यजुर्वेद · अध्याय 6

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

शब्दार्थांसह वाचा

6.1

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ ददे नार्य् असि ।
इदम् अहꣳ रक्षसां ग्रीवा ऽ अपि कृन्तामि ।
यवो ऽसि यवयास्मद् द्वेषो यवयारातीः ।
दिवेऽत्वान्तरिक्षाय त्वा पृथिव्यै त्वा ।
शुन्धन्तां लोकाः पितृषदनाः ।
पितृषदनम् असि ॥ ६.१ ॥

सवितेच्या प्रेरणेने, अश्विनींच्या बाहूंनी आणि पूषाच्या हातांनी मी तुला घेतो. तू स्त्री आहेस. येथे मी राक्षसांचे गळेही छाटतो. तू यव आहेस; द्वेष आमच्यापासून दूर कर, शत्रूंना दूर कर. द्युलोकासाठी तुला, अंतरिक्षासाठी तुला, पृथ्वीसाठी तुला. पितरांची आसने असलेले लोक शुद्ध होवोत. तू पितृसदन आहेस.

6.2

अग्रेणीर् असि स्वावेश ऽ उन्नेतॄणाम् एतस्य वित्ताद् अधि त्वा स्थास्यति ।
देवस् त्वा सविता मध्व् आनक्तु ।
सुपिप्पलाभ्यस् त्वौषधीभ्यः ।
द्याम् अग्रेणास्पृक्ष ऽ आन्तरिक्षं मध्येनाप्राः पृथिवीम् उपरेणादृꣳहीः ॥ ६.२ ॥

तू अग्रणी आहेस, स्वतः प्रवेश करणारा, उन्नेत्यांचा; या लाभाने तुझ्यावर तो स्थिर होईल. देव सविता तुला मधाने लेपो. चांगली फळे असलेल्या औषधींसाठी तुला. पुढून द्युलोकाला स्पर्श केलास, मध्यातून अंतरिक्ष भरलेस, वरून पृथ्वी दृढ केलीस.

6.3

या ते धामान्य् उश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा ऽ अयासः ।
अत्राह तद् उरुगायस्य विष्णोः परमं पदम् अव भारि भूरि ।
ब्रह्मवनि त्वा क्षत्रवनि रायस्पोषवनि पर्य् ऊहामि ।
ब्रह्म दृꣳह क्षत्रं दृꣳहायुर् दृꣳह प्रजां दृꣳह ॥ ६.३ ॥

आम्ही ज्या ज्या धामांची इच्छा करतो, जिथे अनेक शिंगांच्या, न थकणाऱ्या गायी जातात, तिथेच उरुगाय विष्णूचे ते परम पद आहे; ते फार धारण केले गेले आहे. ब्रह्माला जिंकणारी, क्षत्राला जिंकणारी, धन व पोषणाला जिंकणारी, तुला मी सभोवती ओढतो. ब्रह्माला दृढ कर, क्षत्राला दृढ कर, आयुष्याला दृढ कर, प्रजेला दृढ कर.

6.4

विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे ।
इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥ ६.४ ॥

विष्णूची कर्मे पाहा; ज्यापासून त्याने व्रते पाहिली ते पाहा. इंद्राचा युज्य, सखा.

6.5

तद् विष्णोः परमं पदꣳ सदा पश्यन्ति सूरयो दिवीव चक्षुर् आततम् ॥ ६.५ ॥

विष्णूचे ते परम पद ज्ञानी सदा पाहतात; आकाशात पसरलेल्या डोळ्याप्रमाणे.

6.6

परिवीर् असि परि त्वा दैवीर् विशो व्ययन्तां परीमं यजमानꣳ रायो मनुष्याणाम् ।
दिवः सूनुर् असि ।
एष ते पृथिव्यां लोक ऽ आरण्यस् ते पशुः ॥ ६.६ ॥

तू परिवी आहेस. दैवी प्रजा तुला सभोवती वेढोत; मनुष्यांच्या धनासह हा यजमानही सभोवती वेढला जावो. तू द्युलोकाचा पुत्र आहेस. पृथ्वीवर हा तुझा लोक आहे; तुझा पशू अरण्यातला आहे.

