Vedyatra वेदयात्रा
ଖୋଜନ୍ତୁ

ଋଗ୍ବେଦ · ସୂକ୍ତ 9.86

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

ଶବ୍ଦାର୍ଥ ସହ ପଢ଼ନ୍ତୁ

9.86.1

प्र त॑ आ॒शवः॑ पवमान धी॒जवो॒ मदा॑ अर्षन्ति रघु॒जा इ॑व॒ त्मना॑ ।
दि॒व्याः सु॑प॒र्णा मधु॑मन्त॒ इन्द॑वो म॒दिन्त॑मासः॒ परि॒ कोश॑मासते ॥

ହେ ପବମାନ ସୋମ, ତୁମ ଦ୍ରୁତ, ମନ ପରି ବେଗବାନ ମଦଧାରା ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ରଥ-ଅଶ୍ୱ ପରି ଧାଏଁ। ଦିବ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ପରି, ମଧୁମୟ ବିନ୍ଦୁ, ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ, କଳସ ଚାରିପଟେ ବସନ୍ତି।

9.86.2

प्र ते॒ मदा॑सो मदि॒रास॑ आ॒शवोऽसृ॑क्षत॒ रथ्या॑सो॒ यथा॒ पृथ॑क् ।
धे॒नुर्न व॒त्सं पय॑सा॒भि व॒ज्रिण॒मिन्द्र॒मिन्द॑वो॒ मधु॑मन्त ऊ॒र्मयः॑ ॥

ତୁମ ମଦକର, ଉଲ୍ଲାସକର, ଦ୍ରୁତ ରସସବୁ ରଥ-ଅଶ୍ୱ ପରି ପୃଥକ ପୃଥକ ବହେ। ଗାଈ ଦୁଧ ସହିତ ଯେପରି ବାଛୁରୀ ପ୍ରତି ଯାଏ, ସେପରି ମଧୁମୟ ବିନ୍ଦୁ ଓ ଢେଉ ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତି ବହେ।

9.86.3

अत्यो॒ न हि॑या॒नो अ॒भि वाज॑मर्ष स्व॒र्वित्कोशं॑ दि॒वो अद्रि॑मातरम् ।
वृषा॑ प॒वित्रे॒ अधि॒ सानो॑ अ॒व्यये॒ सोमः॑ पुना॒न इ॑न्द्रि॒याय॒ धाय॑से ॥

ଘୋଡା ପରି ବେଗରେ, ହେ ସୋମ, ବଳ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ଯାଅ; ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବା ଦ୍ୟୁଲୋକ ପାତ୍ରରେ, ପଥରରେ ମପାଯାଇଥିବା, ଷଣ୍ଢ ପରି ବଳବାନ ରସ ହୋଇ ବହ। ଛାଣନୀରେ, ଅବିନାଶୀ ପଶମ ଛାଣନୀରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ ସୋମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବଳ ଓ ପୋଷଣ ପାଇଁ।

9.86.4

प्र त॒ आश्वि॑नीः पवमान धी॒जुवो॑ दि॒व्या अ॑सृग्र॒न्पय॑सा॒ धरी॑मणि ।
प्रान्तर्ऋष॑य॒ स्थावि॑रीरसृक्षत॒ ये त्वा॑ मृ॒जन्त्यृ॑षिषाण वे॒धसः॑ ॥

ତୁମ ଅଶ୍ୱସମ୍ବନ୍ଧୀୟ, ଦ୍ରୁତ, ଦିବ୍ୟ ପ୍ରବାହ, ହେ ପବମାନ, ଦୁଧ ସହିତ ଧାରାରେ ବହିଲା। ଅନେକ ଋଷି ସ୍ଥିର ପ୍ରବାହକୁ ଭିତରୁ ବହାନ୍ତି; ତୁମକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ, ହେ ଋଷି-ଅଳଙ୍କାର, ସେମାନେ ବିଦ୍ୱାନ।

9.86.5

विश्वा॒ धामा॑नि विश्वचक्ष॒ ऋभ्व॑सः प्र॒भोस्ते॑ स॒तः परि॑ यन्ति के॒तवः॑ ।
व्या॒न॒शिः प॑वसे सोम॒ धर्म॑भिः॒ पति॒र्विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य राजसि ॥

ହେ ବିଶ୍ୱଚକ୍ଷୁ, ଋଭୁଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧାମ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର, ସତ୍ତାର, କିରଣ-ଚିହ୍ନ ସବୁ ଘୂରନ୍ତି। ହେ ସୋମ, ତୁମେ ନିଜ ନିୟମରେ ପବିତ୍ର ହୁଅ; ସମସ୍ତ ଜଗତର ପତି ହୋଇ ତୁମେ ଶାସନ କର।

