Bhagavad Gītā · Capítulo 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1
इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् ।
विवस्वान् मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ ४.१ ॥
El Señor dijo: Enseñé este yoga imperecedero a Vivasvān; Vivasvān se lo transmitió a Manu, y Manu se lo transmitió a Ikṣvāku.
4.2
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।
स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥ ४.२ ॥
Así, recibido por sucesión, lo conocieron los sabios reales. Pero con el largo paso del tiempo, Parantapa, ese yoga se perdió aquí.
4.3
स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।
भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥ ४.३ ॥
Ese mismo yoga antiguo te lo he declarado hoy, porque eres mi devoto y mi amigo; este es en verdad el secreto supremo.
4.4
अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः ।
कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥ ४.४ ॥
Arjuna dijo: Tu nacimiento fue posterior y el nacimiento de Vivasvān fue anterior. ¿Cómo he de entender que tú lo declaraste al principio?
4.5
बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन ।
तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥ ४.५ ॥
El Señor dijo: Muchos nacimientos míos han pasado, y también tuyos, Arjuna. Yo los conozco todos, pero tú no los conoces, Parantapa.
4.6
अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् ।
प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय संभवाम्यात्ममायया ॥ ४.६ ॥
Aunque soy no nacido y de ser imperecedero, y aunque soy el señor de todos los seres, gobernando mi propia naturaleza, me manifiesto por mi propia māyā.
4.7
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम् ॥ ४.७ ॥
Siempre que hay un declive del dharma, Bhārata, y un auge del adharma, entonces me manifiesto a mí mismo.
4.8
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥ ४.८ ॥
Para proteger a los buenos, destruir a los malhechores y establecer el dharma, nazco era tras era.
4.9
जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।
त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥ ४.९ ॥
Quien conoce verdaderamente así mi nacimiento y mi acción divinos no vuelve a nacer al dejar el cuerpo; viene a mí, Arjuna.
4.10
वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः ।
बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥ ४.१० ॥
Libres de apego, miedo e ira, absortos en mí, refugiados en mí, muchos, purificados por la austeridad del conocimiento, han alcanzado mi estado.
4.11
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ४.११ ॥
Como los seres se acercan a mí, así los acojo yo, Pārtha. Los hombres siguen mi camino en todos los sentidos.
4.12
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।
क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥ ४.१२ ॥
Deseando el éxito de sus acciones, aquí los hombres adoran a los dioses, pues en el mundo humano el éxito nacido de la acción llega pronto.
4.13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥ ४.१३ ॥
El orden de los cuatro varṇas fue creado por mí según la división de las guṇas y las acciones. Aunque soy su autor, conóceme como el no-hacedor imperecedero.
4.14
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।
इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥ ४.१४ ॥
Las acciones no me manchan, ni anhelo el fruto de la acción. Quien me conoce así no queda atado por las acciones.
4.15
एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः ।
कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥ ४.१५ ॥
Sabiendo esto, también los antiguos buscadores de la liberación realizaron la acción. Por eso, tú también actúa, como lo hicieron los antiguos en tiempos pasados.
4.16
किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ ४.१६ ॥
¿Qué es la acción y qué es la inacción? Aun los sabios se confunden en esto. Te explicaré esa acción, y conociéndola quedarás libre de lo funesto.
4.17
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥ ४.१७ ॥
Hay que comprender la acción, hay que comprender la acción indebida y hay que comprender la inacción, pues el curso de la acción es insondable.
4.18
कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः ।
स बुद्धिमान् मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥ ४.१८ ॥
Quien ve la inacción en la acción y la acción en la inacción es sabio entre los hombres; está unido en el yoga y realiza toda acción.
4.19
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः ।
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥ ४.१९ ॥
A aquel cuyas empresas están todas libres de deseo y de propósito interesado, cuyas acciones han sido consumidas en el fuego del conocimiento, los sabios lo llaman docto.
4.20
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥ ४.२० ॥
Habiendo abandonado el apego al fruto de la acción, siempre satisfecho y sin depender de nada, aunque plenamente entregado a la acción, en verdad no hace nada.
4.21
निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः ।
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ ४.२१ ॥
Sin expectativas, con la mente y el ser dominados, habiendo renunciado a toda posesión, realizando solo la acción del cuerpo, no incurre en falta.
4.22
यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।
समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥ ४.२२ ॥
Contento con lo que llega por sí solo, más allá de los pares de opuestos, libre de envidia, ecuánime en el éxito y el fracaso, aunque actúe no queda atado.
