યજુર્વેદ · અધ્યાય 13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
13.1
मयि गृह्णाम्य् अग्रे ऽ अग्निꣳ रायस्पोषाय सुप्रजास्त्वाय सुवीर्याय ।
माम् उ देवताः सचन्ताम् ॥ १३.१ ॥
ધનપોષણ, ઉત્તમ સંતાન અને ઉત્તમ વીર્ય માટે હું પ્રથમ અગ્નિને મારામાં ગ્રહણ કરું છું. દેવતાઓ મારી સાથે જોડાય.
13.2
अपां पृष्ठम् असि योनिर् अग्नेः समुद्रम् अभितः पिन्वमानम् ।
वर्धमानो महाँ२ ऽ आ च पुष्करे दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथस्व ॥ १३.२ ॥
તું પાણીની પીઠ, અગ્નિનું ઉદ્ગમસ્થાન, ચારે બાજુ વહેતો સમુદ્ર છે. વધતો, મહાન થઈને કમળમાં અને આકાશના માપમાં વિસ્તર.
13.3
ब्रह्म जज्ञानं प्रथमं पुरस्ताद् वि सीमतः सुरुचो वेन ऽ आवः ।
स बुध्न्या ऽ उपमा ऽ अस्य विष्ठाः सतश् च योनिम् असतश् च वि वः ॥ १३.३ ॥
પૂર્વમાં પહેલાં પ્રગટેલું બ્રહ્મ સીમાઓથી અલગ થઈને પ્રકાશ્યું; તે તેજસ્વી વેને તે પ્રગટ કર્યું. મૂળમાંથી ઉદ્ભવી, આની નિકટની સ્થિતિઓમાં રહેલો તે સત્નું અને અસત્નું મૂળ તમારા માટે ખોલી આપ્યો.
13.4
हिरण्यगर्भः सम् अवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिर् एक ऽ आसीत् ।
स दाधार पृथिवीं द्याम् उतेमां कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ १३.४ ॥
આરંભમાં હિરણ્યગર્ભ ઉત્પન્ન થયો; જન્મેલા સર્વ પ્રાણીઓનો તે એકમાત્ર સ્વામી હતો. તેણે પૃથ્વી અને આ આકાશને ધારણ કર્યાં. કયા દેવને હવિથી આપણે પૂજીએ?
13.5
द्रप्सश् चस्कन्द पृथिवीम् अनु द्याम् इमं च योनिम् अनु यश् च पूर्वः ।
समानं योनिम् अनु संचरन्तं द्रप्सं जुहोम्य् अनु सप्त होत्राः ॥ १३.५ ॥
ટીપું પૃથ્વી અને આ આકાશ પર પડ્યું; પૂર્વે હતું તે જ સ્થાન તરફ સાથે ચાલતું. તે ટીપાને હું સાત હોતાઓને અનુસરીને હોમું છું.
13.6
नमोऽस्तु सर्पेभ्यो ये के च पृथिवीम् अनु ।
ये ऽ अन्तरिक्षे ये दिवि तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥ १३.६ ॥
પૃથ્વી પર વિચરતા જે કોઈ સર્પો છે તેમને નમસ્કાર. અંતરિક્ષમાં અને દિવમાં રહેલા તે સર્પોને નમસ્કાર.
13.7
या ऽ इषवो यातुधानानां ये वा वनस्पतीꣳ१ ऽरनु ।
ये वावटषु शेरते तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥ १३.७ ॥
યાતુધાનોના જે બાણ છે, જે વનસ્પતિઓ પાસે રહે છે, અથવા ખાડાઓમાં સૂએ છે, તે સર્પોને નમસ્કાર.
13.8
ये वामी रोचने दिवो ये वा सूर्यस्य रश्मिषु ।
येषाम् अप्सु सदस् कृतं तेभ्यः सर्पेभ्यो नमः ॥ १३.८ ॥
દિવના તે પ્રકાશિત પ્રદેશમાં જે છે, સૂર્યના કિરણોમાં જે છે, જેમણે પાણીમાં આસન બનાવ્યું છે, તે સર્પોને નમસ્કાર.
13.9
कृणुष्व पाजः प्रसितिं न पृथ्वीं याहि राजेवामवाँ२ ऽ इभेन ।
तृष्वीम् अनु प्रसितिं द्रूणानो ऽस्तासि विध्य रक्षसस् तपिष्ठैः ॥ १३.९ ॥
તારું બળ વિશાળ પૃથ્વી પર જાળની જેમ ફેલાવ. રાજાની જેમ બળવાન થઈને હાથીસેના સાથે આગળ વધ. ઝડપથી જાળની પાછળ દોડીને અતિ તપ્ત શસ્ત્રોથી રાક્ષસોને વીંધ.