9.86.6

उ॒भ॒यतः॒ पव॑मानस्य र॒श्मयो॑ ध्रु॒वस्य॑ स॒तः परि॑ यन्ति के॒तवः॑ ।
यदी॑ प॒वित्रे॒ अधि॑ मृ॒ज्यते॒ हरिः॒ सत्ता॒ नि योना॑ क॒लशे॑षु सीदति ॥

ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ପବମାନ ସୋମର କିରଣ ସ୍ଥିର, ବିଦ୍ୟମାନ ବସ୍ତୁ ଚାରିପଟେ ଘୂରେ। ଛାଣନୀରେ ତୁମେ ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ବେଳେ, ହରି (ପୀତରକ୍ତ) ସାରଥି ରୂପରେ, ଯୋନିରେ, କଳସରେ ତଳେ ବସେ।

9.86.7

य॒ज्ञस्य॑ के॒तुः प॑वते स्वध्व॒रः सोमो॑ दे॒वाना॒मुप॑ याति निष्कृ॒तम् ।
स॒हस्र॑धारः॒ परि॒ कोश॑मर्षति॒ वृषा॑ प॒वित्र॒मत्ये॑ति॒ रोरु॑वत् ॥

ଯଜ୍ଞର ଧ୍ୱଜ ସୋମ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଯଜ୍ଞବିଶିଷ୍ଟ; ଦେବତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି। ସହସ୍ର ଧାରାବିଶିଷ୍ଟ ସେ କୋଶ ଚାରିପାଖରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି; ବୃଷ ଗର୍ଜନ କରି ଛାଣନୀ ପାର ହୁଅନ୍ତି।

9.86.8

राजा॑ समु॒द्रं न॒द्यो॑ वि गा॑हते अ॒पामू॒र्मिं स॑चते॒ सिन्धु॑षु श्रि॒तः ।
अध्य॑स्था॒त्सानु॒ पव॑मानो अ॒व्ययं॒ नाभा॑ पृथि॒व्या ध॒रुणो॑ म॒हो दि॒वः ॥

ରାଜା ନଦୀମାନଙ୍କ ସହ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଜଳର ତରଙ୍ଗ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ନଦୀରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ। ପ୍ରବାହିତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ସୋମ ଅବିନଶ୍ୱର ଶିଖରରେ ଆରୋହଣ କଲେ; ପୃଥିବୀର ନାଭିରେ, ମହାନ ଦ୍ୟୁଲୋକର ଧାରକ ହୋଇ।

9.86.9

दि॒वो न सानु॑ स्त॒नय॑न्नचिक्रद॒त्द्यौश्च॒ यस्य॑ पृथि॒वी च॒ धर्म॑भिः ।
इन्द्र॑स्य स॒ख्यं प॑वते वि॒वेवि॑द॒त्सोमः॑ पुना॒नः क॒लशे॑षु सीदति ॥

ଦ୍ୟୁଲୋକର ଶିଖର ପରି ଗର୍ଜନ କରି ସେ ଗର୍ଜନ କଲେ; ଯାହାଙ୍କ ନିୟମରେ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ଚାଲନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଖ୍ୟ ଖୋଜି ସୋମ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି, ତାହା ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି; ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ସୋମ କଳସରେ ବସନ୍ତି।

9.86.10

ज्योति॑र्य॒ज्ञस्य॑ पवते॒ मधु॑ प्रि॒यं पि॒ता दे॒वानां॑ जनि॒ता वि॒भूव॑सुः ।
दधा॑ति॒ रत्नं॑ स्व॒धयो॑रपी॒च्यं॑ म॒दिन्त॑मो मत्स॒र इ॑न्द्रि॒यो रसः॑ ॥

ଯଜ୍ଞର ଜ୍ୟୋତି, ମଧୁର ଓ ପ୍ରିୟ ସୋମ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି; ଦେବତାଙ୍କ ପିତା, ଜନକ, ସର୍ବଧନଦାତା। ଦୁଇ ଆହୁତି ପାଇଁ ସେ ରତ୍ନ ଦିଅନ୍ତି; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ମତ୍ତକାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିବା ରସ।

9.86.11

अ॒भि॒क्रन्द॑न्क॒लशं॑ वा॒ज्य॑र्षति॒ पति॑र्दि॒वः श॒तधा॑रो विचक्ष॒णः ।
हरि॑र्मि॒त्रस्य॒ सद॑नेषु सीदति मर्मृजा॒नोऽवि॑भिः॒ सिन्धु॑भि॒र्वृषा॑ ॥

ଗର୍ଜନ କରି କଳସ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ବେଗବାନ ଓ ବଳବାନ; ଦ୍ୟୁଲୋକର ପ୍ରଭୁ, ଶତଧାରା, ସର୍ବଦର୍ଶୀ। ମିତ୍ରଙ୍କ ପିଙ୍ଗଳ ଅଶ୍ୱ ସୋମ ନିଜ ଆସନରେ ବସନ୍ତି; ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ମେଷ ଓ ନଦୀ ସହ, ବୃଷ ରୂପେ।

