ഭഗവദ്ഗീത · അധ്യായം 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १.१ ॥
ധൃതരാഷ്ട്രർ പറഞ്ഞു: സഞ്ജയാ, ധർമ്മക്ഷേത്രമായ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ഒന്നിച്ചുകൂടിയ എന്റെ മക്കളും പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളും എന്തു ചെയ്തു?
1.2
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ १.२ ॥
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: യുദ്ധത്തിന് അണിനിരന്ന പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ കണ്ട്, രാജാവ് ദുര്യോധനൻ ആചാര്യൻ ദ്രോണരെ സമീപിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
1.3
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ १.३ ॥
ആചാര്യാ, അങ്ങയുടെ ബുദ്ധിമാനായ ശിഷ്യൻ ദ്രുപദപുത്രൻ അണിനിരത്തിയ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ ഈ മഹാസൈന്യം കാണുക.
1.4
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ १.४ ॥
ഇവിടെ യുദ്ധത്തിൽ ഭീമാർജ്ജുനന്മാർക്കു തുല്യരായ ശൂരന്മാരും മഹാധനുർധരന്മാരുമുണ്ട്: യുയുധാനൻ, വിരാടൻ, മഹാരഥനായ ദ്രുപദൻ,
1.5
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।
पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ १.५ ॥
ധൃഷ്ടകേതു, ചേകിതാനൻ, വീര്യവാനായ കാശിരാജാവ്; പുരുജിത്ത്, കുന്തിഭോജൻ, നരശ്രേഷ്ഠനായ ശൈബ്യൻ;
1.6
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ १.६ ॥
പരാക്രമിയായ യുധാമന്യു, വീരനായ ഉത്തമൗജസ്സ്, സുഭദ്രയുടെ മകൻ, ദ്രൗപദിയുടെ മക്കൾ: ഇവരെല്ലാം മഹാരഥന്മാർ.
1.7
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥ १.७ ॥
ദ്വിജോത്തമാ, ഇനി നമ്മുടെ പക്ഷത്തെ പ്രമുഖരെ, എന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ നായകരെ അറിയുക; അങ്ങേക്കായി അവരുടെ പേരുകൾ പറയാം.
1.8
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥ १.८ ॥
അങ്ങും, ഭീഷ്മരും, കർണ്ണനും, യുദ്ധത്തിൽ എന്നും ജയിക്കുന്ന കൃപരും; അശ്വത്ഥാമാവ്, വികർണ്ണൻ, സോമദത്തന്റെ മകൻ;
1.9
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ १.९ ॥
എനിക്കുവേണ്ടി ജീവൻ കൊടുക്കാൻ തയ്യാറായ മറ്റനേകം ശൂരന്മാർ, പലതരം ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചവർ, എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ നിപുണർ.
1.10
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ १.१० ॥
ഭീഷ്മർ കാക്കുന്ന നമ്മുടെ ബലം അളവറ്റതാണ്; ഭീമൻ കാക്കുന്ന അവരുടേത് പരിമിതമാണ്. (ഈ വാക്കുകൾക്ക് വിപരീതാർത്ഥവും ഉണ്ടെന്ന് ഏറെക്കാലമായി പറയപ്പെടുന്നു: നമ്മുടേത് പോരാ, അവരുടേത് മതി.)
1.11
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ १.११ ॥
അതിനാൽ നിങ്ങളെല്ലാവരും വ്യൂഹത്തിന്റെ ഓരോ പ്രവേശനകവാടത്തിലും സ്വന്തം സ്ഥാനത്ത് നിന്ന്, എല്ലാറ്റിനുമുപരി ഭീഷ്മരെ രക്ഷിക്കണം.
1.12
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १.१२ ॥
അപ്പോൾ ദുര്യോധനനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ, കുരുവൃദ്ധനും പ്രതാപവാനുമായ പിതാമഹൻ ഭീഷ്മർ സിംഹനാദം മുഴക്കി ശംഖ് ഊതി.
1.13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १.१३ ॥
തുടർന്ന് ശംഖുകളും പെരുമ്പറകളും തപ്പുകളും മദ്ദളങ്ങളും കൊമ്പുകളും ഒരേസമയം മുഴങ്ങി; ആ ശബ്ദം അതിഭയങ്കരമായിരുന്നു.
1.14
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।
माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ १.१४ ॥
അപ്പോൾ വെള്ളക്കുതിരകളെ പൂട്ടിയ മഹാരഥത്തിൽ നിന്ന കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും തങ്ങളുടെ ദിവ്യശംഖുകൾ ഊതി.
1.15
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः ।
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १.१५ ॥
കൃഷ്ണൻ പാഞ്ചജന്യവും, അർജ്ജുനൻ ദേവദത്തവും, ഭയങ്കരകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഭീമൻ പൗണ്ഡ്രം എന്ന മഹാശംഖും ഊതി.