6.7

उपावीर् असि ।
उप देवान् दैवीर् विशः प्रागुर् उशिजो वह्नितमान् ।
देव त्वष्टर् वसु रम हव्या ते स्वदन्ताम् ॥ ६.७ ॥

तू उपावी आहेस. दैवी प्रजांना देवांजवळ आण; उशिज पुरोहितांना, सर्वाधिक हविर्वहन करणाऱ्यांना पुढे घेऊन जा. हे देव त्वष्ट्या, धनात रमव; तुझी हविर्द्रव्ये रुचकर होवोत.

6.8

रेवती रमध्वं बृहस्पते धारया वसूनि ।
ऋतस्य त्वा देवहविः पाशेन प्रति मुञ्चामि धर्षा मानुषः ॥ ६.८ ॥

हे रेवतींनो, आनंदित व्हा. हे बृहस्पते, धारेसह धन द्या. ऋताचे देवहविः असलेल्या तुला मी पाशाने बांधतो. हे धैर्यशाली मानवा!

6.9

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
अग्नीषोमाभ्यां जुष्टं नि युनज्मि ।
अद्भ्यस् त्वौषधीभ्योऽनु त्वा माता मन्यताम् अनु पितानु भ्राता सगर्भ्योऽनु सखा सयूथ्यः ।
अग्नीषोमाभ्यां त्वा जुष्टं प्रोक्षामि ॥ ६.९ ॥

देव सवितृच्या प्रेरणेने, अश्विनांच्या बाहूंनी व पूषाच्या हातांनी मी तुला बांधतो. अग्नी-सोमांना प्रिय अशा तुला मी नियोजित करतो. पाणी व औषधी तुला अनुमती देवोत; माता, पिता, सहोदर व सखा सर्वजण तुला मान्यता देवोत. अग्नी-सोमांना प्रिय तुला मी प्रोक्षण करतो.

6.10

अपां पेरुर् असि ।
आपो देवीः स्वदन्तु स्वात्तं चित् सद् देवहविः ।
सं ते प्राणो वातेन गच्छताꣳ सम् अङ्गानि यजत्रैः सं यज्ञपतिर् आशिषा ॥ ६.१० ॥

तू पाण्याचे पात्र आहेस. दिव्य आप रुचिपूर्वक ग्रहण करोत; हे देवहविः खरोखर उत्तम स्वीकारले जावो. तुझा प्राण वायूशी मिळो; अंग यजनीय देवांशी मिळोत; यज्ञपती आशीर्वादासह मिळो.

6.11

घृतेनाक्तौ पशूँस् त्रायेथा  ।
रेवति यजमाने प्रियं धा ऽ आ विश ।
उरोर् अन्तरिक्षात् सजूर् देवेन वातेनास्य हविषस् त्मना यज समस्य तन्वा भव ।
वर्षो वर्षीयसि यज्ञे यज्ञपतिं धाः ।
स्वाहा देवेभ्यः ।
देवेभ्यः स्वाहा ॥ ६.११ ॥

तुपाने अभिषिक्त तुम्ही दोघे पशूंचे रक्षण करा. हे धनवती, यजमानात प्रिय गोष्ट ठेवा, येथे प्रवेश कर. विशाल अंतरिक्षातून देव वायूसह, या हविर्द्रव्याच्या आत्म्याने यजन कर; संपूर्ण शरीरासह राहा. अत्यंत बलवान यज्ञात यज्ञपतीला स्थापित कर. स्वाहा, देवांना. देवांना स्वाहा.

6.12

माहिर् भूर् मा पृदाकुः ।
नमस् तऽ आतानानर्वा प्रेहि ।
घृतस्य कुल्याऽ उपऽ ऋतस्य पथ्याऽ अनु ॥ ६.१२ ॥

तू साप होऊ नकोस, पृदाकूही होऊ नकोस. तुला नमस्कार; पसरलेल्या घोड्या, पुढे जा. तुपाच्या ओहोळांकडे, ऋताच्या मार्गांनी.

6.13

देवीर् आपः शुद्धा वोढ्वꣳ सुपरिविष्टा देवेषु ।
सुपरिविष्टा वयं परिवेष्टारो भूयास्म ॥ ६.१३ ॥

हे दिव्य जलांनो, शुद्ध होऊन तुम्ही वाहिले जावे; देवांमध्ये व्यवस्थित वेढलेले. आम्हीही उत्तम वेढणारे होवो.