9.86.12

अग्रे॒ सिन्धू॑नां॒ पव॑मानो अर्षति॒ अग्रे॑ वा॒चो अ॑ग्रि॒यो गोषु॑ गच्छति ।
अग्रे॒ वाज॑स्य भजते महाध॒नं स्वा॑यु॒धः सो॒तृभिः॑ पूयते॒ वृषा॑ ॥

ନଦୀମାନଙ୍କ ଆଗରେ ସୋମ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି; ବାଣୀରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ସର୍ବପ୍ରଥମେ ସେ ବାଜର ମହାଧନ ପାଆନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର ଅସ୍ତ୍ରବିଶିଷ୍ଟ; ବୃଷ ସୋମ ନିଙ୍ଗାଡ଼ୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଆନ୍ତି।

9.86.13

अ॒यं म॒तवा॑ञ्च्छकु॒नो यथा॑ हि॒तो अव्ये॑ ससार॒ पव॑मान ऊ॒र्मिणा॑ ।
तव॒ क्रत्वा॒ रोद॑सी अन्त॒रा क॑वे॒ शुचि॑र्धि॒या प॑वते॒ सोम॑ इन्द्र ते ॥

ଏହି ସୋମ, ପକ୍ଷୀ ପରି ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ମେଷଲୋମ ଛାଣିରେ ତରଙ୍ଗ ସହିତ ଘୂରେ। ହେ କବି ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ କର୍ମରେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ତୁମ ପାଇଁ ସୋମ ଦ୍ୟାବାପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

9.86.14

द्रा॒पिं वसा॑नो यज॒तो दि॑वि॒स्पृश॑मन्तरिक्ष॒प्रा भुव॑ने॒ष्वर्पि॑तः ।
स्व॑र्जज्ञा॒नो नभ॑सा॒भ्य॑क्रमीत्प्र॒त्नम॑स्य पि॒तर॒मा वि॑वासति ॥

ସେ ସୁନେଲି ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପୂଜନୀୟ, ଆକାଶ ଛୁଇଁ, ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କରେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସ୍ବର୍ଗ-ଆଲୋକ ରୂପେ ଜନ୍ମି ସେ ମେଘ ସହିତ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିଲେ; ନିଜ ପ୍ରାଚୀନ ପିତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ।

9.86.15

सो अ॑स्य वि॒शे महि॒ शर्म॑ यच्छति॒ यो अ॑स्य॒ धाम॑ प्रथ॒मं व्या॑न॒शे ।
प॒दं यद॑स्य पर॒मे व्यो॑मनि॒ अतो॒ विश्वा॑ अ॒भि सं या॑ति सं॒यतः॑ ॥

ସେ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମହାନ ଆଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତି; ଯେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏବଂ ତାଙ୍କର ପଦ ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ଅଛି; ଏଣୁ ସେ ସମସ୍ତ ସଭା ସହିତ ମିଶି ଯାଏ।

9.86.16

प्रो अ॑यासी॒दिन्दु॒रिन्द्र॑स्य निष्कृ॒तं सखा॒ सख्यु॒र्न प्र मि॑नाति सं॒गिर॑म् ।
मर्य॑ इव युव॒तिभिः॒ सम॑र्षति॒ सोमः॑ क॒लशे॑ श॒तया॑म्ना प॒था ॥

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସୋମବିନ୍ଦୁ ଆଗକୁ ବହିଲା; ବନ୍ଧୁ ବନ୍ଧୁର ଉପହାର ନଷ୍ଟ କରେ ନାହିଁ, ମିଳନ ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ। ଯୁବକ ଯେପରି ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳେ, ସେପରି ସୋମ ଶହେ ଧାରାର ପଥରେ କଳସରେ ଏକତ୍ର ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

9.86.17

प्र वो॒ धियो॑ मन्द्र॒युवो॑ विप॒न्युवः॑ पन॒स्युवः॑ सं॒वस॑नेष्वक्रमुः ।
सोमं॑ मनी॒षा अ॒भ्य॑नूषत॒ स्तुभः॑ अ॒भि धे॒नवः॒ पय॑सेमशिश्रयुः ॥

ତୁମର ଚିନ୍ତା, ଆନନ୍ଦ ଚାହୁଁଥିବା, ପ୍ରଶଂସା ଚାହୁଁଥିବା, ସଭାମାନଙ୍କରେ ଆଗକୁ ଗଲେ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସ୍ତୋତାମାନେ ସୋମଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଗଲେ; ଗାଈମାନେ ଦୁଧ ସହିତ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।

9.86.18

आ नः॑ सोम सं॒यतं॑ पि॒प्युषी॒मिष॒मिन्दो॒ पव॑स्व॒ पव॑मानो अ॒स्रिध॑म् ।
या नो॒ दोह॑ते॒ त्रिरह॒न्नस॑श्चुषी क्षु॒मद्वाज॑व॒न्मधु॑मद्सु॒वीर्य॑म् ॥

