भगवद्गीता · अध्याय 11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
11.1
मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् ।
यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम ॥ ११.१ ॥
अर्जुन म्हणाला: माझ्यावर अनुग्रह करण्यासाठी तू अध्यात्म नावाचे जे परम गुह्य वचन सांगितलेस, त्यामुळे माझा हा मोह नाहीसा झाला आहे.
11.2
भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया ।
त्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम् ॥ ११.२ ॥
हे कमलनयना, प्राण्यांची उत्पत्ती आणि लय मी तुझ्याकडून सविस्तर ऐकले आहेत, आणि तुझे अविनाशी माहात्म्यही.
11.3
एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर ।
द्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम ॥ ११.३ ॥
हे परमेश्वरा, तू स्वतःविषयी जसे सांगतोस, ते तसेच आहे. हे पुरुषोत्तमा, मला तुझे ईश्वरी रूप पाहण्याची इच्छा आहे.
11.4
मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो ।
योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयाऽत्मानमव्ययम् ॥ ११.४ ॥
हे प्रभो, ते मला पाहणे शक्य आहे असे तुला वाटत असेल, तर हे योगेश्वरा, तुझे अविनाशी स्वरूप मला दाखव.
11.5
पश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशः ।
नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च ॥ ११.५ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: हे पार्था, माझी शेकडो आणि हजारो रूपे पाहा — नाना प्रकारची, दिव्य, आणि अनेक रंगांची व आकारांची.
11.6
पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा ।
बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याऽश्चर्याणि भारत ॥ ११.६ ॥
हे भारता, आदित्य, वसू, रुद्र, दोन अश्विनीकुमार आणि मरुत यांना पाहा; पूर्वी कधी न पाहिलेली अनेक आश्चर्ये पाहा.
11.7
इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् ।
मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छसि ॥ ११.७ ॥
गुडाकेशा, आज येथे माझ्या देहात एकत्र स्थित असलेले चराचरासह संपूर्ण जग पाहा, आणि जे काही दुसरे तुला पाहायचे आहे तेही.
11.8
न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा ।
दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम् ॥ ११.८ ॥
पण तुझ्या या डोळ्यांनी तू मला पाहू शकणार नाहीस. मी तुला दिव्य दृष्टी देतो; माझा ईश्वरी योग पाहा.
11.9
एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिः ।
दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ॥ ११.९ ॥
संजय म्हणाला: राजा, असे बोलून महायोगेश्वर हरीने मग पार्थाला आपले परम ईश्वरी रूप दाखवले.
11.10
अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् ।
अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम् ॥ ११.१० ॥
अनेक मुखे आणि नेत्र असलेले, अनेक अद्भुत दर्शनांचे, अनेक दिव्य अलंकारांनी युक्त आणि उगारलेली अनेक दिव्य आयुधे धारण केलेले;
11.11
दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् ।
सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम् ॥ ११.११ ॥
दिव्य माळा आणि वस्त्रे धारण केलेले, दिव्य गंधाचा लेप लावलेले, सर्व आश्चर्यांनी युक्त, अनंत, सर्वत्र मुख असलेले देव.
11.12
दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता ।
यदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः ॥ ११.१२ ॥
आकाशात जर हजार सूर्यांचा प्रकाश एकाच वेळी उदय पावला, तर तो कदाचित त्या महात्म्याच्या तेजासारखा होईल.
11.13
तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा ।
अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा ॥ ११.१३ ॥
तेव्हा पांडवाने देवाधिदेवाच्या शरीरात अनेक प्रकारे विभागलेले संपूर्ण जग एकाच ठिकाणी स्थित असलेले पाहिले.
11.14
ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः ।
प्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत ॥ ११.१४ ॥
मग विस्मयाने भारलेला, अंगावर रोमांच उभे राहिलेला धनंजय देवाला मस्तक नमवून नमस्कार करून, हात जोडून बोलला.
11.15
पश्यामि देवांस्तव देव देहे ।
सर्वांस्तथा भूतविशेषसङ्घान् ।
ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ ।
मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान् ॥ ११.१५ ॥
अर्जुन म्हणाला: हे देवा, तुझ्या देहात मी सर्व देवांना, विविध प्राण्यांच्या समूहांना, कमलासनावर बसलेल्या प्रभू ब्रह्मदेवाला, सर्व ऋषींना आणि दिव्य सर्पांना पाहतो.