13.10
तव भ्रमास ऽ आशुया पतन्त्य् अनु स्पृश धृषता शोशुचानः ।
तपूꣳष्य् अग्ने जुह्वा पतङ्गान् असंदितो वि सृज विष्वग् उल्काः ॥ १३.१० ॥
તારી ફરતી જ્વાળાઓ ઝડપથી પડે છે. હે અગ્નિ, નિર્ભયતાથી બળતો તું સ્પર્શ કર. હે અગ્નિ, બંધન વિનાનો થઈ જુહૂથી ઉડતા (રાક્ષસો) પર તપ્ત જ્વાળાઓ છોડ, તણખા સર્વ દિશાઓમાં ફેંક.
13.11
प्रति स्पशो वि सृज तूर्णितमो भवा पायुर् विशो ऽ अस्या अदब्धः ।
यो नो दूरे ऽ अघशꣳसो यो ऽ अन्त्य् अग्ने माकिष् टे व्यथिर् आ दधर्षीत् ॥ १३.११ ॥
હે અગ્નિ, શત્રુઓના જાસૂસોને પાછા મોકલ; અતિ વેગવાન થા, આ પ્રજાનો અજેય રક્ષક થા. દૂરથી કે નજીકથી અમારું અહિત ઇચ્છનાર — હે અગ્નિ, તારી પીડા અમને ન થાય.
13.12
उद् अग्ने तिष्ठ प्रत्य् आ तनुष्व न्य् अमित्राँ२ ऽ ओषतात् तिग्महेते ।
यो नो ऽ अरातिꣳ समिधान चक्रे नीचा तं धक्ष्य् अतसं न शुष्कम् ॥ १३.१२ ॥
હે અગ્નિ, ઊભો થા, આગળ વધ, તારું તેજ ફેલાવ; તીક્ષ્ણ જ્વાળાઓથી શત્રુઓને બાળી નાખ. હે પ્રજ્વલિત અગ્નિ, જે અમારો વેરી છે તેને નીચે પાડીને સૂકા લાકડાની જેમ બાળી દે.
13.13
ऊर्ध्वो भव प्रति विध्याध्य् अस्मद् आविष् कृणुष्व दैव्यान्य् अग्ने ।
अव स्थिरा तनुहि यातुजूनां जामिम् अजामिं प्र मृणीहि शत्रून् ।
अग्नेष् ट्वा तेजसा सादयामि ॥ १३.१३ ॥
હે અગ્નિ, ઊંચો થા; અમારાથી દૂર રહીને શત્રુઓને વીંધ; હે અગ્નિ, દૈવી શક્તિઓને પ્રગટ કર. યાતુધાનોના સ્થિર શસ્ત્રો નમાવ; સગાં હોય કે ન હોય, શત્રુઓનો સંહાર કર. અગ્નિના તેજથી હું તને સ્થાપિત કરું છું.
13.14
अग्निर् मूर्धा दिवः ककुत् पतिः पृथिव्या ऽ अयम् ।
अपाꣳ रेताꣳसि जिन्वति ।
इन्द्रस्य त्वौजसा सादयामि ॥ १३.१४ ॥
આ અગ્નિ આકાશનું મસ્તક, પૃથ્વીનું શિખર અને સ્વામી છે; તે જળનાં બીજને પ્રેરિત કરે છે. ઇન્દ્રના ઓજથી હું તને સ્થાપિત કરું છું.
13.15
भुवो यज्ञस्य रजसश् च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः ।
दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वाम् अग्ने चक्रिषे हव्यवाहम् ॥ १३.१५ ॥
તું વિશ્વ, યજ્ઞ અને અંતરિક્ષનો નેતા છે; જ્યાં તું શુભ અને વેગવાન ઘોડાઓ સાથે જોડાય છે. હે અગ્નિ, તું સ્વર્ગમાં તારું મસ્તક ધારણ કરે છે અને હવ્ય વહન કરનારી જીભ બનાવી છે.
13.16
ध्रुवासि धरुणास्तृता विश्वकर्मणा ।
मा त्वा समुद्रऽउद् वधीन् मा सुपर्णोऽव्यथमाना पृथिवीं दृꣳह ॥ १३.१६ ॥
તું સ્થિર, ધારણ કરનારી, વિશ્વકર્માએ પાથરેલી છે. સમુદ્ર તને ઊંચકીને ન અથડાવે, ગરુડ પણ ન અથડાવે; અચળ રહી પૃથ્વીને દૃઢ કર.
