Yajurveda · Adhyāya 23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
23.1
हिरण्यगर्भः सम् अवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिर् एक ऽ आसीत् ।
स दाधार पृथिवीं द्याम् उतेमां कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ २३.१ ॥
Hiraṇyagarbha arose in the beginning. Born as the one lord of all beings, he upheld the earth and this sky. To which god shall we offer worship with oblation?
23.2
उपयामगृहीतो ऽसि प्रजापतये त्वा जुष्टं गृह्णामि ।
एष ते योनिः सूर्यस् ते महिमा ।
यस् ते ऽहन्त् संवत्सरे महिमा संबभूव यस् ते वायाव् अन्तरिक्षे महिमा संबभूव यस् ते दिवि सूर्ये महिमा संबभूव तस्मै ते महिम्ने प्रजापतये स्वाहा देवेभ्यः ॥ २३.२ ॥
You are taken with the upayāma vessel. I take you, dear, for Prajāpati. This is your source; the sun is your greatness. The greatness that arose in the day and year, in the wind and atmosphere, in heaven and in the sun, to that greatness of yours: svāhā to Prajāpati, svāhā to the gods.
23.3
यः प्राणतो निमिषतो महित्वैक ऽ इद् राजा जगतो बभूव ।
य ऽ ईशे ऽ अस्य द्विपदश् चतुष्पदः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ २३.३ ॥
He who, by his greatness, became the sole king of the breathing and blinking world; who rules these two-footed and four-footed beings: to which god shall we offer worship with oblation?
23.4
उपयामगृहीतो ऽसि प्रजापतये त्वा जुष्टं गृह्णामि ।
एष ते योनिश् चन्द्रस् ते महिमा ।
यस् ते रात्रौ संवत्सरे महिमा संबभूव यस् ते पृथिव्याम् अग्नौ महिमा संबभूव यस् ते नक्षत्रेषु चन्द्रमसि महिमा संबभूव तस्मै ते महिम्ने प्रजापतये देवेभ्यः स्वाहा ॥ २३.४ ॥
You are taken with the upayāma vessel; I take you, pleasing to Prajāpati. This is your place, the moon is your greatness. The greatness that arose in night and year, the greatness that arose in earth and fire, the greatness that arose among the stars and in the moon—to that greatness, to Prajāpati, to the gods, svāhā.
23.5
युञ्जन्ति ब्रध्नम् अरुषं चरन्तं परि तस्थुषः ।
रोचन्ते रोचना दिवि ॥ २३.५ ॥
They yoke the bright, ruddy one moving around those who stand. The shining lights shine in the heavens.
23.6
युञ्जन्त्य् अस्य काम्या हरी विपक्षसा रथे ।
शोणा धृष्णू नृवाहसा ॥ २३.६ ॥
They yoke his two desirable bay horses, with variegated wings, to the chariot: red, bold, man-carrying.
23.7
यद् वातो ऽ अपो ऽ अगनीगन् प्रियाम् इन्द्रस्य तन्वम् ।
एतꣳ स्तोतर् अनेन पथा पुनर् अश्वम् आ वर्तयासि नः ॥ २३.७ ॥
When the wind has gone among the waters to the dear body of Indra, O praiser, by this very path turn the horse back to us again.
23.8
वसवस् त्वाञ्जन्तु गायत्रेण छन्दसा ।
रुद्रास् त्वाञ्जन्तु त्रैष्टुभेन छन्दसा ।
आदित्यास् त्वाञ्जन्तु जागतेन छन्दसा ।
भूर् भुवः स्वर् लाजी३ञ् छाची३न् यव्ये गव्यऽ एतद् अन्नम् अत्त देवा ऽ एतद् अन्नम् अद्धि प्रजापते ॥ २३.८ ॥
May the Vasus anoint you with the Gāyatrī metre. May the Rudras anoint you with the Triṣṭubh metre. May the Ādityas anoint you with the Jagatī metre. Bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ. In barley and in cow-products, eat this food, O gods; eat this food, O Prajāpati.
23.9
कः स्विद् एकाकी चरति क ऽ उ स्विज् जायते पुनः ।
किꣳ स्विद्धिमस्य भेषजं किम् व् आवपनं महत् ॥ २३.९ ॥
Who moves alone? And who is born again? What is the remedy for cold? And what is the great sowing-ground?
