Yajurveda · Adhyāya 13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1
मयि गृह्णाम्य् अग्रे ऽ अग्निꣳ रायस्पोषाय सुप्रजास्त्वाय सुवीर्याय ।
माम् उ देवताः सचन्ताम् ॥ १३.१ ॥
For the nourishment of wealth, for good offspring, for good vigour, I take up Agni first into myself. May the deities join with me.
13.2
अपां पृष्ठम् असि योनिर् अग्नेः समुद्रम् अभितः पिन्वमानम् ।
वर्धमानो महाँ२ ऽ आ च पुष्करे दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथस्व ॥ १३.२ ॥
You are the back of the waters, the source of Agni, the ocean flowing on all sides. Growing and great, spread out in the lotus, by the measure and breadth of heaven.
13.3
ब्रह्म जज्ञानं प्रथमं पुरस्ताद् वि सीमतः सुरुचो वेन ऽ आवः ।
स बुध्न्या ऽ उपमा ऽ अस्य विष्ठाः सतश् च योनिम् असतश् च वि वः ॥ १३.३ ॥
Brahman, first born in the east, shone apart from the boundaries; the radiant Vena revealed it. Arising from the base, standing in its nearest places, he opened for you the source of what is and the source of what is not.
13.4
हिरण्यगर्भः सम् अवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिर् एक ऽ आसीत् ।
स दाधार पृथिवीं द्याम् उतेमां कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ १३.४ ॥
In the beginning the golden womb arose; born, he was the one lord of all beings. He upheld the earth and this sky. To which god shall we offer with oblation?
13.5
द्रप्सश् चस्कन्द पृथिवीम् अनु द्याम् इमं च योनिम् अनु यश् च पूर्वः ।
समानं योनिम् अनु संचरन्तं द्रप्सं जुहोम्य् अनु सप्त होत्राः ॥ १३.५ ॥
The drop fell upon the earth and upon this sky, moving together toward the same place as before. That drop I offer, following the seven hotṛ priests.
13.6
नमोऽस्तु सर्पेभ्यो ये के च पृथिवीम् अनु ।
ये ऽ अन्तरिक्षे ये दिवि तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥ १३.६ ॥
Homage to the serpents who are upon the earth. Homage to those serpents who are in the atmosphere and in the sky.
13.7
या ऽ इषवो यातुधानानां ये वा वनस्पतीꣳ१ ऽरनु ।
ये वावटषु शेरते तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥ १३.७ ॥
Homage to those serpents that are the arrows of the demons, that move among the trees, or that lie in the hollows.
13.8
ये वामी रोचने दिवो ये वा सूर्यस्य रश्मिषु ।
येषाम् अप्सु सदस् कृतं तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥ १३.८ ॥
Those serpents who are in that shining region of heaven, who are in the rays of the sun, and whose seat is made in the waters, homage to them.
13.9
कृणुष्व पाजः प्रसितिं न पृथ्वीं याहि राजेवामवाँ२ ऽ इभेन ।
तृष्वीम् अनु प्रसितिं द्रूणानो ऽस्तासि विध्य रक्षसस् तपिष्ठैः ॥ १३.९ ॥
Spread out your strength like a net over the wide earth. Go forth powerful, like a king with his elephant retinue. Swiftly following the net, hastening on, pierce the demons with the most scorching weapons.
13.10
तव भ्रमास ऽ आशुया पतन्त्य् अनु स्पृश धृषता शोशुचानः ।
तपूꣳष्य् अग्ने जुह्वा पतङ्गान् असंदितो वि सृज विष्वग् उल्काः ॥ १३.१० ॥
Your whirling flames fall swiftly. O Agni, blazing boldly, touch them. O Agni, unbound, release the scorching flames upon those who fly with the juhū; scatter the firebrands in all directions.