13.17
प्रजापतिष् ट्वा सादयत्व् अपा पृष्ठे समुद्रस्येमन् ।
व्यचस्वतीं प्रथस्वतीं प्रथस्व पृथिव्यसि ॥ १३.१७ ॥
પ્રજાપતિ તને સમુદ્રના જળની પીઠ પર સ્થાપે. વિશાળ થઈને ફેલાઈ જા; તું પૃથ્વી છે.
13.18
भूर् असि भूमिर् अस्य् अदितिर् असि विश्वधाया विश्वस्य भुवनस्य धर्त्री ।
पृथिवीं यच्छ पृथिवीं दृꣳह पृथिवीं मा हिꣳसीः ॥ १३.१८ ॥
તું ભૂ, ભૂમિ, અદિતિ છે; વિશ્વધાયા, સકળ ભુવનોને ધારણ કરનારી છે. પૃથ્વીને પકડી રાખ, પૃથ્વીને દૃઢ કર, પૃથ્વીને હાનિ ન કર.
13.19
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय ।
अग्निष् ट्वाभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शंतमेन तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १३.१९ ॥
સૌ માટે, પ્રાણ માટે, અપાન માટે, વ્યાન માટે, ઉદાન માટે, સ્થિરતા માટે, ગતિ માટે. અગ્નિ મહાન કલ્યાણ અને આશ્રય સાથે, એ અતિ શુભ દેવતા સાથે તને રક્ષે; અંગિરસોની જેમ દૃઢ થઈને બેસ.
13.20
काण्डात्-काण्डात् प्ररोहन्ती परुषः-परुषस् परि ।
एवा नो दूर्वे प्र तनु सहस्रेण शतेन च ॥ १३.२० ॥
દરેક ગાંઠ-ગાંઠમાંથી ફૂટી નીકળતી હે દૂર્વા, એ રીતે અમારા માટે સહસ્ર અને શત સાથે વિસ્તર.
13.21
या शतेन प्रतनोषि सहस्रेण विरोहसि ।
तस्यास् ते देवीष्टके विधेम हविषा वयम् ॥ १३.२१ ॥
જે તું સો વડે વિસ્તરે છે અને હજાર વડે વધે છે, હે દેવી ઇષ્ટકા, તારી આપણે હવિ વડે પૂજા કરીએ.
13.22
यास् ते ऽ अग्ने सूर्ये रुचो दिवम् आतन्वन्ति रश्मिभिः ।
ताभिर् नो ऽ अद्य सर्वाभी रुचे जनाय नस् कृधि ॥ १३.२२ ॥
હે અગ્નિ, સૂર્યમાંના જે તારા તેજ કિરણો વડે આકાશ વિસ્તારે છે, તે સર્વ તેજો વડે આજે અમને અને લોકોને પ્રકાશિત કર.
13.23
या वो देवाः सूर्ये रुचो गोष्व् अश्वेषु या रुचः ।
इन्द्राग्नी ताभिः सर्वाभी रुचं नो धत्त बृहस्पते ॥ १३.२३ ॥
હે દેવો, સૂર્યમાં, ગાયોમાં, ઘોડાઓમાં જે તમારાં તેજો છે, હે ઇન્દ્રાગ્નિ, હે બૃહસ્પતિ, તે સર્વ તેજો વડે અમને તેજ આપો.
13.24
विराड् ज्योतिर् अधारयत् ।
स्वराड् ज्योतिर् अधारयत् ।
प्रजापतिष् ट्वा सादयतु पृष्ठे पृथिव्या ज्योतिष्मतीम् ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानाय विश्वं ज्योतिर् यच्छ ।
अग्निष्टे ऽधिपतिस् तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १३.२४ ॥
વિરાટે તેજ ધારણ કર્યું; સ્વરાટે તેજ ધારણ કર્યું. પ્રજાપતિ તને પૃથ્વીની પીઠ પર જ્યોતિર્મય રીતે સ્થાપે. સર્વના પ્રાણ, અપાન, વ્યાન માટે સમસ્ત તેજ આપ. અગ્નિ તારો અધિપતિ છે; એ દેવતા સાથે અંગિરસોની જેમ સ્થિર બેસ.
13.25
मधुश् च माधवश् च वासन्तिकाव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ।
ये ऽ अग्नयः समनसो ऽन्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे वासन्तिकाव् ऋतू ऽअभिकल्पमाना ऽ इन्द्रम् इव देवा ऽ अभिसंविशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १३.२५ ॥
મધુ અને માધવ, એ વસંત ઋતુઓ છે. તું અગ્નિનો અંતઃશ્લેષ છે. દ્યાવાપૃથિવી સમર્થ થાઓ; જળ અને ઓષધિઓ સમર્થ થાઓ; અગ્નિઓ સમર્થ થાઓ. શ્રેષ્ઠતા માટે, એકવ્રતી અગ્નિઓને અલગ અલગ નમસ્કાર. એકમનના અગ્નિઓ, દ્યાવાપૃથિવીની વચ્ચે, આ વસંત ઋતુઓને સજ્જ કરતા, ઇન્દ્રમાં દેવો પ્રવેશે તેમ પ્રવેશો. તે દેવતા સાથે, અંગિરસોની જેમ, સ્થિર થઈને બેસો.