6.14

वाचं ते शुन्धामि ।
प्राणं ते शुन्धामि ।
चक्षुस् ते शुन्धामि ।
श्रोत्रं ते शुन्धामि ।
नाभिं ते शुन्धामि ।
मेढ्रं ते शुन्धामि ।
पायुं ते शुन्धामि ।
चरित्राꣳस् ते शुन्धामि ॥ ६.१४ ॥

मी तुझी वाणी शुद्ध करतो. मी तुझा प्राण शुद्ध करतो. मी तुझा डोळा शुद्ध करतो. मी तुझा कान शुद्ध करतो. मी तुझी नाभी शुद्ध करतो. मी तुझे जननेंद्रिय शुद्ध करतो. मी तुझे गुद शुद्ध करतो. मी तुझे अवयव शुद्ध करतो.

6.15

मनस्तऽ आ प्यायताम् ।
वाक् तऽ आ प्यायताम् ।
प्राणस् तऽ आ प्यायताम् ।
चक्षुस्तऽ आ प्यायताम् ।
श्रोत्रं तऽ आ प्यायताम् ।
यत् ते क्रूरं यद् आस्थितं तत् त ऽआ प्यायतां निष्ट्यायतां तत् ते शुध्यतु ।
शम् अहोभ्यः ।
ओषधे त्रायस्व ।
स्वधिते मैनꣳ हिꣳसीः ॥ ६.१५ ॥

तुझे मन पुष्ट होवो, तुझी वाणी पुष्ट होवो, तुझा प्राण पुष्ट होवो, तुझा डोळा पुष्ट होवो, तुझा कान पुष्ट होवो. तुझ्यातील जो कठोर भाग आणि जो गोठलेला भाग आहे, तो पुष्ट होऊन पूर्णपणे बरा होवो; तो तुझ्यासाठी शुद्ध होवो. दिवसांसाठी कल्याण. हे औषधी, रक्षण कर. हे कुऱ्हाडी, याला इजा करू नकोस.

6.16

रक्षसां भागो ऽसि ।
निरस्तꣳ रक्षः ।
ऽ इदम् अहꣳ रक्षोऽ भितिष्ठामीदम् अहꣳ रक्षोऽ व बाधऽ इदम् अहꣳ रक्षो ऽधमं तमो नयामि ।
घृतेन द्यावापृथिवी प्रोर्णुवाथाम् ।
वायो वे स्तोकानाम् ।
अग्निर् आज्यस्य वेतु स्वाहा ।
स्वाहाकृते ऽ ऊर्ध्वनभसं मारुतं गच्छतम् ॥ ६.१६ ॥

तू राक्षसांचा भाग आहेस. राक्षस दूर फेकला गेला. या राक्षसावर मी उभा राहतो, या राक्षसाला मी निश्चितपणे दूर करतो, या राक्षसाला मी अधम अंधारात नेतो. तुपाने द्यावापृथिवी झाका. हे वायो, तू थेंबांसाठी आहेस. अग्नी आज्याचा उपभोग घेवो, स्वाहा. स्वाहाने अर्पण होऊन उंच आकाशातील मरुतांकडे जा.

6.17

इदम् आपः प्रवहतावद्यं च मलं च यत् ।
यच् चाभिदुद्रोहानृतं यच् च शेपे ऽ अभीरुणम् ।
आपो मा तस्माद् एनसः पवमानश् च मुञ्चतु ॥ ६.१७ ॥

हे पाणी दोष आणि मल वाहून नेवो; मी द्रोहाने बोललेले असत्य आणि कपटाने केलेली शपथ वाहून नेवो. हे जलांनो, त्या पापापासून मला मुक्त करा; पवमानही मुक्त करो.

6.18

सं ते मनो मनसा सं प्राणः प्राणेन गच्छताम् ।
रेड् अस्य् अग्निष् ट्वा श्रीणात्व् आपस् त्वा समरिणन् वातस्य त्वा ध्राज्यै पूष्णो रꣳह्या ऽ ऊष्मणो व्यथिषत् ।
प्रयुतं द्वेषः ॥ ६.१८ ॥

तुझे मन मनाशी, तुझा प्राण प्राणाशी एकत्र होवो. तू अग्नीने परिपक्व हो; जल तुला जोडो; वायूच्या वेगासाठी, पूषाच्या वेगासाठी, उष्णतेपासून द्वेष दूर होवो.

6.19

घृतं घृतपावानः पिबत वसां वसापावानः पिबतान्तरिक्षस्य हविर् असि स्वाहा ।
दिशः ।
प्रदिशः ।
ऽ आदिशः ।
विदिशः ।
ऽ उद्दिशः ।
दिग्भ्यः स्वाहा ॥ ६.१९ ॥

घृत पिणाऱ्यांनो, घृत प्या; वसा पिणाऱ्यांनो, वसा प्या; तू अंतरिक्षाचे हविस् आहेस, स्वाहा. दिशांना, प्रदिशांना, आदिशांना, विदिशांना, उद्दिशांना — दिशांना स्वाहा.