11.16
अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं ।
पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम् ।
नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं ।
पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप ॥ ११.१६ ॥
हे विश्वेश्वरा, हे विश्वरूपा, अनेक बाहू, उदरे, मुखे आणि नेत्रे असलेला, सर्व बाजूंनी अनंत रूपे असलेला असा मी तुला पाहतो. तुझा अंत, मध्य किंवा आदी मला दिसत नाही.
11.17
किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च ।
तेजोराशिं सर्वतोदीप्तिमन्तम् ।
पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ता ।
द्दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् ॥ ११.१७ ॥
मुकुट, गदा आणि चक्र धारण करणारा, सर्वत्र झळाळणारा तेजाचा पुंज, पाहण्यास कठीण, सभोवार प्रज्वलित अग्नी आणि सूर्य यांसारख्या प्रभेचा, अप्रमेय असा मी तुला पाहतो.
11.18
त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं ।
त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् ।
त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता ।
सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे ॥ ११.१८ ॥
तूच जाणण्यायोग्य परम अक्षर आहेस, तूच या विश्वाचा परम आश्रय आहेस. तू अविनाशी, शाश्वत धर्माचा रक्षक आहेस; तूच सनातन पुरुष आहेस असे माझे मत आहे.
11.19
अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य ।
मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् ।
पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रम् ।
स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् ॥ ११.१९ ॥
आदी, मध्य आणि अंत नसलेले, अनंत सामर्थ्याचे, अनंत भुजांचे, चंद्र-सूर्य हेच नेत्र असलेले, प्रज्वलित अग्नी हेच मुख असलेले आणि आपल्या तेजाने या विश्वाला तापवणारे असे मी तुम्हाला पाहतो.
11.20
द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि ।
व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः ।
दृष्ट्वाऽद्भुतं रूपमुग्रं तवेदं ।
लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन् ॥ ११.२० ॥
हे महात्मन्, स्वर्ग आणि पृथ्वी यांच्यामधील हे अंतर आणि सर्व दिशा एकट्या तुम्हीच व्यापल्या आहेत. तुमचे हे अद्भुत आणि उग्र रूप पाहून तिन्ही लोक अत्यंत व्यथित झाले आहेत.
11.21
अमी हि त्वां सुरसङ्घाः विशन्ति ।
केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति ।
स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसङ्घाः ।
स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः ॥ ११.२१ ॥
हे देवांचे समूह तुमच्यात प्रवेश करत आहेत; काही भयभीत होऊन हात जोडून तुमची स्तुती करत आहेत. महर्षी आणि सिद्धांचे समूह "स्वस्ति" म्हणून विपुल स्तोत्रांनी तुमचे स्तवन करत आहेत.
11.22
रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या ।
विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्च ।
गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घा ।
वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे ॥ ११.२२ ॥
रुद्र, आदित्य, वसू, साध्य, विश्वेदेव, दोन अश्विनीकुमार, मरुत, ऊष्मप आणि गंधर्व, यक्ष, असुर व सिद्ध यांचे समूह — हे सर्व विस्मित होऊन तुम्हाला पाहत आहेत.
11.23
रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं ।
महाबाहो बहुबाहूरुपादम् ।
बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं ।
दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाऽहम् ॥ ११.२३ ॥
हे महाबाहो, अनेक मुखे आणि नेत्र, अनेक भुजा, मांड्या आणि पाय, अनेक उदरे असलेले आणि अनेक दाढांमुळे विक्राळ असे तुमचे हे महान रूप पाहून सर्व लोक व्यथित झाले आहेत, आणि मीही तसाच व्यथित झालो आहे.
11.24
नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं ।
व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम् ।
दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा ।
धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो ॥ ११.२४ ॥
हे विष्णो, आकाशाला स्पर्श करणारे, तेजस्वी, अनेक रंगांचे, उघडलेल्या मुखांचे आणि प्रज्वलित विशाल नेत्रांचे असे तुम्हाला पाहून माझा अंतरात्मा व्यथित झाला आहे; मला धैर्य मिळत नाही आणि शांतीही नाही.
