بهاغافاد غيتا · الفصل 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1
ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।
तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ ३.१ ॥
قال أرجونا: يا جاناردانا، إن كنت ترى أن الفهم أسمى من العمل، فلماذا تدفعني يا كيشافا إلى هذا العمل الرهيب؟
3.2
व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ ३.२ ॥
بكلامٍ يبدو مختلطًا كأنك تُربك فهمي. فأخبرني بيقينٍ بالأمر الواحد الذي أنال به الخير الأسمى.
3.3
लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।
ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३.३ ॥
قال الربّ: أيها البريء من الإثم، في هذا العالم بيّنتُ منذ القدم طريقين: يوغا المعرفة لأهل السانكيا، ويوغا العمل لليوغيين.
3.4
न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।
न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ ३.४ ॥
لا ينال الإنسان التحرّر من العمل بالامتناع عن الأعمال، ولا يبلغ الكمال بمجرّد الزهد.
3.5
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ३.५ ॥
لا أحد يستطيع أبدًا أن يبقى لحظةً واحدة دون عمل، إذ إن الجميع يُدفَعون إلى العمل قسرًا بالغونات المولودة من الطبيعة.
3.6
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ ३.६ ॥
من يكبح أعضاء العمل ثم يجلس متذكّرًا بعقله موضوعات الحواس، فهو مخدوع النفس ويُسمّى مرائيًا.
3.7
यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन ।
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ ३.७ ॥
أمّا من يضبط الحواسّ بالعقل يا أرجونا، ويشرع بلا تعلّق في يوغا العمل بأعضاء العمل، فهو المتفوّق.
3.8
नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।
शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥ ३.८ ॥
أدِّ عملك المفروض، فالعمل خير من ترك العمل. وبغير العمل لا يتيسّر لك حتى قوام جسدك.
3.9
यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसंगः समाचर ॥ ३.९ ॥
ما عدا العمل الذي يُؤدّى من أجل القربان، فإنّ هذا العالم مقيّد بالعمل. لذلك يا كاونتيا، تحرّر من التعلّق وأدِّ العمل لهذه الغاية.
3.10
सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।
अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ ३.१० ॥
في البدء خلق براجاباتي الكائنات مع القربان وقال: «بهذا تزدهرون، وليكن لكم بقرةَ تحقيق الأماني».
3.11
देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।
परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ ३.११ ॥
بهذا غذّوا الآلهة، ولتغذّكم الآلهة. وبتغذية بعضكم بعضًا تنالون الخير الأسمى.
3.12
इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ ३.१२ ॥
إنّ الآلهة، إذ يغذّيها القربان، ستمنحكم المتع التي ترغبون فيها. ومن يتمتّع بما أعطته دون أن يقدّم لها منه فهو لصّ حقًّا.
3.13
यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।
भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ ३.१३ ॥
الصالحون الذين يأكلون ما تبقّى من القربان يتحرّرون من كل الآثام؛ أمّا الأشرار الذين يطبخون لأنفسهم فقط فإنهم يأكلون الإثم نفسه.
3.14
अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः ।
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ ३.१४ ॥
من الطعام تنشأ الكائنات، ومن المطر يتولّد الطعام، ومن القربان يكون المطر، والقربان يولد من العمل.
3.15
कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ ३.१५ ॥
اعلم أن العمل ينشأ من البراهمان، وأن البراهمان ينشأ من الذي لا يفنى. لذلك فإن البراهمان الساري في كل شيء قائم أبدًا في القربان.
3.16
एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।
अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ ३.१६ ॥
يا بارثا، من لا يتبع هنا العجلة التي أُديرت هكذا، عائشًا في الإثم ومتلذّذًا بالحواس، فإنه يعيش عبثًا.
3.17
यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।
आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ ३.१७ ॥
أمّا الإنسان الذي لا يبتهج إلا بالذات، ويكتفي بالذات، ويقنع بالذات وحدها، فليس عليه عمل واجب.
3.18
नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।
न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ ३.१८ ॥
لا غاية له هنا فيما يُعمل، ولا فيما لا يُعمل؛ ولا يعتمد على أي كائن لأي غاية.
3.19
तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ ३.१९ ॥
لذلك، دون تعلّق، أدِّ دائمًا العمل الواجب أداءً حسنًا؛ فإن الإنسان الذي يعمل دون تعلّق يبلغ الأسمى.
3.20
कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।
लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ ३.२० ॥
إن جاناكا وغيره قد بلغوا الكمال بالعمل وحده. وحتى مراعاةً لتماسك العالم ينبغي لك أن تعمل.
3.21
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ ३.२१ ॥
ما يفعله الأفضل يفعله سائر الناس. وأيّ مقياس يضعه، يتبعه العالم.
3.22
न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।
नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ ३.२२ ॥
يا بارثا، ليس عليّ في العوالم الثلاثة أيّ واجب، ولا شيء لم أنله ينبغي أن أناله؛ ومع ذلك أظلّ منخرطًا في العمل.
