યજુર્વેદ · અધ્યાય 6

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

શબ્દાર્થ સાથે વાંચો

6.1

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ ददे नार्य् असि ।
इदम् अहꣳ रक्षसां ग्रीवा ऽ अपि कृन्तामि ।
यवो ऽसि यवयास्मद् द्वेषो यवयारातीः ।
दिवेऽत्वान्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वा ।
शुन्धन्तां लोकाः पितृषदनाः ।
पितृषदनम् असि ॥ ६.१ ॥

સવિતાની પ્રેરણાથી, અશ્વિનીઓના બાહુથી અને પૂષાના હાથથી હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું સ્ત્રી છે. અહીં હું રાક્ષસોની ગરદનો પણ કાપું છું. તું યવ છે; દ્વેષને અમારાથી દૂર કર, શત્રુઓને દૂર કર. દ્યુલોક માટે તને, અંતરિક્ષ માટે તને, પૃથ્વી માટે તને. પિતૃઓના આસન એવા લોકો શુદ્ધ થાઓ. તું પિતૃસદન છે.

6.2

अग्रेणीर् असि स्वावेश ऽ उन्नेतॄणाम् एतस्य वित्ताद् अधि त्वा स्थास्यति ।
देवस् त्वा सविता मध्व् आनक्तु ।
सुपिप्पलाभ्यस् त्वौषधीभ्यः ।
द्याम् अग्रेणास्पृक्ष ऽ आन्तरिक्षं मध्येनाप्राः पृथिवीम् उपरेणादृꣳहीः ॥ ६.२ ॥

તું અગ્રણી છે, સ્વયં પ્રવેશેલો, ઉન્નેતાઓનો; આ લાભથી તારા પર તે સ્થિર થશે. દેવ સવિતા તને મધથી લેપે. સારા ફળવાળી ઔષધિઓ માટે તને. આગળથી દ્યુલોકને સ્પર્શ્યો, મધ્યથી અંતરિક્ષ ભર્યું, ઉપરથી પૃથ્વીને દૃઢ કરી.

6.3

या ते धामान्य् उश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा ऽ अयासः ।
अत्राह तद् उरुगायस्य विष्णोः परमं पदम् अव भारि भूरि ।
ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवनि रायस्पोषवनि पर्य् ऊहामि ।
ब्रह्म दृꣳह क्षत्रं दृꣳहायुर् दृꣳह प्रजां दृꣳह ॥ ६.३ ॥

અમે જે ધામોની ઇચ્છા રાખીએ છીએ, જ્યાં અનેક શિંગડાવાળી, થાક વિનાની ગાયો જાય છે, ત્યાં જ ઉરુગાય વિષ્ણુનું તે પરમ પદ છે; તે અતિશય ધારણ કરાયેલું છે. બ્રહ્મને જીતનારી, ક્ષત્રને જીતનારી, ધન અને પોષણને જીતનારી, તને હું ચારે તરફ ખેંચું છું. બ્રહ્મને દૃઢ કર, ક્ષત્રને દૃઢ કર, આયુષ્યને દૃઢ કર, પ્રજાને દૃઢ કર.

6.4

विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे ।
इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥ ६.४ ॥

વિષ્ણુનાં કર્મો જુઓ; જેનાથી તેમણે વ્રતો જોયાં તે જુઓ. ઇન્દ્રનો યુજ્ય, સખા.

6.5

तद् विष्णोः परमं पदꣳ सदा पश्यन्ति सूरयो दिवीव चक्षुर् आततम् ॥ ६.५ ॥

વિષ્ણુનું તે પરમ પદ જ્ઞાનીઓ સદા જુએ છે; આકાશમાં ફેલાયેલી આંખ જેમ.