23.10
सूर्य ऽ एकाकी चरति चन्द्रमा जायते पुनः ।
अग्निर् हिमस्य भेषजं भूमिर् आवपनं महत् ॥ २३.१० ॥
The sun moves alone; the moon is born again. Agni is the remedy for frost; the earth is the great sowing-ground.
23.11
का स्विद् आसीत् पूर्वचित्तिः किꣳ स्विद् आसीद् बृहद् वयः ।
का स्विद् आसीत् पिलिप्पिला का स्विद् आसीत् पिशङ्गिला ॥ २३.११ ॥
What was the first perception? What was the great life-force? What was Pilippilā? What was Piśaṅgilā?
23.12
द्यौर् आसीत् पूर्वचित्तिः अश्व ऽ आसीद् बृहद् वयः ।
अविर् आसीत् पिलिप्पिला रात्रिर् आसीत् पिशङ्गिला ॥ २३.१२ ॥
Heaven was the first perception; the horse was the great life-force. The ewe was Pilippilā; the night was Piśaṅgilā.
23.13
वायुष् ट्वा पचतैर् अवतु ।
असितग्रीवश् छागैः ।
न्यग्रोधश् चमसैः ।
शल्मलिर् वृद्ध्या ।
एष स्य राथ्यो वृषा ।
पड्भिश् चतुर्भिर् एद् अगन् ।
ब्रह्माकृष्णश् च नो ऽवतु ।
नमो ऽग्नये ॥ २३.१३ ॥
May Vāyu cook you and protect you. Asitagrīva with the goats; the banyan with the cups; the śalmali with growth. Here is that bull of the chariot; he came with six and four. May the bright Brahmā protect us. Homage to Agni.
23.14
सꣳशितो रश्मिना रथः सꣳशितो रश्मिना हयः ।
सꣳशितो अप्स्व् अप्सुजा ब्रह्मा सोमपुरोगवः ॥ २३.१४ ॥
The chariot is sharpened with the rein; the horse is sharpened with the rein. Brahmā, water-born, is sharpened in the waters, with Soma leading.
23.15
स्वयं वाजिꣳस् तन्वं कल्पयस्व स्वयं यजस्व स्वयं जुषस्व ।
महिमा ते ऽन्येन न संनशे ॥ २३.१५ ॥
O steed, adorn your body yourself; sacrifice yourself; accept (the oblation) yourself. Let your greatness not be destroyed by another.
23.16
न वा ऽ उ ऽ एतन् म्रियसे न रिष्यसि देवाꣳ२ऽ इद् एषि पथिभिः सुगेभिः ।
यत्रासते सुकृतो यत्र ते ययुस् तत्र त्वा देवः सविता दधातु ॥ २३.१६ ॥
Indeed you do not die, nor do you perish; you go to the gods by easy paths. Where the righteous dwell, and where they went, there may the god Savitṛ establish you.
23.17
अग्निः पशुर् आसीत् तेनायजन्त स ऽ एतं लोकम् अजयद् यस्मिन्न् अग्निः स ते लोको भविष्यति तं जेष्यसि पिबैता ऽ अपः ।
वायुः पशुर् आसीत् तेनायजन्त स ऽ एतं लोकम् अजयद् यस्मिन् वायुः स ते लोको भविष्यति तं जेष्यसि पिबैता ऽ अपः ।
सूर्यः पशुर् आसीत् तेनायजन्त स ऽ एतं लोकम् अजयद् यस्मिन्त् सूर्यः स ते लोको भविष्यति तं जेष्यसि पिबैता ऽ अपः ॥ २३.१७ ॥
Agni was the sacrificial animal; by him they sacrificed, and he won this world in which Agni is. That world will be yours; you will win it. Drink these waters. Vāyu was the sacrificial animal; by him they sacrificed, and he won this world in which Vāyu is. That world will be yours; you will win it. Drink these waters. Sūrya was the sacrificial animal; by him they sacrificed, and he won this world in which Sūrya is. That world will be yours; you will win it. Drink these waters.
23.18
प्राणाय स्वाहा ।
अपानाय स्वाहा ।
व्यानाय स्वाहा अम्बे ऽ अम्बिके ऽम्बालिके न मा नयति कश् चन ।
ससस्त्य् अश्वकः सुभद्रिकां काम्पीलवासिनीम् ॥ २३.१८ ॥
To the in-breath, svāhā. To the out-breath, svāhā. To the diffusing breath, svāhā. O mother, O Ambikā, O Ambālikā, no one leads me away. The horseman puts to sleep Subhadrikā, who dwells in Kāmpīla.
