ภควัทคีตา · อัธยายะ 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.1
इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् ।
विवस्वान् मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥ ४.१ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า เราได้สอนโยคะอันไม่เสื่อมสลายนี้แก่วิวัสวัต วิวัสวัตได้บอกแก่มนุ และมนุได้บอกแก่อิกษวากุ
4.2
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः ।
स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥ ४.२ ॥
โยคะที่ได้รับสืบต่อกันมาเช่นนี้ ราชฤๅษีทั้งหลายได้รู้ไว้ แต่เมื่อกาลเวลาผ่านไปนาน โยคะนั้นได้สูญหายไปจากโลกนี้ ข้าแต่ปรันตปะ
4.3
स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः ।
भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥ ४.३ ॥
โยคะโบราณนั้นเองที่เราได้เปิดเผยแก่เจ้าในวันนี้ เพราะเจ้าเป็นภักดีและเป็นสหายของเรา นี่คือความลับอันสูงสุดแท้จริง
4.4
अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः ।
कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥ ४.४ ॥
อรชุนกล่าวว่า การเกิดของพระองค์เกิดทีหลัง ส่วนการเกิดของวิวัสวัตเกิดก่อน ข้าพระองค์จะเข้าใจได้อย่างไรว่าพระองค์ได้ตรัสโยคะนี้ไว้ตั้งแต่เริ่มต้น
4.5
बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन ।
तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥ ४.५ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า การเกิดของเราและของเจ้าได้ผ่านมาแล้วหลายครั้ง ข้าแต่อรชุน เรารู้ทั้งหมดนั้น แต่เจ้าไม่รู้ ข้าแต่ปรันตปะ
4.6
अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् ।
प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय संभवाम्यात्ममायया ॥ ४.६ ॥
แม้เราไม่มีการเกิดและมีอาตมันอันไม่เสื่อมสลาย แม้เราเป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์ เราก็ยังปกครองธรรมชาติของตนเองและอุบัติขึ้นด้วยมายาของเราเอง
4.7
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।
अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजाम्यहम् ॥ ४.७ ॥
เมื่อใดที่ธรรมะเสื่อมถอยลงและอธรรมเจริญขึ้น ข้าแต่ภารตะ เมื่อนั้นเราจะสร้างตนเองให้ปรากฏ
4.8
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे ॥ ४.८ ॥
เพื่อคุ้มครองคนดี เพื่อทำลายคนชั่ว และเพื่อตั้งธรรมะให้มั่นคง เราจะอุบัติขึ้นในยุคแล้วยุคเล่า
4.9
जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः ।
त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥ ४.९ ॥
ผู้ใดรู้การเกิดและการกระทำอันทิพย์ของเราตามความเป็นจริงเช่นนี้ เมื่อละร่างแล้วจะไม่กลับมาเกิดอีก เขาย่อมมาถึงเรา ข้าแต่อรชุน
4.10
वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः ।
बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥ ४.१० ॥
ผู้ที่ปราศจากราคะ ความกลัว และความโกรธ จดจ่ออยู่ในเรา พึ่งพิงเราอยู่ ชำระตนให้บริสุทธิ์ด้วยตบะแห่งปัญญา ได้บรรลุภาวะของเรามากมายแล้ว
4.11
ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ४.११ ॥
มนุษย์เข้าหาเราอย่างใด เราก็ตอบรับเขาอย่างนั้น ข้าแต่ปารถะ มนุษย์ทั้งหลายย่อมดำเนินตามทางของเราในทุกทาง
4.12
काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः ।
क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥ ४.१२ ॥
มนุษย์ผู้ปรารถนาความสำเร็จในการกระทำของตนย่อมบูชาเทวดาทั้งหลายในโลกนี้ เพราะความสำเร็จที่เกิดจากการกระทำย่อมเกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในโลกมนุษย์
4.13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥ ४.१३ ॥
วรรณะทั้งสี่ได้ถูกสร้างขึ้นโดยเราตามการแบ่งแยกของคุณะและกรรม แม้เราเป็นผู้สร้างสิ่งนั้น จงรู้ว่าเราเป็นผู้ไม่กระทำและไม่เสื่อมสลาย
4.14
न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा ।
इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥ ४.१४ ॥
กรรมทั้งหลายไม่ทำให้เราเปรอะเปื้อน และเราไม่ปรารถนาผลของกรรม ผู้ใดรู้เราเช่นนี้ ย่อมไม่ถูกผูกมัดด้วยกรรม