6.6

परिवीर् असि परि त्वा दैवीर् विशो व्ययन्तां परीमं यजमानꣳ रायो मनुष्याणाम् ।
दिवः सूनुर् असि ।
एष ते पृथिव्यां लोक ऽ आरण्यस् ते पशुः ॥ ६.६ ॥

તું પરિવી છે. દૈવી પ્રજાઓ તને ચારે બાજુ વીંટી લે; માણસોના ધન સહિત આ યજમાન પણ ચારે બાજુ વીંટાય. તું દ્યુલોકનો પુત્ર છે. પૃથ્વી પર આ તારો લોક છે; તારું પશુ અરણ્યનું છે.

6.7

उपावीर् असि ।
उप देवान् दैवीर् विशः प्रागुर् उशिजो वह्नितमान् ।
देव त्वष्टर् वसु रम हव्या ते स्वदन्ताम् ॥ ६.७ ॥

તું ઉપાવી છે. દૈવી પ્રજાને દેવો પાસે લાવ; ઉશિજ પુરોહિતોને, સૌથી વધુ હવિ વહન કરનારાઓને આગળ લઈ જા. હે દેવ ત્વષ્ટા, ધનમાં રમ; તારા હવ્યો સ્વાદિષ્ટ થાઓ.

6.8

रेवती रमध्वं बृहस्पते धारया वसूनि ।
ऋतस्य त्वा देवहविः पाशेन प्रति मुञ्चामि धर्षा मानुषः ॥ ६.८ ॥

હે રેવતીઓ, આનંદ કરો. હે બૃહસ્પતિ, ધારા સાથે ધન આપો. ઋતનું દેવહવિઃ એવા તને હું પાશથી બાંધું છું. હે સાહસી મનુષ્ય!

6.9

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
अग्नीषोमाभ्यां जुष्टं नि युनज्मि ।
अद्भ्यस् त्वौषधीभ्योऽनु त्वा माता मन्यताम् अनु पितानु भ्राता सगर्भ्योऽनु सखा सयूथ्यः ।
अग्नीषोमाभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ॥ ६.९ ॥

દેવ સવિતાની પ્રેરણાથી, અશ્વિનોની ભુજાઓથી અને પૂષણના હાથોથી હું તને બાંધું છું. અગ્નિ-સોમને પ્રિય એવા તને હું નિયુક્ત કરું છું. જળ અને ઔષધિઓ તને અનુમતિ આપો; માતા, પિતા, સહોદર અને સખા સૌ તને સ્વીકારો. અગ્નિ-સોમને પ્રિય તને હું પ્રોક્ષું છું.

6.10

अपां पेरुर् असि ।
आपो देवीः स्वदन्तु स्वात्तं चित् सद् देवहविः ।
सं ते प्राणो वातेन गच्छताꣳ सम् अङ्गानि यजत्रैः सं यज्ञपतिर् आशिषा ॥ ६.१० ॥

તું જળોનું પાત્ર છે. દિવ્ય જળો સ્વાદ લે; આ દેવહવિઃ ખરેખર સારી રીતે સ્વીકારાય. તારો પ્રાણ વાયુ સાથે મળો; અંગો યજનીય દેવો સાથે મળો; યજ્ઞપતિ આશીર્વાદ સાથે મળો.

6.11

घृतेनाक्तौ पशूँस् त्रायेथा  ।
रेवति यजमाने प्रियं धा ऽ आ विश ।
उरोर् अन्तरिक्षात् सजूर् देवेन वातेनास्य हविषस् त्मना यज समस्य तन्वा भव ।
वर्षो वर्षीयसि यज्ञे यज्ञपतिं धाः ।
स्वाहा देवेभ्यः ।
देवेभ्यः स्वाहा ॥ ६.११ ॥

ઘીથી અભિષિક્ત તમે બંને પશુઓનું રક્ષણ કરો. હે ધનવતી, યજમાનમાં પ્રિય સ્થાપો, અહીં પ્રવેશ કરો. વિશાળ અંતરિક્ષમાંથી દેવ વાયુ સાથે મળીને, આ હવિના આત્માથી યજન કરો; સંપૂર્ણ શરીર સાથે રહો. અત્યંત બળવાન યજ્ઞમાં યજ્ઞપતિને સ્થાપો. સ્વાહા, દેવોને. દેવોને સ્વાહા.

