バガヴァッド・ギーター · 章 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.1
अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः ।
स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ॥ ६.१ ॥
聖バガヴァーンは言った。行為の果報に依らず、なすべき行為をなす者こそ、放棄者であり、ヨーギーである。聖火を捨てただけの者でも、行為をしない者でもない。
6.2
यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव ।
न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ॥ ६.२ ॥
パーンダヴァよ、人々が放棄と呼ぶもの、それをヨーガと知れ。意図を捨てずにヨーギーとなる者は誰もいないからである。
6.3
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते ।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ॥ ६.३ ॥
ヨーガに登ろうとする聖者にとっては、行為が手段であると言われる。ヨーガに登りつめたその同じ者にとっては、寂静が手段であると言われる。
6.4
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते ।
सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ॥ ६.४ ॥
感覚の対象にも行為にも執着せず、あらゆる意図を捨てたとき、その人はヨーガに登りつめた者と言われる。
6.5
उद्धरेदात्मनाऽऽत्मानं नात्मानमवसादयेत् ।
आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ॥ ६.५ ॥
自らによって自らを引き上げよ。自らを沈ませてはならない。自己こそが自己の友であり、自己こそが自己の敵だからである。
6.6
बन्धुरात्माऽऽत्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।
अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ॥ ६.६ ॥
自らによって自らを制した者にとって、自己はその友である。しかし自らを制していない者にとっては、自己そのものが敵のように敵意をもってふるまう。
6.7
जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ॥ ६.७ ॥
自己を制し、静まった者の至高の自己は、寒暑、苦楽、また名誉と不名誉においても安定している。
6.8
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः ।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ॥ ६.८ ॥
知識と体得された智慧に満ち足り、揺るがず、感官を制し、土くれも石も金も等しく見るヨーギーは、ヨーガに確立した者と言われる。
6.9
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥ ६.९ ॥
好意を持つ者、友、敵、無関心な者、中立の者、憎むべき者、親族、さらに善人にも罪人にも等しい心を持つ者は、卓越している。
6.10
योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।
एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ॥ ६.१० ॥
ヨーギーは人里離れた所にひとりとどまり、心と身体を制し、望みも所有も離れて、絶えず自己をヨーガに結びつけるべきである。
6.11
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥ ६.११ ॥
清らかな場所に、高すぎず低すぎず、布と鹿皮とクシャ草を敷いた自らの堅固な座を設け、
6.12
तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ॥ ६.१२ ॥
そこに座して心を一点に集中し、心と感官の働きを制して、自己の浄化のためにヨーガを修めるべきである。
6.13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ ६.१३ ॥
身体と頭と首をまっすぐに保って動かさず、安定して、自らの鼻先を見つめ、四方を見回さないように。
6.14
प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः ।
मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ॥ ६.१४ ॥
心を静め、恐れを離れ、梵行の誓いに立ち、意を制し、心を私に向け、私を至高として、専心して坐るべきである。
6.15
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी नियतमानसः ।
शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ॥ ६.१५ ॥
このように常に自己を修め、意を制したヨーギーは、私のうちにある、涅槃を至高とする寂静に到る。
6.16
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥ ६.१६ ॥
アルジュナよ、ヨーガは食べ過ぎる者にも、全く食べない者にもなく、眠り過ぎる者にも、目覚め過ぎる者にもない。
6.17
युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु ।
युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ॥ ६.१७ ॥
食と遊びに節度があり、行為における努力に節度があり、眠りと目覚めに節度がある者にとって、ヨーガは苦を滅するものとなる。
6.18
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते ।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ॥ ६.१८ ॥
よく制御された心がただ自己のうちに安住し、あらゆる欲望への渇望を離れるとき、その人はヨーガに結ばれた者と言われる。
6.19
यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।
योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥ ६.१९ ॥
風のない所に置かれた灯火が揺らがないように――これが、心を制し自己のヨーガを修めるヨーギーの喩えとされる。
6.20
यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया ।
यत्र चैवात्मनाऽऽत्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ॥ ६.२० ॥
ヨーガの修練によって制御された心が静まるとき、また自己によって自己を見て、自己のうちに満足するとき、
6.21
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥ ६.२१ ॥
知性によって把握され、感覚を超えたその究極の安楽を知り、そこに立って真実から決して揺るがないとき、
6.22
यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः ।
यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ॥ ६.२२ ॥
それを得れば、他のいかなる獲得もそれに勝るとは思わず、そこに立てば、重い苦しみによってさえ揺るがされない、
6.23
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् ।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ॥ ६.२३ ॥
その、苦との結びつきからの離脱こそがヨーガと呼ばれると知れ。このヨーガは決意をもって、倦むことのない心で修めるべきである。
6.24
सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः ।
मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ॥ ६.२४ ॥
意図から生じるあらゆる欲望を残らず捨て、心によってのみ感覚の群れをあらゆる方面から制し、
6.25
शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया ।
आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ॥ ६.२५ ॥