4.15
एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः ।
कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥ ४.१५ ॥
รู้ดังนี้แล้ว แม้นักแสวงหาโมกษะในกาลก่อนก็ได้กระทำกรรม เพราะฉะนั้นเจ้าก็จงกระทำกรรมเถิด เหมือนที่บรรพชนได้กระทำในกาลก่อน
4.16
किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।
तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥ ४.१६ ॥
อะไรคือกรรม อะไรคืออกรรม แม้ปราชญ์ทั้งหลายก็ยังหลงในเรื่องนี้ เราจะอธิบายกรรมนั้นแก่เจ้า เมื่อรู้แล้วเจ้าจะพ้นจากสิ่งอัปมงคล
4.17
कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।
अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥ ४.१७ ॥
ต้องรู้ว่ากรรมคืออะไร ต้องรู้ว่าวิกรรมคืออะไร และต้องรู้ว่าอกรรมคืออะไร เพราะทางแห่งกรรมนั้นยากที่จะเข้าใจได้
4.18
कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः ।
स बुद्धिमान् मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥ ४.१८ ॥
ผู้ใดเห็นอกรรมในกรรม และเห็นกรรมในอกรรม ผู้นั้นเป็นผู้มีปัญญาในหมู่มนุษย์ เขาเป็นผู้มั่นคงในโยคะและทำกรรมทั้งปวงสำเร็จ
4.19
यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः ।
ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥ ४.१९ ॥
ผู้ที่การกระทำทั้งปวงปราศจากความปรารถนาและเจตนาทางกาม กรรมของเขาถูกเผาด้วยไฟแห่งปัญญา ปราชญ์ทั้งหลายเรียกเขาว่าผู้รู้
4.20
त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।
कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥ ४.२० ॥
ผู้ละความยึดติดในผลของกรรม พอใจอยู่เสมอและไม่พึ่งพิงสิ่งใด แม้จะขวนขวายในการกระทำ เขาก็ไม่ได้กระทำอะไรเลย
4.21
निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः ।
शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ ४.२१ ॥
ผู้ไม่หวังผล มีจิตและตนสำรวมแล้ว สละการครอบครองทั้งปวง ทำกรรมด้วยกายเพียงอย่างเดียว ย่อมไม่ประสบบาป
4.22
यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः ।
समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥ ४.२२ ॥
ผู้พอใจในสิ่งที่ได้มาโดยมิได้แสวงหา พ้นจากคู่ตรงข้าม ปราศจากความริษยา เสมอกันทั้งในความสำเร็จและความล้มเหลว แม้จะกระทำการก็ไม่ถูกผูกมัด
4.23
गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः ।
यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥ ४.२३ ॥
ผู้ปราศจากความยึดติด เป็นอิสระ มีจิตตั้งมั่นอยู่ในความรู้ และกระทำการเพื่อยัญ กรรมทั้งสิ้นของผู้นั้นย่อมสลายไปโดยสิ้นเชิง
4.24
ब्रह्मार्पणं ब्रह्महविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ।
ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥ ४.२४ ॥
การถวายคือพรหมัน เครื่องบูชาคือพรหมัน ถูกหลั่งโดยพรหมันลงในไฟแห่งพรหมัน พรหมันเท่านั้นที่ผู้ตั้งมั่นในพรหมันผ่านการกระทำจะไปถึง
4.25
दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते ।
ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥ ४.२५ ॥
โยคีบางพวกบูชาเฉพาะยัญที่ถวายแด่เทพเจ้า ส่วนบางพวกถวายยัญด้วยยัญนั่นเองลงในไฟแห่งพรหมัน
4.26
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति ।
शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥ ४.२६ ॥
บางพวกถวายการได้ยินและอินทรีย์อื่น ๆ ลงในไฟแห่งการสำรวม ส่วนบางพวกถวายเสียงและวัตถุแห่งอินทรีย์อื่น ๆ ลงในไฟแห่งอินทรีย์
4.27
सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे ।
आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ ४.२७ ॥
บางพวกถวายการกระทำทั้งปวงของอินทรีย์และการกระทำของลมปราณลงในไฟแห่งโยคะคือการควบคุมตน ซึ่งถูกจุดขึ้นด้วยความรู้
4.28
द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे ।
स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥ ४.२८ ॥
บางพวกถวายทรัพย์สินเป็นยัญ บางพวกถวายตบะ บางพวกถวายโยคะ และผู้ปฏิบัติที่ถือศีลอย่างเคร่งครัดถวายการศึกษาพระคัมภีร์และความรู้เป็นยัญ
4.29