6.12

माहिर् भूर् मा पृदाकुः ।
नमस् तऽ आतानानर्वा प्रेहि ।
घृतस्य कुल्याऽ उपऽ ऋतस्य पथ्याऽ अनु ॥ ६.१२ ॥

તું સાપ ન થા, પૃદાકુ પણ ન થા. તને નમસ્કાર; ફેલાયેલા ઘોડા, આગળ વધ. ઘીની નીકો તરફ, ઋતના માર્ગોને અનુસરીને.

6.13

देवीर् आपः शुद्धा वोढ्वꣳ सुपरिविष्टा देवेषु ।
सुपरिविष्टा वयं परिवेष्टारो भूयास्म ॥ ६.१३ ॥

હે દિવ્ય જળો, શુદ્ધ થઈને તમે વહન કરાવા જોઈએ; દેવોમાં સારી રીતે વીંટળાયેલા. અમે પણ સારી રીતે વીંટળનારા થઈએ.

6.14

वाचं ते शुन्धामि ।
प्राणं ते शुन्धामि ।
चक्षुस् ते शुन्धामि ।
श्रोत्रं ते शुन्धामि ।
नाभिं ते शुन्धामि ।
मेढ्रं ते शुन्धामि ।
पायुं ते शुन्धामि ।
चरित्राꣳस् ते शुन्धामि ॥ ६.१४ ॥

હું તારી વાણીને શુદ્ધ કરું છું. હું તારા પ્રાણને શુદ્ધ કરું છું. હું તારી આંખને શુદ્ધ કરું છું. હું તારા કાનને શુદ્ધ કરું છું. હું તારી નાભિને શુદ્ધ કરું છું. હું તારા જનનેન્દ્રિયને શુદ્ધ કરું છું. હું તારા ગુદાને શુદ્ધ કરું છું. હું તારા અંગોને શુદ્ધ કરું છું.

6.15

मनस्तऽ आ प्यायताम् ।
वाक् तऽ आ प्यायताम् ।
प्राणस् तऽ आ प्यायताम् ।
चक्षुस्तऽ आ प्यायताम् ।
श्रोत्रं तऽ आ प्यायताम् ।
यत् ते क्रूरं यद् आस्थितं तत् त ऽआ प्यायतां निष्ट्यायतां तत् ते शुध्यतु ।
शम् अहोभ्यः ।
ओषधे त्रायस्व ।
स्वधिते मैनꣳ हिꣳसीः ॥ ६.१५ ॥

તારું મન પુષ્ટ થાઓ, તારી વાણી પુષ્ટ થાઓ, તારો પ્રાણ પુષ્ટ થાઓ, તારી આંખ પુષ્ટ થાઓ, તારો કાન પુષ્ટ થાઓ. તારામાં જે કઠોર અને જે જામી ગયું છે તે પુષ્ટ થઈ સંપૂર્ણ સ્વસ્થ થાઓ; તે તારા માટે શુદ્ધ થાઓ. દિવસો માટે કલ્યાણ. હે ઔષધિ, રક્ષણ કર. હે કુહાડી, એને હાનિ ન પહોંચાડ.

6.16

रक्षसां भागो ऽसि ।
निरस्तꣳ रक्षः ।
ऽ इदम् अहꣳ रक्षोऽ भितिष्ठामीदम् अहꣳ रक्षोऽ व बाधऽ इदम् अहꣳ रक्षो ऽधमं तमो नयामि ।
घृतेन द्यावापृथिवी प्रोर्णुवाथाम् ।
वायो वे स्तोकानाम् ।
अग्निर् आज्यस्य वेतु स्वाहा ।
स्वाहाकृते ऽ ऊर्ध्वनभसं मारुतं गच्छतम् ॥ ६.१६ ॥

તું રાક્ષસોનો ભાગ છે. રાક્ષસ બહાર ફેંકાયો છે. હું આ રાક્ષસ પર ઊભો રહું છું, હું આ રાક્ષસને નિશ્ચયપૂર્વક દૂર કરું છું, હું આ રાક્ષસને અધમ અંધકારમાં લઈ જાઉં છું. ઘીથી દ્યાવાપૃથિવીને આવરી લો. હે વાયુ, તું બિંદુઓ માટે છે. અગ્નિ આજ્યનો ભોગ કરો, સ્વાહા. સ્વાહાથી અર્પિત થઈ ઊંચા આકાશના મરુતો પાસે જાઓ.

