ജ്ഞേയവും സംക്ഷിപ്തമായി പറയപ്പെട്ടു. എന്റെ ഭക്തൻ ഇത് അറിഞ്ഞ് എന്റെ ഭാവത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
13.20
प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि ।
विकारांश्च गुणांश्चैव विद्धि प्रकृतिसंभवान् ॥ १३.२० ॥
പ്രകൃതിയും പുരുഷനും രണ്ടും അനാദിയാണെന്ന് അറിയുക. വികാരങ്ങളും ഗുണങ്ങളും പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായവയാണെന്നും അറിയുക.
13.21
कार्यकारणकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते ।
पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते ॥ १३.२१ ॥
കാര്യകരണങ്ങളുടെ കർതൃത്വത്തിന് പ്രകൃതിയാണ് കാരണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; സുഖദുഃഖങ്ങളുടെ ഭോക്തൃത്വത്തിന് പുരുഷനാണ് കാരണമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
13.22
पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ।
कारणं गुणसङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु ॥ १३.२२ ॥
പ്രകൃതിയിൽ സ്ഥിതനായ പുരുഷൻ പ്രകൃതിജന്യമായ ഗുണങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നു. ഗുണസംഗമാണ് നല്ലതും ചീത്തയുമായ യോനികളിൽ അവന്റെ ജന്മങ്ങൾക്ക് കാരണം.
13.23
उपद्रष्टाऽनुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः ।
परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः ॥ १३.२३ ॥
ഈ ദേഹത്തിലുള്ള പരമപുരുഷൻ സാക്ഷി, അനുമതി നൽകുന്നവൻ, താങ്ങുന്നവൻ, അനുഭവിക്കുന്നവൻ, മഹേശ്വരൻ, പരമാത്മാവ് എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
13.24
य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुणैःसह ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि न स भूयोऽभिजायते ॥ १३.२४ ॥
ഇങ്ങനെ പുരുഷനെയും ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ പ്രകൃതിയെയും അറിയുന്നവൻ ഏതു വിധത്തിൽ ജീവിച്ചാലും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നില്ല.
13.25
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना ।
अन्ये सांख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे ॥ १३.२५ ॥
ചിലർ ധ്യാനത്താൽ തങ്ങളിൽത്തന്നെ തങ്ങളാൽ ആത്മാവിനെ കാണുന്നു; മറ്റു ചിലർ സാംഖ്യയോഗത്താലും വേറെ ചിലർ കർമയോഗത്താലും കാണുന്നു.
13.26
अन्ये त्वेवमजानन्तः श्रुत्वाऽन्येभ्य उपासते ।
तेऽपि चातितरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः ॥ १३.२६ ॥
എന്നാൽ ഇങ്ങനെ അറിയാത്ത മറ്റു ചിലർ മറ്റുള്ളവരിൽനിന്ന് കേട്ട് ഉപാസിക്കുന്നു; കേട്ടതിനെത്തന്നെ ആശ്രയിക്കുന്ന അവരും നിശ്ചയമായും മരണത്തെ കടക്കുന്നു.
13.27
यावत्सञ्जायते किञ्चित्सत्त्वं स्थावरजङ्गमम् ।
क्षेत्रक्षेत्रज्ञसंयोगात्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥ १३.२७ ॥
ഭരതർഷഭാ, സ്ഥാവരമോ ജംഗമമോ ആയ ഏതൊരു ജീവി ജനിക്കുന്നുവോ, അത് ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും ക്ഷേത്രജ്ഞന്റെയും സംയോഗത്താലാണെന്ന് അറിയുക.
13.28
समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम् ।
विनश्यत्स्वविनश्यन्तं यः पश्यति स पश्यति ॥ १३.२८ ॥
എല്ലാ ജീവികളിലും സമമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, നശിക്കുന്നവയിൽ നശിക്കാത്ത പരമേശ്വരനെ ആര് കാണുന്നുവോ, അവനാണ് യഥാർഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
13.29
समं पश्यन्हि सर्वत्र समवस्थितमीश्वरम् ।
न हिनस्त्यात्मनाऽऽत्मानं ततो याति परां गतिम् ॥ १३.२९ ॥
എല്ലായിടത്തും സമമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈശ്വരനെ സമമായി കാണുന്നതിനാൽ അവൻ തന്നാൽ തന്നെ ഹനിക്കുന്നില്ല; അതിനാൽ അവൻ പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
13.30
प्रकृत्यैव च कर्माणि क्रियमाणानि सर्वशः ।
यः पश्यति तथाऽऽत्मानमकर्तारं स पश्यति ॥ १३.३० ॥
എല്ലാ കർമങ്ങളും എല്ലാ വിധത്തിലും പ്രകൃതിയാൽത്തന്നെ ചെയ്യപ്പെടുന്നുവെന്നും, അതുപോലെ ആത്മാവ് കർത്താവല്ലെന്നും ആര് കാണുന്നുവോ, അവനാണ് യഥാർഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
13.31
यदा भूतपृथग्भावमेकस्थमनुपश्यति ।
तत एव च विस्तारं ब्रह्म सम्पद्यते तदा ॥ १३.३१ ॥
ജീവികളുടെ വേറിട്ട അസ്തിത്വം ഏകത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായും അതിൽനിന്നുതന്നെ അവയുടെ വികാസവും കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
13.32
अनादित्वान्निर्गुणत्वात्परमात्मायमव्ययः ।
शरीरस्थोऽपि कौन्तेय न करोति न लिप्यते ॥ १३.३२ ॥
കൗന്തേയാ, അനാദിയും നിർഗുണനും ആയതിനാൽ ഈ അവ്യയനായ പരമാത്മാവ് ശരീരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നുവെങ്കിലും ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല, ലിപ്തനാകുന്നുമില്ല.
13.33
यथा सर्वगतं सौक्ष्म्यादाकाशं नोपलिप्यते ।
सर्वत्रावस्थितो देहे तथाऽऽत्मा नोपलिप्यते ॥ १३.३३ ॥
എങ്ങും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ആകാശം സൂക്ഷ്മതകൊണ്ട് ലിപ്തമാകാത്തതുപോലെ, ദേഹത്തിൽ എല്ലായിടത്തും സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആത്മാവും ലിപ്തമാകുന്നില്ല.
13.34
यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिमं रविः ।
क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत ॥ १३.३४ ॥
ഭാരതാ, ഒരേയൊരു സൂര്യൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ക്ഷേത്രി ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.
13.35
क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा ।
भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम् ॥ १३.३५ ॥
ഇപ്രകാരം ജ്ഞാനദൃഷ്ടികൊണ്ട് ക്ഷേത്രവും ക്ഷേത്രജ്ഞനും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും, ജീവികൾ പ്രകൃതിയിൽനിന്ന് മോചിതരാകുന്നതും അറിയുന്നവർ പരമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.