ହେ ସୋମ, ଆମ ପାଇଁ ମିଳନ ଓ ପୋଷଣକାରୀ ଅନ୍ନ ଆଣ; ହେ ବିନ୍ଦୁ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ, ଅକ୍ଷୟ ହୋଇ। ଯାହା ଦିନରେ ତିନିଥର ଆମକୁ ଦୁଧ ଦିଏ, ସେହି ଅକ୍ଷୟ ଅନ୍ନ, ବଳ, ମଧୁରତା ଓ ଉତ୍ତମ ବୀରତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆମକୁ ଦିଅ।

9.86.19

वृषा॑ मती॒नां प॑वते विचक्ष॒णः सोमो॒ अह्नः॑ प्रतरी॒तोषसो॑ दि॒वः ।
क्रा॒णा सिन्धू॑नां क॒लशाँ॑ अवीवश॒दिन्द्र॑स्य॒ हार्द्या॑वि॒शन्म॑नी॒षिभिः॑ ॥

ମନନର ବର୍ଷଣକାରୀ ସୋମ, ସର୍ବଦର୍ଶୀ, ଦିନ ଓ ଉଷାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସର କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ନଦୀ ପ୍ରବାହ ସୃଷ୍ଟି କରି ସେ କଳସଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ; ମନୀଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି।

9.86.20

म॒नी॒षिभिः॑ पवते पू॒र्व्यः क॒विर्नृभि॑र्य॒तः परि॒ कोशाँ॑ अचिक्रदत् ।
त्रि॒तस्य॒ नाम॑ ज॒नय॒न्मधु॑ क्षर॒दिन्द्र॑स्य वा॒योः स॒ख्याय॒ कर्त॑वे ॥

ମନୀଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୋମ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରାଚୀନ କବି ସେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇ କୋଶ ଚାରିପାଖରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି। ତ୍ରିତଙ୍କ ନାମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ମଧୁ ପ୍ରବାହିତ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବାୟୁ ସହ ସଖ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ।

9.86.21

अ॒यं पु॑ना॒न उ॒षसो॒ वि रो॑चयद॒यं सिन्धु॑भ्यो अभवदुलोक॒कृत् ।
अ॒यं त्रिः स॒प्त दु॑दुहा॒न आ॒शिरं॒ सोमो॑ हृ॒दे प॑वते॒ चारु॑ मत्स॒रः ॥

ନିଜକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରି ସେ ଉଷାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି; ନଦୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି। ସାତକୁ ତିନି ଥର ଦୋହି, ହୃଦୟ ପାଇଁ ସୋମ ରୂପେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି—ସୁନ୍ଦର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ।

9.86.22

पव॑स्व सोम दि॒व्येषु॒ धाम॑सु सृजा॒न इ॑न्दो क॒लशे॑ प॒वित्र॒ आ ।
सीद॒न्निन्द्र॑स्य ज॒ठरे॒ कनि॑क्रद॒न्नृभि॑र्य॒तः सूर्य॒मारो॑हयो दि॒वि ॥

ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅ, ହେ ସୋମ; ହେ ଇନ୍ଦୁ, କଳସ ଓ ଛାଣି ଭିତରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଉପରକୁ ଆସ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦରରେ ବସି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରି ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆକାଶରେ ଉଠାଇଲ।

9.86.23

अद्रि॑भिः सु॒तः प॑वसे प॒वित्र॒ आँ इन्द॒विन्द्र॑स्य ज॒ठरे॑ष्वावि॒शन् ।
त्वं नृ॒चक्षा॑ अभवो विचक्षण॒ सोम॑ गो॒त्रमङ्गि॑रोभ्योऽवृणो॒रप॑ ॥

ପଥରରେ ନିଷ୍ପେଷିତ ତୁମେ ଛାଣିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅ; ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶ କରି। ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଦ୍ରଷ୍ଟା ହେଲ; ହେ ସର୍ବଦର୍ଶୀ ସୋମ, ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଶାଳା ଖୋଲିଲ।

9.86.24

त्वां सो॑म॒ पव॑मानं स्वा॒ध्योऽनु॒ विप्रा॑सो अमदन्नव॒स्यवः॑ ।
त्वां सु॑प॒र्ण आभ॑रद्दि॒वस्परीन्दो॒ विश्वा॑भिर्म॒तिभिः॒ परि॑ष्कृतम् ॥

ହେ ସୋମ, ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ତୁମକୁ ଜ୍ଞାନୀ ବିପ୍ରମାନେ ଓ ସାହାଯ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବା ସ୍ତୋତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୁମକୁ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ଼) ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆଣିଲେ; ସବୁ ମନନରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ତୁମେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲ।