11.25
दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि ।
दृष्ट्वैव कालानलसन्निभानि ।
दिशो न जाने न लभे च शर्म ।
प्रसीद देवेश जगन्निवास ॥ ११.२५ ॥
दाढांनी विक्राळ आणि प्रलयाग्नीसारखी तुझी मुखे पाहताच मला दिशा कळेनाशा झाल्या आहेत आणि शांतीही मिळत नाही. हे देवेशा, हे जगन्निवासा, प्रसन्न हो.
11.26
अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः ।
सर्वे सहैवावनिपालसङ्घैः ।
भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथाऽसौ ।
सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः ॥ ११.२६ ॥
आणि धृतराष्ट्राचे हे सर्व पुत्र राजसमूहांसह, भीष्म, द्रोण आणि तो सूतपुत्रही, आमच्या बाजूच्या प्रमुख योद्ध्यांसह —
11.27
वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति ।
दंष्ट्राकरालानि भयानकानि ।
केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु ।
संदृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः ॥ ११.२७ ॥
तुझ्या दाढांनी विक्राळ, भयानक मुखांत वेगाने प्रवेश करीत आहेत. काही दातांच्या फटींत अडकलेले, चूर्ण झालेल्या मस्तकांसह दिसत आहेत.
11.28
यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः ।
समुद्रमेवाभिमुखाः द्रवन्ति ।
तथा तवामी नरलोकवीरा ।
विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति ॥ ११.२८ ॥
जसे नद्यांचे अनेक जलप्रवाह समुद्राकडेच धावतात, तसेच मनुष्यलोकातील हे वीर तुझ्या प्रज्वलित मुखांत प्रवेश करीत आहेत.
11.29
यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा ।
विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाः ।
तथैव नाशाय विशन्ति लोका ।
स्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः ॥ ११.२९ ॥
जसे पतंग नाशासाठी मोठ्या वेगाने प्रज्वलित अग्नीत शिरतात, तसेच हे लोकही नाशासाठी मोठ्या वेगाने तुझ्या मुखांत शिरत आहेत.
11.30
लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ता ।
ल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिः ।
तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं ।
भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ॥ ११.३० ॥
हे विष्णो, तुझ्या प्रज्वलित मुखांनी सर्व बाजूंनी सर्व लोकांना गिळत तू चाटत आहेस. तुझी उग्र प्रभा संपूर्ण जगाला तेजाने भरून तापवीत आहे.
11.31
आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो ।
नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद ।
विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं ।
न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम् ॥ ११.३१ ॥
उग्र रूप धारण करणारे आपण कोण आहात ते मला सांगा. हे देवश्रेष्ठा, आपल्याला नमस्कार असो; प्रसन्न व्हा. आदिपुरुष अशा आपल्याला मी जाणू इच्छितो, कारण आपली प्रवृत्ती मला कळत नाही.
11.32
कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो ।
लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः ।
ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे ।
येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ॥ ११.३२ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: मी लोकांचा नाश करणारा वाढलेला काळ आहे, आणि येथे लोकांचा संहार करण्यास प्रवृत्त झालो आहे. तुझ्याविनाही, विरोधी सैन्यांत उभे असलेले हे सर्व योद्धे उरणार नाहीत.
11.33
तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व ।
जित्वा शत्रून् भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम् ।
मयैवैते निहताः पूर्वमेव ।
निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् ॥ ११.३३ ॥
म्हणून तू ऊठ आणि कीर्ती मिळव; शत्रूंना जिंकून समृद्ध राज्य भोग. हे सर्व आधीच माझ्याकडून मारले गेले आहेत; हे सव्यसाची, तू केवळ निमित्त हो.
11.34
द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च ।
कर्णं तथाऽन्यानपि योधवीरान् ।
मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा ।
युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान् ॥ ११.३४ ॥
द्रोण, भीष्म, जयद्रथ, कर्ण आणि इतर वीर योद्ध्यांनाही, जे माझ्याकडून आधीच मारले गेले आहेत, तू मार; व्यथित होऊ नकोस. युद्ध कर, रणात तू शत्रूंना जिंकशील.
