ภควัทคีตา · อัธยายะ 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.1
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥ ६.१ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า ผู้ที่ปฏิบัติกรรมอันควรทำโดยไม่ยึดติดกับผลของกรรม ผู้นั้นเป็นสันยาสีและเป็นโยคี ไม่ใช่ผู้ที่เพียงละการบูชาไฟศักดิ์สิทธิ์ และไม่ใช่ผู้ที่ไม่ทำกรรมใดเลย
6.2
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥ ६.२ ॥
สิ่งที่เรียกกันว่าการสละ จงรู้เถิดว่านั่นคือโยคะ โอ ปาณฑพ เพราะไม่มีใครเป็นโยคีได้เลยหากยังไม่ละความปรารถนาในใจ
6.3
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥ ६.३ ॥
สำหรับฤๅษีผู้ปรารถนาจะขึ้นสู่โยคะ กรรมกล่าวกันว่าเป็นวิถีไปสู่โยคะ แต่สำหรับผู้นั้นเองเมื่อขึ้นสู่โยคะแล้ว ความสงบนิ่งกล่าวกันว่าเป็นวิถีนั้น
6.4
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥ ६.४ ॥
เมื่อผู้ใดไม่ยึดติดทั้งกับวัตถุแห่งอินทรีย์และกับกรรม และละความปรารถนาทั้งปวงแล้ว ผู้นั้นกล่าวได้ว่าได้ขึ้นสู่โยคะแล้ว
6.5
उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ६.५ ॥
จงยกตนขึ้นด้วยตนเอง อย่าปล่อยให้ตนจมลง เพราะอาตมันนั้นเองคือมิตรของตน และอาตมันนั้นเองคือศัตรูของตน
6.6
बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥ ६.६ ॥
สำหรับผู้ที่ชนะตนได้ด้วยตนเอง อาตมันนั้นคือมิตรของเขา แต่สำหรับผู้ที่ยังไม่ชนะตน อาตมันนั้นเองจะกลายเป็นศัตรูประดุจปรปักษ์
6.7
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥ ६.७ ॥
สำหรับผู้ที่ชนะตนได้และสงบลึกซึ้ง ปรมาตมันย่อมดำรงมั่นคง ไม่หวั่นไหวในความหนาวร้อน สุขและทุกข์ และเช่นเดียวกันในเกียรติยศและความอับอาย
6.8
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥ ६.८ ॥
โยคีผู้มีตนอิ่มเอมด้วยความรู้และปัญญาที่รู้แจ้ง ผู้ตั้งมั่นไม่หวั่นไหว ผู้ชนะอินทรีย์ และถือว่าก้อนดิน ก้อนหิน และทองคำเป็นสิ่งเดียวกัน ย่อมกล่าวได้ว่าตั้งมั่นอยู่ในโยคะ
6.9
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥ ६.९ ॥
ผู้ที่มองทุกคนด้วยใจที่เสมอกัน ทั้งมิตรที่หวังดี เพื่อน ศัตรู ผู้วางเฉย ผู้เป็นกลาง ผู้เกลียดชัง และญาติมิตร รวมทั้งผู้ประเสริฐและผู้ชั่วร้าย ย่อมประเสริฐกว่า
6.10
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥ ६.१० ॥
โยคีควรฝึกตนให้อยู่ในโยคะอยู่เสมอ อยู่ตามลำพังในที่สงัด ผู้เดียว ควบคุมจิตและตนไว้ ปราศจากความปรารถนาและปราศจากการยึดถือสิ่งใด
6.11
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥ ६.११ ॥
ให้ตั้งที่นั่งที่มั่นคงของตนในที่สะอาด ไม่สูงเกินไปและไม่ต่ำเกินไป ปูด้วยผ้า หนังกวาง และหญ้ากุศะ
6.12
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥ ६.१२ ॥
ที่นั่นเอง เมื่อทำจิตให้มีอารมณ์เดียว ควบคุมการทำงานของจิตและอินทรีย์ ให้นั่งลงบนที่นั่งแล้วฝึกโยคะเพื่อชำระอาตมันให้บริสุทธิ์
6.13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ ६.१३ ॥
ตั้งกาย ศีรษะ และคอให้ตรงและไม่ไหวติง มั่นคง จ้องมองปลายจมูกของตน โดยไม่มองไปทางทิศใดๆ
6.14
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥ ६.१४ ॥
มีจิตสงบ ปราศจากความกลัว ตั้งมั่นในพรหมจรรย์ ควบคุมใจ มีใจจดจ่ออยู่ที่เรา ให้นั่งอย่างมีวินัย โดยถือเราเป็นสิ่งสูงสุด
6.15
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥ ६.१५ ॥
โยคีผู้มีใจควบคุมได้ ฝึกตนเช่นนี้อยู่เสมอ ย่อมบรรลุความสงบอันสูงสุดคือนิรวาณะ ซึ่งดำรงอยู่ในเรา
6.16
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥ ६.१६ ॥
โยคะไม่ใช่สำหรับผู้ที่กินมากเกินไป และก็ไม่ใช่สำหรับผู้ที่ไม่กินเลย ไม่ใช่สำหรับผู้ที่นอนมากเกินไป และก็ไม่ใช่สำหรับผู้ที่ตื่นอยู่นานเกินไป โอ อรชุน
6.17
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥ ६.१७ ॥
สำหรับผู้ที่พอเหมาะในการกินและการพักผ่อน พอเหมาะในความพยายามในการงาน และพอเหมาะในการนอนและการตื่น โยคะย่อมเป็นสิ่งทำลายความทุกข์