13.11
प्रति स्पशो वि सृज तूर्णितमो भवा पायुर् विशो ऽ अस्या अदब्धः ।
यो नो दूरे ऽ अघशꣳसो यो ऽ अन्त्य् अग्ने माकिष् टे व्यथिर् आ दधर्षीत् ॥ १३.११ ॥
O Agni, send back the watchers of the enemy; become swiftest, the unfailing protector of this folk. May the one who wishes us harm, far or near, not reach you with injury, O Agni.
13.12
उद् अग्ने तिष्ठ प्रत्य् आ तनुष्व न्य् अमित्राँ२ ऽ ओषतात् तिग्महेते ।
यो नो ऽ अरातिꣳ समिधान चक्रे नीचा तं धक्ष्य् अतसं न शुष्कम् ॥ १३.१२ ॥
O Agni, rise up, press forward and stretch out your power; burn up the enemies with your sharp flames. O kindled Agni, whoever has made hostility against us, bring him low and burn him like dry wood.
13.13
ऊर्ध्वो भव प्रति विध्याध्य् अस्मद् आविष् कृणुष्व दैव्यान्य् अग्ने ।
अव स्थिरा तनुहि यातुजूनां जामिम् अजामिं प्र मृणीहि शत्रून् ।
अग्नेष् ट्वा तेजसा सादयामि ॥ १३.१३ ॥
O Agni, stand high; pierce the enemies, keeping away from us; O Agni, reveal the divine powers. Bend down the steadfast weapons of the sorcerers; destroy the enemies, both kin and non-kin. With the splendour of Agni I set you in place.
13.14
अग्निर् मूर्धा दिवः ककुत् पतिः पृथिव्या ऽ अयम् ।
अपाꣳ रेताꣳसि जिन्वति ।
इन्द्रस्य त्वौजसा सादयामि ॥ १३.१४ ॥
This Agni is the head of heaven, the summit and lord of earth; he impels the seeds of the waters. With the might of Indra I set you in place.
13.15
भुवो यज्ञस्य रजसश् च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः ।
दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वाम् अग्ने चक्रिषे हव्यवाहम् ॥ १३.१५ ॥
You are the leader of the world, the sacrifice and the midspace, where you join with the swift auspicious steeds. O Agni, you hold your head in heaven; you have made the tongue that carries the oblation.
13.16
ध्रुवासि धरुणास्तृता विश्वकर्मणा ।
मा त्वा समुद्रऽउद् वधीन् मा सुपर्णोऽव्यथमाना पृथिवीं दृꣳह ॥ १३.१६ ॥
You are firm and supporting, spread out by Viśvakarman. May the ocean not strike you upward, nor the eagle; unshaken, make the earth firm.
13.17
प्रजापतिष् ट्वा सादयत्व् अपा पृष्ठे समुद्रस्येमन् ।
व्यचस्वतीं प्रथस्वतीं प्रथस्व पृथिव्यसि ॥ १३.१७ ॥
May Prajāpati set you on the back of the waters of the ocean. Spread out, wide-extending and broad; you are the earth.
13.18
भूर् असि भूमिर् अस्य् अदितिर् असि विश्वधाया विश्वस्य भुवनस्य धर्त्री ।
पृथिवीं यच्छ पृथिवीं दृꣳह पृथिवीं मा हिꣳसीः ॥ १३.१८ ॥
You are Bhū, the ground, Aditi, all-sustaining, the supporter of every world. Hold the earth, make the earth firm, do not harm the earth.
13.19
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय ।
अग्निष् ट्वाभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शंतमेन तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १३.१९ ॥
For all, for the in-breath, the out-breath, the diffused breath, the upward breath, for standing firm, for moving. May Agni protect you with great well-being and shelter, with that most auspicious deity; sit firm like the Aṅgirasas.
13.20
काण्डात्-काण्डात् प्ररोहन्ती परुषः-परुषस् परि ।
एवा नो दूर्वे प्र तनु सहस्रेण शतेन च ॥ १३.२० ॥
O durvā grass, sprouting from joint to joint and spreading around each knot, thus for us extend yourself with a thousand and with a hundred.