23.19
गणानां त्वा गणपतिꣳ हवामहे प्रियाणां त्वा प्रियपतिꣳ हवामहे निधीनां त्वा निधिपतिꣳ हवामहे वसो मम ।
आहम् अजानि गर्भधम् आ त्वम् अजासि गर्भधम् ॥ २३.१९ ॥
Lord of the hosts, we invoke you; lord of the dear ones, we invoke you; lord of the treasures, we invoke you, O my Vasu. I have come to know the bestower of the embryo; you are born as the bestower of the embryo.
23.20
ता ऽ उभौ चतुरः पदः सम्प्र सारयाव स्वर्गे लोके प्रोर्णुवाथां वृषा वाजी रेतोधा रेतो दधातु ॥ २३.२० ॥
Let us two stretch out our four legs. Let us two be covered together in the heavenly world. May the bull, the vigorous one, the bearer of seed, place the seed.
23.21
उत्सक्थ्या ऽ अव गुदं धेहि सम् अञ्जिं चारया वृषन् ।
य स्त्रीणां जीवभोजनः ॥ २३.२१ ॥
O bull, place the anus down with the thigh; move the anointing well, you who live on the lives of women.
23.22
यकासकौ शकुन्तिकाहलग् इति वञ्चति ।
आ हन्ति गभे पसो निगल्गलीति धारका ॥ २३.२२ ॥
Yakā, that one, Śakuntikā, Ahalag — thus he deceives. In the womb he strikes the flesh — nigalgalī, thus; the holder.
23.23
यको ऽसकौ शकुन्तक ऽ आहलग् इति वञ्चति ।
विवक्षत ऽ इव ते मुखम् अध्वर्यो मा नस् त्वम् अभि भाषथाः ॥ २३.२३ ॥
Yako, that one, Śakuntaka, Āhalag — thus he deceives. O adhvaryu, as if your mouth wished to speak; do not speak toward us.
23.24
माता च ते पिता च ते ऽग्रं वृक्षस्य रोहतः ।
प्रतिलामीति ते पिता गभे मुष्टिम् अतꣳसयत् ॥ २३.२४ ॥
Your mother and your father are like the growing tip of the tree. Saying 'I take it back,' your father placed a fist in the womb.
23.25
माता च ते पिता च ते ऽग्रे वृक्षस्य क्रीडतः ।
विवक्षत ऽइव ते मुखं ब्रह्मन् मा नस् त्वं वदो बहु ॥ २३.२५ ॥
Your mother and your father are playing at the tip of the tree. Your mouth seems about to speak; O brahman priest, do not say much to us.
23.26
ऊर्ध्वम् एनाम् उच्छ्रापय गिरौ भारꣳ हरन्न् इव ।
अथास्यै मध्यम् एधताꣳ शीते वाते पुनन्न् इव ॥ २३.२६ ॥
Raise her up, as one carries a burden upon a mountain. Then let her middle grow, as one purifies in cold and wind.
23.27
ऊर्ध्वम् एनम् उच्छ्रापय गिरौ भारꣳ हरन्न् इव ।
अथास्य मध्यम् एजतु शीते वाते पुनन्न् इव ॥ २३.२७ ॥
Raise him up, as one carries a burden upon a mountain. Then let his middle move, as one purifies in cold and wind.
23.28
यद् अस्या ऽ अꣳहुभेद्याः कृधु स्थूलम् उपातसत् ।
मुष्काविदस्या ऽ एजतो गोशफे शकुलाव् इव ॥ २३.२८ ॥
That thick part of hers, hard to break, drew near. Her two testicles, trembling, are like two cords at the cow's hoof.
23.29
यद् देवासो ललामगुं प्र विष्टीमिनम् आविषुः ।
सक्थ्ना देदिश्यते नारी सत्यस्याक्षिभुवो यथा ॥ २३.२९ ॥
When the gods made the marked one enter the sun, the woman is marked at the thigh, as the sight born of the eye of truth.
23.30
यद्धरिणो यवम् अत्ति न पुष्टं पशु मन्यते ।
शूद्रा यद् अर्यजारा न पोषाय धनायति ॥ २३.३० ॥
As the antelope eats barley and does not regard a fat animal, so the servant, as lover of the master's wife, does not seek wealth for nourishment.