6.18
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते ।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥ ६.१८ ॥
เมื่อจิตที่ถูกควบคุมดีแล้วตั้งมั่นอยู่ในอาตมันเท่านั้น ปราศจากความอยากในกามทั้งปวง ตอนนั้นกล่าวได้ว่าตั้งมั่นอยู่ในโยคะ
6.19
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥ ६.१९ ॥
ดั่งประทีปในที่ไร้ลม ย่อมไม่ไหวกระพือ นั่นคืออุปมาที่ถูกจดจำไว้สำหรับโยคีผู้มีจิตควบคุมได้ ผู้ปฏิบัติโยคะแห่งตน
6.20
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनाऽऽत्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥ ६.२० ॥
เมื่อจิตที่ถูกหยุดยั้งด้วยการฝึกโยคะสงบลง และเมื่อเห็นอาตมันด้วยอาตมัน ก็พอใจอยู่ในอาตมัน
6.21
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥ ६.२१ ॥
เมื่อรู้ความสุขอันไม่มีที่สุดนั้น ซึ่งปัญญาเท่านั้นจับได้และอยู่เหนือประสาททั้งหลาย และเมื่อตั้งมั่นอยู่ในที่นั้นแล้ว ก็ไม่คลาดจากความจริงเลย
6.22
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥ ६.२२ ॥
เมื่อได้สิ่งนั้นแล้ว ก็ไม่เห็นว่ามีลาภอื่นใดยิ่งกว่า และเมื่อตั้งมั่นอยู่ในสิ่งนั้น แม้ความทุกข์อันหนักหน่วงก็ไม่อาจทำให้หวั่นไหวได้
6.23
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥ ६.२३ ॥
พึงรู้เถิดว่าการแยกตัวออกจากการเกี่ยวข้องกับความทุกข์นั้นเรียกว่าโยคะ โยคะนี้ควรปฏิบัติด้วยความมุ่งมั่นแน่วแน่และด้วยจิตที่ไม่ท้อถอย
6.24
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥ ६.२४ ॥
ละกามทั้งปวงที่เกิดจากความคิดปรารถนาได้โดยไม่เหลือ และควบคุมกลุ่มประสาททั้งหมดไว้โดยรอบด้วยใจเพียงอย่างเดียว
6.25
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ ६.२५ ॥
ค่อยเป็นค่อยไป ให้สงบลงทีละน้อย ด้วยปัญญาที่ถือไว้ด้วยความมั่นคง เมื่อตั้งใจไว้ที่อาตมัน ก็ไม่ควรคิดถึงสิ่งใดเลย
6.26
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥ ६.२६ ॥
ใจที่กระสับกระส่ายและไม่มั่นคงนั้นจะพลัดไปทางใดก็ตาม ให้ดึงกลับจากทางนั้นมาข่มไว้ และนำให้อยู่ในอำนาจของอาตมันนั้นเอง
6.27
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ६.२७ ॥
ความสุขอันสูงสุดย่อมมาถึงโยคีผู้มีใจสงบอย่างสมบูรณ์ มีราคะสงบลง เป็นผู้ประจักษ์พรหมัน และปราศจากมลทิน
6.28
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः ।
सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ ६.२८ ॥
โยคีผู้ปราศจากมลทินและฝึกตนเช่นนี้อยู่เสมอ ย่อมได้รับความสุขอันไม่มีที่สุดแห่งการสัมผัสพรหมันได้โดยง่าย
6.29
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ ६.२९ ॥
ผู้มีตนประกอบอยู่ในโยคะ ย่อมเห็นอาตมันที่สถิตอยู่ในสรรพสัตว์ และเห็นสรรพสัตว์ที่อยู่ในอาตมัน ด้วยการเห็นที่เสมอกันทุกหนทุกแห่ง
6.30
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ ६.३० ॥
ผู้ที่เห็นเราทุกหนทุกแห่ง และเห็นสิ่งทั้งปวงอยู่ในเรา เราจะไม่สูญหายไปจากเขา และเขาก็จะไม่สูญหายไปจากเรา
6.31
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥ ६.३१ ॥
โยคีผู้ตั้งมั่นในความเป็นหนึ่งเดียว บูชาเราผู้สถิตอยู่ในสรรพสัตว์ ย่อมดำรงอยู่ในเรา ไม่ว่าเขาจะดำเนินชีวิตอย่างไรก็ตาม
6.32
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ।
सुखं वा यदि वा दुःखं सः योगी परमो मतः ॥ ६.३२ ॥
อรชุน ผู้ที่เห็นความเสมอภาคทุกหนทุกแห่ง โดยเทียบกับตนเอง ไม่ว่าจะเป็นสุขหรือทุกข์ โยคีผู้นั้นถือว่าเป็นผู้สูงสุด
6.33
योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।
एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात् स्थितिं स्थिराम् ॥ ६.३३ ॥
อรชุนกล่าวว่า โยคะแห่งความเสมอภาคที่พระองค์ทรงแสดงนี้ ข้าพระองค์มองไม่เห็นว่าจะตั้งมั่นได้อย่างไร โอ มธุสูทนะ เพราะความไม่มั่นคงของจิต
6.34
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ ६.३४ ॥
เพราะใจนั้นไม่สงบ กฤษณะ กระสับกระส่าย รุนแรง เข้มแข็ง และดื้อดึง ข้าพระองค์เห็นว่าการข่มใจนั้นยากยิ่งเหมือนการข่มลม
