ഭഗവദ്ഗീത · അധ്യായം 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.1
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥ ६.१ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: കർമഫലത്തെ ആശ്രയിക്കാതെ ചെയ്യേണ്ട കർമം ചെയ്യുന്നവനാണ് സന്ന്യാസിയും യോഗിയും; അഗ്നി ഉപേക്ഷിച്ചവനോ കർമം ഉപേക്ഷിച്ചവനോ അല്ല.
6.2
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥ ६.२ ॥
പാണ്ഡവാ, സന്ന്യാസം എന്ന് പറയുന്നതിനെത്തന്നെ യോഗമെന്ന് അറിയുക; സങ്കല്പങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കാത്ത ആരും യോഗിയാകുന്നില്ല.
6.3
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥ ६.३ ॥
യോഗം ആരോഹണം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മുനിക്ക് കർമമാണ് ഉപാധി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; യോഗാരൂഢനായ അവനുതന്നെ ശമമാണ് ഉപാധി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
6.4
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥ ६.४ ॥
ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിലോ കർമങ്ങളിലോ ആസക്തനാകാതിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ സങ്കല്പങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച അവൻ യോഗാരൂഢൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
6.5
उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ६.५ ॥
ഒരുവൻ തന്നെത്താൻ ഉദ്ധരിക്കണം, തന്നെത്താൻ താഴ്ത്തരുത്; എന്തെന്നാൽ താൻതന്നെയാണ് തനിക്ക് ബന്ധു, താൻതന്നെയാണ് തനിക്ക് ശത്രു.
6.6
बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥ ६.६ ॥
തന്നാൽത്തന്നെ തന്നെ ജയിച്ചവന് താൻതന്നെ തനിക്ക് ബന്ധു; എന്നാൽ തന്നെ ജയിക്കാത്തവന് താൻതന്നെ ശത്രുവിനെപ്പോലെ ശത്രുതയിൽ വർത്തിക്കുന്നു.
6.7
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥ ६.७ ॥
തന്നെത്തന്നെ ജയിച്ച് പ്രശാന്തനായവന്റെ പരമാത്മാവ് ശീതോഷ്ണങ്ങളിലും സുഖദുഃഖങ്ങളിലും അതുപോലെ മാനാപമാനങ്ങളിലും സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
6.8
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥ ६.८ ॥
ജ്ഞാനവിജ്ഞാനങ്ങളാൽ തൃപ്തനും, അചഞ്ചലനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനും, മൺകട്ടയും കല്ലും സ്വർണവും ഒരുപോലെ കാണുന്നവനുമായ യോഗി യുക്തൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
6.9
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥ ६.९ ॥
സുഹൃത്തുക്കൾ, മിത്രങ്ങൾ, ശത്രുക്കൾ, ഉദാസീനർ, മധ്യസ്ഥർ, വെറുക്കപ്പെടുന്നവർ, ബന്ധുക്കൾ, സാധുക്കൾ, പാപികൾ എന്നിവരിലെല്ലാം സമബുദ്ധിയുള്ളവൻ ശ്രേഷ്ഠനാകുന്നു.
6.10
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥ ६.१० ॥
യോഗി ഏകാന്തസ്ഥലത്തിരുന്ന്, ഒറ്റയ്ക്ക്, മനസ്സും ശരീരവും നിയന്ത്രിച്ച്, ആശകളും പരിഗ്രഹങ്ങളുമില്ലാതെ, നിരന്തരം തന്നെ യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെടുത്തണം.
6.11
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥ ६.११ ॥
ശുദ്ധമായ സ്ഥലത്ത്, അധികം ഉയർന്നതോ അധികം താഴ്ന്നതോ അല്ലാത്ത, വസ്ത്രവും മാൻതോലും ദർഭയും വിരിച്ച തന്റെ ഉറച്ച ആസനം സ്ഥാപിച്ച്,
6.12
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥ ६.१२ ॥
അവിടെ ആസനത്തിലിരുന്ന്, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, ചിത്തത്തിന്റെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും പ്രവർത്തനങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ആത്മശുദ്ധിക്കായി യോഗം അഭ്യസിക്കണം.
