ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ · ਅਧਿਆਇ 1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.1
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥ १.१ ॥
ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੰਜੇ, ਧਰਮ-ਖੇਤਰ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
1.2
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥ १.२ ॥
ਸੰਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਆਚਾਰੀਆ ਦ੍ਰੋਣ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
1.3
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥ १.३ ॥
ਹੇ ਆਚਾਰੀਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਆਣੇ ਚੇਲੇ ਦ੍ਰੁਪਦ-ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਸਜਾਈ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।
1.4
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥ १.४ ॥
ਇੱਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਵਰਗੇ ਸੂਰਮੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਖਧਾਰੀ ਹਨ: ਯੁਯੁਧਾਨ, ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਦ੍ਰੁਪਦ,
1.5
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।
पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥ १.५ ॥
ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੂ, ਚੇਕਿਤਾਨ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ; ਪੁਰੁਜਿਤ, ਕੁੰਤੀਭੋਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਸ਼ੈਬਯ;
1.6
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥ १.६ ॥
ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਯੁਧਾਮਨਯੂ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਉੱਤਮੌਜਾ, ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ: ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਹਾਰਥੀ ਹਨ।
1.7
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥ १.७ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯੋਧਿਆਂ, ਮੇਰੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
1.8
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥ १.८ ॥
ਤੁਸੀਂ ਆਪ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਜੇਤੂ ਕ੍ਰਿਪ; ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ, ਵਿਕਰਨ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ;
1.9
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥ १.९ ॥
ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੂਰਮੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।
1.10
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥ १.१० ॥
ਭੀਸ਼ਮ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਅਤ ਸਾਡੀ ਤਾਕਤ ਬੇਅੰਤ ਹੈ; ਭੀਮ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਅਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸੀਮਤ ਹੈ। (ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਲਟ ਅਰਥ ਵੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ: ਸਾਡੀ ਨਾਕਾਫ਼ੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ।)
1.11
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥ १.११ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਵਿਊਹ ਦੇ ਹਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਡਟੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਦੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
1.12
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥ १.१२ ॥
ਤਦ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਰੂ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪਿਤਾਮਾ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਗਰਜ ਕੇ ਸੰਖ ਵਜਾਇਆ।
1.13
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥ १.१३ ॥
ਫਿਰ ਸੰਖ, ਨਗਾਰੇ, ਢੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਨਰਸਿੰਘੇ ਇਕੱਠੇ ਵੱਜ ਉੱਠੇ; ਉਹ ਆਵਾਜ਼ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।
1.14
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।
माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥ १.१४ ॥
ਤਦ ਚਿੱਟੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿੱਬ ਸੰਖ ਵਜਾਏ।
1.15
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः ।
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥ १.१५ ॥
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪਾਂਚਜਨਯ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੇਵਦੱਤ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੀਮ ਨੇ ਪੌਂਡਰ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਸੰਖ ਵਜਾਇਆ।
1.16
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥ १.१६ ॥
ਕੁੰਤੀ-ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਰ ਨੇ ਅਨੰਤਵਿਜੇ, ਅਤੇ ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਿਦੇਵ ਨੇ ਸੁਘੋਸ਼ ਤੇ ਮਣੀਪੁਸ਼ਪਕ ਸੰਖ ਵਜਾਏ।
1.17
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥ १.१७ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਧਨੁਖਧਾਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਥੀ ਸ਼ਿਖੰਡੀ; ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਯੁਮਨ, ਵਿਰਾਟ ਅਤੇ ਅਜੇਤੂ ਸਾਤਯਕੀ;
1.18
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।
सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥ १.१८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦ੍ਰੁਪਦ, ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸੁਭਦ੍ਰਾ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਸੰਖ ਵਜਾਏ।
1.19
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।
नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥ १.१९ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ।
1.20
अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः ।
प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥ १.२० ॥
ਤਦ ਜਿਸ ਦੇ ਝੰਡੇ ਉੱਤੇ ਹਨੂਮਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਜਦ ਸ਼ਸਤਰ ਚੱਲਣ ਹੀ ਵਾਲੇ ਸਨ ਤਾਂ ਧਨੁਖ ਚੁੱਕ ਕੇ,
1.21
हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥ १.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਅੱਚੁਤ, ਮੇਰਾ ਰਥ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰੋ,
1.22
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।
कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे ॥ १.२२ ॥
ਤਾਂ ਜੋ ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣ ਸਕਾਂ ਕਿ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਹੈ,
1.23
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥ १.२३ ॥
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂ ਜੋ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।'
