ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · ଅଧ୍ୟାୟ 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1
ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।
तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ ३.१ ॥
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଯଦି ତୁମ ମତରେ କର୍ମଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ହେ କେଶବ, ମୋତେ ଏହି ଘୋର କର୍ମରେ କାହିଁକି ନିୟୋଜିତ କରୁଛ?
3.2
व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ ३.२ ॥
ମିଶ୍ରିତ ପରି ବାକ୍ୟରେ ତୁମେ ଯେପରି ମୋ ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୋହିତ କରୁଛ। ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି ସେହି ଗୋଟିଏ କଥା କୁହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶ୍ରେୟ ପାଇପାରିବି।
3.3
लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।
ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३.३ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ନିଷ୍ଠା କହିଛି: ସାଂଖ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଓ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମଯୋଗ ଦ୍ୱାରା।
3.4
न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।
न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ ३.४ ॥
କର୍ମ ଆରମ୍ଭ ନ କରିବାଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟ ପାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ କେବଳ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ପାଏ ନାହିଁ।
3.5
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ३.५ ॥
କେହି କେବେ କ୍ଷଣେ ମଧ୍ୟ କର୍ମ ନ କରି ରହେ ନାହିଁ, କାରଣ ପ୍ରକୃତିଜାତ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଅବଶ ହୋଇ କର୍ମ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
3.6
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ ३.६ ॥
ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯତ କରି ମନରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ମରଣ କରି ବସିରହେ, ତାକୁ ମିଥ୍ୟାଚାରୀ କୁହାଯାଏ।
3.7
यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन ।
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ ३.७ ॥
ହେ ଅର୍ଜୁନ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ମନ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯତ କରି, ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କର୍ମଯୋଗ ଆରମ୍ଭ କରେ, ସେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.8
नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।
शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥ ३.८ ॥
ତୁମେ ତୁମର ନିୟତ କର୍ମ କର, କାରଣ କର୍ମ ନ କରିବା ଅପେକ୍ଷା କର୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କର୍ମ ବିନା ତୁମର ଶରୀରଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଚାଲିବ ନାହିଁ।
3.9
यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसंगः समाचर ॥ ३.९ ॥
ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ କରାଯାଉଥିବା କର୍ମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କର୍ମରେ ଏହି ଲୋକ କର୍ମବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ହୁଏ। ତେଣୁ ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଆସକ୍ତିମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେଥିପାଇଁ ହିଁ ଭଲ ଭାବରେ କର୍ମ କର।
3.10
सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।
अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ ३.१० ॥
ପୂର୍ବକାଳରେ ପ୍ରଜାପତି ଯଜ୍ଞ ସହିତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି କହିଥିଲେ: "ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଅ; ଏହା ତୁମମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପୂରଣକାରୀ ହେଉ।"
3.11
देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।
परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ ३.११ ॥
ଏହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର ଏବଂ ସେହି ଦେବତାମାନେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ। ପରସ୍ପରକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ତୁମେମାନେ ପରମ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
3.12
इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ ३.१२ ॥
ଯଜ୍ଞରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଭୋଗ ଦେବେ। ସେମାନେ ଦେଇଥିବା ଭୋଗକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ନ କରି ଯିଏ ଭୋଗ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଚୋର।
3.13
यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।
भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ ३.१३ ॥
ଯଜ୍ଞରୁ ବଳିଥିବା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ସଜ୍ଜନମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପାପୀମାନେ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ରାନ୍ଧନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପ ହିଁ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।
3.14
अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः ।
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ ३.१४ ॥
ଅନ୍ନରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜାତ ହୁଅନ୍ତି, ବର୍ଷାରୁ ଅନ୍ନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯଜ୍ଞରୁ ବର୍ଷା ହୁଏ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
3.15
कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ ३.१५ ॥
ଜାଣ ଯେ କର୍ମ ବ୍ରହ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅକ୍ଷରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତେଣୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ବଦା ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
3.16
एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।
अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ ३.१६ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହିପରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ଚକ୍ରକୁ ଯିଏ ଏଠାରେ ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ, ସେ ପାପମୟ ଜୀବନ ଯାପନ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ରମି ବୃଥା ବଞ୍ଚେ।
3.17
यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।
आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ ३.१७ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ରମଣ କରେ, ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ତୃପ୍ତ ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ତାହା ପାଇଁ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ।
3.18
नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।
न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ ३.१८ ॥
ତାହାର ଏଠାରେ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମରୁ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ, କରାନଯାଇଥିବାରୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏବଂ କୌଣସି ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ସେ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ।
3.19
तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ ३.१९ ॥
ତେଣୁ ଆସକ୍ତି ବିନା, କରିବା ଯୋଗ୍ୟ କର୍ମକୁ ସର୍ବଦା ଭଲ ଭାବେ କର, କାରଣ ଆସକ୍ତି ବିନା କର୍ମ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପରମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
3.20
कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।
लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ ३.२० ॥
ଜନକ ଆଦି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଲୋକସଂଗ୍ରହକୁ ବିଚାର କରି ମଧ୍ୟ ତୁମେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
3.21
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ ३.२१ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ଯାହା ଯାହା ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହା ହିଁ କରନ୍ତି। ସେ ଯାହାକୁ ପ୍ରମାଣ କରନ୍ତି, ଲୋକେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
3.22
न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।
नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ ३.२२ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ତିନି ଲୋକରେ ମୋର କିଛି ହେଲେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ, ନା କୌଣସି ଅପ୍ରାପ୍ତ ବସ୍ତୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାର ଅଛି; ତଥାପି ମୁଁ କର୍ମରେ ଲାଗି ରହେ।
3.23
यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ३.२३ ॥
କାରଣ ହେ ପାର୍ଥ, ଯଦି ମୁଁ କେବେ ଆଳସ୍ୟ ବିନା କର୍ମରେ ନ ଲାଗେ, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ମୋର ପଥକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରିବେ।
3.24
उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ ३.२४ ॥
ଯଦି ମୁଁ କର୍ମ ନ କରେ, ଏହି ଲୋକସବୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ; ମୁଁ ସଙ୍କରର କାରଣ ହେବି ଏବଂ ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବି।
3.25
सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ ३.२५ ॥
ହେ ଭାରତ, କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେପରି କର୍ମ କରନ୍ତି, ସେହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ଆସକ୍ତିରହିତ ହୋଇ ଲୋକସଂଗ୍ରହର ଇଚ୍ଛାରେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।
3.26
न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान् युक्तः समाचरन् ॥ ३.२६ ॥
ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି କର୍ମାସକ୍ତ ଅଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନିଜେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଭଲ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କର୍ମରେ ନିୟୋଜିତ କରିବା ଉଚିତ।
3.27
प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥ ३.२७ ॥
ସମସ୍ତ କର୍ମ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣଦ୍ୱାରା ହିଁ କରାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଅହଂକାରରେ ବିମୂଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତି 'ମୁଁ କର୍ତ୍ତା' ବୋଲି ମନେ କରେ।
3.28
तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥ ३.२८ ॥
କିନ୍ତୁ ହେ ମହାବାହୁ, ଗୁଣ ଓ କର୍ମର ବିଭାଗର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି 'ଗୁଣମାନେ ହିଁ ଗୁଣମାନଙ୍କରେ ବର୍ତ୍ତୁଛନ୍ତି' ବୋଲି ବୁଝି ଆସକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
3.29
प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु ।
तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ ३.२९ ॥
ପ୍ରକୃତିର ଗୁଣରେ ମୋହିତ ଲୋକମାନେ ଗୁଣକର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପୂର୍ଣ୍ଣଜ୍ଞାନୀ ସେହି ଅପୂର୍ଣ୍ଣଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.30
मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ३.३० ॥
ସମସ୍ତ କର୍ମ ମୋଠାରେ ସମର୍ପଣ କରି, ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ଚିତ୍ତରେ, ଆଶା ଓ ମମତା ରହିତ ହୋଇ, ସନ୍ତାପ ତ୍ୟାଗ କରି ଯୁଦ୍ଧ କର।
3.31
ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ३.३१ ॥
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ଓ ଦୋଷ ନ ଦେଖି ମୋର ଏହି ମତକୁ ନିତ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
3.32
ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।
सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ३.३२ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଏଥିରେ ଦୋଷ ଦେଖି ମୋର ମତ ପାଳନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନରେ ବିମୂଢ଼, ନଷ୍ଟ ଓ ବିବେକହୀନ ବୋଲି ଜାଣ।
3.33
सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ ३.३३ ॥
ଜ୍ଞାନବାନ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଅନୁସାରେ ହିଁ ଆଚରଣ କରେ। ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରକୃତିକୁ ହିଁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ନିଗ୍ରହ କ'ଣ କରିବ?
