Bhagavad Gītā · Capítulo 3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1
ज्यायसी चेत्कर्मणस्ते मता बुद्धिर्जनार्दन ।
तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव ॥ ३.१ ॥
Arjuna dijo: Si consideras que el entendimiento es superior a la acción, Janārdana, ¿por qué entonces me empujas a esta acción terrible, Keśava?
3.2
व्यामिश्रेणेव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे ।
तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्नुयाम् ॥ ३.२ ॥
Con palabras que parecen contradictorias, pareces confundir mi entendimiento. Dime con certeza la única cosa por la que pueda alcanzar el bien supremo.
3.3
लोकेऽस्मिन्द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ।
ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥ ३.३ ॥
El Señor dijo: En este mundo, oh sin pecado, enseñé desde antiguo un doble camino: el yoga del conocimiento para los Sāṃkhyas y el yoga de la acción para los yoguis.
3.4
न कर्मणामनारम्भान्नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते ।
न च संन्यसनादेव सिद्धिं समधिगच्छति ॥ ३.४ ॥
No por abstenerse de actuar alcanza el hombre la libertad de la acción, ni por la sola renuncia llega a la perfección.
3.5
न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् ।
कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुणैः ॥ ३.५ ॥
Nadie puede permanecer jamás ni un instante sin actuar, pues todos son impulsados a actuar sin remedio por los guṇas nacidos de la naturaleza.
3.6
कर्मेन्द्रियाणि संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन् ।
इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ॥ ३.६ ॥
Quien refrena los órganos de acción pero permanece recordando en la mente los objetos de los sentidos, ese ser engañado es llamado hipócrita.
3.7
यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेऽर्जुन ।
कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगमसक्तः स विशिष्यते ॥ ३.७ ॥
Pero quien, controlando los sentidos con la mente, Arjuna, emprende sin apego el yoga de la acción con los órganos de acción, ése sobresale.
3.8
नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः ।
शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्ध्येदकर्मणः ॥ ३.८ ॥
Realiza tu acción prescrita, pues la acción es mejor que la inacción. Sin acción, ni siquiera el sustento de tu cuerpo sería posible.
3.9
यज्ञार्थात्कर्मणोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः ।
तदर्थं कर्म कौन्तेय मुक्तसंगः समाचर ॥ ३.९ ॥
Salvo la acción realizada por el sacrificio, este mundo queda atado por la acción. Por eso, Kaunteya, libre de apego, realiza la acción con ese fin.
3.10
सहयज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः ।
अनेन प्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक् ॥ ३.१० ॥
En el principio, Prajāpati, tras crear a los seres junto con el sacrificio, dijo: «Por esto prosperaréis; que esto sea vuestra vaca que concede los deseos».
3.11
देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः ।
परस्परं भावयन्तः श्रेयः परमवाप्स्यथ ॥ ३.११ ॥
Con esto nutrid a los dioses, y que los dioses os nutran a vosotros. Nutriéndoos mutuamente, alcanzaréis el bien supremo.
3.12
इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः ।
तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्क्ते स्तेन एव सः ॥ ३.१२ ॥
Nutridos por el sacrificio, los dioses os darán los goces que deseáis. Quien disfruta de lo que ellos dan sin ofrecérselo es, en verdad, un ladrón.
3.13
यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः ।
भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् ॥ ३.१३ ॥
Los buenos que comen lo que queda del sacrificio se liberan de todos los pecados; pero los malvados que cocinan solo para sí mismos comen el pecado mismo.
3.14
अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः ।
यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः ॥ ३.१४ ॥
Los seres nacen del alimento, el alimento procede de la lluvia, la lluvia surge del sacrificio, y el sacrificio nace de la acción.
3.15
कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि ब्रह्माक्षरसमुद्भवम् ।
तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् ॥ ३.१५ ॥
Sabe que la acción surge de Brahman, y Brahman surge de lo Imperecedero. Por eso el Brahman omnipresente está siempre establecido en el sacrificio.
3.16
एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः ।
अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति ॥ ३.१६ ॥
Quien aquí no sigue la rueda así puesta en movimiento, viviendo en el pecado y deleitándose en los sentidos, vive en vano, Pārtha.
3.17
यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्च मानवः ।
आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते ॥ ३.१७ ॥
Pero para la persona que se deleita solo en el Ser, que está satisfecha en el Ser y contenta únicamente en el Ser, no hay nada que deba hacer.
3.18
नैव तस्य कृतेनार्थो नाकृतेनेह कश्चन ।
न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः ॥ ३.१८ ॥
Para él no hay aquí propósito alguno en lo que se hace ni en lo que no se hace; ni depende de ningún ser para fin alguno.
3.19
तस्मादसक्तः सततं कार्यं कर्म समाचर ।
असक्तो ह्याचरन्कर्म परमाप्नोति पूरुषः ॥ ३.१९ ॥
Por lo tanto, sin apego, realiza siempre bien la acción que debe hacerse; pues quien actúa sin apego alcanza lo Supremo.
3.20
कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादयः ।
लोकसंग्रहमेवापि संपश्यन्कर्तुमर्हसि ॥ ३.२० ॥
En verdad, Janaka y otros alcanzaron la perfección solo mediante la acción. Aun considerando el sostenimiento del mundo, debes actuar.
3.21
यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः ।
स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥ ३.२१ ॥
Lo que hace la persona más excelente, eso mismo hacen los demás. La norma que él establece, el mundo la sigue.
3.22
न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किञ्चन ।
नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि ॥ ३.२२ ॥
Pārtha, en los tres mundos no hay nada que yo deba hacer, ni nada no alcanzado que deba alcanzar; y sin embargo permanezco en la acción.
