ભગવદ્ ગીતા · અધ્યાય 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १.१ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રે કહ્યું: હે સંજય, ધર્મક્ષેત્ર કુરુક્ષેત્રમાં યુદ્ધની ઇચ્છાથી એકઠા થયેલા મારા પુત્રો અને પાંડુના પુત્રોએ શું કર્યું?
1.2
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ १.२ ॥
સંજયે કહ્યું: વ્યૂહમાં ગોઠવાયેલી પાંડવોની સેના જોઈને રાજા દુર્યોધને આચાર્ય દ્રોણ પાસે જઈને આ વચન કહ્યું.
1.3
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ १.३ ॥
હે આચાર્ય, આપના બુદ્ધિશાળી શિષ્ય દ્રુપદપુત્રે વ્યૂહમાં ગોઠવેલી પાંડુપુત્રોની આ વિશાળ સેનાને જુઓ.
1.4
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ १.४ ॥
અહીં યુદ્ધમાં ભીમ અને અર્જુન સમાન શૂરવીરો અને મહાધનુર્ધરો છે: યુયુધાન, વિરાટ અને મહારથી દ્રુપદ,
1.5
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।
पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ १.५ ॥
ધૃષ્ટકેતુ, ચેકિતાન અને પરાક્રમી કાશીરાજ; પુરુજિત, કુંતિભોજ અને નરશ્રેષ્ઠ શૈબ્ય;
1.6
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ १.६ ॥
પરાક્રમી યુધામન્યુ અને વીર ઉત્તમૌજા, સુભદ્રાનો પુત્ર અને દ્રૌપદીના પુત્રો: આ સર્વ મહારથીઓ છે.
1.7
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥ १.७ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, હવે અમારા પક્ષના મુખ્ય યોદ્ધાઓ, મારી સેનાના નાયકોને જાણો; આપની જાણ માટે તેમનાં નામ કહું છું.
1.8
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥ १.८ ॥
આપ પોતે, ભીષ્મ, કર્ણ અને યુદ્ધમાં સદા વિજયી કૃપ; અશ્વત્થામા, વિકર્ણ અને સોમદત્તનો પુત્ર;
1.9
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ १.९ ॥
મારે માટે પ્રાણ આપવા તૈયાર બીજા ઘણા શૂરવીરો, અનેક પ્રકારનાં શસ્ત્રોથી સજ્જ, સૌ યુદ્ધમાં નિપુણ.
1.10
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ १.१० ॥
ભીષ્મ વડે રક્ષિત આપણું બળ અપાર છે; ભીમ વડે રક્ષિત તેમનું બળ મર્યાદિત છે. (લાંબા સમયથી કહેવાય છે કે આ શબ્દોનો ઊલટો અર્થ પણ થાય: આપણું અપૂરતું, તેમનું પૂરતું.)
1.11
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ १.११ ॥
તેથી આપ સૌ વ્યૂહના દરેક પ્રવેશદ્વારે પોતપોતાના સ્થાને રહીને સૌથી પહેલાં ભીષ્મનું જ રક્ષણ કરો.
1.12
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १.१२ ॥
ત્યારે દુર્યોધનને હર્ષ આપવા કુરુવૃદ્ધ પ્રતાપી પિતામહ ભીષ્મે સિંહની જેમ ગર્જના કરીને શંખ વગાડ્યો.
1.13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १.१३ ॥
પછી શંખ, નગારાં, ઢોલ, મૃદંગ અને રણશિંગાં એકસાથે વાગી ઊઠ્યાં; તે અવાજ ભયંકર થયો.
1.14
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।
माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ १.१४ ॥
ત્યારે સફેદ ઘોડા જોડેલા વિશાળ રથમાં બેઠેલા કૃષ્ણ અને અર્જુને પોતાના દિવ્ય શંખ વગાડ્યા.
1.15
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः ।
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १.१५ ॥
કૃષ્ણે પાંચજન્ય, અર્જુને દેવદત્ત અને ભયંકર કર્મ કરનાર ભીમે પૌંડ્ર નામનો મહાશંખ વગાડ્યો.