堅固さに支えられた知性によって、少しずつ静まるべきである。心を自己に安住させ、何ものも思うべきではない。
6.26
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् ।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ॥ ६.२६ ॥
落ち着きなく不安定な心がどこへさまよい出ようとも、そこから引き戻し、自己のうちにのみ従わせるべきである。
6.27
प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् ।
उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ॥ ६.२७ ॥
心が深く静まり、激情が鎮まり、ブラフマンとなり、汚れなきこのヨーギーに、最上の幸福が訪れる。
6.28
युञ्जन्नेवं सदाऽऽत्मानं योगी विगतकल्मषः ।
सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ॥ ६.२८ ॥
このように常に自己を修練し、汚れを離れたヨーギーは、ブラフマンとの触れ合いという無限の幸福をたやすく味わう。
6.29
सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ।
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ॥ ६.२९ ॥
ヨーガに結ばれ、あらゆるところで平等に見る者は、自己があらゆる存在のうちにあり、あらゆる存在が自己のうちにあるのを見る。
6.30
यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति ।
तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ ६.३० ॥
あらゆるところに私を見、すべてを私のうちに見る者にとって、私は失われることがなく、彼もまた私にとって失われることがない。
6.31
सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः ।
सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ॥ ६.३१ ॥
一体性に立ち、万物のうちに宿る私を崇めるヨーギーは、いかに生きようとも私のうちにある。
6.32
आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन ।
सुखं वा यदि वा दुःखं सः योगी परमो मतः ॥ ६.३२ ॥
アルジュナよ、自らに引き比べて、楽であれ苦であれ、あらゆるところに平等を見る者、そのヨーギーこそ最高とされる。
6.33
योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन ।
एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात् स्थितिं स्थिराम् ॥ ६.३३ ॥
アルジュナは言った。マドゥスーダナよ、あなたが平等として説いたこのヨーガは、心の動揺のゆえに、確かな安定が私には見えない。
6.34
चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दृढम् ।
तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ॥ ६.३४ ॥
クリシュナよ、心はまことに揺れ動き、かき乱し、強く、頑固である。それを制することは、風を制するほどに難しいと私は思う。
6.35
असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलं ।
अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ॥ ६.३५ ॥
至高者は言った。剛腕の者よ、疑いなく心は揺れ動き、制し難い。しかしカウンテーヤよ、修習と離欲によってそれは制せられる。
6.36
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः ।
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ॥ ६.३६ ॥
自己を制していない者にはヨーガは得難い、と私は考える。しかし自己を制し、努める者は、正しい方法によってそれを得ることができる。
6.37
अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः ।
अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ॥ ६.३७ ॥
アルジュナは言った。クリシュナよ、信仰を持ちながらも努力せず、心がヨーガから逸れた者は、ヨーガの完成に達しないまま、どのような行き先に至るのか。
6.38
कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।
अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥ ६.३८ ॥
大いなる腕の者よ、彼は両方から転落し、拠り所なく、ブラフマンへの道に迷って、ちぎれた雲のように滅びてしまうのではないか。
6.39
एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।
त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥ ६.३९ ॥
クリシュナよ、私のこの疑いを完全に断ち切ってほしい。あなた以外に、この疑いを断ち切れる者はいないのだから。
6.40
पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते ।
नहि कल्याणकृत्कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति ॥ ६.४० ॥
聖バガヴァーンは言った。パールタよ、この世でもあの世でも、彼に滅びはない。愛しい者よ、善をなす者は誰一人として悪い行き先に至ることはない。
6.41
प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः ।
शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ॥ ६.४१ ॥
ヨーガから脱落した者は、善行者たちの世界に至り、そこで無数の年月を過ごした後、清らかで富裕な人々の家に生まれる。
6.42
अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् ।
एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ॥ ६.४२ ॥
あるいは、彼は賢明なヨーギーたちの家系にこそ生まれる。だが、このような生まれは世においてさらに得がたい。
6.43
तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् ।
यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ॥ ६.४३ ॥
クルナンダナよ、そこで彼は前世の身における知性との結びつきを再び得て、そこから完成を目指してさらに努める。
6.44
पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः ।
जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ॥ ६.४४ ॥
その同じ前世の修習によって、彼は意に反してさえ引き寄せられる。ヨーガを知ろうと求める者でさえ、ヴェーダの言葉を超える。
6.45
प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः ।
अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ॥ ६.४५ ॥
しかし努めて励むヨーギーは、罪垢を清められ、多くの生を経て完成し、そして至高の境地に至る。
6.46
तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः ।
कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ॥ ६.४६ ॥
ヨーギーは苦行者に勝り、知者にさえ勝るとされ、祭事の行為者にも勝る。それゆえアルジュナよ、ヨーギーとなれ。
6.47
योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना ।
श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ॥ ६.४७ ॥
そしてすべてのヨーギーの中でも、内なる自己を我に向け、信をもって我を敬い拝する者こそ、最も結ばれた者と我は見なす。