6.20

ऐन्द्रः प्राणो ऽ अङ्गे ऽ अङ्गे नि दीध्यद् ऐन्द्र ऽ उदानो ऽ अङ्गे ऽ अङ्गे निधीतः ।
देव त्वष्टर् भूरि ते सꣳ-समेतु सलक्ष्मा यद् विषुरूपं भवाति ।
देवत्रा यन्तम् अवसे सखायो ऽनु त्वा माता पितरो मदन्तु ॥ ६.२० ॥

ऐन्द्र प्राण प्रत्येक अवयवात तेजाने चमकतो; ऐन्द्र उदान प्रत्येक अवयवात स्थापित आहे. हे देव त्वष्टा, तुझे अनेक अवयव एकत्र येवोत; विविध रूप असलेले समान होवो. देवांकडे जाणाऱ्या मित्रांनो, रक्षणासाठी; तुझ्या मागे माता व पिता आनंदित होवोत.

6.21

समुद्रं गच्छ स्वाहा ।
ऽ अन्तरिक्षं गच्छ स्वाहा ।
देवꣳ सवितारं गच्छ स्वाहा ।
मित्रावरुणौ गच्छ स्वाहा ।
ऽ अहोरात्रे गच्छ स्वाहा ।
छन्दाꣳसि गच्छ स्वाहा ।
द्यावापृथिवी गच्छ स्वाहा ।
यज्ञं गच्छ स्वाहा ।
सोमं गच्छ स्वाहा ।
दिव्यं नभो गच्छ स्वाहा ।
अग्निं वैश्वानरं गच्छ स्वाहा ।
मनो मे हार्दि यच्छ ।
दिवं ते धूमो गच्छतु स्वर् ज्योतिः पृथिवीं भस्मना पृण स्वाहा ॥ ६.२१ ॥

समुद्राकडे जा, स्वाहा. अंतरिक्षाकडे जा, स्वाहा. देव सवितृकडे जा, स्वाहा. मित्रावरुणांकडे जा, स्वाहा. दिवस-रात्रीकडे जा, स्वाहा. छंदांकडे जा, स्वाहा. द्यावापृथिवींकडे जा, स्वाहा. यज्ञाकडे जा, स्वाहा. सोमाकडे जा, स्वाहा. दिव्य आकाशाकडे जा, स्वाहा. वैश्वानर अग्नीकडे जा, स्वाहा. माझे मन हृदयात धर. तुझा धूर स्वर्गाकडे जावो; ज्योती प्रकाशरूप होऊन, राखेने पृथ्वी भर, स्वाहा.

6.22

मापो मौषधीर् हिꣳसीः ।
धाम्नो-धाम्नो राजꣳस् ततो वरुण नो मुञ्च ।
यद् आहुर् अघ्न्या ऽ इति वरुणेति शपामहे ततो वरुण नो मुञ्च ।
सुमित्रिया न ऽ आप ऽ ओषधयः सन्तु +दुर्मित्रियास् तस्मै सन्तु यो स्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ ६.२२ ॥

पाण्यांना आणि ओषधींना हानी पोहोचवू नकोस. प्रत्येक स्थानातून, हे राजा वरुणा, आम्हाला सोडव. ज्यांना मारू नये असे म्हटले जाते त्यामुळे आम्ही 'वरुणा' अशी शपथ घेतो; म्हणून हे वरुणा, आम्हाला सोडव. पाणी आणि ओषधी आमच्यासाठी मित्र असोत; आमचा द्वेष करणाऱ्याचे आणि आम्ही द्वेष करतो त्याचे ते शत्रू असोत.

6.23

हविष्मतीर् इमा ऽ आपो हविष्माꣳ२ ऽ आ विवासति ।
हविष्मान् देवो ऽ अध्वरो हविष्माꣳ२ ऽ अस्तु सूर्यः ॥ ६.२३ ॥

ही पाणी हविर्युक्त आहेत; हविर्युक्त पाण्याकडे तो येतो. अध्वर देव हविर्युक्त असो; सूर्यही हविर्युक्त असो.