9.86.25

अव्ये॑ पुना॒नं परि॒ वार॑ ऊ॒र्मिणा॒ हरिं॑ नवन्ते अ॒भि स॒प्त धे॒नवः॑ ।
अ॒पामु॒पस्थे॒ अध्या॒यवः॑ क॒विमृ॒तस्य॒ योना॑ महि॒षा अ॑हेषत ॥

ମେଷ-ଲୋମରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ସୋମକୁ, ତରଙ୍ଗ ସହିତ, ସାତ ଧେନୁ ସେହି ପୀତବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଜଳର କୋଳରେ, ଋତର ଗର୍ଭରେ, ମହାନ୍ ଶକ୍ତିମାନେ କବିଙ୍କୁ ଗତି ଦିଅନ୍ତି।

9.86.26

इन्दुः॑ पुना॒नो अति॑ गाहते॒ मृधो॒ विश्वा॑नि कृ॒ण्वन्त्सु॒पथा॑नि॒ यज्य॑वे ।
गाः कृ॑ण्वा॒नो नि॒र्णिजं॑ हर्य॒तः क॒विरत्यो॒ न क्रीळ॒न्परि॒ वार॑मर्षति ॥

ଇନ୍ଦୁ ସୋମ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ପଥ ଚିରିଦିଏ; ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପଥ ସୁଗମ କରେ। ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପ୍ରେରିତ ସେହି କବି ଘୋଡ଼ା ପରି ଖେଳି ଛାଣନି-ପାତ୍ର ଚାରିପାଖରେ ଦୌଡ଼େ।

9.86.27

अ॒स॒श्चतः॑ श॒तधा॑रा अभि॒श्रियो॒ हरिं॑ नव॒न्तेऽव॒ ता उ॑द॒न्युवः॑ ।
क्षिपो॑ मृजन्ति॒ परि॒ गोभि॒रावृ॑तं तृ॒तीये॑ पृ॒ष्ठे अधि॑ रोच॒ने दि॒वः ॥

ବାଧାହୀନ, ଶହେ ଧାରାଯୁକ୍ତ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସେହି ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ସୋମଙ୍କୁ ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି; ସେହି ଆର୍ଦ୍ର ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଝରନ୍ତି। ସେହି ବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ଗାଈମାନଙ୍କ ସହ ଘେରା ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖରେ ଶୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ତୃତୀୟ ପୃଷ୍ଠରେ, ଦ୍ୟୁଲୋକର ଦୀପ୍ତିରେ।

9.86.28

तवे॒माः प्र॒जा दि॒व्यस्य॒ रेत॑स॒स्त्वं विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य राजसि ।
अथे॒दं विश्वं॑ पवमान ते॒ वशे॒ त्वमि॑न्दो प्रथ॒मो धा॑म॒धा अ॑सि ॥

ତୁମର ହିଁ ଏହି ପ୍ରଜା, ଦିବ୍ୟ ବୀଜର; ତୁମେ ହିଁ ସମସ୍ତ ଭୁବନ ଉପରେ ଶାସନ କର। ତେଣୁ ହେ ପବମାନ, ଏ ସବୁ ତୁମ ବଶରେ; ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରଥମ ଧାମର ସ୍ଥାପକ।

9.86.29

त्वं स॑मु॒द्रो अ॑सि विश्व॒वित्क॑वे॒ तवे॒माः पञ्च॑ प्र॒दिशो॒ विध॑र्मणि ।
त्वं द्यां च॑ पृथि॒वीं चाति॑ जभ्रिषे॒ तव॒ ज्योतीं॑षि पवमान॒ सूर्यः॑ ॥

ତୁମେ ସମୁଦ୍ର, ହେ କବି, ସର୍ବଜ୍ଞ; ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦିଗ ତୁମର ହିଁ, ଋତର ବିଧାନରେ। ତୁମେ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛ; ତୁମର ହିଁ ଆଲୋକ, ହେ ପବମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ।

9.86.30

त्वं प॒वित्रे॒ रज॑सो॒ विध॑र्मणि दे॒वेभ्यः॑ सोम पवमान पूयसे ।
त्वामु॒शिजः॑ प्रथ॒मा अ॑गृभ्णत॒ तुभ्ये॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि येमिरे ॥

ତୁମେ ଛାଣନିରେ, ରଜସର ବିଧାନରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ସୋମ, ହେ ପବମାନ, ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅ। ତୁମକୁ ପ୍ରଥମେ ଉଶିଜମାନେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନ ସ୍ଥିର ହେଲା।

9.86.31

प्र रे॒भ ए॒त्यति॒ वार॑म॒व्ययं॒ वृषा॒ वने॒ष्वव॑ चक्रद॒द्धरिः॑ ।
सं धी॒तयो॑ वावशा॒ना अ॑नूषत॒ शिशुं॑ रिहन्ति म॒तयः॒ पनि॑प्नतं ॥