6.13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ ६.१३ ॥
ശരീരവും തലയും കഴുത്തും നേരെയും അനങ്ങാതെയും പിടിച്ച്, സ്ഥിരനായി, സ്വന്തം മൂക്കിൻതുമ്പിൽ നോക്കി, ദിക്കുകളിലേക്ക് നോക്കാതെ ഇരിക്കണം.
6.14
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥ ६.१४ ॥
പ്രശാന്തമനസ്സോടെ, ഭയമില്ലാതെ, ബ്രഹ്മചര്യവ്രതത്തിൽ ഉറച്ച്, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച്, എന്നിൽ ചിത്തമുറപ്പിച്ച്, എന്നെ പരമമായി കരുതി, യുക്തനായി ഇരിക്കണം.
6.15
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥ ६.१५ ॥
ഇപ്രകാരം എപ്പോഴും തന്നെ യോഗത്തിൽ ഉറപ്പിച്ച്, മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച യോഗി എന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്ന, നിർവാണം പരമമായ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു.
6.16
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥ ६.१६ ॥
അർജുനാ, അമിതമായി ഭക്ഷിക്കുന്നവനും, തീരെ ഭക്ഷിക്കാത്തവനും, അമിതമായി ഉറങ്ങുന്നവനും, അമിതമായി ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനും യോഗം സാധ്യമല്ല.
6.17
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥ ६.१७ ॥
ആഹാരത്തിലും വിഹാരത്തിലും മിതത്വമുള്ളവനും, കർമങ്ങളിൽ മിതമായ പ്രയത്നമുള്ളവനും, ഉറക്കത്തിലും ഉണർവിലും മിതത്വമുള്ളവനും യോഗം ദുഃഖനാശകമായിത്തീരുന്നു.
6.18
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते ।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥ ६.१८ ॥
നന്നായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ട ചിത്തം ആത്മാവിൽത്തന്നെ ഉറയ്ക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ കാമങ്ങളിൽനിന്നും ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനാകുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ യുക്തൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
6.19
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥ ६.१९ ॥
കാറ്റില്ലാത്ത സ്ഥലത്തുള്ള ദീപം ഇളകാത്തതുപോലെ — ചിത്തം നിയന്ത്രിച്ച് ആത്മയോഗം അഭ്യസിക്കുന്ന യോഗിക്ക് ഇതാണ് ഉപമയായി പറയപ്പെടുന്നത്.
6.20
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनाऽऽत्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥ ६.२० ॥
യോഗാഭ്യാസത്താൽ നിരോധിക്കപ്പെട്ട ചിത്തം ശാന്തമാകുമ്പോൾ, ആത്മാവിനാൽ ആത്മാവിനെ കണ്ട് ആത്മാവിൽത്തന്നെ സംതൃപ്തനാകുമ്പോൾ,
6.21
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥ ६.२१ ॥
ബുദ്ധികൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കാവുന്നതും ഇന്ദ്രിയാതീതവുമായ ആ അത്യന്ത സുഖം അവൻ അറിയുമ്പോൾ, അതിൽ സ്ഥിതനായി തത്ത്വത്തിൽനിന്ന് ഒരിക്കലും ഇളകാതിരിക്കുമ്പോൾ,
6.22
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥ ६.२२ ॥
യാതൊന്ന് നേടിയശേഷം മറ്റൊരു നേട്ടവും അതിനെക്കാൾ വലുതായി കരുതുന്നില്ലയോ, യാതൊന്നിൽ സ്ഥിതനായാൽ കഠിനദുഃഖത്താൽപോലും ഇളകുന്നില്ലയോ,
6.23
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥ ६.२३ ॥
ദുഃഖസംയോഗത്തിൽനിന്നുള്ള വിയോഗമാണ് യോഗം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നതെന്ന് അറിയുക. ആ യോഗം നിശ്ചയത്തോടെ, മടുപ്പില്ലാത്ത മനസ്സോടെ അഭ്യസിക്കണം.