3.23
यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ३.२३ ॥
فلو أنني لم أنخرط في العمل يومًا دون كلل يا بارثا، لاتّبع الناس طريقي في كل شيء.
3.24
उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ ३.२४ ॥
لو لم أعمل لهلكت هذه العوالم، ولكنت سببًا للاضطراب ومُهلكًا لهذه المخلوقات.
3.25
सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ ३.२५ ॥
يا بهاراتا، كما يعمل الجهلاء المتعلّقون بالعمل، كذلك ينبغي للحكيم أن يعمل بلا تعلّق، راغبًا في صون تماسك العالم.
3.26
न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान् युक्तः समाचरन् ॥ ३.२६ ॥
لا ينبغي للحكيم أن يُحدث اضطرابًا في فهم الجهلاء المتعلّقين بالعمل؛ بل عليه، وهو ثابت متّزن، أن يؤدّي كل الأعمال على وجهها ويحثّهم على العمل.
3.27
प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥ ३.२७ ॥
جميع الأعمال تُؤدّى من كل وجه بفعل غونات الطبيعة (براكريتي)، لكنّ من أضلّته الأنا يظنّ: «أنا الفاعل».
3.28
तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥ ३.२८ ॥
أمّا العارف بحقيقة التمييز بين الغونات والأعمال، يا قويّ الساعدين، فإذ يدرك أنّ «الغونات تتحرّك في الغونات»، لا يتعلّق.
3.29
प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु ।
तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ ३.२९ ॥
الذين أضلّتهم غونات الطبيعة يتعلّقون بأعمال الغونات؛ فلا ينبغي للعارف بالكلّ أن يزعزع أولئك البطيئي الفهم ذوي المعرفة الناقصة.
3.30
मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ३.३० ॥
مُسلِّمًا إليّ جميع الأعمال، وقلبك متّجه إلى الذات، متحرّرًا من الرجاء ومن الشعور بـ«ما هو لي»، قاتل وقد زال عنك الاضطراب.
3.31
ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ३.३१ ॥
الناس الذين يتّبعون تعليمي هذا دائمًا بإيمان ودون أن يعيبوه، يتحرّرون هم أيضًا من قيود الأعمال.
3.32
ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।
सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ३.३२ ॥
أمّا الذين يعيبونه ولا يتّبعون تعليمي، فاعلم أنّهم ضالّون في كلّ معرفة، هالكون، فاقدو البصيرة.
3.33
सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ ३.३३ ॥
حتى العارف يتصرّف وفق طبيعته. فالكائنات تتبع طبيعتها، فماذا يجدي الكبت؟
3.34
इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।
तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ ३.३४ ॥
في كلّ حاسّة تجاه موضوعها يكمن الميل والنفور. فلا ينبغي للمرء أن يقع تحت سلطانهما، لأنّهما عدوّاه في طريقه.
3.35
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३.३५ ॥
خيرٌ للمرء دارماه الخاصّ ولو كان ناقصًا من دارما غيره ولو أُدّي حسنًا. والموت في دارماه الخاصّ خير؛ أمّا دارما الغير فيجلب الخطر.
3.36
अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ ३.३६ ॥
قال أرجونا: فبِمَ يُدفَع الإنسان إذن إلى ارتكاب الإثم يا فارشنيا، حتى وهو لا يريد، كأنّما يُساق قسرًا؟
3.37
काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ ३.३७ ॥
قال الربّ: إنها الشهوة، إنه الغضب، المتولّدان من غونا الراجاس، الملتهمان لكل شيء والعظيما الإثم. اعلم أن هذا هو العدوّ هنا.
3.38
धूमेनाव्रियते वह्निर्यथाऽऽदर्शो मलेन च ।
यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ ३.३८ ॥
كما تُحجَب النار بالدخان، والمرآة بالغبار، وكما يُغلَّف الجنين بالمشيمة، كذلك يُحجَب هذا بذاك.
3.39
आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा ।
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ ३.३९ ॥
إن المعرفة محجوبة يا كاونتيا بهذا العدوّ الدائم للحكيم، الذي يتخذ صورة الشهوة، وهو نار لا تشبع.
3.40
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।
एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ ३.४० ॥
يُقال إن الحواسّ والعقل والفهم هي مقرّه. وبها يُضلّل صاحبَ الجسد، حاجبًا المعرفة.
3.41
तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ ।
पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ ३.४१ ॥
لذلك يا بهاراتارشابها، اضبط الحواسّ أولًا، ثم اقتل هذا الآثم، مُهلِك المعرفة والإدراك.
3.42
इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ ३.४२ ॥
يقولون إن الحواسّ رفيعة؛ وأرفع من الحواسّ العقل؛ وأرفع من العقل الفهم؛ أما ما هو أسمى من الفهم فهو هو.
3.43
एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना ।
जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ ३.४३ ॥
وهكذا، إذ تعرف ما هو فوق العقل، وتثبّت النفس بالنفس، اقتل يا قويَّ الذراعين هذا العدوَّ الذي على هيئة الشهوة، العسيرَ قهرُه.