ବୃଷଭ ପରି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସୋମ ଅକ୍ଷୟ ବେଗ ଅତିକ୍ରମ କରି ବନରେ ଧାଇଁ ଯାଏ; ହରିରୂପେ ତଳକୁ ଗର୍ଜେ। ଆତୁର ଚିନ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ର ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ; ବାଛୁରୀକୁ ଚାଟିବା ପରି ସେମାନେ ପବିତ୍ରକାରୀଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି।

9.86.32

स सूर्य॑स्य र॒श्मिभिः॒ परि॑ व्यत॒ तन्तुं॑ तन्वा॒नस्त्रि॒वृतं॒ यथा॑ वि॒दे ।
नय॑न्नृ॒तस्य॑ प्र॒शिषो॒ नवी॑यसीः॒ पति॒र्जनी॑ना॒मुप॑ याति निष्कृ॒तम् ॥

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣରେ ସୂତା ବୁଣେ; ତ୍ରିସୂତ୍ରୀ ସୂତା ଜାଣିଥିବା ବୁଣାକାର ପରି। ଋତର ନୂତନ ପଥରେ ପଥ ଦେଖାଇ, ଲୋକମାନଙ୍କ ପତି ପବିତ୍ର ହୋଇ ପହଞ୍ଚେ।

9.86.33

राजा॒ सिन्धू॑नां पवते॒ पति॑र्दि॒व ऋ॒तस्य॑ याति प॒थिभिः॒ कनि॑क्रदत् ।
स॒हस्र॑धारः॒ परि॑ षिच्यते॒ हरिः॑ पुना॒नो वाचं॑ ज॒नय॒न्नुपा॑वसुः ॥

ନଦୀମାନଙ୍କ ରାଜା ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ଆକାଶର ପତି ଋତର ପଥରେ ଗର୍ଜନ କରି ଯାଏ। ସହସ୍ର ଧାରାବିଶିଷ୍ଟ ହରି ଚାରିଆଡ଼େ ସିଞ୍ôଚିତ ହୁଏ; ପବିତ୍ର ହୋଇ ବାଣୀକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିବା ଧନୀ ନିକଟକୁ ଆସେ।

9.86.34

पव॑मान॒ मह्यर्णो॒ वि धा॑वसि॒ सूरो॒ न चि॒त्रो अव्य॑यानि॒ पव्य॑या ।
गभ॑स्तिपूतो॒ नृभि॒रद्रि॑भिः सु॒तो म॒हे वाजा॑य॒ धन्या॑य धन्वसि ॥

ହେ ପବମାନ, ମହାନ ପ୍ରବାହରେ ତୁମେ ଧାଉଁଛ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଝଲସି, ଅବଦ୍ଧ ଓ ବଦ୍ଧ ଧାରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦେଇ। କିରଣରେ ପବିତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଥରରେ ନିଙ୍ଗାଯାଇ ତୁମେ ମହାନ ବଳ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧନ ପାଇଁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅ।

9.86.35

इष॒मूर्जं॑ पवमाना॒भ्य॑र्षसि श्ये॒नो न वंसु॑ क॒लशे॑षु सीदसि ।
इन्द्रा॑य॒ मद्वा॒ मद्यो॒ मदः॑ सु॒तो दि॒वो वि॑ष्ट॒म्भ उ॑प॒मो वि॑चक्ष॒णः ॥

ହେ ପବମାନ, ଅନ୍ନ ଓ ବଳ ଦିଗରେ ତୁମେ ଧାଉଁଛ; ଶ୍ୟେନ ପରି କଳସରେ ବସୁଛ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲାସକାରୀ ମଦ, ନିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ଆକାଶର ଆଧାର; ସୁଦର୍ଶୀ, ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ।

9.86.36

स॒प्त स्वसा॑रो अ॒भि मा॒तरः॒ शिशुं॒ नवं॑ जज्ञा॒नं जेन्यं॑ विप॒श्चित॑म् ।
अ॒पां ग॑न्ध॒र्वं दि॒व्यं नृ॒चक्ष॑सं॒ सोमं॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य रा॒जसे॑ ॥

ସାତ ଭଉଣୀ, ମାତାମାନେ, ନବଜାତ ଶିଶୁ ଦିଗରେ ଆସନ୍ତି; ଜନ୍ମ ନେବାର ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ଜଳର ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟଦର୍ଶୀ ସୋମ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଶାସନ କରିବା ପାଇଁ।

9.86.37

ई॒शा॒न इ॒मा भुव॑नानि॒ वीय॑से युजा॒न इ॑न्दो ह॒रितः॑ सुप॒र्ण्यः॑ ।
तास्ते॑ क्षरन्तु॒ मधु॑मद्घृ॒तं पय॒स्तव॑ व्र॒ते सो॑म तिष्ठन्तु कृ॒ष्टयः॑ ॥

ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନର ଈଶ୍ବର; ସବୁଜ ପଖାଥିବା ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଯୋଡି ତୁମେ ଚାଲ। ତୁମର ସେହି ଧାରାରେ ମଧୁମୟ ଘୃତ ଓ କ୍ଷୀର ବହୁ; ହେ ସୋମ, ତୁମ ବ୍ରତରେ ପ୍ରଜାମାନେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତୁ।