6.35
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलं ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥ ६.३५ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า โอ ผู้มีแขนทรงพลัง ใจนั้นไม่ต้องสงสัยว่ากระสับกระส่ายและข่มได้ยาก แต่ด้วยการฝึกฝน โอ กเนยะ และด้วยความไม่ยึดติด ใจก็ย่อมถูกควบคุมไว้ได้
6.36
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः ।
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥ ६.३६ ॥
โยคะเป็นสิ่งที่ผู้ไม่ควบคุมตนได้ยากจะบรรลุ นี่คือความเห็นของเรา แต่ผู้ที่ควบคุมตนได้และเพียรพยายาม ย่อมบรรลุได้ด้วยวิธีการที่ถูกต้อง
6.37
अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः ।
अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥ ६.३७ ॥
อรชุนกล่าวว่า ผู้มีศรัทธาแต่ไม่เพียรพยายาม มีใจหลุดจากโยคะ ไม่บรรลุความสำเร็จในโยคะ จะไปสู่คติใด โอ กฤษณะ
6.38
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।
अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥ ६.३८ ॥
เขาพลาดจากทั้งสองฝ่าย จะไม่พินาศไปเหมือนเมฆที่ขาดกระจัดกระจายหรือ โอ ผู้มีแขนทรงพลัง ไร้ที่ยึดเหนี่ยว หลงทางอยู่บนหนทางแห่งพรหมัน
6.39
एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।
त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥ ६.३९ ॥
กฤษณะ ขอพระองค์โปรดขจัดความสงสัยนี้ของข้าพระองค์ให้หมดสิ้น เพราะไม่มีผู้ใดอื่นนอกจากพระองค์ที่จะขจัดความสงสัยนี้ได้
6.40
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते ।
नहि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥ ६.४० ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า ปารถะ ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ไม่มีความพินาศสำหรับเขา เพราะผู้ที่ทำความดีไม่มีใครไปสู่ความทุกข์ทรมาน ลูกรัก
6.41
प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः ।
शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥ ६.४१ ॥
ผู้ที่ตกจากโยคะ เมื่อไปถึงโลกของผู้ทำความดีแล้วอยู่ที่นั้นนับปีไม่ถ้วน ก็จะเกิดในครอบครัวของผู้บริสุทธิ์และมั่งคั่ง
6.42
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् ।
एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ॥ ६.४२ ॥
หรือมิฉะนั้นก็เกิดในตระกูลของนักโยคีผู้มีปัญญา แต่การเกิดเช่นนี้หาได้ยากยิ่งในโลก
6.43
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।
यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥ ६.४३ ॥
ที่นั่นเขาได้กลับคืนสู่การประสานกันของปัญญาที่เคยมีในร่างก่อน และจากที่นั้นเขาพยายามอีกครั้งเพื่อความสมบูรณ์ โอ กุรุนันทนะ
6.44
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः ।
जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ ६.४४ ॥
ด้วยการฝึกฝนในอดีตนั้นเอง แม้มิได้ตั้งใจ เขาก็ถูกพาไป ผู้ที่เพียงแต่ใคร่รู้เรื่องโยคะ ก็ก้าวล่วงพระเวทไปได้
6.45
प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः ।
अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥ ६.४५ ॥
ส่วนนักโยคีที่พยายามด้วยความเพียร ชำระความบกพร่องทั้งหมดให้หมดจด และสมบูรณ์ผ่านการเกิดหลายชาติ ย่อมบรรลุถึงจุดหมายสูงสุด
6.46
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः ।
कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥ ६.४६ ॥
นักโยคียิ่งกว่านักพรตทั้งหลาย ได้รับการนับว่ายิ่งกว่าผู้รู้แม้ทั้งหลาย และยิ่งกว่าผู้ประกอบกรรมพิธี เพราะฉะนั้น อรชุน จงเป็นนักโยคีเถิด
6.47
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना ।
श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥ ६.४७ ॥
และในบรรดานักโยคีทั้งปวง ผู้ใดที่เปี่ยมด้วยศรัทธา บูชาเรา โดยมีอาตมันภายในของตนแนบแน่นอยู่ในเรา ผู้นั้นเป็นผู้ประสานกับโยคะยิ่งที่สุด ตามความเห็นของเรา