భగవద్గీత · అధ్యాయం 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.1
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥ ६.१ ॥
శ్రీ భగవానుడు ఇలా అన్నాడు: కర్మఫలాన్ని ఆశ్రయించకుండా చేయవలసిన కర్మను చేసేవాడే సన్న్యాసి, యోగి; అగ్నిని విడిచినవాడు గానీ, కర్మలను విడిచినవాడు గానీ కాదు.
6.2
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥ ६.२ ॥
పాండవా, దేనిని సన్న్యాసం అంటారో దానినే యోగమని తెలుసుకో; సంకల్పాలను విడువనివాడు ఎవడూ యోగి కాలేడు.
6.3
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥ ६.३ ॥
యోగాన్ని అధిరోహించాలనుకునే మునికి కర్మయే సాధనమని చెప్పబడుతుంది; యోగారూఢుడైన అతనికే శమమే సాధనమని చెప్పబడుతుంది.
6.4
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥ ६.४ ॥
ఎప్పుడు ఇంద్రియ విషయాలలో గానీ, కర్మలలో గానీ ఆసక్తుడు కాడో, అప్పుడు సర్వసంకల్పాలను విడిచిన అతడు యోగారూఢుడని చెప్పబడతాడు.
6.5
उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ६.५ ॥
మనిషి తనను తానే ఉద్ధరించుకోవాలి, తనను తాను దిగజార్చుకోకూడదు; ఎందుకంటే తానే తనకు బంధువు, తానే తనకు శత్రువు.
6.6
बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥ ६.६ ॥
తనచేత తనను జయించినవానికి తానే తనకు బంధువు; కానీ తనను జయించనివానికి తానే శత్రువువలె శత్రుత్వంతో ప్రవర్తిస్తాడు.
6.7
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥ ६.७ ॥
తనను జయించి ప్రశాంతుడైనవాని పరమాత్మ చలి వేడి, సుఖదుఃఖాలు, అలాగే మానావమానాలలో కూడా స్థిరంగా ఉంటుంది.
6.8
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥ ६.८ ॥
జ్ఞానవిజ్ఞానాలతో తృప్తి చెందిన మనస్సు కలవాడు, కూటస్థుడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు, మట్టిగడ్డ, రాయి, బంగారం సమానంగా చూసే యోగి యుక్తుడని చెప్పబడతాడు.
6.9
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥ ६.९ ॥
శ్రేయోభిలాషులు, మిత్రులు, శత్రువులు, ఉదాసీనులు, మధ్యస్థులు, ద్వేషింపదగినవారు, బంధువులు, సాధువులు, పాపులు అందరిపట్ల సమబుద్ధి కలవాడు శ్రేష్ఠుడు.
6.10
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥ ६.१० ॥
యోగి ఏకాంత ప్రదేశంలో ఉండి, ఒంటరిగా, మనస్సును దేహాన్ని నిగ్రహించి, ఆశలు పరిగ్రహాలు లేనివాడై, నిరంతరం తనను యోగంలో నిలుపుకోవాలి.
6.11
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥ ६.११ ॥
శుచియైన ప్రదేశంలో, మరీ ఎత్తుగా గాని మరీ తక్కువగా గాని లేని, వస్త్రం, జింక చర్మం, దర్భలు పరచిన తన స్థిరమైన ఆసనాన్ని ఏర్పరచుకొని,
6.12
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥ ६.१२ ॥
అక్కడ ఆసనంపై కూర్చొని, మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి, చిత్తేంద్రియాల క్రియలను నిగ్రహించి, ఆత్మశుద్ధి కోసం యోగాన్ని అభ్యసించాలి.
6.13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ ६.१३ ॥
శరీరం, తల, మెడను సమంగా, కదలకుండా నిలిపి, స్థిరంగా ఉండి, తన ముక్కు కొనను చూస్తూ, దిక్కులను చూడకుండా ఉండాలి.
6.14
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥ ६.१४ ॥
ప్రశాంతమైన మనస్సుతో, భయం లేకుండా, బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో స్థితుడై, మనస్సును నిగ్రహించి, నాపై చిత్తం నిలిపి, నన్నే పరమంగా భావించి, యుక్తుడై కూర్చోవాలి.
6.15
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥ ६.१५ ॥
ఈ విధంగా ఎల్లప్పుడూ తనను యోగంలో నిలుపుకుంటూ, నియమిత మనస్సు గల యోగి నాలో స్థితమైన, నిర్వాణమే పరమమైన శాంతిని పొందుతాడు.
6.16
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥ ६.१६ ॥
అర్జునా, అతిగా తినేవాడికి యోగం సిద్ధించదు, అసలు తిననివాడికీ కాదు; అతిగా నిద్రించేవాడికీ, అతిగా మేల్కొనేవాడికీ కాదు.