6.17

इदम् आपः प्रवहतावद्यं च मलं च यत् ।
यच् चाभिदुद्रोहानृतं यच् च शेपे ऽ अभीरुणम् ।
आपो मा तस्माद् एनसः पवमानश् च मुञ्चतु ॥ ६.१७ ॥

આ જળો દોષ અને મળ વહાવી લઈ જાઓ; મેં દ્રોહથી કહેલું જૂઠ અને કપટથી લીધેલા શપથ પણ વહી જાઓ. હે જળો, એ પાપથી મને મુક્ત કરો; પવમાન પણ મુક્ત કરો.

6.18

सं ते मनो मनसा सं प्राणः प्राणेन गच्छताम् ।
रेड् अस्य् अग्निष् ट्वा श्रीणात्व् आपस् त्वा समरिणन् वातस्य त्वा ध्राज्यै पूष्णो रꣳह्या ऽ ऊष्मणो व्यथिषत् ।
प्रयुतं द्वेषः ॥ ६.१८ ॥

તારું મન મન સાથે, તારો પ્રાણ પ્રાણ સાથે મળે. તું અગ્નિથી પાકે; જળ તને જોડે; વાયુની ગતિ માટે, પૂષાની ગતિ માટે, ઉષ્મામાંથી દ્વેષ દૂર થાય.

6.19

घृतं घृतपावानः पिबत वसां वसापावानः पिबतान्तरिक्षस्य हविर् असि स्वाहा ।
दिशः ।
प्रदिशः ।
ऽ आदिशः ।
विदिशः ।
ऽ उद्दिशः ।
दिग्भ्यः स्वाहा ॥ ६.१९ ॥

ઘી પીનારાઓ, ઘી પીઓ; ચરબી પીનારાઓ, ચરબી પીઓ; તું અંતરિક્ષનું હવિ છે, સ્વાહા. દિશાઓને, પ્રદિશાઓને, આદિશાઓને, વિદિશાઓને, ઉદ્દિશાઓને — દિશાઓને સ્વાહા.

6.20

ऐन्द्रः प्राणो ऽ अङ्गे ऽ अङ्गे नि दीध्यद् ऐन्द्र ऽ उदानो ऽ अङ्गे ऽ अङ्गे निधीतः ।
देव त्वष्टर् भूरि ते सꣳ-समेतु सलक्ष्मा यद् विषुरूपं भवाति ।
देवत्रा यन्तम् अवसे सखायो ऽनु त्वा माता पितरो मदन्तु ॥ ६.२० ॥

ઐન્દ્ર પ્રાણ દરેક અંગમાં ઝળહળે છે; ઐન્દ્ર ઉદાન દરેક અંગમાં સ્થાપિત છે. હે દેવ ત્વષ્ટા, તારાં અનેક અંગો એકત્ર થાઓ; વિવિધ રૂપવાળું સમાન થાઓ. દેવો તરફ જતા મિત્રો, રક્ષણ માટે; તારી પાછળ માતા અને પિતા આનંદ પામો.