6.24
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥ ६.२४ ॥
സങ്കല്പത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന എല്ലാ കാമങ്ങളെയും പൂർണമായി ഉപേക്ഷിച്ച്, മനസ്സുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ എല്ലാ വശത്തുനിന്നും നിയന്ത്രിച്ച്,
6.25
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ ६.२५ ॥
പതുക്കെ പതുക്കെ, ധൈര്യത്താൽ പിടിച്ചുനിർത്തിയ ബുദ്ധികൊണ്ട് ശാന്തി നേടണം; മനസ്സിനെ ആത്മാവിൽ ഉറപ്പിച്ച് ഒന്നും ചിന്തിക്കരുത്.
6.26
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥ ६.२६ ॥
ചഞ്ചലവും അസ്ഥിരവുമായ മനസ്സ് എവിടെയെല്ലാം അലഞ്ഞുപോകുന്നുവോ, അവിടെനിന്നെല്ലാം അതിനെ നിയന്ത്രിച്ച് ആത്മാവിൽത്തന്നെ വശത്താക്കണം.
6.27
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ६.२७ ॥
മനസ്സ് പൂർണമായി ശാന്തമായ, രജസ്സ് അടങ്ങിയ, ബ്രഹ്മഭൂതനായ, കളങ്കമില്ലാത്ത ഈ യോഗിയെ ഉത്തമമായ സുഖം വന്നുചേരുന്നു.
6.28
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः ।
सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ ६.२८ ॥
ഇപ്രകാരം എപ്പോഴും തന്നെ യോഗത്തിൽ നിയോഗിച്ചുകൊണ്ട്, കളങ്കം നീങ്ങിയ യോഗി ബ്രഹ്മസംസ്പർശമാകുന്ന അനന്തമായ സുഖം അനായാസം അനുഭവിക്കുന്നു.
6.29
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ ६.२९ ॥
യോഗയുക്തനും എല്ലായിടത്തും സമദർശിയുമായവൻ ആത്മാവിനെ എല്ലാ ജീവികളിലും, എല്ലാ ജീവികളെയും ആത്മാവിലും കാണുന്നു.
6.30
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ ६.३० ॥
എന്നെ എല്ലായിടത്തും കാണുകയും എല്ലാറ്റിനെയും എന്നിൽ കാണുകയും ചെയ്യുന്നവന് ഞാൻ നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല; അവൻ എനിക്കും നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല.
6.31
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥ ६.३१ ॥
ഏകത്വത്തിൽ സ്ഥിതനായി, എല്ലാ ജീവികളിലും വസിക്കുന്ന എന്നെ ഭജിക്കുന്നവൻ ഏതു വിധത്തിൽ ജീവിച്ചാലും ആ യോഗി എന്നിൽത്തന്നെ വസിക്കുന്നു.
6.32
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ।
सुखं वा यदि वा दुःखं सः योगी परमो मतः ॥ ६.३२ ॥
അർജുനാ, തന്നോടുള്ള സാദൃശ്യത്താൽ എല്ലായിടത്തും സമമായി കാണുന്നവൻ, സുഖമായാലും ദുഃഖമായാലും, ആ യോഗി പരമശ്രേഷ്ഠനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
6.33
योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।
एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात् स्थितिं स्थिराम् ॥ ६.३३ ॥
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: മധുസൂദനാ, സമത്വമായി അങ്ങ് പറഞ്ഞ ഈ യോഗത്തിന്റെ സ്ഥിരമായ നിലനിൽപ്പ് ചഞ്ചലത കാരണം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
6.34
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ ६.३४ ॥
കൃഷ്ണാ, മനസ്സ് തീർച്ചയായും ചഞ്ചലവും ക്ഷോഭിപ്പിക്കുന്നതും ബലവത്തും ദൃഢവുമാണ്. അതിനെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കാറ്റിനെ പിടിച്ചുനിർത്തുന്നതുപോലെ അതിദുഷ്കരമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
6.35
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलं ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥ ६.३५ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: മഹാബാഹോ, സംശയമില്ല, മനസ്സ് ചഞ്ചലവും നിയന്ത്രിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്. എന്നാൽ കൗന്തേയാ, അഭ്യാസത്താലും വൈരാഗ്യത്താലും അത് നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു.