1.16
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १.१६ ॥
കുന്തീപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരരാജാവ് അനന്തവിജയവും, നകുലനും സഹദേവനും സുഘോഷവും മണിപുഷ്പകവും ഊതി.
1.17
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ १.१७ ॥
ശ്രേഷ്ഠ വില്ലാളിയായ കാശിരാജാവ്, മഹാരഥനായ ശിഖണ്ഡി; ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, വിരാടൻ, അപരാജിതനായ സാത്യകി;
1.18
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।
सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ १.१८ ॥
രാജാവേ, ദ്രുപദനും ദ്രൗപദീപുത്രന്മാരും മഹാബാഹുവായ സുഭദ്രാപുത്രനും എല്ലാ ഭാഗത്തും തങ്ങളുടെ ശംഖുകൾ ഊതി.
1.19
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।
नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥ १.१९ ॥
ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും പ്രതിധ്വനിപ്പിച്ച ആ ഭീകരനാദം ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ ഹൃദയങ്ങളെ പിളർന്നു.
1.20
अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः ।
प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ १.२० ॥
അപ്പോൾ ഹനുമാനെ കൊടിയടയാളമാക്കിയ അർജ്ജുനൻ, അണിനിരന്ന ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കണ്ട്, ആയുധങ്ങൾ കൂട്ടിമുട്ടാൻ തുടങ്ങുന്ന നേരത്ത് തന്റെ വില്ലുയർത്തി,
1.21
हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥ १.२१ ॥
രാജാവേ, കൃഷ്ണനോട് പറഞ്ഞു: 'അച്യുതാ, എന്റെ രഥം ഇരുസൈന്യങ്ങൾക്കും നടുവിൽ നിർത്തുക,
1.22
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।
कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे ॥ १.२२ ॥
യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ നിൽക്കുന്നവരെ കണ്ട്, ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ആരോടെല്ലാം പൊരുതണമെന്ന് അറിയാനായി,
1.23
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ १.२३ ॥
ദുർബുദ്ധിയായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന് പ്രിയം ചെയ്യാനാഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ യുദ്ധത്തിനു വന്നുകൂടിയവരെ കാണാനായി.'
1.24
एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ १.२४ ॥
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ഭാരതാ, അർജ്ജുനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ ആ ഉത്തമരഥം ഇരുസൈന്യങ്ങൾക്കും നടുവിൽ നിർത്തി,
1.25
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।
उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥ १.२५ ॥
ഭീഷ്മരുടെയും ദ്രോണരുടെയും എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽ, 'പാർത്ഥാ, ഇവിടെ ഒന്നിച്ചുകൂടിയ കൗരവരെ കാണുക' എന്നു പറഞ്ഞു.
1.26
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान् ।
आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ १.२६ ॥
അവിടെ അർജ്ജുനൻ ഇരുസൈന്യങ്ങളിലും നിൽക്കുന്ന പിതാക്കന്മാരെയും മുത്തച്ഛന്മാരെയും ആചാര്യന്മാരെയും അമ്മാവന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും മക്കളെയും പേരക്കുട്ടികളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും കണ്ടു,
1.27
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥ १.२७ ॥
ഇരുസൈന്യങ്ങളിലും ഭാര്യാപിതാക്കന്മാരെയും ഹിതകാംക്ഷികളെയും കണ്ടു. യുദ്ധത്തിന് അണിനിരന്ന ഈ ബന്ധുക്കളെയെല്ലാം കണ്ട്, കുന്തീപുത്രൻ
1.28
कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ १.२८ ॥
അഗാധമായ കരുണയാൽ ആവിഷ്ടനായി, വിഷാദത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'കൃഷ്ണാ, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ നിൽക്കുന്ന എന്റെ സ്വജനങ്ങളെ കണ്ട്,
1.29
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ १.२९ ॥
എന്റെ അവയവങ്ങൾ തളരുന്നു, വായ വരളുന്നു; ശരീരം വിറയ്ക്കുന്നു, രോമാഞ്ചമുണ്ടാകുന്നു.
1.30
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते ।
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ १.३० ॥
ഗാണ്ഡീവം കയ്യിൽനിന്ന് വഴുതുന്നു, ത്വക്ക് എരിയുന്നു; എനിക്ക് ഉറച്ചുനിൽക്കാനാവുന്നില്ല, എന്റെ മനസ്സ് ചുറ്റിത്തിരിയുന്നു.
1.31
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ १.३१ ॥
കേശവാ, ദുർനിമിത്തങ്ങൾ കാണുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ സ്വജനങ്ങളെ കൊല്ലുന്നതിൽ ഒരു നന്മയും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
1.32
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ १.३२ ॥
കൃഷ്ണാ, എനിക്ക് വിജയം വേണ്ട, രാജ്യം വേണ്ട, സുഖങ്ങളും വേണ്ട. ഗോവിന്ദാ, രാജ്യംകൊണ്ടോ ഭോഗങ്ങൾകൊണ്ടോ ജീവിതംകൊണ്ടുപോലുമോ നമുക്കെന്തു കാര്യം?