13.21
या शतेन प्रतनोषि सहस्रेण विरोहसि ।
तस्यास् ते देवीष्टके विधेम हविषा वयम् ॥ १३.२१ ॥
You who extend with a hundred and grow with a thousand, O goddess brick, to you we shall worship with oblation.
13.22
यास् ते ऽ अग्ने सूर्ये रुचो दिवम् आतन्वन्ति रश्मिभिः ।
ताभिर् नो ऽ अद्य सर्वाभी रुचे जनाय नस् कृधि ॥ १३.२२ ॥
O Agni, those lights of yours in the sun that spread the sky with rays, with all those lights make us brilliant today, make us bright for the people.
13.23
या वो देवाः सूर्ये रुचो गोष्व् अश्वेषु या रुचः ।
इन्द्राग्नी ताभिः सर्वाभी रुचं नो धत्त बृहस्पते ॥ १३.२३ ॥
O gods, those lights of yours in the sun, in cows, and in horses, O Indra and Agni, O Bṛhaspati, with all those lights grant brilliance to us.
13.24
विराड् ज्योतिर् अधारयत् ।
स्वराड् ज्योतिर् अधारयत् ।
प्रजापतिष् ट्वा सादयतु पृष्ठे पृथिव्या ज्योतिष्मतीम् ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानाय विश्वं ज्योतिर् यच्छ ।
अग्निष्टे ऽधिपतिस् तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १३.२४ ॥
Virāj held light; Svarāj held light. May Prajāpati seat you, full of light, on the back of the earth. For the in-breath, out-breath and diffused breath of all, grant all light. Agni is your overlord; with that deity, like the Aṅgirasas, sit firm.
13.25
मधुश् च माधवश् च वासन्तिकाव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ।
ये ऽ अग्नयः समनसो ऽन्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे वासन्तिकाव् ऋतू ऽअभिकल्पमाना ऽ इन्द्रम् इव देवा ऽ अभिसंविशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १३.२५ ॥
Madhu and Mādhava, these are the spring seasons. You are the inner joint of Agni. Let heaven and earth be made fit; let the waters and plants be made fit; let the fires be made fit. Homage to the fires, each separately, that keep the same vow, for supremacy. Let the fires of one mind, between heaven and earth, preparing these spring seasons, enter in as the gods enter into Indra. With that deity, sit firmly like the Aṅgirasas.
13.26
अषाढासि सहमाना सहस्वारातीः सहस्व पृतनायतः ।
सहस्रवीर्यासि सा मा जिन्व ॥ १३.२६ ॥
You are unconquerable, overpowering. Overpower the enemies; overpower those who seek battle. You are of a thousand powers; may you invigorate me.
13.27
मधु वाता ऽ ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः ।
माध्वीर् नः सन्त्व् ओषधीः ॥ १३.२७ ॥
The winds, for the cosmic order, blow sweetness; the rivers flow sweetness forth. May the plants be sweet for us.
13.28
मधु नक्तम् उतोषसो मधुमत् पार्थिवꣳ रजः ।
मधु द्यौर् अस्तु नः पिता ॥ १३.२८ ॥
May night and the dawns be sweet; may the earthly realm be full of sweetness. May heaven be a sweet father to us.
13.29
मधुमान् नो वनस्पतिर् मधुमाँ२ऽ अस्तु सूर्यः ।
माध्वीर् गावो भवन्तु नः ॥ १३.२९ ॥
May the lord of the forest be sweet for us; may the sun be sweet. May our cows be sweet.
13.30
अपां गम्भन्त् सीद मा त्वा सूर्योऽभि ताप्सीन् माग्निर् वैश्वानरः ।
अच्छिन्नपत्राः प्रजा ऽ अनुवीक्षस्वानु त्वा दिव्या वृष्टिः सचताम् ॥ १३.३० ॥
Sit down in the depth of the waters; may the sun not scorch you, nor Vaiśvānara Agni. May the creatures with unbroken leaves look upon you with favor; may divine rain follow you.