6.36
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः ।
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥ ६.३६ ॥
ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവന് യോഗം ദുഷ്പ്രാപ്യമാണെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. എന്നാൽ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും പ്രയത്നിക്കുന്നവനുമായവന് ശരിയായ ഉപായത്താൽ അത് നേടാൻ കഴിയും.
6.37
अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः ।
अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥ ६.३७ ॥
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണാ, ശ്രദ്ധയുണ്ടെങ്കിലും പ്രയത്നമില്ലാത്തവനും യോഗത്തിൽനിന്ന് മനസ്സ് വ്യതിചലിച്ചവനുമായ ഒരാൾ യോഗസിദ്ധി നേടാതെ ഏത് ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു?
6.38
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।
अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥ ६.३८ ॥
മഹാബാഹോ, രണ്ടിൽനിന്നും ഭ്രഷ്ടനായി, ആശ്രയമില്ലാതെ, ബ്രഹ്മമാർഗത്തിൽ മോഹിതനായി, ചിതറിയ മേഘം പോലെ അവൻ നശിച്ചുപോകുന്നില്ലേ?
6.39
एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।
त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥ ६.३९ ॥
കൃഷ്ണാ, എന്റെ ഈ സംശയം പൂർണമായി നീക്കാൻ നീ യോഗ്യനാണ്; നീയല്ലാതെ ഈ സംശയം തീർക്കുന്ന മറ്റാരും ഉണ്ടാവില്ല.
6.40
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते ।
नहि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥ ६.४० ॥
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പാർത്ഥാ, ഇഹത്തിലോ പരത്തിലോ അവന് നാശമില്ല; ഉണ്ണീ, നന്മ ചെയ്യുന്ന ആരും ദുർഗതി പ്രാപിക്കുന്നില്ല.
6.41
प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः ।
शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥ ६.४१ ॥
യോഗഭ്രഷ്ടൻ പുണ്യവാന്മാരുടെ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിച്ച്, അവിടെ അനേകം വർഷങ്ങൾ വസിച്ച്, ശുദ്ധരും ഐശ്വര്യവാന്മാരുമായവരുടെ ഗൃഹത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
6.42
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् ।
एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ॥ ६.४२ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, ജ്ഞാനികളായ യോഗികളുടെ കുലത്തിൽത്തന്നെ അവൻ ജനിക്കുന്നു; ഇത്തരമൊരു ജന്മം ലോകത്തിൽ കൂടുതൽ ദുർലഭമാണ്.
6.43
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।
यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥ ६.४३ ॥
കുരുനന്ദനാ, അവിടെ അവൻ പൂർവദേഹത്തിലെ ആ ബുദ്ധിസംയോഗം വീണ്ടും നേടുന്നു; അവിടെനിന്ന് സംസിദ്ധിക്കായി വീണ്ടും കൂടുതൽ പ്രയത്നിക്കുന്നു.
6.44
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः ।
जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ ६.४४ ॥
ആ പൂർവാഭ്യാസത്താൽത്തന്നെ അവൻ സ്വന്തം ഇച്ഛ കൂടാതെ പോലും ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നു. യോഗം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ പോലും ശബ്ദബ്രഹ്മത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നു.
6.45
प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः ।
अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥ ६.४५ ॥
എന്നാൽ പ്രയത്നത്തോടെ സാധന ചെയ്യുന്ന യോഗി, പാപങ്ങളിൽനിന്ന് ശുദ്ധനായി, അനേകജന്മങ്ങളിലൂടെ സംസിദ്ധനായി, പിന്നീട് പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
6.46
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः ।
कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥ ६.४६ ॥
യോഗി തപസ്വികളെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനാണ്, ജ്ഞാനികളെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠനായി കരുതപ്പെടുന്നു, കർമികളെക്കാളും യോഗി ശ്രേഷ്ഠനാണ്. അതിനാൽ അർജുനാ, നീ യോഗിയാകൂ.
6.47
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना ।
श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥ ६.४७ ॥
എല്ലാ യോഗികളിലും വെച്ച്, എന്നിൽ ലയിച്ച അന്തരാത്മാവോടെ ശ്രദ്ധയോടെ എന്നെ ഭജിക്കുന്നവനാണ് ഏറ്റവും യുക്തൻ എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.