ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ · ਅਧਿਆਇ 10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.1
भूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचः ।
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥ १०.१ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਚਨ ਫਿਰ ਸੁਣ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
10.2
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥ १०.२ ॥
ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਮੇਰੀ ਉਤਪਤੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਆਦਿ ਹਾਂ।
10.3
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।
असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १०.३ ॥
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਜਨਮਾ, ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਈਸ਼ਵਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
10.4
बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥ १०.४ ॥
ਬੁੱਧੀ, ਗਿਆਨ, ਮੋਹ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ, ਖਿਮਾ, ਸੱਚ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਜਮ, ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਉਤਪਤੀ, ਵਿਨਾਸ਼, ਡਰ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ ਵੀ,
10.5
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥ १०.५ ॥
ਅਹਿੰਸਾ, ਸਮਤਾ, ਸੰਤੋਖ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਜਸ ਅਤੇ ਅਪਜਸ — ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
10.6
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥ १०.६ ॥
ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਤ ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਮਨੂ, ਮੇਰੇ ਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਹੈ।
10.7
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ १०.७ ॥
ਜੋ ਮੇਰੀ ਇਸ ਵਿਭੂਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
10.8
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ १०.८ ॥
ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਭਜਦੇ ਹਨ।
10.9
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ १०.९ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।
10.10
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥ १०.१० ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਭਜਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਉਹ ਬੁੱਧੀਯੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
10.11
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ १०.११ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
10.12
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ १०.१२ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਧਾਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਦੀਵੀ ਦਿੱਬ ਪੁਰਖ, ਆਦਿ ਦੇਵ, ਅਜਨਮੇ ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੋ।
10.13
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा ।
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥ १०.१३ ॥
ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਅਸਿਤ, ਦੇਵਲ ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹੋ।
10.14
सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।
न हि ते भगवन् व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥ १०.१४ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਸੱਚ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਦਾਨਵ।
10.15
स्वयमेवात्मनाऽत्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ १०.१५ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।
10.16
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ १०.१६ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੇ ਹੋ, ਆਪਣੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿੱਬ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਣ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਯੋਗ ਹੋ।
10.17
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् ।
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥ १०.१७ ॥
ਹੇ ਯੋਗੀ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਾਂ? ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਾਂ?
10.18
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥ १०.१८ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
10.19
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥ १०.१९ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ, ਚੰਗਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿੱਬ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
10.20
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः ।
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥ १०.२० ॥
ਹੇ ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਆਤਮਾ ਹਾਂ। ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
10.21
आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् ।
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥ १०.२१ ॥
ਆਦਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹਾਂ, ਜੋਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ ਸੂਰਜ ਹਾਂ। ਮਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਰੀਚੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਛੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਮਾ ਹਾਂ।
10.22
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥ १०.२२ ॥
ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਾਮਵੇਦ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਹਾਂ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ।
10.23
रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥ १०.२३ ॥
ਰੁਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਹਾਂ, ਯੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਕੁਬੇਰ ਹਾਂ। ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਹਾਂ ਅਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਹਾਂ।
10.24
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ १०.२४ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ। ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਕੰਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਭੰਡਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ ਹਾਂ।
10.25
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥ १०.२५ ॥
ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਭ੍ਰਿਗੂ ਹਾਂ, ਬਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਹਾਂ। ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਪ-ਯੱਗ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਚੱਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਾ।
10.26
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ १०.२६ ॥
ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਿੱਪਲ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲ ਮੁਨੀ ਹਾਂ।
10.27
उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ १०.२७ ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਜਾਣ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਐਰਾਵਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ।
10.28
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥ १०.२८ ॥
ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਜ੍ਰ ਹਾਂ, ਗਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮਧੇਨੂ ਹਾਂ। ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਦਰਪ ਮੈਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਕੀ ਹਾਂ।
10.29
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
पितृ़णामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥ १०.२९ ॥
ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ। ਪਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਰਯਮਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯਮ।
10.30
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥ १०.३० ॥
ਦੈਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ੇਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ)।
10.31
पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् ।
झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥ १०.३१ ॥
ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹਵਾ ਹਾਂ, ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਮ ਹਾਂ। ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਕਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਹਾਂ।
10.32
सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन ।
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥ १०.३२ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਦਾ ਆਦਿ, ਅੰਤ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਧਿਆਤਮ-ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮੈਂ ਤਰਕ ਹਾਂ।
10.33
अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ।
अहमेवाक्षयः कालो धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥ १०.३३ ॥
ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਕਾਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵੰਦ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੀ ਅਮੁੱਕ ਕਾਲ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਧਾਤਾ ਮੈਂ ਹਾਂ।
10.34
मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् ।
कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥ १०.३४ ॥
ਸਭ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮੌਤ ਮੈਂ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਇਸਤਰੀ-ਵਾਚਕ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੀਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਬਾਣੀ, ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ, ਮੇਧਾ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਖਿਮਾ ਹਾਂ।
10.35
बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् ।
मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥ १०.३५ ॥
ਸਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਹਤਸਾਮ ਹਾਂ ਅਤੇ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹਾਂ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੱਘਰ (ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼) ਹਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਭਰੀ ਬਸੰਤ ਹਾਂ।
10.36
द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ।
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ १०.३६ ॥
ਛਲ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੂਆ ਹਾਂ, ਤੇਜਸਵੀਆਂ ਦਾ ਤੇਜ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹਾਂ, ਸੱਤਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸੱਤ ਮੈਂ ਹਾਂ।
10.37
वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनंजयः ।
मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥ १०.३७ ॥
ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹਾਂ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੰਜੇ; ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਨਾ ਕਵੀ।
10.38
दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् ।
मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ १०.३८ ॥
ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮੈਂ ਦੰਡ ਹਾਂ, ਜਿੱਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹਾਂ; ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੌਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮੈਂ ਹਾਂ।
10.39
यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन ।
न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥ १०.३९ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੋ ਬੀਜ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਚਰ ਜਾਂ ਅਚਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋ ਸਕੇ।
10.40
नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परंतप ।
एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥ १०.४० ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਮੇਰੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਭੂਤੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
10.41
यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।
तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसंभवम् ॥ १०.४१ ॥
ਜੋ ਜੋ ਵੀ ਜੀਵ ਵਿਭੂਤੀ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੇਜ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ।
10.42
अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन ।
विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥ १०.४२ ॥
ਜਾਂ ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।