6.21

समुद्रं गच्छ स्वाहा ।
ऽ अन्तरिक्षं गच्छ स्वाहा ।
देवꣳ सवितारं गच्छ स्वाहा ।
मित्रावरुणौ गच्छ स्वाहा ।
ऽ अहोरात्रे गच्छ स्वाहा ।
छन्दाꣳसि गच्छ स्वाहा ।
द्यावापृथिवी गच्छ स्वाहा ।
यज्ञं गच्छ स्वाहा ।
सोमं गच्छ स्वाहा ।
दिव्यं नभो गच्छ स्वाहा ।
अग्निं वैश्वानरं गच्छ स्वाहा ।
मनो मे हार्दि यच्छ ।
दिवं ते धूमो गच्छतु स्वर् ज्योतिः पृथिवीं भस्मना पृण स्वाहा ॥ ६.२१ ॥

સમુદ્ર તરફ જા, સ્વાહા. અંતરિક્ષ તરફ જા, સ્વાહા. દેવ સવિતા તરફ જા, સ્વાહા. મિત્રાવરુણ તરફ જા, સ્વાહા. દિવસ-રાત તરફ જા, સ્વાહા. છંદો તરફ જા, સ્વાહા. દ્યાવાપૃથિવી તરફ જા, સ્વાહા. યજ્ઞ તરફ જા, સ્વાહા. સોમ તરફ જા, સ્વાહા. દિવ્ય આકાશ તરફ જા, સ્વાહા. વૈશ્વાનર અગ્નિ તરફ જા, સ્વાહા. મારું મન હૃદયમાં ધર. તારો ધુમાડો સ્વર્ગ તરફ જાઓ; જ્યોતિ પ્રકાશરૂપ થઈ, રાખથી પૃથ્વીને ભર, સ્વાહા.

6.22

मापो मौषधीर् हिꣳसीः ।
धाम्नो-धाम्नो राजꣳस् ततो वरुण नो मुञ्च ।
यद् आहुर् अघ्न्या ऽ इति वरुणेति शपामहे ततो वरुण नो मुञ्च ।
सुमित्रिया न ऽ आप ऽ ओषधयः सन्तु +दुर्मित्रियास् तस्मै सन्तु यो स्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ ६.२२ ॥

પાણી અને ઔષધિઓને હાનિ ન પહોંચાડ. દરેક સ્થાનેથી, હે રાજા વરુણ, અમને મુક્ત કર. જે મારવા યોગ્ય નથી એમ કહેવાય છે તેથી અમે 'વરુણ' નામે શપથ લઈએ છીએ; તેથી હે વરુણ, અમને મુક્ત કર. પાણી અને ઔષધિઓ અમારા મિત્ર થાઓ; જે અમને દ્વેષ કરે અને જેને અમે દ્વેષ કરીએ તેના માટે તે શત્રુ થાઓ.

6.23

हविष्मतीर् इमा ऽ आपो हविष्माꣳ२ ऽ आ विवासति ।
हविष्मान् देवो ऽ अध्वरो हविष्माꣳ२ ऽ अस्तु सूर्यः ॥ ६.२३ ॥

આ પાણી હવિથી સમૃદ્ધ છે; હવિથી સમૃદ્ધ પાણી પાસે તે આવે છે. અધ્વર દેવ હવિથી યુક્ત થાઓ; સૂર્ય પણ હવિથી યુક્ત થાઓ.

6.24

अग्नेर्वोऽ पन्नगृहस्य सदसि सादयामि ।
इन्द्राग्न्योर् भागधेयी स्थ ।
मित्रावरुण्योर् भागधेयी स्थ ।
विश्वेषां देवानां भागधेयी स्थ ।
अमूर् या ऽ उप सूर्ये याभिर् वा सूर्यः सह ।
ता नो हिन्वन्त्व् अध्वरम् ॥ ६.२४ ॥

અગ્નિના અપન્નગૃહના સદસ્યમાં તમને બેસાડું છું. તમે ઇન્દ્રાગ્નિના ભાગધેય છો. મિત્રાવરુણના ભાગધેય છો. સર્વ દેવોના ભાગધેય છો. સૂર્યની પાસે રહેલા, જેમની સાથે સૂર્ય છે તે, તેઓ અમારા અધ્વરને આગળ ધપાવે.