3.34
इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।
तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ ३.३४ ॥
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ବିଷୟରେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଅବସ୍ଥିତ। ସେମାନଙ୍କ ବଶୀଭୂତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେମାନେ ମନୁଷ୍ୟର ପଥର ଶତ୍ରୁ।
3.35
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३.३५ ॥
ଭଲ ଭାବରେ ଆଚରିତ ପରଧର୍ମଠାରୁ, ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଧର୍ମ ଶ୍ରେୟ। ସ୍ୱଧର୍ମରେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେୟ; ପରଧର୍ମ ଭୟାବହ।
3.36
अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ ३.३६ ॥
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ବାର୍ଷ୍ଣେୟ, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ବଳପୂର୍ବକ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, କାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ପାପ କରେ?
3.37
काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ ३.३७ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏହା କାମ, ଏହା କ୍ରୋଧ, ଯାହା ରଜୋଗୁଣରୁ ଜାତ। ଏହା ସର୍ବଭକ୍ଷୀ ଓ ମହାପାପୀ। ଏହାକୁ ହିଁ ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଜାଣ।
3.38
धूमेनाव्रियते वह्निर्यथाऽऽदर्शो मलेन च ।
यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ ३.३८ ॥
ଯେପରି ଧୂଆଁରେ ଅଗ୍ନି ଓ ମଇଳାରେ ଦର୍ପଣ ଆବୃତ ହୁଏ, ଯେପରି ଗର୍ଭାବରଣରେ ଭ୍ରୂଣ ଆବୃତ ଥାଏ, ସେହିପରି ତାହା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆବୃତ।
3.39
आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा ।
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ ३.३९ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ଜ୍ଞାନୀର ଏହି ନିତ୍ୟ ଶତ୍ରୁ, ଯାହା କାମରୂପୀ ଓ କେବେ ତୃପ୍ତ ନହେଉଥିବା ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଆବୃତ।
3.40
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।
एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ ३.४० ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଏହାର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଜ୍ଞାନକୁ ଆବୃତ କରି ଦେହୀକୁ ମୋହିତ କରେ।
3.41
तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ ।
पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ ३.४१ ॥
ତେଣୁ ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ତୁମେ ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିଜ୍ଞାନର ବିନାଶକାରୀ ଏହି ପାପୀକୁ ନିଶ୍ଚୟ ବିନାଶ କର।
3.42
इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ ३.४२ ॥
କୁହାଯାଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟଠାରୁ ମନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମନଠାରୁ ବୁଦ୍ଧି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଆଉ ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ, ସେ ହିଁ ସେ।
3.43
एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना ।
जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ ३.४३ ॥
ହେ ମହାବାହୋ, ଏହିପରି ବୁଦ୍ଧିଠାରୁ ପର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣି, ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ଥିର କରି, କାମରୂପୀ ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଶତ୍ରୁକୁ ବିନାଶ କର।