13.31
त्रीन्त् समुद्रान्त् सम् असृपत् स्वर्गान् अपां पतिर् वृषभ ऽ इष्टकानाम् ।
पुरीषं वसानः सुकृतस्य लोके तत्र गच्छ यत्र पूर्वे परेताः ॥ १३.३१ ॥
May he who has gone through three oceans and the heavens, lord of the waters, bull among the bricks, clothed in the fill of earth, go in the world of good deeds to where the former ancestors have departed.
13.32
मही द्यौः पृथिवी च न ऽ इमं यज्ञं मिमिक्षताम् ।
पिपृतां नो भरीमभिः ॥ १३.३२ ॥
May the great sky and the earth sprinkle this our sacrifice; may they fill us with the means of sustenance.
13.33
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे ।
इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥ १३.३३ ॥
Behold the deeds of Viṣṇu, from which he has beheld the vows; he is Indra's fit companion and friend.
13.34
ध्रुवासि धरुणेतो जज्ञे प्रथमम् एभ्यो योनिभ्यो ऽ अधि जातवेदाः ।
स गायत्र्या त्रिष्टुभानुष्टुभा च देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन् ॥ १३.३४ ॥
You are firm and sustaining; first from these wombs Jātavedas was born. May he, knowing, carry the oblation to the gods with the Gāyatrī, Triṣṭubh and Anuṣṭubh meters.
13.35
इषे राये रमस्व सहसे द्युम्न ऽ ऊर्जेऽ अपत्याय ।
सम्राड् असि स्वराड् असि सारस्वतौ त्वोत्सौ प्रावताम् ॥ १३.३५ ॥
Rejoice for nourishment, for wealth, for strength, for splendour, for vigour, for offspring. You are the sovereign, you are the self-ruler. May the two Sārasvata springs protect you.
13.36
अग्ने युक्ष्वा हि ये तवाश्वासो देव साधवः ।
अरं वहन्ति मन्यवे ॥ १३.३६ ॥
O Agni, indeed yoke your skilled horses. They carry well for the desire of the spirit.
13.37
युक्ष्वा हि देवहूतमाँ२ऽ अश्वाँ२ऽ अग्ने रथीर् इव ।
नि होता पूर्व्यः सदः ॥ १३.३७ ॥
Indeed, yoke the horses most invoked by the gods, O Agni, like a charioteer. May the ancient hotṛ sit down upon his seat.
13.38
सम्यक् स्रवन्ति सरितो न धेना ऽ अन्तर् हृदा मनसा पूयमानाः ।
घृतस्य धारा ऽ अभि चाकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्ये ऽ अग्नेः ॥ १३.३८ ॥
Like rivers and streams they flow well, purified within by heart and mind. I behold the streams of ghee, the golden reed in the midst of Agni.
13.39
ऋचे त्वा रुचे त्वा भासे त्वा ज्योतिषे त्वा ।
अभूद् इदं विश्वस्य भुवनस्य वाजिनम् अग्नेर् वैश्वानरस्य च ॥ १३.३९ ॥
For the ṛc I take you, for radiance I take you, for brilliance I take you, for light I take you. This has become the vigour of the whole world, and of Agni Vaiśvānara.
13.40
अग्निर् ज्योतिषा ज्योतिष्मान् रुक्मो वर्चसा वर्चस्वान् ।
सहस्रदा ऽ असि सहस्राय त्वा ॥ १३.४० ॥
Agni is full of light through light, golden and full of splendour through splendour. You are the giver of a thousand; for a thousand I take you.