13.26
अषाढासि सहमाना सहस्वारातीः सहस्व पृतनायतः ।
सहस्रवीर्यासि सा मा जिन्व ॥ १३.२६ ॥
તું અજેય છે, સર્વને જીતનારી. શત્રુઓને વશ કર; યુદ્ધ ઇચ્છતા શત્રુઓને વશ કર. તું સહસ્રવીર્યા છે; તે તું મને બળવાન કર.
13.27
मधु वाता ऽ ऋतायते मधु क्षरन्ति सिन्धवः ।
माध्वीर् नः सन्त्व् ओषधीः ॥ १३.२७ ॥
ઋત માટે પવનો મધુરતા વહાવે છે; નદીઓ મધુરતા ઝરે છે. અમારા માટે ઓષધિઓ મધુર થાઓ.
13.28
मधु नक्तम् उतोषसो मधुमत् पार्थिवꣳ रजः ।
मधु द्यौर् अस्तु नः पिता ॥ १३.२८ ॥
રાત્રિ અને ઉષા મધુર થાઓ; પાર્થિવ લોક મધુરતાથી ભરેલો હો. અમારા માટે દ્યૌ મધુર પિતા થાઓ.
13.29
मधुमान् नो वनस्पतिर् मधुमाँ२ऽ अस्तु सूर्यः ।
माध्वीर् गावो भवन्तु नः ॥ १३.२९ ॥
અમારા માટે વનસ્પતિ મધુર થાઓ; સૂર્ય મધુર થાઓ. અમારી ગાયો મધુર થાઓ.
13.30
अपां गम्भन्त् सीद मा त्वा सूर्योऽभि ताप्सीन् माग्निर् वैश्वानरः ।
अच्छिन्नपत्राः प्रजा ऽ अनुवीक्षस्वानु त्वा दिव्या वृष्टिः सचताम् ॥ १३.३० ॥
પાણીની ઊંડાઈમાં બેસ. સૂર્ય તને તપાવે નહીં, વૈશ્વાનર અગ્નિ પણ તને બાળે નહીં. અખંડ પાંદડાંવાળી પ્રજા તને કૃપાથી જુએ; દિવ્ય વરસાદ તારું અનુસરણ કરે.
13.31
त्रीन्त् समुद्रान्त् सम् असृपत् स्वर्गान् अपां पतिर् वृषभ ऽ इष्टकानाम् ।
पुरीषं वसानः सुकृतस्य लोके तत्र गच्छ यत्र पूर्वे परेताः ॥ १३.३१ ॥
ત્રણ સમુદ્રો અને સ્વર્ગો પામેલો, પાણીનો સ્વામી અને ઇષ્ટકાઓનો વૃષભ, પુરીષ ધારણ કરીને, સુકૃતના લોકમાં પૂર્વજો ગયા ત્યાં જાય.
13.32
मही द्यौः पृथिवी च न ऽ इमं यज्ञं मिमिक्षताम् ।
पिपृतां नो भरीमभिः ॥ १३.३२ ॥
મહાન દ્યુલોક અને પૃથ્વી આપણા આ યજ્ઞને સીંચે; પોષણસામગ્રીથી આપણને ભરી દે.
13.33
विष्णोः कर्माणि पश्यत यतो व्रतानि पस्पशे ।
इन्द्रस्य युज्यः सखा ॥ १३.३३ ॥
વિષ્ણુનાં કર્મો જુઓ; જેનાથી તેણે વ્રતો જોયાં. તે ઇન્દ્રનો યોગ્ય સખા છે.
13.34
ध्रुवासि धरुणेतो जज्ञे प्रथमम् एभ्यो योनिभ्यो ऽ अधि जातवेदाः ।
स गायत्र्या त्रिष्टुभानुष्टुभा च देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन् ॥ १३.३४ ॥
તું સ્થિર અને ધારક છે; પ્રથમ આ યોનિઓમાંથી જાતવેદસ જન્મ્યા. તે ગાયત્રી, ત્રિષ્ટુપ, અનુષ્ટુપ છંદો સાથે, જાણીને, દેવો માટે હવ્ય વહન કરે.
