ภควัทคีตา · อัธยายะ 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १.१ ॥
ธฤตราษฎร์กล่าวว่า: ในทุ่งแห่งธรรม ณ กุรุเกษตร บุตรของข้าและบุตรของปาณฑุมาประชุมกันด้วยใจกระหายจะรบ เขาทั้งหลายทำอะไรกันบ้าง สัญชัยเอ๋ย
1.2
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ १.२ ॥
สัญชัยกล่าวว่า: เมื่อเห็นกองทัพปาณฑพจัดกระบวนพร้อมรบ พระเจ้าทุรโยธน์จึงเสด็จไปหาอาจารย์โทรณะ และตรัสถ้อยคำเหล่านี้
1.3
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ १.३ ॥
อาจารย์ขอทรงดูกองทัพอันใหญ่โตของบุตรปาณฑุนี้ ซึ่งศิษย์ผู้ฉลาดของอาจารย์เอง คือบุตรของท้าวทรุปทะ จัดทัพไว้แล้ว
1.4
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ १.४ ॥
ที่นี่มีวีรบุรุษและนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ ที่ในการรบเทียบเท่าภีมะและอรชุนได้ คือยุยุธานะ วิราฏะ และท้าวทรุปทะผู้เป็นรถมหารถ
1.5
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।
पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ १.५ ॥
ธฤษฏเกตุ เจกิตาน และพระราชาแห่งกาศีผู้กล้าหาญ ปุรุชิต กุนติโภชะ และไศพยะ ผู้เป็นยอดของบุรุษ
1.6
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ १.६ ॥
ยุธามันยุผู้กล้าหาญ อุตตมเอาชะผู้มีกำลัง บุตรของสุภัทรา และบุตรทั้งหลายของเทราปที ล้วนเป็นมหารถทั้งสิ้น
1.7
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥ १.७ ॥
บัดนี้ขอท่านผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาจงฟังเถิด ผู้เด่นที่สุดในฝ่ายเรา ผู้นำกองทัพของข้า ข้าจะกล่าวนามเขาแก่ท่าน
1.8
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥ १.८ ॥
ตัวท่านเอง ภีษมะ กรรณะ กฤปะผู้ชนะในการศึกเสมอ อัศวัตถามา วิกรรณะ และบุตรของโสมทัตต์ก็เช่นกัน
1.9
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ १.९ ॥
และวีรบุรุษอื่นอีกมากที่พร้อมจะสละชีวิตเพื่อข้า ถืออาวุธนานาชนิด ล้วนชำนาญการรบ
1.10
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ १.१० ॥
กำลังของเรานี้ซึ่งภีษมะคุ้มครองอยู่ยังไม่พอเพียง ส่วนกำลังของฝ่ายโน้นซึ่งภีมะคุ้มครองอยู่นั้นพอเพียงแล้ว (นักอ่านช้านานได้สังเกตว่า ถ้อยคำนี้อาจแปลกลับความหมายได้ คือกำลังของเราก็พอ และของเขาก็ไม่พอ)
1.11
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ १.११ ॥
ดังนั้น ท่านทั้งหลายจงประจำตำแหน่งของตนในทุกทางเข้าของกระบวนทัพ และจงคุ้มครองภีษมะเป็นสำคัญยิ่งกว่าสิ่งอื่นใด
1.12
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १.१२ ॥
แล้วปู่ใหญ่ภีษมะ ผู้เป็นปฐมของกุรุ ผู้ทรงอานุภาพ เพื่อให้ทุรโยธน์ชื่นใจ จึงคำรามดังราชสีห์และเป่าสังข์ของพระองค์เสียงดังลั่น
1.13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १.१३ ॥
แล้วสังข์ กลอง ตะโพน ฆ้อง และแตรก็ดังขึ้นพร้อมกันทันที เสียงนั้นกึกก้องสนั่นหวั่นไหว
1.14
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।
माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ १.१४ ॥
แล้วพระกฤษณะและอรชุน ซึ่งประทับอยู่บนรถศึกอันใหญ่ที่เทียมด้วยม้าขาว ก็เป่าสังข์ทิพย์ของทั้งสอง
1.15
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः ।
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १.१५ ॥
พระหฤษีเกศเป่าปาญจชันยะ ธนัญชัยเป่าเทวทัตต์ ภีมะผู้มีกรรมน่าสะพรึงเป่าสังข์ใหญ่ปุณฑระ
1.16
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १.१६ ॥
พระเจ้ายุธิษฐิระ บุตรของกุนตี เป่าอนันตวิชัย นกุลและสหเทวเป่าสุโฆษและมณีปุษปกะ
1.17