4.23
गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः ।
यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥ ४.२३ ॥
Para quien ha perdido el apego, está liberado, tiene la mente asentada en el conocimiento y actúa por el sacrificio, toda la acción se disuelve por completo.
4.24
ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ ४.२४ ॥
La ofrenda es Brahman, la oblación es Brahman, vertida por Brahman en el fuego de Brahman; solo a Brahman ha de llegar quien está absorto en Brahman en la acción.
4.25
दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।
ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥ ४.२५ ॥
Algunos yoguis veneran solo el sacrificio ofrecido a los dioses; otros ofrecen el sacrificio mismo, mediante el sacrificio, en el fuego de Brahman.
4.26
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति ।
शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥ ४.२६ ॥
Otros ofrecen el oído y los demás sentidos en los fuegos de la contención; otros ofrecen el sonido y los demás objetos de los sentidos en los fuegos de los sentidos.
4.27
सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे ।
आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ ४.२७ ॥
Otros ofrecen todas las acciones de los sentidos y las acciones del aliento vital en el fuego del yoga del autodominio, encendido por el conocimiento.
4.28
द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे ।
स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥ ४.२८ ॥
Algunos ofrecen bienes materiales como sacrificio, otros la austeridad, y otros el yoga; y los ascetas de votos rigurosos ofrecen como sacrificio el estudio de las escrituras y el conocimiento.
4.29
अपाने जुह्वति प्राण प्राणेऽपानं तथाऽपरे ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥ ४.२९ ॥
Asimismo otros, entregados al control del aliento, detienen el movimiento de prāṇa y apāna y ofrecen prāṇa en apāna y apāna en prāṇa.
4.30
अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।
सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥ ४.३० ॥
Otros, regulando su alimentación, ofrecen los alientos vitales en los alientos vitales. Todos ellos conocen el sacrificio, y por el sacrificio sus impurezas han sido destruidas.
4.31
यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् ।
नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतो़ऽन्यः कुरुसत्तम ॥ ४.३१ ॥
Quienes comen el néctar que queda del sacrificio alcanzan el Brahman eterno. Este mundo no es para quien no sacrifica; ¿cómo, entonces, el otro, oh mejor de los Kurus?
4.32
एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे ।
कर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥ ४.३२ ॥
Así, muchas clases de sacrificio se extienden en la boca de Brahman. Sabe que todas nacen de la acción; sabiéndolo, serás liberado.
4.33
श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप ।
सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥ ४.३३ ॥
Mejor que el sacrificio de bienes materiales es el sacrificio del conocimiento, Parantapa. Toda acción sin excepción, Pārtha, culmina en el conocimiento.
4.34
तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।
उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥ ४.३४ ॥
Aprende eso postrándote, preguntando y sirviendo. Los sabios que han visto la verdad te enseñarán el conocimiento.
4.35
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव ।
येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥ ४.३५ ॥
Al conocerlo, Pāṇḍava, no volverás a caer así en el engaño; por él verás a todos los seres sin excepción en el Ser, y luego en mí.
4.36
अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः ।
सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥ ४.३६ ॥
Aunque fueras el más pecador de todos los pecadores, cruzarías todo mal solo con la balsa del conocimiento.
4.37
यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन ।
ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ ४.३७ ॥
Así como un fuego ardiente reduce la leña a cenizas, Arjuna, así el fuego del conocimiento reduce a cenizas todas las acciones.
4.38
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते ।
तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥ ४.३८ ॥
En verdad, nada en este mundo purifica como el conocimiento. Quien se ha perfeccionado en el yoga lo encuentra, con el tiempo, dentro de sí mismo.
4.39
श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः ।
ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥ ४.३९ ॥
Quien tiene fe, está entregado a ello y ha dominado los sentidos obtiene el conocimiento; y habiéndolo obtenido, pronto alcanza la paz suprema.
4.40
अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति ।
नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥ ४.४० ॥
El ignorante, el que carece de fe y el que vive en la duda perecen. Para quien duda no hay este mundo, ni el otro, ni felicidad.
4.41
योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम् ।
आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥ ४.४१ ॥
Las acciones no atan a quien ha renunciado a ellas mediante el yoga, cuyas dudas han sido cortadas por el conocimiento y que es dueño de sí, Dhanañjaya.
4.42
तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः ।
छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥ ४.४२ ॥
Por tanto, cortando con la espada del conocimiento esta duda tuya, nacida de la ignorancia y alojada en el corazón, establécete en el yoga. ¡Levántate, Bhārata!