13.35
इषे राये रमस्व सहसे द्युम्न ऽ ऊर्जेऽ अपत्याय ।
सम्राड् असि स्वराड् असि सारस्वतौ त्वोत्सौ प्रावताम् ॥ १३.३५ ॥
અન્ન માટે, ધન માટે, બળ માટે, તેજ માટે, ઓજ માટે, સંતાન માટે આનંદિત થા. તું સમ્રાટ છે, તું સ્વરાટ છે. સારસ્વત બે ઝરણાં તારું રક્ષણ કરો.
13.36
अग्ने युक्ष्वा हि ये तवाश्वासो देव साधवः ।
अरं वहन्ति मन्यवे ॥ १३.३६ ॥
હે અગ્નિ, ખરેખર તારા જે કુશળ અશ્વો છે તેમને જોડ. તેઓ મનની ઇચ્છા માટે સારી રીતે વહન કરે છે.
13.37
युक्ष्वा हि देवहूतमाँ२ऽ अश्वाँ२ऽ अग्ने रथीर् इव ।
नि होता पूर्व्यः सदः ॥ १३.३७ ॥
ખરેખર દેવો દ્વારા સૌથી વધુ આવાહન કરાયેલા અશ્વોને જોડ, હે અગ્નિ, રથીની જેમ. પ્રાચીન હોતા પોતાના આસન પર બેસે.
13.38
सम्यक् स्रवन्ति सरितो न धेना ऽ अन्तर् हृदा मनसा पूयमानाः ।
घृतस्य धारा ऽ अभि चाकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्ये ऽ अग्नेः ॥ १३.३८ ॥
નદીઓ અને ધેનુઓની જેમ સારી રીતે વહે છે, હૃદય અને મનથી અંદર શુદ્ધ થતાં. ઘીની ધારાઓ હું જોઉં છું, અગ્નિની મધ્યમાં સોનેરી વેતસ.
13.39
ऋचे त्वा रुचे त्वा भासे त्वा ज्योतिषे त्वा ।
अभूद् इदं विश्वस्य भुवनस्य वाजिनम् अग्नेर् वैश्वानरस्य च ॥ १३.३९ ॥
ઋચા માટે તને, રુચિ માટે તને, ભાસ માટે તને, જ્યોતિ માટે તને. વિશ્વના ભુવનનું આ વાજિન થયું, વૈશ્વાનર અગ્નિનું પણ.
13.40
अग्निर् ज्योतिषा ज्योतिष्मान् रुक्मो वर्चसा वर्चस्वान् ।
सहस्रदा ऽ असि सहस्राय त्वा ॥ १३.४० ॥
અગ્નિ જ્યોતિથી જ્યોતિષ્માન, સોનેરી તેજથી તેજસ્વી છે. તું સહસ્રદાતા છે, સહસ્ર માટે તને (લઉં છું).
13.41
आदित्यं गर्भं पयसा सम् अङ्धि सहस्रस्य प्रतिमां विश्वरूपम् ।
परि वृङ्धि हरसा माभि मꣳस्थाः शतायुषं कृणुहि चीयमानः ॥ १३.४१ ॥
હે અગ્નિ, સૂર્યરૂપ ગર્ભને દૂધથી સારી રીતે ભીંજવ; હજાર રૂપવાળી વિશ્વરૂપની પ્રતિમાને ચારે બાજુથી ઘેરી લે. તેજથી પીડા ન આપ; વધતાં વધતાં મને સો વર્ષનું આયુષ્ય આપ.
13.42
वातस्य जूतिं वरुणस्य नाभिम् अश्वं जज्ञानꣳ सरिरस्य मध्ये ।
शिशुं नदीनाꣳ हरिम् अद्रिबुध्नम् अग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् ॥ १३.४२ ॥
પવનનો વેગ, વરુણની નાભિ, સરોવરની મધ્યે જન્મેલો અશ્વ, નદીઓનું શિશુ, હરિતવર્ણ, પર્વતમૂળે સ્થિત હે અગ્નિ, પરમ આકાશમાં અમને હિંસા ન કર.
13.43
अजस्रम् इन्दुम् अरुषं भुरण्युम् अग्निम् ईडे पूर्वचित्तिं नमोभिः ।
स पर्वभिर् ऋतुशः कल्पमानो गां मा हिꣳसीर् अदितिं विराजम् ॥ १३.४३ ॥
અવિરત, તેજસ્વી, રાતા, વેગવાન અગ્નિની નમસ્કાર સાથે સ્તુતિ કરું છું, પૂર્વચેતન અગ્નિની. તે ઋતુએ ઋતુએ સાંધાઓથી ઘડતાં ગાય (પૃથ્વી)ને હિંસા ન કરો; તેજસ્વી અદિતિને પણ.
