ภควัทคีตา · อัธยายะ 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1
ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।
तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ ३.१ ॥
อรชุนกล่าวว่า ถ้าท่านเห็นว่าปัญญาประเสริฐกว่ากรรม เพราะเหตุใดท่านจึงให้ข้าพเจ้าเข้าไปในการกระทำอันน่ากลัวนี้ ข้าแต่พระเกศวะ พระชนารทนะ
3.2
व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ ३.२ ॥
ด้วยถ้อยคำที่ดูสับสนปนกัน ท่านดูเหมือนจะทำให้ปัญญาของข้าพเจ้าสับสน ขอทรงบอกข้าพเจ้าให้แน่ชัดเพียงสิ่งเดียว ซึ่งข้าพเจ้าจะได้บรรลุความดีสูงสุดด้วยสิ่งนั้น
3.3
लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।
ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३.३ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า ข้าแต่ผู้ไร้บาป ในโลกนี้มีหนทางสองประการที่เราได้สอนไว้แต่ก่อนแล้ว คือโยคะแห่งญาณสำหรับสางขยะ และโยคะแห่งกรรมสำหรับโยคี
3.4
न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।
न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ ३.४ ॥
มนุษย์ไม่บรรลุความไม่มีกรรมได้ด้วยการงดเว้นจากกรรม และไม่บรรลุความสำเร็จได้ด้วยการสละเพียงอย่างเดียว
3.5
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ३.५ ॥
ไม่มีผู้ใดอยู่โดยไม่กระทำแม้เพียงขณะเดียว เพราะทุกคนถูกคุณะที่เกิดจากประกฤติบังคับให้กระทำโดยไม่อาจขัดขืนได้
3.6
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ ३.६ ॥
ผู้ใดข่มอวัยวะแห่งการกระทำไว้ แต่ยังนั่งคิดถึงวัตถุแห่งอินทรียด้วยใจ ผู้นั้นหลงผิดและเรียกว่าเป็นผู้ปฏิบัติเสแสร้ง
3.7
यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन ।
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ ३.७ ॥
ส่วนผู้ใดข่มอินทรียไว้ด้วยใจ ข้าแต่อรชุน และไม่ยึดติด เริ่มปฏิบัติโยคะแห่งกรรมด้วยอวัยวะแห่งการกระทำ ผู้นั้นย่อมประเสริฐกว่า
3.8
नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।
शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥ ३.८ ॥
จงทำกรรมที่กำหนดไว้ให้แก่เจ้า เพราะการกระทำประเสริฐกว่าการไม่กระทำ หากไม่กระทำ แม้การดำรงร่างกายของเจ้าก็จะไม่สำเร็จ
3.9
यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसंगः समाचर ॥ ३.९ ॥
นอกจากกรรมที่กระทำเพื่อยัญแล้ว โลกนี้ย่อมผูกพันด้วยกรรม ดังนั้น ข้าแต่กเนยะ จงกระทำกรรมเพื่อจุดหมายนั้นโดยปราศจากความยึดติด
3.10
सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।
अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ ३.१० ॥
ในกาลเริ่มต้น พระประชาบดีผู้สร้างสรรพสัตว์พร้อมกับยัญ ตรัสว่า ด้วยสิ่งนี้เจ้าทั้งหลายจงเจริญงอกงาม ขอให้สิ่งนี้เป็นโคแห่งความปรารถนาของเจ้า
3.11
देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।
परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ ३.११ ॥
จงบำรุงเทวดาด้วยสิ่งนี้ และขอให้เทวดาบำรุงเจ้าทั้งหลาย เมื่อต่างฝ่ายต่างบำรุงซึ่งกันและกัน เจ้าทั้งหลายจะบรรลุความดีสูงสุด
3.12
इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ ३.१२ ॥
เทวดาผู้ได้รับการบำรุงด้วยยัญจะประทานความสุขสมปรารถนาแก่เจ้าทั้งหลาย ผู้ใดเสวยสิ่งที่เทวดาประทานมาโดยไม่ถวายคืนแก่เทวดา ผู้นั้นเป็นขโมยอย่างแท้จริง
3.13
यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।
भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ ३.१३ ॥
ผู้ดีที่กินของที่เหลือจากยัญย่อมพ้นจากบาปทั้งปวง ส่วนคนชั่วที่หุงต้มเพื่อตนเองเท่านั้น ย่อมกินบาปนั้นเอง
3.14
अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः ।
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ ३.१४ ॥