11.35
एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य ।
कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटी ।
नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं ।
सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य ॥ ११.३५ ॥
संजय म्हणाला: केशवाचे हे वचन ऐकून, किरीटी हात जोडून थरथर कापत, नमस्कार करून, अत्यंत भयभीत होऊन, पुन्हा प्रणाम करून सद्गदित स्वरात कृष्णाला म्हणाला.
11.36
स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या ।
जगत् प्रहृष्यत्यनुरज्यते च ।
रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति ।
सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसङ्घाः ॥ ११.३६ ॥
अर्जुन म्हणाला: हे हृषीकेशा, आपल्या कीर्तनाने जग हर्षित होते आणि आपल्यावर अनुरक्त होते हे योग्यच आहे; भयभीत राक्षस दशदिशांना पळतात, आणि सिद्धांचे सर्व समुदाय आपल्याला नमस्कार करतात.
11.37
कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन् ।
गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रे ।
अनन्त देवेश जगन्निवास ।
त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत् ॥ ११.३७ ॥
हे महात्मन्, ब्रह्मदेवापेक्षाही श्रेष्ठ आणि आदिकर्ता असलेल्या तुला ते नमस्कार का करणार नाहीत? हे अनंता, हे देवेशा, हे जगन्निवासा, तूच अक्षर आहेस; सत् आणि असत् आणि त्यांच्या पलीकडे जे आहे ते तूच आहेस.
11.38
त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण ।
स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् ।
वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम ।
त्वया ततं विश्वमनन्तरूप ॥ ११.३८ ॥
तू आदिदेव, पुराणपुरुष आहेस; या विश्वाचा परम आधार तूच आहेस. जाणणारा, जाणण्यायोग्य आणि परम धाम तूच आहेस. हे अनंतरूपा, तुझ्याकडून हे संपूर्ण विश्व व्यापलेले आहे.
11.39
वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः ।
प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च ।
नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः ।
पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते ॥ ११.३९ ॥
तू वायू, यम, अग्नी, वरुण, चंद्र, प्रजापती आणि प्रपितामह आहेस. तुला हजार वेळा नमस्कार, नमस्कार; आणि पुन्हा पुन्हा तुला नमस्कार, नमस्कार.
11.40
नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते ।
नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व ।
अनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं ।
सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः ॥ ११.४० ॥
तुला पुढून आणि मागून नमस्कार; हे सर्वा, सर्व बाजूंनी तुला नमस्कार असो. तू अनंत वीर्य आणि अमित पराक्रम असलेला आहेस; तू सर्व व्यापून आहेस, म्हणून तूच सर्व आहेस.
11.41
सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं ।
हे कृष्ण हे यादव हे सखेति ।
अजानता महिमानं तवेदं ।
मया प्रमादात्प्रणयेन वापि ॥ ११.४१ ॥
तुझा हा महिमा न जाणता, तुला सखा मानून, प्रमादाने किंवा प्रेमानेही "हे कृष्णा, हे यादवा, हे सख्या" असे मी जे काही उद्धटपणे बोललो,
11.42
यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि ।
विहारशय्यासनभोजनेषु ।
एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं ।
तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम् ॥ ११.४२ ॥
आणि हे अच्युता, विहार, शयन, आसन आणि भोजन यांच्या वेळी, एकांतात किंवा इतरांसमोर, थट्टेसाठी तुझा जो अनादर झाला, त्याबद्दल अप्रमेय अशा तुझी मी क्षमा मागतो.
11.43
पितासि लोकस्य चराचरस्य ।
त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् ।
न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो ।
लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव ॥ ११.४३ ॥
तू या चराचर जगाचा पिता आहेस, याचा पूज्य आणि श्रेष्ठ गुरु आहेस. हे अतुलनीय प्रभावशाली, तिन्ही लोकांतही तुझ्या समान कोणी नाही, मग तुझ्याहून श्रेष्ठ दुसरा कुठून असणार?
11.44
तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं ।
प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम् ।
पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः ।
प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम् ॥ ११.४४ ॥
म्हणून शरीर वाकवून प्रणाम करून, स्तुत्य ईश्वर अशा तुला मी प्रसन्न होण्याची विनंती करतो. हे देवा, जसा पिता पुत्राचे, मित्र मित्राचे, प्रियकर प्रियेचे सहन करतो, तसे तू माझे सहन कर.
