Bhagavad Gītā · Capítulo 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.1
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥ ६.१ ॥
El Señor dijo: Quien realiza la acción que debe hacerse sin depender de su fruto es un renunciante y un yogui; no quien solo abandona el fuego sagrado ni quien permanece inactivo.
6.2
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥ ६.२ ॥
Lo que llaman renuncia, sabe que eso es yoga, Pāṇḍava; pues nadie llega a ser yogui sin renunciar a sus propósitos.
6.3
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥ ६.३ ॥
Para el sabio que desea ascender al yoga, se dice que la acción es el medio; para ese mismo, una vez ascendido al yoga, se dice que la serenidad es el medio.
6.4
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥ ६.४ ॥
Cuando uno no se apega ni a los objetos de los sentidos ni a las acciones, y ha renunciado a todo propósito, entonces se dice que ha ascendido al yoga.
6.5
उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ६.५ ॥
Uno debe elevarse a sí mismo por sí mismo y no dejarse hundir; pues el yo es el único amigo del yo, y el yo es el único enemigo del yo.
6.6
बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥ ६.६ ॥
Para quien se ha vencido a sí mismo por sí mismo, el yo es su amigo; pero para quien no se ha vencido, el propio yo actúa con hostilidad, como un enemigo.
6.7
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥ ६.७ ॥
Para quien se ha vencido a sí mismo y está en profunda paz, el Ser supremo permanece firme en el frío y el calor, el placer y el dolor, y también en el honor y la deshonra.
6.8
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥ ६.८ ॥
El yogui cuyo ser está satisfecho con el conocimiento y la sabiduría realizada, inconmovible, que ha vencido los sentidos y para quien un terrón, una piedra y el oro son iguales, se dice que está establecido en el yoga.
6.9
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥ ६.९ ॥
Sobresale quien mira con mente ecuánime a los bienhechores, amigos y enemigos, a los indiferentes y neutrales, a los odiosos y parientes, e incluso a los virtuosos y a los pecadores.
6.10
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥ ६.१० ॥
El yogui debe unir constantemente su ser en el yoga, permaneciendo en un lugar apartado, solo, con la mente y el cuerpo dominados, libre de anhelos y de posesiones.
6.11
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥ ६.११ ॥
Habiendo dispuesto para sí un asiento firme en un lugar limpio, ni demasiado alto ni demasiado bajo, cubierto de tela, piel de ciervo y hierba kuśa,
6.12
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥ ६.१२ ॥
allí, sentado en ese asiento, con la mente concentrada en un solo punto y dominando la actividad de la mente y los sentidos, practique el yoga para la purificación del ser.
6.13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ ६.१३ ॥
Manteniendo el cuerpo, la cabeza y el cuello erguidos e inmóviles, firme, que fije la mirada en la punta de su propia nariz, sin mirar a ninguna dirección.
6.14
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥ ६.१४ ॥
Sereno, libre de temor, firme en el voto de castidad, dominando la mente, con el pensamiento puesto en mí, que se siente disciplinado, teniéndome como lo supremo.
6.15
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥ ६.१५ ॥
Disciplinándose así siempre, el yogui de mente controlada alcanza la paz, el nirvāṇa supremo, que reside en mí.
6.16
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥ ६.१६ ॥
El yoga no es para quien come demasiado ni para quien no come nada, ni para quien duerme en exceso ni para quien vela en exceso, Arjuna.
6.17
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥ ६.१७ ॥
Para quien es moderado en la comida y el esparcimiento, moderado en el esfuerzo de sus acciones y moderado en el sueño y la vigilia, el yoga se convierte en destructor del sufrimiento.
6.18
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते ।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥ ६.१८ ॥
Cuando la mente bien disciplinada reposa solo en el Ser, libre de anhelo por todos los deseos, entonces se dice que uno está firme en el yoga.
6.19
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥ ६.१९ ॥
Como una lámpara en un lugar sin viento no vacila: esa es la imagen que se da del yogui de mente dominada que practica el yoga del ser.
6.20
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनाऽऽत्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥ ६.२० ॥
Cuando la mente, refrenada por la práctica del yoga, se aquieta, y cuando, viendo al ser por el ser, uno se contenta en el ser,
6.21
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥ ६.२१ ॥
cuando conoce esa felicidad suprema, que la inteligencia capta y que está más allá de los sentidos, y, establecido en ella, jamás se aparta de la verdad,
6.22
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥ ६.२२ ॥
y, habiéndola alcanzado, no considera ninguna otra ganancia mayor, y, establecido en ella, no se conmueve ni siquiera ante un gran dolor,
6.23
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥ ६.२३ ॥
sépase que esa separación de la unión con el dolor se llama yoga. Este yoga debe practicarse con determinación y con ánimo no abatido.