9.86.38

त्वं नृ॒चक्षा॑ असि सोम वि॒श्वतः॒ पव॑मान वृषभ॒ ता वि धा॑वसि ।
स नः॑ पवस्व॒ वसु॑म॒द्धिर॑ण्यवद्व॒यं स्या॑म॒ भुव॑नेषु जी॒वसे॑ ॥

ତୁମେ ନୃଚକ୍ଷା, ହେ ସୋମ; ସବୁ ଦିଗରୁ ଦେଖୁଥିବା। ହେ ପବମାନ ବୃଷଭ, ତୁମେ ସେହି ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ ଦୌଡ଼ୁଛ। ତୁମେ ଆମକୁ ଧନ ଓ ସୁନାରେ ଯୁକ୍ତ କରି ପବିତ୍ର କର; ଆମେ ଏହି ଭୁବନରେ ଜୀବନ ପାଇଁ ସ୍ଥିର ରହୁ।

9.86.39

गो॒वित्प॑वस्व वसु॒विद्धि॑रण्य॒विद्रे॑तो॒धा इ॑न्दो॒ भुव॑ने॒ष्वर्पि॑तः ।
त्वं सु॒वीरो॑ असि सोम विश्व॒वित्तं त्वा॒ विप्रा॒ उप॑ गि॒रेम आ॑सते ॥

ଗାଇ, ଧନ ଓ ସୁନା ଦେଉଥିବା, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ବହ; ହେ ଇନ୍ଦୁ, ତୁମେ ଭୁବନରେ ବୀର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥାପନକାରୀ। ହେ ସୋମ, ତୁମେ ସୁବୀର ପୁତ୍ରବାନ ଏବଂ ସର୍ବଜ୍ଞ; ସେହି ତୁମ ପାଖରେ ଜ୍ଞାନୀ କବିମାନେ ଗୀତ ସହ ବସନ୍ତି।

9.86.40

उन्मध्व॑ ऊ॒र्मिर्व॒नना॑ अतिष्ठिपद॒पो वसा॑नो महि॒षो वि गा॑हते ।
राजा॑ प॒वित्र॑रथो॒ वाज॒मारु॑हत्स॒हस्र॑भृष्टिर्जयति॒ श्रवो॑ बृ॒हत् ॥

ମଧୁର ତରଙ୍ଗ ଉପରକୁ ଉଠି ବନଗୁଡ଼ିକୁ ଠିଆ କଲା; ଜଳକୁ ଆଚ୍ଛାଦନ କରି ମହିଷ ପରି ସୋମ ସେଥିରେ ଡୁବେ। ପବିତ୍ରରଥ ରାଜା ବାଜ (ପୁରସ୍କାର) ଉପରେ ଚଢ଼େ; ସହସ୍ରଧାରାବାନ ମହାନ ଯଶ ଜିତେ।

9.86.41

स भ॒न्दना॒ उदि॑यर्ति प्र॒जाव॑तीर्वि॒श्वायु॒र्विश्वाः॑ सु॒भरा॒ अह॑र्दिवि ।
ब्रह्म॑ प्र॒जाव॑द्र॒यिमश्व॑पस्त्यं पी॒त इ॑न्द॒विन्द्र॑म॒स्मभ्यं॑ याचतात् ॥

ସେ (ସୋମ) ଦିନ ଆକାଶରେ ପ୍ରଜାଯୁକ୍ତ, ସର୍ବଜୀବନଦାୟୀ, ଶୁଭସମ୍ପନ୍ନ ଭନ୍ଦନ ସୂକ୍ତକୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ପଠାଏ। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ପିଆଗଲା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ଆମ ପାଇଁ ମାଗ — ପ୍ରଜାଯୁକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ, ଅଶ୍ୱସହ ଧନ।

9.86.42

सो अग्रे॒ अह्नां॒ हरि॑र्हर्य॒तो मदः॒ प्र चेत॑सा चेतयते॒ अनु॒ द्युभिः॑ ।
द्वा जना॑ या॒तय॑न्न॒न्तरी॑यते॒ नरा॑ च॒ शंसं॒ दैव्यं॑ च ध॒र्तरि॑ ॥

ସେହି ସୋମ ଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ସବୁଜ, ଆନନ୍ଦଦାୟୀ ମଦ ରୂପେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ ଏବଂ ଦିନ ଅନୁସାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଦୁଇ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ବିସ୍ତାର କରି ସେ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲେ; ନରମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଓ ଦୈବ ଗୀତକୁ (ଯଜ୍ଞରେ) ଧାରଣ କରେ।

