Bhagavad Gītā · Chapter 10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.1
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः ।
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥ १०.१ ॥
The Lord said: Hear once more, mighty-armed one, my supreme word, which I shall speak to you, who take delight in it, out of desire for your welfare.
10.2
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥ १०.२ ॥
Neither the hosts of gods nor the great sages know my origin, for in every way I am the source of the gods and the great sages.
10.3
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।
असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १०.३ ॥
One who knows me as unborn and beginningless, the great Lord of the worlds, is undeluded among mortals and is freed from all sins.
10.4
बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥ १०.४ ॥
Intelligence, knowledge, freedom from delusion, forbearance, truthfulness, self-restraint, calm, pleasure and pain, coming into being and ceasing to be, fear and also fearlessness,
10.5
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥ १०.५ ॥
non-violence, equanimity, contentment, austerity, charity, fame and infamy—these varied states of beings arise from me alone.
10.6
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥ १०.६ ॥
The seven great sages of old and likewise the four Manus, sharing my nature, were born from my mind; from them have come these creatures in the world.
10.7
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ १०.७ ॥
One who truly knows this glory and power of mine is united with unwavering yoga; of this there is no doubt.
10.8
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ १०.८ ॥
I am the origin of all; from me everything proceeds. Knowing this, the wise, filled with devotion, worship me.
10.9
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ १०.९ ॥
With their minds on me and their lives given to me, enlightening one another and always speaking of me, they are content and rejoice.
10.10
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥ १०.१० ॥
To those who are ever united with me and worship me with love, I give that yoga of understanding by which they come to me.
10.11
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ १०.११ ॥
Out of compassion for them alone, I, dwelling within their being, destroy the darkness born of ignorance with the shining lamp of knowledge.
10.12
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ १०.१२ ॥
Arjuna said: You are the supreme Brahman, the supreme abode, the supreme purifier; the eternal divine Person, the primal God, unborn and all-pervading.
10.13
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा ।
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥ १०.१३ ॥
All the sages declare this of you, as do the divine sage Nārada, Asita, Devala and Vyāsa; and you yourself tell me so.
10.14
सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।
न हि ते भगवन् व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥ १०.१४ ॥
I hold all this that you tell me to be true, Keśava. Indeed, O Lord, neither the gods nor the demons know your manifestation.
10.15
स्वयमेवात्मनाऽत्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ १०.१५ ॥
You alone know yourself through yourself, O Puruṣottama, source of beings, lord of beings, god of gods, lord of the world.
10.16
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ १०.१६ ॥
Please describe in full your own divine manifestations, by which you pervade these worlds and abide.
10.17
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् ।
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥ १०.१७ ॥
How may I know you, O Yogin, ever meditating on you? And in what various forms of being are you to be contemplated by me, O Lord?
10.18
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥ १०.१८ ॥
Tell again in detail of your yoga and your manifestation, Janārdana, for I am never sated hearing this nectar.
10.19
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥ १०.१९ ॥
The Lord said: Very well, best of the Kurus, I will tell you of my divine manifestations, the most prominent ones, for there is no end to my extent.
10.20
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः ।
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥ १०.२० ॥
I am the Self, Guḍākeśa, dwelling in the heart of all beings. I am the beginning, the middle, and the end of beings as well.
10.21
आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् ।
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥ १०.२१ ॥
Among the Ādityas I am Viṣṇu; among lights, the radiant sun. I am Marīci among the Maruts; among the stars I am the moon.
10.22
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥ १०.२२ ॥
Among the Vedas I am the Sāmaveda; among the gods I am Vāsava. Among the senses I am the mind; in living beings I am consciousness.
10.23
रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥ १०.२३ ॥
Among the Rudras I am Śaṅkara; among the Yakṣas and Rākṣasas, the lord of wealth. Among the Vasus I am Pāvaka, the fire; among mountain peaks I am Meru.
10.24
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ १०.२४ ॥
Know me, Pārtha, as Bṛhaspati, chief of household priests. Among commanders I am Skanda; among bodies of water I am the ocean.
10.25
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥ १०.२५ ॥
Among the great sages I am Bhṛgu; among utterances I am the single syllable. Among sacrifices I am the sacrifice of japa; among immovable things, the Himālaya.
10.26
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ १०.२६ ॥
Among all trees I am the aśvattha, and among divine sages Nārada. Among the gandharvas I am Citraratha, and among the perfected ones the sage Kapila.
10.27
उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ १०.२७ ॥
Among horses know me as Uccaiḥśravas, born of the nectar; among lordly elephants, Airāvata; and among men, the king.
10.28
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥ १०.२८ ॥
Among weapons I am the thunderbolt; among cows I am Kāmadhuk, the wish-yielding cow. I am Kandarpa, the cause of procreation; among serpents I am Vāsuki.
10.29
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
पितृ़णामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥ १०.२९ ॥
Among the nāgas I am Ananta; among the beings of the waters I am Varuṇa. Among the ancestors I am Aryaman; among those who restrain, I am Yama.
10.30
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥ १०.३० ॥
Among the daityas I am Prahlāda; among those who reckon, I am time. Among beasts I am the lion, and among birds Vainateya.
10.31
पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् ।
झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥ १०.३१ ॥
Among purifiers I am the wind; among wielders of weapons I am Rāma. Among fishes I am the makara, and among rivers I am Jāhnavī, the Ganges.
10.32
सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन ।
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥ १०.३२ ॥
Of creations I am the beginning, the end and also the middle, Arjuna. Of sciences I am the knowledge of the Self, and of those who debate I am the reasoning.
10.33
अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ।
अहमेवाक्षयः कालो धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥ १०.३३ ॥
Of letters I am the letter A, and of compounds I am the dvandva. I alone am imperishable time; I am the sustainer whose face is turned in every direction.
10.34
मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् ।
कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥ १०.३४ ॥
I am all-seizing death, and the origin of all that is yet to be. Among feminine qualities I am fame, fortune, speech, memory, intelligence, steadfastness and forbearance.
10.35
बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् ।
मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥ १०.३५ ॥
Among the Sāman chants I am the Bṛhat-sāman; among meters I am the Gāyatrī. Among months I am Mārgaśīrṣa; among seasons I am the flower-bearing spring.
10.36
द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ।
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ १०.३६ ॥
Of the deceitful I am gambling; I am the splendor of the splendid. I am victory, I am resolve, I am the goodness of the good.
10.37
वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनंजयः ।
मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥ १०.३७ ॥
Among the Vṛṣṇis I am Vāsudeva, among the Pāṇḍavas Dhanañjaya; among the sages I am Vyāsa, and among the poets the poet Uśanā.
10.38
दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् ।
मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ १०.३८ ॥
Among those who restrain, I am the rod of discipline; among those seeking victory, I am statecraft; of secret things I am silence, and I am the knowledge of the knowers.
10.39
यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन ।
न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥ १०.३९ ॥
And whatever is the seed of all beings, that I am, Arjuna. There is no being, moving or unmoving, that could exist without me.
10.40
नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परंतप ।
एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥ १०.४० ॥
There is no end to my divine manifestations, Paraṃtapa. What I have told of the extent of my glory is only by way of illustration.
10.41
यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।
तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसंभवम् ॥ १०.४१ ॥
Whatever being is glorious, prosperous, or mighty, know that it has sprung from a mere fraction of my splendor.
10.42
अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन ।
विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥ १०.४२ ॥
But what use is all this detailed knowledge to you, Arjuna? I stand, sustaining this entire universe with a single fraction of myself.