13.44
वरूत्रीं त्वष्टुर् वरुणस्य नाभिम् अविं जज्ञानाꣳ रजसः परस्मात् ।
महीꣳ साहस्रीम् असुरस्य मायाम् अग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् ॥ १३.४४ ॥
ત્વષ્ટા અને વરુણની નાભિ, દૂર લોકથી જન્મેલી, રક્ષણ કરનારી ઘેટી (અથવા વસ્ત્રરૂપ) મહાન હજાર માયાવાળા અસુરની માયા — હે અગ્નિ, પરમ આકાશમાં અમને હિંસા ન કર.
13.45
यो ऽ अग्निर् अग्नेर् अधिय् अजायत शोकात् पृथिव्या ऽ उत वा दिवस् परि ।
येन प्रजा विश्वकर्मा जजान तम् अग्ने हेडः परि ते वृणक्तु ॥ १३.४५ ॥
અગ્નિમાંથી અગ્નિ તરીકે જન્મેલો — પૃથ્વી કે દ્યુલોકની જ્વાળામાંથી — જેના વડે વિશ્વકર્માએ પ્રજાઓ સર્જી, તે અગ્નિનો ક્રોધ, હે અગ્નિ, તારો ક્રોધ દૂર કરે.
13.46
चित्रं देवानाम् उद् अगाद् अनीकं चक्षुर् मित्रस्य वरुणस्याग्नेः ।
आप्रा द्यावापृथिवी ऽ अन्तरिक्षꣳ सूर्य ऽ आत्मा जगतस् तस्थुषश् च ॥ १३.४६ ॥
દેવોનું અદ્ભુત તેજ ઉદિત થયું છે; મિત્ર, વરુણ અને અગ્નિની આંખ રૂપે. હે અગ્નિ, તેં દ્યાવાપૃથિવી અને અંતરિક્ષ ભર્યાં; સૂર્ય ચાલનાર અને સ્થિર જગતનો આત્મા છે.
13.47
इमं मा हिꣳसीर् द्विपादं पशुꣳ सहस्राक्षो मेधाय चीयमानः ।
मयुं पशुं मेधम् अग्ने जुषस्व तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
मयुं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.४७ ॥
આ દ્વિપાદ પશુને મને ન હણ. સહસ્રાક્ષ અગ્નિ, યજ્ઞ માટે ચણાતા. હે અગ્નિ, મયુ પશુ અને યજ્ઞનો સ્વીકાર કર; તેનાથી ચણાઈને તારા શરીરમાં બેસ. જેનો અમે દ્વેષ કરીએ તેને તારો મયુ-શોક લાગો; તારો શોક તેને લાગો.
13.48
इमं मा हिꣳसीर् एकशफं पशुं कनिक्रदं वाजिनं वाजिनेषु ।
गौरम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
गौरं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.४८ ॥
આ એકખુર પશુને મને ન હણ; તે હણહણે છે, ઘોડાઓમાં શ્રેષ્ઠ ઘોડો. જંગલના ગૌર પશુને હું તારા માટે નિયત કરું છું; તેનાથી ચણાઈને તારા શરીરમાં બેસ. જેનો અમે દ્વેષ કરીએ તેને તારો ગૌર-શોક લાગો; તારો શોક તેને લાગો.
13.49
इमꣳ साहस्रꣳ शतधारम् उत्सं व्यच्यमानꣳ सरिरस्य मध्ये ।
घृतं दुहानाम् अदितिं जनायाग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् ।
गवयम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
गवयं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.४९ ॥
આ હજાર, સો ધારાઓવાળા ઝરાને, સરોવરની મધ્યે વિસ્તરતાને, ઘી દોહતી અદિતિને, લોકો માટે, હે અગ્નિ, પરમ આકાશમાં હિંસા ન કરજે. જંગલી ગવયને હું તને સમર્પિત કરું છું; તેનાથી શરીર શણગારીને બેસ. ગવયનું દુઃખ તને લાગો; જેને આપણે દ્વેષ કરીએ તેને તે લાગો.
13.50
इममूर्णायुं वरुणस्य नाभिं त्वचं पशूनां द्विपदांचतुष्पदाम् ।
त्वष्टुः प्रजानां प्रथमं जनित्रम् अग्ने मा हिꣳसीः परमे व्योमन् ।
उष्ट्रम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
उष्ट्रं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.५० ॥
આ ઊનધારીને, વરુણની નાભિને, પશુઓની, દ્વિપદ-ચતુષ્પદની ત્વચાને, ત્વષ્ટાની પ્રજાના પ્રથમ જન્મસ્થાનને, હે અગ્નિ, પરમ આકાશમાં હિંસા ન કરજે. જંગલી ઊંટને હું તને સમર્પિત કરું છું; તેનાથી શરીર શણગારીને બેસ. ઊંટનું દુઃખ તને લાગો; જેને આપણે દ્વેષ કરીએ તેને તે લાગો.