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ १.१७ ॥
พระราชาแห่งกาศี ผู้เป็นนักธนูชั้นยอด และศิขัณฑีผู้เป็นมหารถ ธฤษฏทยุมนะ วิราฏะ และสาตยกีผู้ไม่เคยพ่ายแพ้
1.18
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।
सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ १.१८ ॥
ท้าวทรุปทะและบุตรทั้งหลายของเทราปที และบุตรของสุภัทราผู้มีแขนทรงพลัง ข้าแต่พระราชา ต่างเป่าสังข์ของตนทั่วทุกทิศ
1.19
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।
नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥ १.१९ ॥
เสียงกึกก้องนั้นก้องไปทั้งฟ้าและดิน ทำลายหัวใจของบุตรธฤตราษฎร์
1.20
अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः ।
प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ १.२० ॥
แล้วอรชุน ผู้มีธงเป็นรูปหนุมาน เห็นบุตรธฤตราษฎร์ตั้งกระบวนอยู่ จึงยกคันธนูขึ้นในขณะที่อาวุธกำลังจะปะทะกัน
1.21
हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥ १.२१ ॥
และตรัสกับพระกฤษณะ ข้าแต่พระราชา ว่า "อัจยุตะ ขอทรงนำรถของข้าพระองค์ไปตั้งไว้ระหว่างกองทัพทั้งสอง
1.22
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।
कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे ॥ १.२२ ॥
เพื่อข้าพระองค์จะได้เห็นผู้ที่ยืนอยู่ที่นี่ ผู้ใคร่จะรบ และได้รู้ว่าข้าพระองค์ต้องต่อสู้กับผู้ใดในศึกครั้งนี้
1.23
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ १.२३ ॥
และได้เห็นบรรดาผู้ที่มาชุมนุมกันที่นี่เพื่อจะรบ ผู้ปรารถนาจะทำให้บุตรของธฤตราษฎร์ผู้มีใจชั่วพอพระทัย"
1.24
एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ १.२४ ॥
สัญชัยกล่าวว่า เมื่ออรชุนตรัสดังนั้น ข้าแต่พระภารตะ พระกฤษณะจึงนำรถอันเลิศนั้นไปตั้งไว้ระหว่างกองทัพทั้งสอง
1.25
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।
उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥ १.२५ ॥
ตรงหน้าภีษมะ โทรณะ และกษัตริย์ทั้งปวง แล้วตรัสว่า "ปารถะ จงดูบรรดากุรุที่มาชุมนุมกันอยู่ที่นี่เถิด"
1.26
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान् ।
आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ १.२६ ॥
ที่นั่น อรชุนได้เห็นทั้งบิดา ปู่ ครูบาอาจารย์ ลุงป้าน้าอา พี่น้อง บุตร หลาน และสหาย ยืนอยู่ในกองทัพทั้งสอง
1.27
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥ १.२७ ॥
ทั้งพ่อตาและมิตรที่หวังดี เมื่อเห็นญาติพี่น้องทั้งหมดยืนพร้อมรบอยู่ดังนั้น บุตรของกุนตีก็
1.28
कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ १.२८ ॥
เต็มไปด้วยความสงสารอย่างยิ่ง จึงกล่าวด้วยความท้อแท้ว่า "พระกฤษณะ เมื่อข้าพระองค์เห็นคนของตนเองมาตั้งกระบวนพร้อมจะรบเช่นนี้
1.29
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ १.२९ ॥
แขนขาของข้าพระองค์ก็อ่อนแรง ปากก็แห้งผาก ร่างกายสั่นสะท้าน และขนลุกชัน
1.30
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते ।
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ १.३० ॥
คันธนูคาณฑีวะหลุดจากมือ ผิวหนังก็แสบร้อน ข้าพระองค์ยืนให้มั่นคงไม่ได้ และใจก็ปั่นป่วนราวกับจะหมุนไป
1.31
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ १.३१ ॥
ข้าพระองค์เห็นลางร้ายต่าง ๆ ข้าแต่เกศวะ และข้าพระองค์มองไม่เห็นความดีใดเลยในการฆ่าคนของตนเองในการรบ
1.32
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ १.३२ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ ข้าพระองค์ไม่ปรารถนาชัยชนะ ไม่ปรารถนาราชอาณาจักร หรือความสุขทั้งหลาย ข้าแต่โควินทะ ราชอาณาจักรหรือความสุขหรือแม้ชีวิตจะมีประโยชน์อะไรแก่พวกข้าพระองค์