13.41
आदित्यं गर्भं पयसा सम् अङ्धि सहस्रस्य प्रतिमां विश्वरूपम् ।
परि वृङ्धि हरसा माभि मꣳस्थाः शतायुषं कृणुहि चीयमानः ॥ १३.४१ ॥
O Agni, moisten the embryo that is the sun with milk, and encircle the image of Viśvarūpa, of a thousand forms. Do not stand against us with your heat; growing, grant me a hundred years of life.
13.42
वातस्य जूतिं वरुणस्य नाभिम् अश्वं जज्ञानꣳ सरिरस्य मध्ये ।
शिशुं नदीनाꣳ हरिम् अद्रिबुध्नम् अग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् ॥ १३.४२ ॥
O Agni, swift as the wind, navel of Varuṇa, the horse born in the midst of the waters, child of the rivers, tawny, rooted in the mountain base — do not harm us in the highest sky.
13.43
अजस्रम् इन्दुम् अरुषं भुरण्युम् अग्निम् ईडे पूर्वचित्तिं नमोभिः ।
स पर्वभिर् ऋतुशः कल्पमानो गां मा हिꣳसीर् अदितिं विराजम् ॥ १३.४३ ॥
Unceasing, bright, ruddy, swift Agni — with homage I praise him, the first-conscious one. Forming season by season with his joints, may he not harm the cow, the earth, nor the radiant Aditi.
13.44
वरूत्रीं त्वष्टुर् वरुणस्य नाभिम् अविं जज्ञानाꣳ रजसः परस्मात् ।
महीꣳ साहस्रीम् असुरस्य मायाम् अग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् ॥ १३.४४ ॥
Navel of Tvaṣṭṛ and Varuṇa, the protecting ewe born from beyond the realm, the great illusion of the Asura of a thousand powers — O Agni, do not harm us in the highest sky.
13.45
यो ऽ अग्निर् अग्नेर् अधिय् अजायत शोकात् पृथिव्या ऽ उत वा दिवस् परि ।
येन प्रजा विश्वकर्मा जजान तम् अग्ने हेडः परि ते वृणक्तु ॥ १३.४५ ॥
The Agni who was born from Agni, from the flame of earth or of heaven, by whom Viśvakarman brought forth creatures — O Agni, may your anger turn away from him.
13.46
चित्रं देवानाम् उद् अगाद् अनीकं चक्षुर् मित्रस्य वरुणस्याग्नेः ।
आप्रा द्यावापृथिवी ऽ अन्तरिक्षꣳ सूर्य ऽ आत्मा जगतस् तस्थुषश् च ॥ १३.४६ ॥
The wondrous radiance of the gods has risen, the eye of Mitra, Varuṇa and Agni. O Agni, you have filled heaven, earth and the atmosphere; the Sun is the soul of the moving and the unmoving world.
13.47
इमं मा हिꣳसीर् द्विपादं पशुꣳ सहस्राक्षो मेधाय चीयमानः ।
मयुं पशुं मेधम् अग्ने जुषस्व तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
मयुं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.४७ ॥
Do not harm this two-footed animal for me, O thousand-eyed Agni, being piled up for the sacrifice. O Agni, accept the mayu animal and the sacrifice; being piled up by it, sit down in your body. May the grief of the mayu reach him whom we hate; may your grief reach him.
13.48
इमं मा हिꣳसीर् एकशफं पशुं कनिक्रदं वाजिनं वाजिनेषु ।
गौरम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
गौरं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.४८ ॥
Do not harm this one-hoofed animal for me, the neighing swift one among swift steeds. I assign the bright wild animal to you; being piled up by it, sit down in your body. May the grief of the bright one reach him whom we hate; may your grief reach him.
13.49
इमꣳ साहस्रꣳ शतधारम् उत्सं व्यच्यमानꣳ सरिरस्य मध्ये ।
घृतं दुहानाम् अदितिं जनायाग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् ।
गवयम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
गवयं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.४९ ॥
This thousandfold, hundred-streamed spring spreading in the middle of the lake, milking ghee, Aditi, for the people, O Agni, do not harm in the highest sky. I assign to you the wild gavaya; by it, adorning your body, sit down. Let the burning pain of the gavaya reach you; let it reach him whom we hate.