13.51
अजो ह्य् अग्नेर् अजनिष्ट शोकात् सो ऽ अपश्यज् जनितारम् अग्रे ।
तेन देवा देवताम् अग्रम् आयꣳस् तेन रोहम् आयन्न् उप मेध्यासः ।
शरभम् आरण्यम् अनु ते दिशामि तेन चिन्वानस् तन्वो नि षीद ।
शरभं ते शुग् ऋच्छतु यं द्विष्मस् तं ते शुग् ऋच्छतु ॥ १३.५१ ॥
અજ નિશ્ચયપૂર્વક અગ્નિના તાપથી જન્મ્યો. તેણે આરંભમાં જનકને જોયો. તેના દ્વારા દેવોએ સર્વોચ્ચ દેવત્વ મેળવ્યું; તેના દ્વારા પવિત્રજનો આરોહણ સુધી પહોંચ્યા. અરણ્યના શરભની પાછળ હું તને નિયુક્ત કરું છું; તેનાથી બાંધતાં તારા શરીરમાં બેસ. તારો શોક શરભ સુધી પહોંચે; જેને અમે દ્વેષ કરીએ છીએ તેના સુધી તારો શોક પહોંચે.
13.52
त्वं यविष्ठ दाशुषो नॄꣳः पाहि शृणुधी गिरः ।
रक्षा तोकम् उत त्मना ॥ १३.५२ ॥
હે યુવતમ, દાન આપનારા મનુષ્યોનું રક્ષણ કર; સ્તુતિઓ સાંભળ. તારા સ્વરૂપથી સંતાનનું રક્ષણ કર.
13.53
अपां त्वेमन्त् सादयामि ।
अपां त्वोद्मन्त् सादयामि ।
अपां त्वा भस्मन्त् सादयामि ।
अपां त्वा ज्योतिषि सादयामि ।
अपां त्वायने सादयामि ।
अर्णवे त्वा सदने सादयामि ।
समुद्रे त्वा सदने सादयामि ।
सरिरे त्वा सदने सादयामि ।
अपां त्वा क्षये सादयामि ।
अपां त्वा सधिषि सादयामि ।
अपां त्वा सदने सादयामि ।
अपां त्वा सधस्थे सादयामि ।
अपां त्वा योनौ सादयामि ।
अपां त्वा पुरीषे सादयामि ।
अपां त्वा पाथसि सादयामि ।
गायत्रेण त्वा छन्दसा सादयामि ।
त्रैष्टुभेन त्वा छन्दसा सादयामि ।
जागतेन त्वा छन्दसा सादयामि ।
आनुष्टुभेन त्वा छन्दसा सादयामि ।
पाश्रून त्वा छन्दसा सादयामि ॥ १३.५३ ॥
તને હું પાણીની ગતિમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીના ઊર્ધ્વગમનમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીની ભસ્મ જેવી અવસ્થામાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીના પ્રકાશમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીના માર્ગમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું સમુદ્રના આસનમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું સાગરના આસનમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું વહેતા આસનમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીના નિવાસમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીના સામાન્ય આસનમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીના આસનમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીના સહિયારા સ્થાનમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીના ગર્ભમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીની પૂર્ણતામાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાણીમાં સ્થાપિત કરું છું. તને હું ગાયત્રી છંદથી સ્થાપિત કરું છું. તને હું ત્રિષ્ટુભ્ છંદથી સ્થાપિત કરું છું. તને હું જગતી છંદથી સ્થાપિત કરું છું. તને હું અનુષ્ટુભ્ છંદથી સ્થાપિત કરું છું. તને હું પાશ્રૂ ઈંટોને છંદથી સ્થાપિત કરું છું.
13.54
अयं पुरो भुवः ।
तस्य प्राणो भौवनायः ।
वसन्तः प्राणायनः ।
गायत्री वासन्ती ।
गायत्र्यै गायत्रम् ।
गायत्राद् उपाꣳशुः ।
उपाꣳशोस् त्रिवृत् ।
त्रिवृतो रथन्तरम् ।
वसिष्ठ ऽ ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया प्राणं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५४ ॥
આ પૂર્વ દિશા, ભુવઃ લોકની છે. તેનો પ્રાણ ભૌવનાય છે. વસંત પ્રાણાયન છે. ગાયત્રી વાસંતી છે. ગાયત્રીનું ગાયત્ર. ગાયત્રથી ઉપાંશુ. ઉપાંશુથી ત્રિવૃત્. ત્રિવૃતનું રથંતર. વસિષ્ઠ ઋષિ. પ્રજાપતિએ ગ્રહણ કરેલી તારા દ્વારા પ્રજાઓ માટે પ્રાણ ગ્રહણ કરું છું.