1.33
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ १.३३ ॥
บรรดาผู้ที่พวกข้าพระองค์ปรารถนาราชอาณาจักร ความสุข และความสำราญเพื่อเห็นแก่เขา บัดนี้กลับยืนอยู่ในการรบ พร้อมจะสละชีวิตและทรัพย์สิน
1.34
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ १.३४ ॥
คือครูบาอาจารย์ บิดา บุตร ปู่ ลุงป้าน้าอา พ่อตา หลาน พี่เขยน้องเขย และญาติพี่น้องอื่น ๆ
1.35
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ १.३५ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะ ข้าพระองค์ไม่ปรารถนาจะฆ่าคนเหล่านี้ แม้เขาจะฆ่าข้าพระองค์ก็ตาม แม้เพื่อราชอาณาจักรของสามโลก ยิ่งไม่ต้องกล่าวถึงเพื่อแผ่นดินนี้เลย
1.36
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।
पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥ १.३६ ॥
ข้าแต่ชนารทนะ เมื่อฆ่าบุตรของธฤตราษฎร์แล้ว พวกข้าพระองค์จะมีความยินดีอะไรได้ ผู้เป็นผู้รุกรานเหล่านี้ แม้ฆ่าเขาเสีย บาปก็จะติดตามพวกข้าพระองค์
1.37
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ १.३७ ॥
เพราะฉะนั้น พวกข้าพระองค์ไม่สมควรฆ่าบุตรของธฤตราษฎร์ ซึ่งเป็นญาติพี่น้องของตนเอง ข้าแต่มาธวะ เมื่อฆ่าคนของตนเองแล้ว พวกข้าพระองค์จะมีความสุขได้อย่างไร
1.38
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ १.३८ ॥
แม้เขาเหล่านี้ที่จิตถูกความโลภบดบัง จะมองไม่เห็นความผิดในการทำลายตระกูล และบาปในการทรยศต่อมิตร
1.39
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ १.३९ ॥
เหตุใดพวกข้าพระองค์ผู้เห็นความผิดในการทำลายตระกูลชัดเจนแล้ว จะไม่รู้จักหันกลับจากบาปนี้เล่า ข้าแต่ชนารทนะ
1.40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥ १.४० ॥
เมื่อตระกูลถูกทำลาย จารีตประเพณีอันเก่าแก่ของตระกูลก็ย่อมสูญสิ้นไป และเมื่อธรรมสูญหาย อธรรมก็จะครอบงำตระกูลทั้งหมด
1.41
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥ १.४१ ॥
กฤษณะเอ๋ย เมื่ออธรรมครอบงำ สตรีในตระกูลย่อมเสื่อมทราม และเมื่อสตรีเสื่อมทราม วารษเณยะเอ๋ย ความปนเปของวรรณะก็เกิดขึ้น
1.42
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ १.४२ ॥
การปนเปเช่นนั้นนำไปสู่นรก ทั้งแก่ตระกูลและแก่ผู้ที่ทำลายตระกูล บรรพบุรุษของพวกเขาก็ตกลงไปด้วย เพราะถูกตัดขาดจากการถวายข้าวปั้นและน้ำ
1.43
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ १.४३ ॥
ด้วยความผิดเหล่านี้ของผู้ทำลายตระกูลซึ่งก่อให้เกิดการปนเปของวรรณะ ธรรมประจำชาติกำเนิดและธรรมประจำตระกูลอันเก่าแก่ย่อมถูกถอนรากถอนโคน
1.44
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।
नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ १.४४ ॥
ข้าแต่พระชนารทนะ มนุษย์ผู้ที่ธรรมประจำตระกูลถูกทำลายแล้ว ย่อมอยู่ในนรกเป็นนิรันดร์ นี่คือสิ่งที่เราได้ฟังสืบต่อกันมา
1.45
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ १.४५ ॥
วิบัติเอ๋ย เรากำลังตั้งใจจะกระทำบาปใหญ่หลวงเสียแล้ว เพราะความโลภในความสุขแห่งราชอาณาจักร เราจึงพร้อมจะฆ่าเครือญาติของตนเอง
1.46
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ १.४६ ॥
ถ้าบุตรของธฤตราษฎร์ถือศัสตราอยู่ในมือ จะฆ่าข้าในสนามรบขณะที่ข้าไม่ต่อต้านและไม่ถืออาวุธ สำหรับข้าก็จะเป็นความเกษมยิ่งกว่า
1.47
एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ १.४७ ॥
สัญชัยกล่าวว่า อรชุนกล่าวดังนี้แล้วในสนามรบ ก็วางคันธนูพร้อมลูกศรลง แล้วทรุดนั่งลงบนที่นั่งของรถรบ จิตใจของเขาถูกความโศกเศร้าครอบงำ