ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ · ਅਧਿਆਇ 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1
ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।
तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ ३.१ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਨਾਲੋਂ ਬੁੱਧੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋ?
3.2
व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ ३.२ ॥
ਰਲਵੇਂ-ਮਿਲਵੇਂ ਜਿਹੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਭਰਮਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਗੱਲ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।
3.3
लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।
ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३.३ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਦੱਸੀ ਹੈ: ਸਾਂਖਾਂ ਲਈ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ।
3.4
न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।
न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ ३.४ ॥
ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਕਰਮਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੇਵਲ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.5
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ३.५ ॥
ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
3.6
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ ३.६ ॥
ਜੋ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਕਰਮ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਖੰਡੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.7
यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन ।
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ ३.७ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਪਰ ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਮੋਹ ਦੇ ਕਰਮ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰਮਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ।
3.8
नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।
शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥ ३.८ ॥
ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇਰੀ ਸਰੀਰ-ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕੇਗੀ।
3.9
यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसंगः समाचर ॥ ३.९ ॥
ਯੱਗ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਕਰ।
3.10
सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।
अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ ३.१० ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਯੱਗ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਵਧੋ-ਫੁੱਲੋ; ਇਹ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।"
3.11
देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।
परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ ३.११ ॥
ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ। ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।
3.12
इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ ३.१२ ॥
ਯੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਭੋਗ ਦੇਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੋਰ ਹੀ ਹੈ।
3.13
यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।
भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ ३.१३ ॥
ਯੱਗ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਅੰਨ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਪਾਪੀ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹੀ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
3.14
अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः ।
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ ३.१४ ॥
ਅੰਨ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯੱਗ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.15
कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ ३.१५ ॥
ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਕਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਕਸ਼ਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਬ੍ਰਹਮ ਸਦਾ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
3.16
एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।
अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ ३.१६ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਏ ਗਏ ਚੱਕਰ ਦੀ ਇੱਥੇ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
3.17
यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।
आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ ३.१७ ॥
ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਤੱਵ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
3.18
नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।
न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ ३.१८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਕੀਤੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਮਤਲਬ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
3.19
तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ ३.१९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਰਨ ਯੋਗ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.20
कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।
लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ ३.२० ॥
ਜਨਕ ਆਦਿ ਨੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.21
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ ३.२१ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਜੋ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜੋ ਮਿਆਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕ ਉਸੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.22
न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।
नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ ३.२२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
3.23
यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ३.२३ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਲਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੱਗਾਂ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣਗੇ।
3.24
उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ ३.२४ ॥
ਜੇ ਮੈਂ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਲੋਕ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ; ਮੈਂ ਗੜਬੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਾਂ।
3.25
सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ ३.२५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮੋਹੇ ਹੋਏ ਅਗਿਆਨੀ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.26
न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान् युक्तः समाचरन् ॥ ३.२६ ॥
ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਮੋਹੇ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਸਗੋਂ ਆਪ ਯੁਕਤ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.27
प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥ ३.२७ ॥
ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੋਹਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ 'ਮੈਂ ਕਰਤਾ ਹਾਂ' ਇਉਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।
3.28
तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥ ३.२८ ॥
ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ 'ਗੁਣ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ' ਇਉਂ ਸਮਝ ਕੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।
3.29
प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु ।
तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ ३.२९ ॥
ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਪੂਰਨ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧੂਰੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਡੁਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
3.30
मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ३.३० ॥
ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਅਧਿਆਤਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਆਸ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਤਾਪ ਛੱਡ ਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰ।
3.31
ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ३.३१ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਕੱਢੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਇਸ ਮਤ ਦੀ ਸਦਾ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.32
ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।
सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ३.३२ ॥
ਪਰ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਮਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਭਰਮੇ ਹੋਏ, ਨਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਹੀਣ ਜਾਣ।
3.33
सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ ३.३३ ॥
ਗਿਆਨਵਾਨ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਦਬਾਉਣਾ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
3.34
इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।
तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ ३.३४ ॥
ਹਰ ਇੰਦਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਅਤੇ ਦਵੈਸ਼ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰਾਹ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ।
3.35
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३.३५ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਏ ਪਰਾਏ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ, ਗੁਣਹੀਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਵੀ ਭਲਾ ਹੈ; ਪਰਾਇਆ ਧਰਮ ਡਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
3.36
अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ ३.३६ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਕਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ?
3.37
काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ ३.३७ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਾਮ ਹੈ, ਇਹ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਜੋ ਰਜੋਗੁਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂਪਾਪੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਵੈਰੀ ਜਾਣ।
3.38
धूमेनाव्रियते वह्निर्यथाऽऽदर्शो मलेन च ।
यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ ३.३८ ॥
ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਅਤੇ ਮੈਲ ਨਾਲ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਜੇਰ ਨਾਲ ਗਰਭ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
3.39
आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा ।
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ ३.३९ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਇਸ ਸਦੀਵੀ ਵੈਰੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਰੱਜਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
3.40
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।
एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ ३.४० ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਇਸ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.41
तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ ।
पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ ३.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਾਰ ਮੁਕਾ।
3.42
इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ ३.४२ ॥
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੰਦਰੀਆਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹਨ; ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ; ਮਨ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਹੈ।
3.43
एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना ।
जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ ३.४३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਕਾਮ ਰੂਪੀ ਇਸ ਔਖੇ ਜਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।