ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ · ਅਧਿਆਇ 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1
इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् ।
विवस्वान् मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ ४.१ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਯੋਗ ਮੈਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ; ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਇਹ ਮਨੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਮਨੂ ਨੇ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ।
4.2
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।
स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥ ४.२ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੇ ਇਸ ਯੋਗ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ। ਪਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਹ ਯੋਗ ਇੱਥੇ ਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
4.3
स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।
भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥ ४.३ ॥
ਉਹੀ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਯੋਗ ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸਖਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਤਮ ਰਹੱਸ ਹੈ।
4.4
अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः ।
कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥ ४.४ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਡਾ ਜਨਮ ਬਾਅਦ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ। ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਸੀ?
4.5
बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन ।
तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥ ४.५ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨਮ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
4.6
अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् ।
प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय संभवाम्यात्ममायया ॥ ४.६ ॥
ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਅਜਨਮਾ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਵੀ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
4.7
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम् ॥ ४.७ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਤਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
4.8
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥ ४.८ ॥
ਨੇਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਮੈਂ ਯੁੱਗ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
4.9
जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।
त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥ ४.९ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦਿੱਬ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
4.10
वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः ।
बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥ ४.१० ॥
ਮੋਹ, ਡਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ।
4.11
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ४.११ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
4.12
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।
क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥ ४.१२ ॥
ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸਿੱਧੀ ਛੇਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
4.13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥ ४.१३ ॥
ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਕਰਤਾ ਜਾਣ।
4.14
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।
इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥ ४.१४ ॥
ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਰਮਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੱਝਦਾ।
4.15
एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः ।
कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥ ४.१५ ॥
ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਕਰਮ ਹੀ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।
4.16
किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ ४.१६ ॥
ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਰਮ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
4.17
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥ ४.१७ ॥
ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਵਿਕਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਦੀ ਗਤੀ ਡੂੰਘੀ ਹੈ।
4.18
कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः ।
स बुद्धिमान् मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥ ४.१८ ॥
ਜੋ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਕਰਮ ਅਤੇ ਅਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ; ਉਹ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
4.19
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः ।
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥ ४.१९ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜ-ਆਰੰਭ ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਪੰਡਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
4.20
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥ ४.२० ॥
ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
4.21
निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः ।
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ ४.२१ ॥
ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਪਰਿਗ੍ਰਹਿ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕਿਆ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਸਰੀਰਕ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
4.22
यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।
समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥ ४.२२ ॥
ਜੋ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਮਿਲੇ ਲਾਭ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੇ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੱਝਦਾ।
4.23
गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः ।
यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥ ४.२३ ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਮੋਹ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਯੱਗ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਰਮ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4.24
ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ ४.२४ ॥
ਅਰਪਣ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਹਵਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦੁਆਰਾ ਆਹੂਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ।
4.25
दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।
ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥ ४.२५ ॥
ਕੁਝ ਯੋਗੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੱਗ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਯੱਗ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
4.26
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति ।
शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥ ४.२६ ॥
ਹੋਰ ਕੁਝ ਕੰਨ ਆਦਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਰੂਪੀ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਰੂਪੀ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
4.27
सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे ।
आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ ४.२७ ॥
ਹੋਰ ਲੋਕ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਯੋਗ ਰੂਪੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
4.28
द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे ।
स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥ ४.२८ ॥
ਕੁਝ ਦ੍ਰਵ ਦਾ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਪ ਦਾ ਯੱਗ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੋਗ ਦਾ ਯੱਗ; ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਯਤੀ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
4.29
अपाने जुह्वति प्राण प्राणेऽपानं तथाऽपरे ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥ ४.२९ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕ ਕੇ, ਅਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਅਪਾਨ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
4.30
अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।
सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥ ४.३० ॥
ਹੋਰ ਲੋਕ ਨਿਯਮਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੱਗ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
4.31
यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् ।
नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतो़ऽन्यः कुरुसत्तम ॥ ४.३१ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਯੱਗ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯੱਗ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਇਹ ਲੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਪਰਲੋਕ ਕਿਵੇਂ?
4.32
एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे ।
कर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥ ४.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯੱਗ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜਾਣ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
4.33
श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप ।
सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥ ४.३३ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਯੱਗ ਨਾਲੋਂ ਗਿਆਨ-ਯੱਗ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
4.34
तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।
उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥ ४.३४ ॥
ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ। ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨੀ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਗੇ।
4.35
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव ।
येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥ ४.३५ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਵੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇਂਗਾ।
4.36
अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः ।
सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥ ४.३६ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬੇੜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
4.37
यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन ।
ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ ४.३७ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਬਾਲਣ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
4.38
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते ।
तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥ ४.३८ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
4.39
श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः ।
ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥ ४.३९ ॥
ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
4.40
अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति ।
नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥ ४.४० ॥
ਅਗਿਆਨੀ, ਸ਼ਰਧਾਹੀਣ ਅਤੇ ਸੰਸੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸੇ ਵਾਲੇ ਲਈ ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ, ਨਾ ਸੁਖ।
4.41
योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम् ।
आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥ ४.४१ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਸੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਆਤਮਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦੇ।
4.42
तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः ।
छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥ ४.४२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਇਸ ਸੰਸੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ; ਉੱਠ।