अपाने जुह्वति प्राण प्राणेऽपानं तथाऽपरे ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥ ४.२९ ॥
อีกพวกหนึ่งซึ่งอุทิศตนแด่การควบคุมลมหายใจ หยุดการเคลื่อนไหวของปราณและอปาน แล้วถวายปราณลงในอปาน และอปานลงในปราณ
4.30
अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति ।
सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥ ४.३० ॥
บางพวกกำหนดการกินอาหาร ถวายลมหายใจลงในลมหายใจ ผู้เหล่านี้ทั้งหมดล้วนรู้จักยัญ บาปของพวกเขาถูกทำลายด้วยยัญ
4.31
यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् ।
नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतो़ऽन्यः कुरुसत्तम ॥ ४.३१ ॥
ผู้ที่บริโภคอมฤตที่เหลือจากยัญย่อมไปถึงพรหมันนิรันดร์ โลกนี้ไม่มีไว้สำหรับผู้ไม่ถวายยัญ แล้วโลกอื่นจะมีได้อย่างไร โอ ผู้ประเสริฐที่สุดแห่งกุรุ
4.32
एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे ।
कर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥ ४.३२ ॥
ยัญหลายประเภทเช่นนี้แผ่กระจายอยู่ในพระโอษฐ์ของพรหมัน จงรู้ว่ายัญเหล่านั้นทั้งหมดเกิดจากการกระทำ เมื่อรู้เช่นนี้แล้ว เจ้าจะพ้นจากพันธนาการ
4.33
श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप ।
सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥ ४.३३ ॥
ยัญคือความรู้ประเสริฐกว่ายัญที่ทำด้วยวัตถุ โอ ผู้เผาศัตรู กรรมทั้งสิ้นโดยไม่เหลือ โอ ปารถะ ย่อมบรรลุจุดสมบูรณ์ในความรู้
4.34
तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।
उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥ ४.३४ ॥
จงเรียนรู้สิ่งนั้นด้วยการกราบไหว้ ด้วยการซักถาม และด้วยการรับใช้ บรรดาปราชญ์ผู้รู้และเห็นสัจธรรมจะสั่งสอนความรู้แก่เจ้า
4.35
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव ।
येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥ ४.३५ ॥
เมื่อรู้สิ่งนั้นแล้ว โอ ปาณฑพ เจ้าจะไม่ตกอยู่ในความหลงเช่นนี้อีก และด้วยความรู้นั้น เจ้าจะเห็นสรรพสัตว์ทั้งหมดโดยไม่เหลือในอาตมัน และต่อจากนั้นจะเห็นในเรา
4.36
अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः ।
सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥ ४.३६ ॥
แม้เจ้าจะเป็นผู้ทำบาปร้ายที่สุดในหมู่ผู้ทำบาปทั้งปวง เจ้าก็จะข้ามพ้นความชั่วร้ายทั้งสิ้นได้ด้วยแพแห่งความรู้เพียงอย่างเดียว
4.37
यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन ।
ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥ ४.३७ ॥
เหมือนไฟที่ลุกโชนเผาเชื้อฟืนให้เป็นเถ้า โอ อรชุน ไฟแห่งความรู้ก็เผากรรมทั้งปวงให้เป็นเถ้าเช่นนั้น
4.38
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते ।
तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥ ४.३८ ॥
แท้จริงแล้วในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดบริสุทธิ์เทียบเท่าความรู้ ผู้ที่สมบูรณ์ในโยคะย่อมพบความรู้นั้นในตนเองเมื่อถึงเวลา
4.39
श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः ।
ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥ ४.३९ ॥
ผู้มีศรัทธา ผู้ทุ่มเทให้แก่ความรู้นั้น และสำรวมอินทรีย์แล้ว ย่อมได้รับความรู้ เมื่อได้ความรู้แล้วก็จะบรรลุความสงบสูงสุดในไม่ช้า
4.40
अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति ।
नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥ ४.४० ॥
ผู้ไม่รู้ ผู้ไร้ศรัทธา และผู้ที่จิตเต็มไปด้วยความสงสัย ย่อมพินาศ สำหรับผู้สงสัย ไม่มีทั้งโลกนี้ ไม่มีโลกหน้า และไม่มีความสุข
4.41
योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम् ।
आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥ ४.४१ ॥
ผู้ที่สละกรรมด้วยโยคะ มีความสงสัยถูกตัดขาดด้วยญาณ และมีตนอยู่ในการควบคุม กรรมทั้งหลายย่อมไม่ผูกมัดเขา ธนัญชัย
4.42
तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनाऽऽत्मनः ।
छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥ ४.४२ ॥
เพราะฉะนั้น จงใช้ดาบแห่งญาณตัดความสงสัยของเจ้าที่เกิดจากอวิชชาและซ่อนอยู่ในใจนี้เสีย แล้วตั้งมั่นในโยคะ จงลุกขึ้นเถิด ภารตะ