13.55
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा ।
तस्य मनो वैश्वकर्मणम् ।
ग्रीष्मो मानसः ।
त्रिष्टुब् ग्रैष्मी ।
त्रिष्टुभः स्वारम् ।
स्वाराद् अन्तर्यामः ।
ऽअन्तर्यामात् पञ्चदशः ।
पञ्चदशाद् बृहत् ।
भरद्वाज ऽ ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया मनो गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५५ ॥
આ દક્ષિણ દિશા, વિશ્વકર્મા છે. તેનું મન વૈશ્વકર્મણ છે. ગ્રીષ્મ માનસ છે. ત્રિષ્ટુપ્ ગ્રૈષ્મી છે. ત્રિષ્ટુપથી સ્વાર. સ્વારથી અંતર્યામ. અંતર્યામથી પંચદશ. પંચદશથી બૃહત્. ભરદ્વાજ ઋષિ. પ્રજાપતિએ ગ્રહણ કરેલી તારા દ્વારા પ્રજાઓ માટે મન ગ્રહણ કરું છું.
13.56
अयं पश्चाद् विश्वव्यचाः ।
तस्य चक्षुर् वैश्वव्यचसम् ।
वर्षाश् चाक्षुष्यः ।
जगती वार्षी ।
जगत्या ऽ ऋक्समम् ।
ऋक्समाच् छुक्रः ।
शुक्रात् सप्तदशः ।
सप्तदशाद् वैरूपम् ।
जमदग्निर् ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया चक्षुर् गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५६ ॥
આ પશ્ચિમમાં સર્વવ્યાપી છે. તેની આંખ વૈશ્વવ્યચસ. વર્ષા અને ચાક્ષુષ્ય. જગતી છંદ, વર્ષાનો. જગતીમાંથી ઋક્સામ. ઋક્સામમાંથી શુક્ર. શુક્રમાંથી સપ્તદશ. સપ્તદશમાંથી વૈરૂપ. ઋષિ જમદગ્નિ. પ્રજાપતિ વડે ગૃહીત તારા દ્વારા પ્રજાઓ માટે આંખ ગ્રહણ કરું છું.
13.57
इदं उत्तरात् स्वः ।
तस्य श्रोत्रꣳ सौवम् ।
शरच् छ्रौत्री ।
अनुष्टुप् शारदी ।
अनुष्टुभ ऽ ऐडम् ।
ऐडान् मन्थी ।
मन्थिन ऽ एकविꣳशः ऽ ।
एकविꣳशाद् वैराजम् ।
विश्वामित्र ऽ ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया श्रोत्रं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५७ ॥
આ ઉત્તરથી સ્વર્ગ છે. તેનો કાન સૌવ. શરદ અને શ્રૌત્રી. અનુષ્ટુપ છંદ, શરદનો. અનુષ્ટુપમાંથી ઐડ. ઐડમાંથી મન્થી. મન્થીમાંથી એકવિંશ. એકવિંશમાંથી વૈરાજ. ઋષિ વિશ્વામિત્ર. પ્રજાપતિ વડે ગૃહીત તારા દ્વારા પ્રજાઓ માટે કાન ગ્રહણ કરું છું.
13.58
इयं उपरि मतिः ।
तस्यै वाङ् मात्या ।
हेमन्तो वाच्यः ।
पङ्क्तिर् हैमन्ती ।
पङ्क्त्यै निधनवत् ।
निधनवत ऽ आग्रयणः ।
आग्रयणात् त्रिणवत्रयस्त्रिꣳशौ ।
त्रिणवत्रयस्त्रिꣳशाभ्याꣳ शाक्वररैवते ।
विश्वकर्म ऽ ऋषिः ।
प्रजापतिगृहीतया त्वया वाचं गृह्णामि प्रजाभ्यः ॥ १३.५८ ॥
આ ઉપરની મતિ. તેના માટે વાક્ માત્યા. હેમંત વાચ્ય. પંક્તિ હૈમંતી. પંક્તિ માટે નિધનવત્. નિધનવતથી આગ્રયણ. આગ્રયણથી ત્રિણવ અને ત્રયસ્ત્રિંશ. ત્રિણવ અને ત્રયસ્ત્રિંશથી શાક્વર અને રૈવત. વિશ્વકર્મા ઋષિ. પ્રજાપતિએ ગ્રહણ કરેલી તારા વડે હું પ્રજાઓ માટે વાણીને ગ્રહણ કરું છું.