13.50
इममूर्णायुं वरुणस्य नाभिं त्वचं पशूनां द्विपदांचतुष्पदाम् ।
त्वष्टुः प्रजानां प्रथमं जनित्रम् अग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् ।
उष्ट्रम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
उष्ट्रं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.५० ॥
This wool-bearer, navel of Varuṇa, skin of animals, of the two-footed and the four-footed, first birthplace of Tvaṣṭṛ's creatures, O Agni, do not harm in the highest sky. I assign to you the wild camel; by it, adorning your body, sit down. Let the burning pain of the camel reach you; let it reach him whom we hate.
13.51
अजो ह्य् अग्नेर् अजनिष्ट शोकात् सो ऽ अपश्यज् जनितारम् अग्रे ।
तेन देवा देवताम् अग्रम् आयꣳस् तेन रोहम् आयन्न् उप मेध्यासः ।
शरभम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
शरभं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.५१ ॥
Aja was indeed born from the heat of Agni. He beheld the progenitor in the beginning. By him the gods attained supreme divinity; by him the pure ones reached the ascent. I assign you after the wild deer of the forest; building with it, sit down in your body. Let your sorrow reach the deer; let your sorrow reach him whom we hate.
13.52
त्वं यविष्ठ दाशुषो नॄꣳः पाहि शृणुधी गिरः ।
रक्षा तोकम् उत त्मना ॥ १३.५२ ॥
O youngest one, protect the men who offer gifts; hear our songs. Guard the offspring, by your own self.
13.53
अपां त्वेमन्त् सादयामि ।
अपां त्वोद्मन्त् सादयामि ।
अपां त्वा भस्मन्त् सादयामि ।
अपां त्वा ज्योतिषि सादयामि ।
अपां त्वायने सादयामि ।
अर्णवे त्वा सदने सादयामि ।
समुद्रे त्वा सदने सादयामि ।
सरिरे त्वा सदने सादयामि ।
अपां त्वा क्षये सादयामि ।
अपां त्वा सधिषि सादयामि ।
अपां त्वा सदने सादयामि ।
अपां त्वा सधस्थे सादयामि ।
अपां त्वा योनौ सादयामि ।
अपां त्वा पुरीषे सादयामि ।
अपां त्वा पाथसि सादयामि ।
गायत्रेण त्वा छन्दसा सादयामि ।
त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसा सादयामि ।
जागतेन त्वा छन्दसा सादयामि ।
आनुष्टुभेन त्वा छन्दसा सादयामि ।
पाश्रून त्वा छन्दसा सादयामि ॥ १३.५३ ॥
I set you in the going of the waters. I set you in the upward course of the waters. I set you in the ash-like state of the waters. I set you in the light of the waters. I set you in the course of the waters. I set you in the seat of the ocean. I set you in the seat of the sea. I set you in the seat of the flowing one. I set you in the abode of the waters. I set you in the common seat of the waters. I set you in the seat of the waters. I set you in the shared place of the waters. I set you in the womb of the waters. I set you in the fullness of the waters. I set you in the waters. I set you with the Gāyatrī meter. I set you with the Triṣṭubh meter. I set you with the Jagatī meter. I set you with the Anuṣṭubh meter. I set you, the Pāśrū bricks, with the meter.
13.54
अयं पुरो भुवः ।
तस्य प्राणो भौवनायः ।
वसन्तः प्राणायनः ।
गायत्री वासन्ती ।
गायत्र्यै गायत्रम् ।
गायत्राद् उपाꣳशुः ।
उपाꣳशोस् त्रिवृत् ।
त्रिवृतो रथन्तरम् ।
वसिष्ठ ऽ ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया प्राणं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५४ ॥
This is the east, belonging to the atmosphere (bhuvaḥ). Its breath is Bhauvanāya. Spring is the breath-leader. The Gāyatrī is of spring. For the Gāyatrī is the Gāyatra. From the Gāyatra comes the Upāṃśu. From the Upāṃśu comes the Trivṛt. For the Trivṛt is the Rathantara. Vasiṣṭha is the seer. Seized by Prajāpati, with you I take breath for the creatures.