1.16
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १.१६ ॥
કુંતીપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરે અનંતવિજય, અને નકુલ તથા સહદેવે સુઘોષ અને મણિપુષ્પક શંખ વગાડ્યા.
1.17
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ १.१७ ॥
શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર કાશીરાજ અને મહારથી શિખંડી; ધૃષ્ટદ્યુમ્ન, વિરાટ અને અજેય સાત્યકિ;
1.18
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।
सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ १.१८ ॥
હે રાજન, દ્રુપદ, દ્રૌપદીના પુત્રો અને મહાબાહુ સુભદ્રાપુત્રે ચારે બાજુ પોતપોતાના શંખ વગાડ્યા.
1.19
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।
नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥ १.१९ ॥
આકાશ અને પૃથ્વીને ગજવી દેનાર એ ભયંકર નાદે ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનાં હૃદય ચીરી નાખ્યાં.
1.20
अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः ।
प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ १.२० ॥
ત્યારે જેની ધજા પર હનુમાન છે તે અર્જુને હરોળમાં ઊભેલા ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને જોયા, અને શસ્ત્રો ચાલવાની તૈયારી હતી ત્યારે ધનુષ્ય ઉપાડીને,
1.21
हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥ १.२१ ॥
હે રાજન, કૃષ્ણને કહ્યું: 'હે અચ્યુત, મારો રથ બંને સેનાઓની વચ્ચે ઊભો રાખો,
1.22
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।
कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे ॥ १.२२ ॥
જેથી યુદ્ધની ઇચ્છાથી અહીં ઊભેલાઓને હું જોઉં અને જાણું કે આ યુદ્ધમાં મારે કોની કોની સાથે લડવાનું છે,
1.23
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ १.२३ ॥
અને દુર્બુદ્ધિ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રનું પ્રિય કરવાની ઇચ્છાથી અહીં યુદ્ધ માટે ભેગા થયેલાઓને જોઉં.'
1.24
एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ १.२४ ॥
સંજયે કહ્યું: હે ભારત, અર્જુને આમ કહેતાં કૃષ્ણે તે ઉત્તમ રથને બંને સેનાઓની વચ્ચે ઊભો રાખીને,
1.25
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।
उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥ १.२५ ॥
ભીષ્મ, દ્રોણ અને સર્વ રાજાઓની સામે કહ્યું: 'હે પાર્થ, અહીં એકઠા થયેલા કૌરવોને જો.'
1.26
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान् ।
आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ १.२६ ॥
ત્યાં અર્જુને બંને સેનાઓમાં ઊભેલા વડીલો, દાદાઓ, આચાર્યો, મામાઓ, ભાઈઓ, પુત્રો, પૌત્રો અને મિત્રોને જોયા,
1.27
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥ १.२७ ॥
બંને સેનાઓમાં સસરાઓ અને હિતેચ્છુઓને પણ જોયા. યુદ્ધ માટે ઊભેલા આ સર્વ સ્વજનોને જોઈને કુંતીપુત્ર
1.28
कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ १.२८ ॥
ઊંડી કરુણાથી ઘેરાઈને વિષાદથી બોલ્યો: 'હે કૃષ્ણ, યુદ્ધની ઇચ્છાથી સામે ઊભેલા આ મારા સ્વજનોને જોઈને,
1.29
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ १.२९ ॥
મારાં અંગો શિથિલ થાય છે, મોં સુકાય છે; શરીર ધ્રૂજે છે અને રુંવાડાં ઊભાં થાય છે.
1.30
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते ।
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ १.३० ॥
ગાંડીવ હાથમાંથી સરી પડે છે, ચામડી બળે છે; હું સ્થિર ઊભો રહી શકતો નથી, મારું મન જાણે ભમે છે.
1.31
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ १.३१ ॥
હે કેશવ, મને અશુભ ચિહ્નો દેખાય છે; યુદ્ધમાં સ્વજનોને મારીને મને કોઈ કલ્યાણ દેખાતું નથી.