23.31
यद्धरिणो यवम् अत्ति न पुष्टं बहु मन्यते ।
शूद्रो यद् अर्यायै जारो न पोषम् अनु मन्यते ॥ २३.३१ ॥
As the antelope eats barley and does not regard many fat animals, so the servant, as lover of the master's wife, thinks only of his nourishment.
23.32
दधिक्राव्णो ऽ अकारिषं जिष्णोर् अश्वस्य वाजिनः ।
सुरभि नो मुखा करत् प्र ण ऽ आयूꣳषि तारिषत् ॥ २३.३२ ॥
I have offered to the victorious, swift horse Dadhikrāvan. May he make our mouths fragrant and lengthen our lifetimes.
23.33
गायत्री त्रिष्टुब् जगत्य् अनुष्टुप् पङ्क्त्या सह ।
बृहत्य् उष्णिहा ककुप् सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥ २३.३३ ॥
Together with the Gāyatrī, Triṣṭubh, Jagatī, Anuṣṭubh and Paṅkti meters; may the Bṛhatī, Uṣṇih and Kakubh meters stitch you with needles.
23.34
द्विपदा याश् चतुष्पदास् त्रिपदा याश् च षट्पदाः ।
विच्छन्दा याश् च सच्छन्दाः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥ २३.३४ ॥
May those with two feet, four feet, three feet and six feet, and those of irregular and regular meter, stitch you with needles.
23.35
महानाम्न्यो रेवत्यो विश्वा आशाः प्रभूवरीः ।
मैघीर् विद्युतो वाचः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥ २३.३५ ॥
May the Mahānāmnī and Revatī verses, all the very powerful quarters, and the voices of the lightnings of the cloud stitch you with needles.
23.36
नार्यस् ते पत्न्यो लोम विचिन्वन्तु मनीषया ।
देवानां पत्न्यो दिशः सूचीभिः शम्यन्तु त्वा ॥ २३.३६ ॥
Let your women gather your hair with thought. Let the directions, the wives of the gods, trim you with needles.
23.37
रजता हरिणीः सीसा युजो युज्यन्ते कर्मभिः ।
अश्वस्य वाजिनस् त्वचि सिमाः शम्यन्तु शम्यन्तीः ॥ २३.३७ ॥
Silver, golden ornaments and lead are yoked to the rites. On the skin of the swift horse, the marks—let them trim the trimmers.
23.38
कुविद् अङ्ग यवमन्तो यवं चिद् यथा दान्त्य् अनुपूर्वं वियूय ।
इहेहैषां कृणुहि भोजनानि ये बर्हिषो नम ऽ उक्तिं यजन्ति ॥ २३.३८ ॥
Dear one, as those with barley thresh the barley in due order, here and here prepare food for these who sacrifice on the sacred grass with reverence and utterance.
23.39
कस् त्वा छ्यति कस् त्वा वि शास्ति कस् ते गात्राणि शम्यति ।
क ऽ उ ते शमिता कविः ॥ २३.३९ ॥
Who cuts you? Who instructs you apart? Who trims your limbs? And who is your trimmer, the wise one?
23.40
ऋतवस्त ऽ ऋतुथा पर्व शमितारो वि शासतु ।
संवत्सरस्य तेजसा शमीभिः शम्यन्तु त्वा ॥ २३.४० ॥
Your seasons, season by season, as trimmers of your joints, let them instruct apart. With the splendour of the year, with śamī-sticks, let them trim you.
23.41
अर्धमासाः परूꣳषि ते मासा ऽ आ च्छ्यन्तु शम्यन्तः ।
अहोरात्राणि मरुतो विलिष्टꣳ सूदयन्तु ते ॥ २३.४१ ॥
The half-months are your joints; let the months cut you up, trimming. Days and nights, Maruts, let them prepare your knot.
23.42
दैव्या ऽ अध्वर्यवस् त्वा छ्यन्तु वि च आसतु ।
गात्राणि पर्वशस् ते सिमाः कृण्वन्तु शम्यन्तीः ॥ २३.४२ ॥
Let the divine adhvaryus cut you and separate you apart. Let them prepare your limbs joint by joint, that they may be fit for the sacrifice.
23.43
द्यौस् ते पृथिव्यन्तरिक्षं वायुश् छिद्रं पृणातु ते ।
सूयस् ते नक्षत्रैः सह लोकं कृणोतु साधुया ॥ २३.४३ ॥
May heaven, earth and the atmosphere fill your openings; may the wind fill your gaps. May the sun, together with the stars, make a good world for you.