11.45
अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा ।
भयेन च प्रव्यथितं मनो मे ।
तदेव मे दर्शय देव रूपं ।
प्रसीद देवेश जगन्निवास ॥ ११.४५ ॥
पूर्वी कधी न पाहिलेले पाहून मी हर्षित झालो आहे, पण भयाने माझे मन व्याकूळ झाले आहे. हे देवा, मला तेच रूप दाखव; हे देवेशा, हे जगन्निवासा, प्रसन्न हो.
11.46
किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त ।
मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव ।
तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन ।
सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते ॥ ११.४६ ॥
मुकुटधारी, गदाधारी, हाती चक्र असलेला तुला मी पूर्वीसारखाच पाहू इच्छितो. हे सहस्रबाहो, हे विश्वमूर्ते, त्याच चतुर्भुज रूपाने प्रकट हो.
11.47
मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं ।
रूपं परं दर्शितमात्मयोगात् ।
तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं ।
यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम् ॥ ११.४७ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: हे अर्जुना, प्रसन्न होऊन मी माझ्या योगशक्तीने तुला हे परम रूप दाखवले. तेजोमय, विश्वरूप, अनंत आणि आदि असे माझे हे रूप तुझ्याशिवाय पूर्वी कोणीही पाहिले नाही.
11.48
न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानै ।
र्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः ।
एवंरूपः शक्य अहं नृलोके ।
द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ॥ ११.४८ ॥
हे कुरुप्रवीरा, वेद, यज्ञ व अध्ययन यांनी नव्हे, दानांनी नव्हे, क्रियांनी नव्हे, उग्र तपांनीही नव्हे — मनुष्यलोकात तुझ्याशिवाय दुसरा कोणीही मला या रूपात पाहू शकत नाही.
11.49
मा ते व्यथा मा च विमूढभावो ।
दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम् ।
व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं ।
तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य ॥ ११.४९ ॥
माझे हे असे घोर रूप पाहून तू व्यथित होऊ नकोस आणि मोहितही होऊ नकोस. भयमुक्त आणि प्रसन्न मनाने पुन्हा माझे तेच हे रूप पाहा.
11.50
इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा ।
स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः ।
आश्वासयामास च भीतमेनं ।
भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ॥ ११.५० ॥
संजय म्हणाला: अर्जुनाला असे सांगून वासुदेवाने पुन्हा आपले स्वतःचे रूप दाखवले; आणि त्या महात्म्याने पुन्हा सौम्य रूप धारण करून भ्यालेल्या त्याला धीर दिला.
11.51
दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तवसौम्यं जनार्दन ।
इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ॥ ११.५१ ॥
अर्जुन म्हणाला: हे जनार्दना, तुझे हे सौम्य मानवी रूप पाहून आता मी स्थिरचित्त झालो आहे आणि माझ्या स्वाभाविक स्थितीत आलो आहे.
11.52
सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम ।
देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः ॥ ११.५२ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: तू पाहिलेले माझे हे रूप पाहणे अत्यंत कठीण आहे. देवसुद्धा या रूपाच्या दर्शनाची नित्य इच्छा करतात.
11.53
नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया ।
शक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा ॥ ११.५३ ॥
तू मला जसे पाहिलेस, तसे मला वेदांनी, तपाने, दानाने किंवा यज्ञाने पाहणे शक्य नाही.
11.54
भक्त्या त्वनन्यया शक्यमहमेवंविधोऽर्जुन ।
ज्ञातुं दृष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप ॥ ११.५४ ॥
परंतु हे अर्जुना, अनन्य भक्तीनेच अशा मला तत्त्वतः जाणणे, पाहणे आणि माझ्यात प्रवेश करणे शक्य आहे, हे परंतपा.
11.55
मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः ।
निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव ॥ ११.५५ ॥
हे पांडवा, जो माझ्यासाठी कर्म करतो, मलाच परम मानतो, माझा भक्त आहे, आसक्तिरहित आहे आणि सर्व प्राण्यांविषयी वैररहित आहे, तो मला प्राप्त होतो.