6.24
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥ ६.२४ ॥
Abandonando por completo todos los deseos nacidos de la intención, y refrenando con la sola mente el conjunto de los sentidos por todos lados,
6.25
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ ६.२५ ॥
Poco a poco, uno debe aquietarse mediante el intelecto sostenido con firmeza; habiendo establecido la mente en el Ser, no debe pensar en nada en absoluto.
6.26
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥ ६.२६ ॥
Dondequiera que vague la mente inquieta e inestable, desde allí uno debe refrenarla y someterla al dominio del Ser solamente.
6.27
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ६.२७ ॥
La felicidad suprema llega a este yogui de mente plenamente serena, cuya pasión se ha apaciguado, que ha llegado a ser Brahman y está libre de mancha.
6.28
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः ।
सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ ६.२८ ॥
Disciplinándose así constantemente, el yogui libre de mancha alcanza con facilidad la felicidad infinita del contacto con Brahman.
6.29
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ ६.२९ ॥
Aquel cuyo ser está unido en el yoga, que mira con igualdad en todas partes, ve el Ser presente en todos los seres y a todos los seres en el Ser.
6.30
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ ६.३० ॥
Para quien me ve en todas partes y ve todo en mí, yo nunca estoy perdido, ni él está perdido para mí.
6.31
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥ ६.३१ ॥
El yogui que, establecido en la unidad, me adora como morando en todos los seres, mora en Mí, viva como viva.
6.32
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ।
सुखं वा यदि वा दुःखं सः योगी परमो मतः ॥ ६.३२ ॥
Quien, comparándolo consigo mismo, ve la igualdad en todas partes, Arjuna, sea en el placer o en el dolor, ese yogui es considerado el más elevado.
6.33
योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।
एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात् स्थितिं स्थिराम् ॥ ६.३३ ॥
Arjuna dijo: Este yoga de la ecuanimidad que me has enseñado, Madhusūdana, no veo cómo puede mantenerse firme, a causa de la inquietud.
6.34
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ ६.३४ ॥
Pues la mente es inquieta, Kṛṣṇa, turbulenta, fuerte y obstinada. Creo que dominarla es tan difícil como dominar el viento.
6.35
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलं ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥ ६.३५ ॥
El Señor dijo: Sin duda, oh poderoso de brazos, la mente es inquieta y difícil de dominar. Pero con la práctica, Kaunteya, y con el desapego, se la controla.
6.36
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः ।
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥ ६.३६ ॥
El yoga es difícil de alcanzar para quien no tiene dominio de sí; esa es mi opinión. Pero quien se domina a sí mismo y se esfuerza puede alcanzarlo por los medios adecuados.
6.37
अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः ।
अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥ ६.३७ ॥
Arjuna dijo: Aquel que tiene fe pero no se esfuerza, cuya mente se ha apartado del yoga, sin alcanzar la perfección del yoga, ¿a qué destino va, Kṛṣṇa?
6.38
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।
अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥ ६.३८ ॥
Caído de ambos, ¿no perece como una nube deshecha, oh poderoso de brazos, sin apoyo y extraviado en el camino de Brahman?
6.39
एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।
त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥ ६.३९ ॥
Kṛṣṇa, te corresponde disipar por completo esta duda mía, pues fuera de ti no se halla nadie capaz de disiparla.
6.40
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते ।
नहि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥ ६.४० ॥
El Señor dijo: Pārtha, ni aquí ni en el más allá hay destrucción para él; pues nadie que obra el bien, querido, va a un mal destino.
6.41
प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः ।
शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥ ६.४१ ॥
Tras alcanzar los mundos de los que obraron el bien y morar allí incontables años, quien ha caído del yoga nace en el hogar de los puros y prósperos.
6.42
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् ।
एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ॥ ६.४२ ॥
O bien nace en una familia de yoguis sabios; pero un nacimiento así es aún más difícil de obtener en este mundo.
6.43
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।
यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥ ६.४३ ॥
Allí recupera la unión con el entendimiento que tuvo en su cuerpo anterior, y desde allí se esfuerza de nuevo por la perfección, Kurunandana.
6.44
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः ।
जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ ६.४४ ॥
Por esa misma práctica anterior es arrastrado, aun sin quererlo. Incluso quien solo desea conocer el yoga va más allá del Veda.
6.45
प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः ।
अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥ ६.४५ ॥
Pero el yogui que se esfuerza con empeño, purificado de sus faltas y perfeccionado a lo largo de muchos nacimientos, alcanza entonces la meta suprema.
6.46
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः ।
कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥ ६.४६ ॥
El yogui es superior a los ascetas, se le considera superior incluso a los sabios, y es superior a quienes se dedican a la acción ritual. Por tanto, Arjuna, sé un yogui.
6.47
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना ।
श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥ ६.४७ ॥
Y de entre todos los yoguis, aquel que, lleno de fe, me adora con su ser interior absorto en mí, es para mí el más unido en el yoga.