6.17
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥ ६.१७ ॥
ఆహార విహారాలలో మితంగా ఉండేవాడికి, కర్మలలో మితమైన ప్రయత్నం గలవాడికి, నిద్ర మెలకువలలో మితంగా ఉండేవాడికి యోగం దుఃఖనాశకమవుతుంది.
6.18
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते ।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥ ६.१८ ॥
బాగా నియమించబడిన చిత్తం ఆత్మలోనే నిలిచినప్పుడు, అన్ని కోరికలపట్ల స్పృహ లేనివాడైనప్పుడు, అప్పుడు అతడు యుక్తుడని చెప్పబడతాడు.
6.19
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥ ६.१९ ॥
గాలి లేని చోట ఉన్న దీపం చలించనట్లు — చిత్తాన్ని నిగ్రహించి ఆత్మయోగాన్ని అభ్యసించే యోగికి ఇదే ఉపమానంగా చెప్పబడింది.
6.20
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनाऽऽत्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥ ६.२० ॥
యోగాభ్యాసంతో నిరోధించబడిన చిత్తం ఉపరమించినప్పుడు, ఆత్మచేత ఆత్మను చూస్తూ ఆత్మలోనే సంతుష్టుడైనప్పుడు,
6.21
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥ ६.२१ ॥
బుద్ధిచే గ్రహించదగినదీ ఇంద్రియాతీతమైనదీ అయిన ఆ అత్యంత సుఖాన్ని అతడు తెలుసుకున్నప్పుడు, అందులో స్థితుడై తత్త్వం నుండి ఎన్నడూ చలించనప్పుడు,
6.22
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥ ६.२२ ॥
దేనిని పొందిన తర్వాత మరే లాభాన్నీ దానికంటే అధికమని తలచడో, దేనిలో స్థితుడై గొప్ప దుఃఖంచేత కూడా చలించడో,
6.23
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥ ६.२३ ॥
దుఃఖసంయోగం నుండి వియోగమే యోగమని పిలువబడుతుందని తెలుసుకో. ఆ యోగాన్ని నిశ్చయంతో, నిరుత్సాహం లేని మనస్సుతో అభ్యసించాలి.
6.24
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥ ६.२४ ॥
సంకల్పం నుండి పుట్టే కోరికలన్నిటినీ పూర్తిగా విడిచి, మనస్సుతోనే ఇంద్రియ సమూహాన్ని అన్నివైపుల నుండి నిగ్రహించి,
6.25
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ ६.२५ ॥
మెల్లమెల్లగా, ధైర్యంతో పట్టుకొన్న బుద్ధితో ఉపరతిని పొందాలి; మనస్సును ఆత్మలో నిలిపి, దేనినీ ఆలోచించకూడదు.
6.26
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥ ६.२६ ॥
చంచలమై అస్థిరమైన ఈ మనస్సు ఎక్కడెక్కడికి పరుగెడుతుందో, అక్కడక్కడి నుండి దానిని నిగ్రహించి ఆత్మలోనే వశపరచాలి.
6.27
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ६.२७ ॥
మనస్సు పూర్తిగా ప్రశాంతమైన, రజోగుణం శమించిన, బ్రహ్మభూతుడైన, కల్మషరహితుడైన ఈ యోగిని ఉత్తమ సుఖం చేరుతుంది.
6.28
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः ।
सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ ६.२८ ॥
ఈ విధంగా ఎల్లప్పుడూ తనను యోగంలో నియమిస్తూ, కల్మషం తొలగిన యోగి బ్రహ్మసంస్పర్శ అనే అనంత సుఖాన్ని సులభంగా అనుభవిస్తాడు.
6.29
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ ६.२९ ॥
యోగయుక్తాత్ముడు, అంతటా సమదర్శి అయినవాడు, ఆత్మను సర్వభూతాలలో ఉన్నదిగాను, సర్వభూతాలను ఆత్మలోను చూస్తాడు.
6.30
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ ६.३० ॥
ఎవడు నన్ను అంతటా చూస్తాడో, అన్నిటినీ నాలో చూస్తాడో, వానికి నేను దూరం కాను, వాడూ నాకు దూరం కాడు.
6.31
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥ ६.३१ ॥
ఏకత్వంలో స్థితుడై, సర్వభూతాలలో ఉన్న నన్ను భజించేవాడు, ఏ విధంగా ప్రవర్తించినా ఆ యోగి నాయందే ఉంటాడు.
6.32
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ।
सुखं वा यदि वा दुःखं सः योगी परमो मतः ॥ ६.३२ ॥
అర్జునా, తనతో పోల్చుకొని అంతటా సమంగా చూసేవాడు, సుఖమైనా దుఃఖమైనా, ఆ యోగి పరమశ్రేష్ఠుడని భావించబడతాడు.