สรรพสัตว์เกิดจากอาหาร อาหารเกิดจากฝน ฝนเกิดจากยัญ และยัญเกิดจากกรรม
3.15
कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ ३.१५ ॥
จงรู้เถิดว่ากรรมเกิดจากพรหมัน และพรหมันเกิดจากอักษร เพราะฉะนั้นพรหมันผู้แผ่ไปทั่วทุกแห่งจึงตั้งมั่นอยู่ในยัญเป็นนิตย์
3.16
एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।
अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ ३.१६ ॥
ผู้ใดไม่หมุนตามล้อที่หมุนไปแล้วเช่นนี้ในโลก ผู้นั้นดำเนินชีวิตอยู่ในบาป ยินดีในอินทรีย์ ข้าแต่ปารถะ ผู้นั้นมีชีวิตอยู่อย่างไร้ประโยชน์
3.17
यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।
आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ ३.१७ ॥
แต่สำหรับมนุษย์ผู้ยินดีอยู่ในอาตมันเท่านั้น อิ่มเอิบอยู่ในอาตมัน และพอใจอยู่ในอาตมันเพียงอย่างเดียว ย่อมไม่มีกิจใดที่ต้องทำ
3.18
नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।
न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ ३.१८ ॥
สำหรับผู้นั้น ไม่มีประโยชน์อันใดในการกระทำแล้วหรือยังไม่ได้กระทำในโลกนี้ และเขาก็ไม่พึ่งพาผู้ใดในสรรพสัตว์เพื่อประโยชน์อันใดเลย
3.19
तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ ३.१९ ॥
เพราะฉะนั้น จงกระทำกรรมที่ควรทำอย่างสม่ำเสมอโดยไม่ยึดติด เพราะมนุษย์ที่กระทำกรรมโดยไม่ยึดติดย่อมบรรลุถึงพระผู้สูงสุด
3.20
कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।
लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ ३.२० ॥
ท้าวชนกและผู้อื่นบรรลุความสมบูรณ์ได้ด้วยกรรมเท่านั้น แม้เพื่อรักษาความเป็นปึกแผ่นของโลก เจ้าก็ควรกระทำ
3.21
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ ३.२१ ॥
สิ่งใดที่ผู้ประเสริฐกระทำ คนอื่นก็ทำสิ่งนั้นเช่นกัน มาตรฐานใดที่ท่านวางไว้ โลกก็ปฏิบัติตามมาตรฐานนั้น
3.22
न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।
नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ ३.२२ ॥
ปารถะ ในโลกทั้งสาม ไม่มีสิ่งใดที่เราต้องทำ และไม่มีสิ่งใดที่ยังไม่ได้บรรลุซึ่งเราต้องบรรลุ ทว่าเรายังคงดำรงอยู่ในการกระทำ
3.23
यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ३.२३ ॥
เพราะหากเราไม่ดำรงอยู่ในการกระทำอย่างไม่เหน็ดเหนื่อยเลย ปารถะ มนุษย์ทั้งหลายก็จะเดินตามรอยทางของเราในทุกทาง
3.24
उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ ३.२४ ॥
หากเราไม่กระทำการ โลกเหล่านี้ก็จะพินาศ เราจะเป็นต้นเหตุของความยุ่งเหยิงและจะทำลายประชาชนเหล่านี้
3.25
सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ ३.२५ ॥
ภารตะ ดังที่คนไม่รู้ทำการโดยยึดติดในการกระทำ ผู้มีปัญญาก็ควรกระทำเช่นนั้นโดยไม่ยึดติด ด้วยปรารถนาจะรักษาโลกไว้ด้วยกัน
3.26
न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान् युक्तः समाचरन् ॥ ३.२६ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ควรทำให้ความเข้าใจของผู้ไม่รู้ผู้ยึดติดในการกระทำสั่นคลอน เมื่อตั้งมั่นและทำกรรมทั้งปวงให้ดี ก็ควรชักนำเขาให้ทำกรรมทั้งปวง
3.27
प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥ ३.२७ ॥
การกระทำทั้งปวงถูกกระทำในทุกทางด้วยคุณของประกฤติ แต่ผู้ที่จิตใจถูกอหังการทำให้หลงผิด คิดว่า "เราเป็นผู้กระทำ"
3.28
तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥ ३.२८ ॥
ส่วนผู้รู้ความจริงเรื่องการแบ่งแยกของคุณและการกระทำ โอ ผู้มีแขนทรงพลัง เมื่อเข้าใจว่า "คุณทั้งหลายเป็นไปในคุณทั้งหลาย" ย่อมไม่ยึดติด
3.29
प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु ।
तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ ३.२९ ॥