13.55
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा ।
तस्य मनो वैश्वकर्मणम् ।
ग्रीष्मो मानसः ।
त्रिष्टुब् ग्रैष्मी ।
त्रिष्टुभः स्वारम् ।
स्वाराद् अन्तर्यामः ।
ऽअन्तर्यामात् पञ्चदशः ।
पञ्चदशाद् बृहत् ।
भरद्वाज ऽ ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया मनो गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५५ ॥
This is the south, Viśvakarmā. Its mind is Vaiśvakarmaṇa. Summer is the mental one. The Triṣṭubh is of summer. From the Triṣṭubh comes the Svāra. From the Svāra comes the Antaryāma. From the Antaryāma comes the Pañcadaśa. From the Pañcadaśa comes the Bṛhat. Bharadvāja is the seer. Seized by Prajāpati, with you I take mind for the creatures.
13.56
अयं पश्चाद् विश्वव्यचाः ।
तस्य चक्षुर् वैश्वव्यचसम् ।
वर्षाश् चाक्षुष्यः ।
जगती वार्षी ।
जगत्या ऽ ऋक्समम् ।
ऋक्समाच् छुक्रः ।
शुक्रात् सप्तदशः ।
सप्तदशाद् वैरूपम् ।
जमदग्निर् ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया चक्षुर् गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५६ ॥
This one, behind, all-pervading. Its eye belongs to the all-pervading one. The rains and the eye-related. The jagatī metre, belonging to the rains. From the jagatī, the ṛk-sāman. From the ṛk-sāman, the śukra. From the śukra, the seventeenfold. From the seventeenfold, the vairūpa. The seer is Jamadagni. Seized by Prajāpati, by you I take the eye for the people.
13.57
इदं उत्तरात् स्वः ।
तस्य श्रोत्रꣳ सौवम् ।
शरच् छ्रौत्री ।
अनुष्टुप् शारदी ।
अनुष्टुभ ऽ ऐडम् ।
ऐडान् मन्थी ।
मन्थिन ऽ एकविꣳशः ऽ ।
एकविꣳशाद् वैराजम् ।
विश्वामित्र ऽ ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया श्रोत्रं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५७ ॥
This, from the north, heaven. Its ear belongs to Savitṛ. Autumn and what belongs to hearing. The anuṣṭubh metre, belonging to autumn. From the anuṣṭubh, the aiḍa. From the aiḍa, the manthin. From the manthin, the twenty-onefold. From the twenty-onefold, the vairāja. The seer is Viśvāmitra. Seized by Prajāpati, by you I take the ear for the people.
13.58
इयं उपरि मतिः ।
तस्यै वाङ् मात्या ।
हेमन्तो वाच्यः ।
पङ्क्तिर् हैमन्ती ।
पङ्क्त्यै निधनवत् ।
निधनवत ऽ आग्रयणः ।
आग्रयणात् त्रिणवत्रयस्त्रिꣳशौ ।
त्रिणवत्रयस्त्रिꣳशाभ्याꣳ शाक्वररैवते ।
विश्वकर्म ऽ ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया वाचं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५८ ॥
This is the upper measure. For her the measure is speech. Winter is to be spoken of. The paṅkti belongs to winter. For the paṅkti, with a closing refrain. From the closing refrain comes the first-offering rite. From the first-offering come the triṇava and trayastriṃśa stomas. With the triṇava and trayastriṃśa, the śākvara and raivata. Viśvakarman is the seer. By you, held by Prajāpati, I take speech for the people.