9.86.43

अ॒ञ्जते॒ व्य॑ञ्जते॒ सम॑ञ्जते॒ क्रतुं॑ रिहन्ति॒ मधु॑ना॒भ्य॑ञ्जते ।
सिन्धो॑रुच्छ्वा॒से प॒तय॑न्तमु॒क्षणं॑ हिरण्यपा॒वाः प॒शुमा॑सु गृभ्णते ॥

ସେମାନେ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି, ଚାରିପାଖେ ସଜାନ୍ତି, ସଂକଳ୍ପକୁ ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି; ମଧୁ ସହିତ ତାହା ଚାଟନ୍ତି। ନଦୀର ଉଚ୍ଛ୍ୱାସରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଷଣ୍ଢକୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ଶୋଧକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧରନ୍ତି।

9.86.44

वि॒प॒श्चिते॒ पव॑मानाय गायत म॒ही न धारात्यन्धो॑ अर्षति ।
अहि॒र्न जू॒र्णामति॑ सर्पति॒ त्वच॒मत्यो॒ न क्रीळ॑न्नसर॒द्वृषा॒ हरिः॑ ॥

ସେହି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପବିତ୍ରକାରୀ ସୋମ ପାଇଁ ଗାନ କର। ବଡ଼ ପ୍ରବାହ ପରି ସୋମରସ ବହେ। ସାପ ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଉପରେ ଖସେ, ସେହିପରି ସେ ଚର୍ମ ଉପରେ ଖସେ; ଖେଳୁଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି ବୃଷ ହରି ଦୌଡ଼ିଲା।

9.86.45

अ॒ग्रे॒गो राजाप्य॑स्तविष्यते वि॒मानो॒ अह्नां॒ भुव॑ने॒ष्वर्पि॑तः ।
हरि॑र्घृ॒तस्नुः॑ सु॒दृशी॑को अर्ण॒वो ज्यो॒तीर॑थः पवते रा॒य ओ॒क्यः॑ ॥

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଜଳର ପ୍ରଭୁ, ଉତ୍ସାହୀ, ଦିନମାନଙ୍କର ନିର୍ମାତା, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସ୍ଥାପିତ; ସେହି ହରି ଘିଅରେ ସିକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର ଦୃଷ୍ଟିବିଶିଷ୍ଟ, ସମୁଦ୍ର, ଆଲୋକରଥ ବିଶିଷ୍ଟ; ଧନ ପାଇଁ ସେ ବହି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେ ହିଁ ଆଶ୍ରୟ।

9.86.46

अस॑र्जि स्क॒म्भो दि॒व उद्य॑तो॒ मदः॒ परि॑ त्रि॒धातु॒र्भुव॑नान्यर्षति ।
अं॒शुं रि॑हन्ति म॒तयः॒ पनि॑प्नतं गि॒रा यदि॑ नि॒र्णिज॑मृ॒ग्मिणो॑ य॒युः ॥

ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଉଠିଥିବା ସ୍ତମ୍ଭରୂପୀ ମଦ ଛଡ଼ାଗଲା; ତିନିକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପେ। ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେହି କଣାକୁ ମନସମୂହ ଚାଟିଲେ; ଋକ୍ ଗାୟକମାନେ ଗୀତ ସହିତ ଶୁଦ୍ଧିସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ।

9.86.47

प्र ते॒ धारा॒ अत्यण्वा॑नि मे॒ष्यः॑ पुना॒नस्य॑ सं॒यतो॑ यन्ति॒ रंह॑यः ।
यद्गोभि॑रिन्दो च॒म्वोः॑ सम॒ज्यस॒ आ सु॑वा॒नः सो॑म क॒लशे॑षु सीदसि ॥

ତୁମର ଧାରା ମେଷଲୋମ ଭିତର ଦେଇ ଆଗକୁ ଯାଏ; ଶୁଦ୍ଧକାରୀର ଏକତ୍ର ଧାରା ଦୌଡ଼େ। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଗାଈର ଦୁଧ ସହିତ ଦୁଇ ପାତ୍ରରେ ତୁମେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ, ଓ ହେ ସୋମ, ନିଚୋଡ଼ାଗଲେ ତୁମେ କଳସରେ ବସ।

9.86.48

पव॑स्व सोम क्रतु॒विन्न॑ उ॒क्थ्योऽव्यो॒ वारे॒ परि॑ धाव॒ मधु॑ प्रि॒यम् ।
ज॒हि विश्वा॑न्र॒क्षस॑ इन्दो अ॒त्रिणो॑ बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीराः॑ ॥

ହେ ସୋମ, ବହି ପବିତ୍ର ହୁଅ; ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ମେଷଲୋମ ଛାଣନିର ଚାରିପାଖେ ପ୍ରିୟ ମଧୁ ସହିତ ଦୌଡ଼। ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଭକ୍ତିହୀନ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କର; ତା'ପରେ ସ୍ପର୍ଧାରେ ଆମେ ମହାନ ବାକ୍ୟ କହିବା, ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦିତ ହୋଇ।