23.44
शं ते परेभ्यो गात्रेभ्यः शम् अस्त्व् अवरेभ्यः ।
शम् अस्थभ्यो मज्जभ्यः शम् व् अस्तु तन्वै तव ॥ २३.४४ ॥
Let there be well-being for your forward limbs, and well-being for your hind limbs. Let there be well-being for the bones and for the marrow; let there be well-being for your body.
23.45
कः स्विद् एकाकी चरति क ऽ उ स्विज् जायते पुनः ।
किꣳ स्विद्धिमस्य भेषजं किम् व् आवपनं महत् ॥ २३.४५ ॥
Who alone moves about? Who is born again? What is the remedy for cold? What is the great sowing-ground?
23.46
सूर्य ऽ एकाकी चरति चन्द्रमा जायते पुनः ।
अग्निर् हिमस्य भेषजं भूमिर् आवपनं महत् ॥ २३.४६ ॥
The sun moves alone; the moon is born again. Fire is the remedy for cold, and the earth is the great sowing-ground.
23.47
किꣳ स्वित् सूर्यसमं ज्योतिः किꣳ समुद्रसमꣳ सरः ।
किꣳ स्वित् पृथिव्यै वर्षीयः कस्य मात्रा न विद्यते ॥ २३.४७ ॥
What light is equal to the sun? What lake is equal to the ocean? What is broader than the earth? Whose measure is not found?
23.48
ब्रह्म सूर्यसमं ज्योतिर् द्यौः समुद्रसमꣳ सरः ।
इन्द्रः पृथिव्यै वर्षीयान् गोस् तु मात्रा न विद्यते ॥ २३.४८ ॥
Brahman is light equal to the sun, heaven is a lake equal to the ocean. Indra is greater than the earth; yet the measure of the cattle is not found.
23.49
पृच्छामि त्वा चितये देवसख यदि त्वम् अत्र मनसा जगन्थ ।
येषु विष्णुस् त्रिषु पदेष्व् एष्टस् तेषु विश्वं भुवनम् आ विवेशाꣳ३ऽ ॥ २३.४९ ॥
Friend of the gods, I ask you: if you have come here in mind, in the three steps by which Viṣṇu was measured out, all worlds have entered.
23.50
अपि तेषु त्रिषु पदेष्व् अस्मि येषु विश्वं भुवनम् आविवेश ।
सद्यः पर्य् एमि पृथिवीम् उत द्याम् एकेनाङ्गेन दिवो ऽ अस्य पृष्ठम् ॥ २३.५० ॥
I am also in those three steps in which all worlds have entered. With one limb I go around the earth and heaven at once, on the back of this sky.
23.51
केष्व् अन्तः पुरुष ऽ आ विवेश कान्य् अन्तः पुरुषे ऽ अर्पितानि ।
एतद् ब्रह्मन्न् उपवल्हामसि त्वा किꣳ स्विन् नः प्रति वोचास्य् अत्र ॥ २३.५१ ॥
In what has the person entered within? What things are placed within the person? O brahman, we call upon you for this; what will you answer us here?
23.52
पञ्चस्व् अन्तः पुरुष ऽ आ विवेश तान्य् अन्तः पुरुषे ऽ अर्पितानि ।
एतत् त्वात्र प्रतिमन्वानो ऽ अस्मि न मायया भवस्य् उत्तरो मत् ॥ २३.५२ ॥
The person has entered within the five; in those, within the person, they are placed. Here I answer you, considering: I am not by illusion; you are higher than me.
23.53
का स्विद् आसीत् पूर्वचित्तिः किꣳ स्विद् आसीद् बृहद् वयः ।
का स्विद् आसीत् पिलिप्पिला का स्विद् आसीत् पिशङ्गिला ॥ २३.५३ ॥
Who was the first perception? What was the great vital force? Who was Pilippilā? Who was Piśaṅgilā?
23.54
द्यौर् आसीत् पूर्वचित्तिः अश्वऽ आसीद् बृहद् वयः ।
अविर् आसीत् पिलिप्पिला रात्रिर् आसीत् पिशङ्गिला ॥ २३.५४ ॥
Heaven was the first perception; the horse was the great vital force; the ewe was Pilippilā; night was Piśaṅgilā.