6.24

अग्नेर्वोऽ पन्नगृहस्य सदसि सादयामि ।
इन्द्राग्न्योर् भागधेयी स्थ ।
मित्रावरुण्योर् भागधेयी स्थ ।
विश्वेषां देवानां भागधेयी स्थ ।
अमूर् या ऽ उप सूर्ये याभिर् वा सूर्यः सह ।
ता नो हिन्वन्त्व् अध्वरम् ॥ ६.२४ ॥

अग्नीच्या अपन्नगृहाच्या सदसात तुम्हाला बसवतो. तुम्ही इंद्राग्नींचे भागधेय आहात. मित्रावरुणांचे भागधेय आहात. सर्व देवांचे भागधेय आहात. सूर्याजवळ असलेले, सूर्य ज्यांच्यासह आहे ते, ते आमच्या अध्वराला गती देवोत.

6.25

हृदे त्वा मनसे त्वा दिवे त्वा सूर्याय त्वा ।
ऊर्ध्वम् इमम् अध्वरं दिवि देवेषु होत्रा यच्छ ॥ ६.२५ ॥

हृदयासाठी तुला, मनासाठी तुला, द्युलोकासाठी तुला, सूर्यासाठी तुला. या अध्वराला वर उंच न्या; द्युलोकात देवांमध्ये होत्राला उंच करा.

6.26

सोम राजन् विश्वास् त्वं प्रजा ऽ उपाव रोह ।
विश्वास् त्वां प्रजा उपाव रोहन्तु ।
शृणोत्व् अग्निः समिधा हवं मे शृण्वन्त्व् आपो धिषणाश् च देवीः ।
श्रोता ग्रावाणो विदुषो न यज्ञꣳ शृणोतु देवः सविता हवं मे स्वाहा ॥ ६.२६ ॥

हे सोमा, राजा, तू सर्व प्रजेवर चढ. सर्व प्रजा तुझ्यावर चढोत. समिधेसह अग्नी माझी हाक ऐको; दिव्य जल आणि धिषणा ऐकोत. यज्ञ जाणणाऱ्यांप्रमाणे दगड ऐकोत; देव सविता माझी हाक ऐको. स्वाहा.

6.27

देवीर् आपो ऽ अपां नपाद् यो व ऽ ऊर्मिर् हविष्य ऽ इन्द्रियावान् मदिन्तमः ।
तं देवेभ्यो देवत्रा दत्त शुक्रपेभ्यो येषां भाग स्थ स्वाहा ॥ ६.२७ ॥

हे दिव्य जलांनो, जलांच्या पुत्रा, तुमची जी लाट हविष्य, इंद्रियबलयुक्त आणि अति-मादक आहे, ती देवांना, देवांमध्ये शुक्रपांना द्या; ज्यांचा भाग तुम्ही आहात. स्वाहा.

6.28

कार्षिर् असि ।
समुद्रस्य त्वाक्षित्या ऽ उन् नयामि ।
सम् आपो ऽ अद्भिर् अग्मत सम् ओषधीभिर् ओषधीः ॥ ६.२८ ॥

तू कार्षी आहेस. अक्षितीसाठी समुद्रातून तुला वर नेतो. जल जलाशी मिळाले; औषधी औषधींशी मिळाल्या.

6.29

यम् अग्ने पृत्सु मर्त्यम् अवा वाजेषु यं जुनाः ।
स यन्ता शश्वतीर् इषः स्वाहा ॥ ६.२९ ॥

हे अग्नी, युद्धांत जो मर्त्याला तू रक्षितोस, स्पर्धांत ज्याला तू प्रेरित करतोस, तो शाश्वत इच्छांचा नेता होवो. स्वाहा.

6.30

देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
आ ददे रावासि गभीरम् इमम् अध्वरं कृधीन्द्राय सुषूतमम् ।
उत्तमेन पविनोर्जस्वन्तं मधुमन्तं पयस्वन्तम् ।
निग्राभ्या स्थ देवश्रुतस् तर्पयत मा ॥ ६.३० ॥

देव सवितृच्या प्रेरणेने, अश्विनींच्या बाहूंनी आणि पूषनच्या हातांनी मी तुला ग्रहण करतो. तू गंभीर आहेस; हा यज्ञ इंद्रासाठी अत्यंत उत्तम पिळलेला कर. उत्तम पवित्राने (सोमाला) ओजस्वी, मधुर, दुग्धयुक्त कर. निग्राभ्या, तुम्ही देवांनी ऐकलेले आहात; मला तृप्त करा.