6.33
योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।
एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात् स्थितिं स्थिराम् ॥ ६.३३ ॥
అర్జునుడు పలికెను: మధుసూదనా, నీవు సమత్వంగా చెప్పిన ఈ యోగానికి, చంచలత్వం వలన స్థిరమైన స్థితిని నేను చూడలేకున్నాను.
6.34
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ ६.३४ ॥
కృష్ణా, మనస్సు నిజంగా చంచలమైనది, కలవరపరిచేది, బలమైనది, దృఢమైనది. దానిని నిగ్రహించడం గాలిని నిగ్రహించినట్లు అతి కష్టమని నేను భావిస్తున్నాను.
6.35
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलं ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥ ६.३५ ॥
శ్రీభగవానుడు పలికెను: మహాబాహో, సందేహం లేదు, మనస్సు చంచలమైనది, నిగ్రహించడం కష్టం. కానీ కౌంతేయా, అభ్యాసం వలన, వైరాగ్యం వలన అది వశమవుతుంది.
6.36
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः ।
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥ ६.३६ ॥
నిగ్రహం లేని మనస్సు గలవానికి యోగం పొందడం కష్టమని నా అభిప్రాయం. కానీ వశమైన మనస్సుతో ప్రయత్నించేవాడు సరైన ఉపాయంతో దానిని పొందగలడు.
6.37
अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः ।
अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥ ६.३७ ॥
అర్జునుడు అన్నాడు: కృష్ణా, శ్రద్ధ కలిగి ఉన్నా ప్రయత్నశీలుడు కాని వాడు, యోగం నుండి మనస్సు చలించినవాడు, యోగసిద్ధిని పొందకుండా ఏ గతిని పొందుతాడు?
6.38
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।
अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥ ६.३८ ॥
మహాబాహో, రెండింటి నుండీ భ్రష్టుడై, ఆధారం లేనివాడై, బ్రహ్మమార్గంలో మోహితుడై, చెదిరిన మేఘంలా అతడు నశించిపోడు కదా?
6.39
एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।
त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥ ६.३९ ॥
కృష్ణా, నా ఈ సందేహాన్ని నీవు పూర్తిగా తొలగించాలి; నీవు తప్ప ఈ సందేహాన్ని తీర్చగలవాడు మరెవ్వడూ లేడు.
6.40
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते ।
नहि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥ ६.४० ॥
శ్రీభగవానుడు అన్నాడు: పార్థా, ఇహలోకంలో గానీ పరలోకంలో గానీ అతనికి నాశనం లేదు; నాయనా, శుభకర్మలు చేసేవాడెవడూ దుర్గతిని పొందడు.
6.41
प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः ।
शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥ ६.४१ ॥
యోగభ్రష్టుడు పుణ్యాత్ముల లోకాలను పొంది, అక్కడ అనేక సంవత్సరాలు నివసించి, పవిత్రులైన శ్రీమంతుల ఇంట జన్మిస్తాడు.
6.42
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् ।
एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ॥ ६.४२ ॥
లేదా అతడు జ్ఞానులైన యోగుల కులంలోనే జన్మిస్తాడు; ఇటువంటి జన్మ లోకంలో మరింత దుర్లభం.
6.43
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।
यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥ ६.४३ ॥
కురునందనా, అక్కడ అతడు పూర్వదేహంలోని ఆ బుద్ధిసంయోగాన్ని పొందుతాడు; అక్కడి నుండి సంసిద్ధి కోసం మళ్ళీ మరింత ప్రయత్నిస్తాడు.
6.44
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः ।
जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ ६.४४ ॥
ఆ పూర్వాభ్యాసం చేతనే అతడు అవశుడై కూడా ఆకర్షింపబడతాడు. యోగాన్ని తెలుసుకోగోరేవాడు కూడా శబ్దబ్రహ్మాన్ని అతిక్రమిస్తాడు.
6.45
प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः ।
अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥ ६.४५ ॥
కానీ ప్రయత్నపూర్వకంగా సాధన చేసే యోగి, పాపాలనుండి శుద్ధుడై, అనేక జన్మలలో సంసిద్ధుడై, ఆ తర్వాత పరమగతిని పొందుతాడు.
6.46
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः ।
कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥ ६.४६ ॥
యోగి తపస్వుల కంటే శ్రేష్ఠుడు, జ్ఞానుల కంటే కూడా శ్రేష్ఠుడని భావించబడతాడు, కర్మిష్ఠుల కంటే కూడా యోగి శ్రేష్ఠుడు. కాబట్టి అర్జునా, నీవు యోగివి కమ్ము.
6.47
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना ।
श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥ ६.४७ ॥
యోగులందరిలోనూ, నాయందు లగ్నమైన అంతరాత్మతో శ్రద్ధగా నన్ను భజించేవాడే అత్యంత యుక్తుడని నా అభిప్రాయం.