23.55
का ऽ ईमरे पिशंगिला का ऽ ईं कुरुपिशंगिला ।
क ऽ ईम् आस्कन्दम् अर्षति क ऽ ईं पन्थां वि सर्पति ॥ २३.५५ ॥
Who is Piśaṅgilā here? Who is Kurupiśaṅgilā? Who runs leaping onward? Who creeps along the path?
23.56
अजारे पिशंगिला श्वावित् कुरुपिशंगिला ।
शश आस्कन्दम् अर्षत्य् अहिः पन्थां वि सर्पति ॥ २३.५६ ॥
Here the goat is Piśaṅgilā; the dog-like one is Kurupiśaṅgilā. The hare runs leaping onward; the serpent creeps along the path.
23.57
कत्य् अस्य विष्ठाः कत्य् अक्षराणि कति होमासः कतिधा समिद्धः ।
यज्ञस्य त्वा विदथा पृच्छम् अत्र कति होतार ऽ ऋतुशो यजन्ति ॥ २३.५७ ॥
How many seats has it? How many syllables? How many oblations? In how many ways is it kindled? Concerning the rites of the sacrifice we ask you here: how many hotṛs sacrifice season by season?
23.58
षड् अस्य विष्ठाः शतम् अक्षराण्य् अशीतिर् होमाः समिधो ह तिस्रः ।
यज्ञस्य ते विदथा प्र ब्रवीमि सप्त होतार ऋतुशो यजन्ति ॥ २३.५८ ॥
This sacrifice has six seats, a hundred syllables, eighty oblations and three kindling sticks. I declare to you the rites of the sacrifice; seven offering priests sacrifice according to the seasons.
23.59
को ऽ अस्य वेद भुवनस्य नाभिं को द्यावापृथिवी ऽ अन्तरिक्षम् ।
कः सूर्यस्य वेद बृहतो जनित्रं को वेद चन्द्रमसं यतोजाः ॥ २३.५९ ॥
Who knows the navel of this world? Who knows heaven and earth and the atmosphere? Who knows the birthplace of the vast sun? Who knows the moon, from whence it was born?
23.60
वेदाहम् अस्य भुवनस्य नाभिं वेद द्यावापृथिवी ऽ अन्तरिक्षम् ।
वेद सूर्यस्य बृहतो जनित्रं अथो वेद चन्द्रमसं यतोजाः ॥ २३.६० ॥
I know the navel of this world. He knows heaven and earth and the atmosphere. He knows the birthplace of the vast sun, and he also knows the moon, from whence it was born.
23.61
पृच्छामि त्वा परम् अन्तं पृथिव्याः पृच्छामि यत्र भुवनस्य नाभिः ।
पृच्छामि त्वा वृष्णो ऽ अश्वस्य रेतः पृच्छामि वाचः परमं व्योम ॥ २३.६१ ॥
I ask you for the supreme end of the earth; I ask where the navel of the world is. I ask you for the seed of the mighty stallion; I ask for the supreme sky of speech.
23.62
इयं वेदिः परो ऽ अन्तः पृथिव्या ऽ अयं यज्ञो यत्र भुवनस्य नाभिः ।
अयꣳ सोमो वृष्णो ऽ अश्वस्य रेतः ब्रह्मायं वाचः परमं व्योम ॥ २३.६२ ॥
This altar is the supreme end of the earth; this sacrifice is where the navel of the world lies. This soma is the seed of the mighty stallion; this sacred formula is the supreme sky of speech.
23.63
सुभूः स्वयम्भूः प्रथमो ऽन्तर् महत्य् अर्णवे ।
दधे ह गर्भम् ऋत्वियं यतो जातः प्रजापतिः ॥ २३.६३ ॥
Well-born, self-existent, the first placed the embryo within the great ocean; from it, in due season, Prajāpati was born.
23.64
होता यक्षत् प्रजापतिꣳ सोमस्य महिम्नः ।
जुषतां पिबतु सोमꣳ होतर् यज ॥ २३.६४ ॥
May the priest worship Prajāpati through the greatness of Soma. May he be pleased and drink Soma; O priest, offer the sacrifice.
23.65
प्रजापते न त्वद् एतान्य् अन्यो विश्वा रूपाणि परि ता बभूव ।
यत्कामास् ते जुहुमस् तन् नो ऽ अस्तु । वयꣳ स्याम पतयो रयीणाम् ॥ २३.६५ ॥
O Prajāpati, none other than you has become these; all forms have come to surround him. Whatever desire we offer in oblation, may that be ours. May we become lords of riches.