1.32
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ १.३२ ॥
હે કૃષ્ણ, મારે વિજય નથી જોઈતો, રાજ્ય નથી જોઈતું, સુખ પણ નહીં. હે ગોવિંદ, રાજ્યથી, ભોગોથી, કે જીવનથી પણ અમારે શું?
1.33
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ १.३३ ॥
જેમને માટે અમે રાજ્ય, ભોગ અને સુખ ઇચ્છ્યાં હતાં, તેઓ જ પ્રાણ અને ધનની આશા છોડીને અહીં યુદ્ધમાં ઊભા છે:
1.34
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ १.३४ ॥
આચાર્યો, પિતાઓ, પુત્રો અને દાદાઓ, મામાઓ, સસરાઓ, પૌત્રો, સાળાઓ અને બીજા સંબંધીઓ.
1.35
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ १.३५ ॥
હે મધુસૂદન, આ મને મારી નાખે તોપણ હું એમને મારવા ઇચ્છતો નથી; ત્રણે લોકના રાજ્ય માટે પણ નહીં, તો આ પૃથ્વી માટે શું?
1.36
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।
पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥ १.३६ ॥
હે જનાર્દન, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને મારીને અમને શો આનંદ મળશે? એ આતતાયી હોય તોપણ એમને મારવાથી અમને પાપ જ લાગશે.
1.37
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ १.३७ ॥
તેથી અમારા જ બાંધવ ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોને મારવા અમારે માટે યોગ્ય નથી. હે માધવ, સ્વજનોને મારીને અમે કેવી રીતે સુખી થઈશું?
1.38
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ १.३८ ॥
લોભથી બુદ્ધિ ભ્રષ્ટ થયેલા આ લોકો કુળના નાશનો દોષ અને મિત્રદ્રોહનું પાપ જોતા નથી, તોપણ,
1.39
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ १.३९ ॥
હે જનાર્દન, કુળના નાશનો દોષ સ્પષ્ટ જોનારા અમે આ પાપથી પાછા વળવાનું કેમ ન જાણીએ?
1.40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥ १.४० ॥
કુળનો નાશ થતાં તેના સનાતન કુળધર્મો નાશ પામે છે; ધર્મ નાશ પામતાં અધર્મ આખા કુળને દબાવી દે છે.
1.41
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥ १.४१ ॥
હે કૃષ્ણ, અધર્મ વધતાં કુળની સ્ત્રીઓ માર્ગભ્રષ્ટ થાય છે; હે વાર્ષ્ણેય, તેમાંથી સમાજવ્યવસ્થામાં અવ્યવસ્થા જન્મે છે.
1.42
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ १.४२ ॥
આ અવ્યવસ્થા કુળને અને કુળઘાતકોને નરકમાં જ લઈ જાય છે; પિંડ અને જળના તર્પણથી વંચિત થઈ તેમના પિતૃઓ પણ પતન પામે છે.
1.43
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ १.४३ ॥
કુળઘાતકો અને સમાજવ્યવસ્થાને ગૂંચવનારાઓના આ દોષોથી જાતિધર્મ અને શાશ્વત કુળધર્મ નાશ પામે છે.
1.44
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।
नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ १.४४ ॥
હે જનાર્દન, અમે સાંભળ્યું છે કે જેમના કુળધર્મ નાશ પામ્યા છે તે માણસોનો અનિશ્ચિત કાળ સુધી નરકમાં વાસ થાય છે.
1.45
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ १.४५ ॥
અરે, રાજ્યસુખના લોભથી સ્વજનોને મારવા તત્પર થઈને અમે કેવું મોટું પાપ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો છે!
1.46
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ १.४६ ॥
જો શસ્ત્રધારી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રો નિઃશસ્ત્ર અને પ્રતિકાર ન કરનાર મને યુદ્ધમાં મારી નાખે, તો તે મારે માટે વધુ કલ્યાણકારી થશે.'
1.47
एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ १.४७ ॥
સંજયે કહ્યું: રણભૂમિમાં આમ કહીને, શોકથી વ્યાકુળ મનવાળો અર્જુન બાણ સહિત ધનુષ્ય ત્યજીને રથની બેઠક પર બેસી ગયો.