6.25

हृदे त्वा मनसे त्वा दिवे त्वा सूर्याय त्वा ।
ऊर्ध्वम् इमम् अध्वरं दिवि देवेषु होत्रा यच्छ ॥ ६.२५ ॥

હૃદય માટે તને, મન માટે તને, દ્યુલોક માટે તને, સૂર્ય માટે તને. આ અધ્વરને ઊંચે લઈ જા; દ્યુલોકમાં દેવોની વચ્ચે હોત્રને ઊંચે ઉઠાવ.

6.26

सोम राजन् विश्वास् त्वं प्रजा ऽ उपाव रोह ।
विश्वास् त्वां प्रजा उपाव रोहन्तु ।
शृणोत्व् अग्निः समिधा हवं मे शृण्वन्त्व् आपो धिषणाश् च देवीः ।
श्रोता ग्रावाणो विदुषो न यज्ञꣳ शृणोतु देवः सविता हवं मे स्वाहा ॥ ६.२६ ॥

હે સોમ, રાજા, તું સર્વ પ્રજા પર ચઢ. સર્વ પ્રજા તારા પર ચઢો. સમિધ સહિત અગ્નિ મારો આહ્વાન સાંભળો; દિવ્ય જળો અને ધિષણાઓ સાંભળો. યજ્ઞ જાણનારાઓની જેમ પથ્થરો સાંભળો; દેવ સવિતા મારો આહ્વાન સાંભળો. સ્વાહા.

6.27

देवीर् आपो ऽ अपां नपाद् यो व ऽ ऊर्मिर् हविष्य ऽ इन्द्रियावान् मदिन्तमः ।
तं देवेभ्यो देवत्रा दत्त शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थ स्वाहा ॥ ६.२७ ॥

હે દિવ્ય જળો, જળોના પુત્ર, તમારી જે લહેર હવિષ્ય, ઇન્દ્રિયબળવાળી અને અતિ મદકારક છે, તે દેવોને, દેવોમાં શુક્રપોને આપો; જેમનો ભાગ તમે છો. સ્વાહા.

6.28

कार्षिर् असि ।
समुद्रस्य त्वाक्षित्या ऽ उन् नयामि ।
सम् आपो ऽ अद्भिर् अग्मत सम् ओषधीभिर् ओषधीः ॥ ६.२८ ॥

તું કાર્ષિ છે. અક્ષિતિ માટે સમુદ્રમાંથી તને ઉપર લઈ જાઉં છું. જળ જળ સાથે ભળ્યાં; ઓષધિઓ ઓષધિઓ સાથે ભળી.

6.29

यम् अग्ने पृत्सु मर्त्यम् अवा वाजेषु यं जुनाः ।
स यन्ता शश्वतीर् इषः स्वाहा ॥ ६.२९ ॥

હે અગ્નિ, યુદ્ધોમાં જે મર્ત્યનું તું રક્ષણ કરે છે, સ્પર્ધાઓમાં જેને તું પ્રેરે છે, તે શાશ્વત ઇચ્છાઓનો માર્ગદર્શક બને. સ્વાહા.

6.30

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ ददे रावासि गभीरम् इमम् अध्वरं कृधीन्द्राय सुषूतमम् ।
उत्तमेन पविनोर्जस्वन्तं मधुमन्तं पयस्वन्तम् ।
निग्राभ्या स्थ देवश्रुतस् तर्पयत मा ॥ ६.३० ॥

દેવ સવિતૃની પ્રેરણાથી, અશ્વિનોની ભુજાઓ વડે અને પૂષનના હાથો વડે હું તને ગ્રહણ કરું છું. તું ગંભીર છે; આ યજ્ઞને ઇન્દ્ર માટે અતિ સારી રીતે નિચોવાયેલો બનાવ. ઉત્તમ પવિત્ર વડે (સોમને) ઓજસ્વી, મધુર, દૂધવાળો બનાવ. નિગ્રાભ્યા, તમે દેવોએ સાંભળેલા છો; મને તૃપ્ત કરો.