3.23
यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रितः ।
मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥ ३.२३ ॥
Pues si yo no me ocupara nunca en la acción sin descanso, Pārtha, los hombres seguirían mi camino en todo.
3.24
उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् ।
सङ्करस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमाः प्रजाः ॥ ३.२४ ॥
Si yo no realizara la acción, estos mundos perecerían; sería causa de confusión y destruiría a estos seres.
3.25
सक्ताः कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत ।
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् ॥ ३.२५ ॥
Así como los ignorantes actúan apegados a la acción, Bhārata, así debe actuar el sabio, sin apego, deseando mantener la cohesión del mundo.
3.26
न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान् युक्तः समाचरन् ॥ ३.२६ ॥
El sabio no debe perturbar el entendimiento de los ignorantes apegados a la acción; firme, realizando bien todas las acciones, debe animarlos a obrar.
3.27
प्रकृतेः क्रियमाणानि गुणैः कर्माणि सर्वशः ।
अहङ्कारविमूढात्मा कर्ताऽहमिति मन्यते ॥ ३.२७ ॥
Todas las acciones son realizadas en todo sentido por los guṇas de la prakṛti, pero aquel cuya mente está confundida por el ego piensa: «Yo soy el hacedor».
3.28
तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणकर्मविभागयोः ।
गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते ॥ ३.२८ ॥
Pero quien conoce la verdad sobre la distinción de los guṇas y las acciones, oh poderoso de brazos, comprendiendo que «los guṇas actúan sobre los guṇas», no se apega.
3.29
प्रकृतेर्गुणसम्मूढाः सज्जन्ते गुणकर्मसु ।
तानकृत्स्नविदो मन्दान्कृत्स्नविन्न विचालयेत् ॥ ३.२९ ॥
Los confundidos por los guṇas de la prakṛti se apegan a las obras de los guṇas; quien conoce el todo no debe perturbar a esos lentos de conocimiento incompleto.
3.30
मयि सर्वाणि कर्माणि संन्यस्याध्यात्मचेतसा ।
निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ॥ ३.३० ॥
Entregándome todas las acciones, con la mente fija en el Ser, libre de expectativas y del sentido de «mío», lucha, libre de angustia.
3.31
ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवाः ।
श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ॥ ३.३१ ॥
Los hombres que siguen siempre esta enseñanza mía con fe y sin buscarle faltas también se liberan de la atadura de las acciones.
3.32
ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् ।
सर्वज्ञानविमूढांस्तान्विद्धि नष्टानचेतसः ॥ ३.३२ ॥
Pero a quienes, criticándola, no siguen mi enseñanza, sábelos confundidos en todo conocimiento, perdidos y carentes de discernimiento.
3.33
सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥ ३.३३ ॥
Incluso el sabio actúa conforme a su propia naturaleza. Los seres siguen su naturaleza; ¿qué logrará la represión?
3.34
इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ ।
तयोर्न वशमागच्छेत्तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ॥ ३.३४ ॥
La atracción y la aversión residen en cada sentido respecto a su objeto. No hay que caer bajo su dominio, pues son los adversarios del hombre en su camino.
3.35
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावहः ॥ ३.३५ ॥
Más vale el propio dharma, aunque imperfecto, que el dharma ajeno bien cumplido. Es mejor la muerte en el propio dharma; el dharma ajeno trae peligro.
3.36
अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः ।
अनिच्छन्नपि वार्ष्णेय बलादिव नियोजितः ॥ ३.३६ ॥
Arjuna dijo: Entonces, Vārṣṇeya, ¿impulsado por qué comete el hombre el mal, aun sin quererlo, como si lo forzaran?
3.37
काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।
महाशनो महापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम् ॥ ३.३७ ॥
El Señor dijo: Es el deseo, es la ira, nacidos de la guṇa del rajas, devoradores insaciables y grandemente pecaminosos. Reconoce a este como el enemigo aquí.
3.38
धूमेनाव्रियते वह्निर्यथाऽऽदर्शो मलेन च ।
यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम् ॥ ३.३८ ॥
Así como el fuego está cubierto por el humo y el espejo por el polvo, y como el embrión está envuelto por la membrana del útero, así está esto cubierto por aquello.
3.39
आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा ।
कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ॥ ३.३९ ॥
El conocimiento está cubierto, Kaunteya, por este enemigo constante del sabio, que tiene la forma del deseo y es un fuego insaciable.
3.40
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते ।
एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम् ॥ ३.४० ॥
Se dice que los sentidos, la mente y el intelecto son su morada. A través de ellos engaña al ser encarnado, cubriendo el conocimiento.
3.41
तस्मात्त्वमिन्द्रियाण्यादौ नियम्य भरतर्षभ ।
पाप्मानं प्रजहि ह्येनं ज्ञानविज्ञाननाशनम् ॥ ३.४१ ॥
Por lo tanto, Bharatarṣabha, controla primero los sentidos y destruye a este pecador, destructor del conocimiento y de la realización.
3.42
इन्द्रियाणि पराण्याहुरिन्द्रियेभ्यः परं मनः ।
मनसस्तु परा बुद्धिर्यो बुद्धेः परतस्तु सः ॥ ३.४२ ॥
Dicen que los sentidos son elevados; más elevada que los sentidos es la mente; más elevado que la mente es el intelecto; pero lo que está más allá del intelecto es él.
3.43
एवं बुद्धेः परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना ।
जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ॥ ३.४३ ॥
Así, conociendo aquello que está más allá del intelecto y afianzando el ser por medio del ser, mata, oh poderoso de brazos, a este enemigo en forma de deseo, tan difícil de vencer.