ผู้ที่หลงด้วยคุณของประกฤติย่อมยึดติดในการเป็นไปของคุณและการกระทำ ผู้รู้ทั่วทั้งหมดไม่ควรทำให้ผู้มีความรู้บางส่วนซึ่งเชื่องช้าเหล่านั้นสั่นคลอน
3.30
मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ३.३० ॥
จงมอบการกระทำทั้งปวงแด่เรา ด้วยจิตที่ตั้งมั่นในอาตมัน ปราศจากความคาดหวังและความรู้สึกว่า "ของเรา" แล้วจงต่อสู้ โดยปราศจากความกระวนกระวาย
3.31
ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ३.३१ ॥
ผู้ใดที่ปฏิบัติตามคำสอนนี้ของเราเป็นนิจด้วยศรัทธาและไม่จับผิด ผู้นั้นย่อมหลุดพ้นจากพันธนาการของการกระทำ
3.32
ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।
सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ३.३२ ॥
ส่วนผู้ที่จับผิดคำสอนนี้และไม่ปฏิบัติตามคำสอนของเรา จงรู้ว่าเขาเหล่านั้นหลงผิดในความรู้ทั้งปวง พินาศ และขาดวิจารณญาณ
3.33
सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ ३.३३ ॥
แม้ผู้มีความรู้ก็กระทำไปตามธรรมชาติของตน สรรพสัตว์ย่อมดำเนินไปตามประกฤติ การข่มใจจะทำอะไรได้
3.34
इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।
तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ ३.३४ ॥
ราคะและโทสะตั้งอยู่ในอินทรีย์แต่ละอย่างต่อวัตถุของมัน ไม่ควรตกอยู่ใต้อำนาจของทั้งสอง เพราะทั้งสองเป็นศัตรูของผู้เดินทางบนเส้นทาง
3.35
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३.३५ ॥
ธรรมของตนแม้บกพร่องก็ประเสริฐกว่าธรรมของผู้อื่นที่ปฏิบัติได้ดี การตายในธรรมของตนประเสริฐกว่า ธรรมของผู้อื่นนำมาซึ่งภัย
3.36
अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ ३.३६ ॥
อรชุนกล่าวว่า วารษเณยะ เมื่อเป็นเช่นนั้น ถูกอะไรชักนำ มนุษย์จึงกระทำบาป แม้ไม่ปรารถนา ราวกับถูกบังคับด้วยกำลัง
3.37
काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ ३.३७ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า นี่คือกามะ นี่คือโกธะ เกิดจากคุณรชัส ซึ่งกลืนกินทุกสิ่งและเป็นบาปใหญ่ จงรู้ว่านี่คือศัตรูในโลกนี้
3.38
धूमेनाव्रियते वह्निर्यथाऽऽदर्शो मलेन च ।
यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ ३.३८ ॥
เปลวไฟถูกควันปกคลุม กระจกถูกฝุ่นปกคลุม ทารกในครรภ์ถูกเยื่อหุ้มปกคลุม ฉันใด สิ่งนี้ก็ถูกสิ่งนั้นปกคลุมฉันนั้น
3.39
आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा ।
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ ३.३९ ॥
กุนตียะ ความรู้ถูกปกคลุมด้วยศัตรูนิรันดร์ของผู้มีปัญญานี้ ซึ่งมีรูปเป็นกามะและเป็นไฟที่เติมไม่เต็ม
3.40
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।
एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ ३.४० ॥
อินทรีย์ จิตใจ และปัญญาถูกกล่าวว่าเป็นที่อาศัยของกามะ ด้วยสิ่งเหล่านี้ มันทำให้ผู้มีร่างกายหลงผิด โดยปกคลุมความรู้
3.41
तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ ।
पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ ३.४१ ॥
ดังนั้น ผู้เป็นเลิศแห่งวงศ์ภรต จงควบคุมอินทรียทั้งหลายตั้งแต่ต้น แล้วจึงสังหารสิ่งชั่วร้ายนี้ เป็นผู้ทำลายความรู้และความเข้าใจแจ้ง
3.42
इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ ३.४२ ॥
กล่าวกันว่าอินทรียทั้งหลายนั้นประเสริฐ แต่ใจประเสริฐกว่าอินทรีย์ ปัญญาประเสริฐกว่าใจ ส่วนสิ่งที่ยิ่งกว่าปัญญานั้นคือพระองค์
3.43
एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना ।
जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ ३.४३ ॥
เมื่อรู้สิ่งที่ยิ่งกว่าปัญญาดังนี้แล้ว จงตั้งตนให้มั่นด้วยตนเอง ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง จงสังหารศัตรูคือกามที่มีรูปร่างต่าง ๆ และยากที่จะเอาชนะนี้เสีย