1.24
एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥ १.२४ ॥
ਸੰਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਾਰਤ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਥ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਕੇ,
1.25
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।
उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥ १.२५ ॥
ਭੀਸ਼ਮ, ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ।'
1.26
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान् ।
आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥ १.२६ ॥
ਉੱਥੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਦਾਦਿਆਂ, ਆਚਾਰੀਆਂ, ਮਾਮਿਆਂ, ਭਰਾਵਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ,
1.27
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥ १.२७ ॥
ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹੁਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਯੁੱਧ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁੰਤੀ-ਪੁੱਤਰ
1.28
कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥ १.२८ ॥
ਡੂੰਘੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: 'ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ,
1.29
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥ १.२९ ॥
ਮੇਰੇ ਅੰਗ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
1.30
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते ।
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥ १.३० ॥
ਗਾਂਡੀਵ ਹੱਥੋਂ ਖਿਸਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਚਮੜੀ ਸੜ ਰਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਟਿਕ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਜਿਵੇਂ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।
1.31
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥ १.३१ ॥
ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਨੂੰ ਮਾੜੇ ਸ਼ਗਨ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ; ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
1.32
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥ १.३२ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਜ, ਨਾ ਸੁਖ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਸਾਨੂੰ ਰਾਜ ਨਾਲ, ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀ ਲੈਣਾ?
1.33
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥ १.३३ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੀਂ ਰਾਜ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਸੁਖ ਚਾਹੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਜਾਨ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ:
1.34
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।
मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥ १.३४ ॥
ਆਚਾਰੀਆ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦਾਦੇ, ਮਾਮੇ, ਸਹੁਰੇ, ਪੋਤੇ, ਸਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ।
1.35
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥ १.३५ ॥
ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਵੀ ਦੇਣ ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਇਸ ਧਰਤੀ ਲਈ ਕੀ?
1.36
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।
पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥ १.३६ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ? ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਹਮਲਾਵਰ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਪਾਪ ਹੀ ਲੱਗੇਗਾ।
1.37
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥ १.३७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੰਧੂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਾਧਵ, ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖੀ ਹੋਵਾਂਗੇ?
1.38
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥ १.३८ ॥
ਲੋਭ ਨਾਲ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਲੋਕ ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਫਿਰ ਵੀ,
1.39
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥ १.३९ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸਾਫ਼ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਜਾਣੀਏ?
1.40
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥ १.४० ॥
ਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਨਾਤਨ ਕੁਲ-ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਸਾਰੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਦਬਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
1.41
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥ १.४१ ॥
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅਧਰਮ ਵਧਣ ਨਾਲ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਰਾਹੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
1.42
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥ १.४२ ॥
ਇਹ ਗੜਬੜ ਕੁਲ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਘਾਤਕਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਜਲ ਦੇ ਤਰਪਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਤਰ ਵੀ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।
1.43
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥ १.४३ ॥
ਕੁਲ-ਘਾਤਕਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜਾਤੀ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਕੁਲ-ਧਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1.44
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।
नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ १.४४ ॥
ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਲ-ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬੇਅੰਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
1.45
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥ १.४५ ॥
ਹਾਏ, ਰਾਜ-ਸੁਖ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ!
1.46
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥ १.४६ ॥
ਜੇ ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ-ਪੁੱਤਰ ਨਿਹੱਥੇ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।'
1.47
एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥ १.४७ ॥
ਸੰਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਣ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੋਗ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਰਜੁਨ ਤੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਨੁਖ ਛੱਡ ਕੇ ਰਥ ਦੀ ਬੈਠਕ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।