1.33
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ १.३३ ॥
ആർക്കുവേണ്ടിയാണോ നാം രാജ്യവും ഭോഗങ്ങളും സുഖങ്ങളും ആഗ്രഹിച്ചത്, അവർതന്നെ ജീവനും ധനവും ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവിടെ യുദ്ധത്തിൽ നിൽക്കുന്നു:
1.34
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ १.३४ ॥
ആചാര്യന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, മക്കൾ, മുത്തച്ഛന്മാർ, അമ്മാവന്മാർ, ഭാര്യാപിതാക്കന്മാർ, പേരക്കുട്ടികൾ, അളിയന്മാർ, മറ്റു ബന്ധുക്കൾ.
1.35
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ १.३५ ॥
മധുസൂദനാ, അവർ എന്നെ കൊന്നാലും ഞാൻ അവരെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; മൂന്നുലോകങ്ങളുടെ രാജ്യത്തിനുവേണ്ടിപ്പോലുമില്ല, പിന്നെ ഈ ഭൂമിക്കുവേണ്ടി എങ്ങനെ?
1.36
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।
पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥ १.३६ ॥
ജനാർദ്ദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കൊന്നിട്ട് നമുക്കെന്തു സന്തോഷം? അവർ ആതതായികളാണെങ്കിലും അവരെ കൊന്നാൽ പാപം മാത്രമേ നമ്മെ ബാധിക്കൂ.
1.37
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ १.३७ ॥
അതിനാൽ നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ നാം കൊല്ലരുത്. മാധവാ, സ്വജനങ്ങളെ കൊന്നിട്ട് നാം എങ്ങനെ സുഖികളാകും?
1.38
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ १.३८ ॥
ലോഭത്താൽ മനസ്സു ദുഷിച്ച അവർ കുലനാശത്തിന്റെ ദോഷവും മിത്രദ്രോഹത്തിന്റെ പാപവും കാണുന്നില്ലെങ്കിലും,
1.39
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ १.३९ ॥
ജനാർദ്ദനാ, കുലനാശത്തിന്റെ ദോഷം വ്യക്തമായി കാണുന്ന നാം ഈ പാപത്തിൽനിന്ന് പിന്മാറാൻ എന്തുകൊണ്ട് അറിയരുത്?
1.40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥ १.४० ॥
കുലം നശിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ സനാതനമായ കുലധർമ്മങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; ധർമ്മം നശിച്ചാൽ അധർമ്മം കുലത്തെ മുഴുവൻ കീഴടക്കുന്നു.
1.41
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥ १.४१ ॥
കൃഷ്ണാ, അധർമ്മം പ്രബലമാകുമ്പോൾ കുലസ്ത്രീകൾ വഴിതെറ്റുന്നു; വാർഷ്ണേയാ, അതിൽനിന്ന് സാമൂഹികക്രമത്തിന്റെ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടാകുന്നു.
1.42
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ १.४२ ॥
ഈ ആശയക്കുഴപ്പം കുലത്തെയും കുലനാശകരെയും നരകത്തിലേക്കുതന്നെ നയിക്കുന്നു; പിണ്ഡോദകക്രിയകൾ ലഭിക്കാതെ അവരുടെ പിതൃക്കളും പതിക്കുന്നു.
1.43
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ १.४३ ॥
കുലം നശിപ്പിക്കുകയും സാമൂഹികക്രമം കലക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരുടെ ഈ ദോഷങ്ങളാൽ ജാതിധർമ്മങ്ങളും ശാശ്വതമായ കുലധർമ്മങ്ങളും നശിക്കുന്നു.
1.44
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।
नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ १.४४ ॥
ജനാർദ്ദനാ, കുലധർമ്മങ്ങൾ നശിച്ച മനുഷ്യർക്ക് അന്തമില്ലാത്ത നരകവാസമാണെന്ന് നാം കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
1.45
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ १.४५ ॥
അയ്യോ, രാജ്യസുഖത്തിലുള്ള ലോഭത്താൽ സ്വജനങ്ങളെ കൊല്ലാൻ ഒരുങ്ങി, എത്ര വലിയ പാപം ചെയ്യാനാണ് നാം തീരുമാനിച്ചത്!
1.46
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ १.४६ ॥
ആയുധമില്ലാതെ, എതിർക്കാതെ നിൽക്കുന്ന എന്നെ ആയുധധാരികളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ കൊന്നാലും അതാണ് എനിക്ക് കൂടുതൽ ശ്രേയസ്കരം.'
1.47
एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ १.४७ ॥
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അർജ്ജുനൻ അമ്പുകളോടുകൂടിയ വില്ല് ഉപേക്ഷിച്ച്, ദുഃഖത്താൽ കലങ്ങിയ മനസ്സോടെ രഥത്തിന്റെ തട്ടിൽ ഇരുന്നുപോയി.