यजुर्वेद · अध्याय 21
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
21.1
इमं मे वरुण श्रुधी हवम् अद्या च मृडय ।
त्वाम् अस्वस्युर् आ चके ॥ २१.१ ॥
हे वरुणा, आज माझी ही हाक ऐक आणि माझ्यावर कृपा कर. स्वतःचे धन नसलेला मी तुझी इच्छा करतो.
21.2
तत् त्वा यामि ब्रह्मणा वन्दमानस् तद् आ शास्ते यजमानो हविर्भिः ।
अहेडमानो वरुणेह बोध्य् उरुशꣳस मा न ऽ आयुः प्र मोषीः ॥ २१.२ ॥
म्हणून ब्रह्ममंत्राने वंदन करीत मी तुझ्याजवळ येतो; यजमान हविर्द्रव्यांसह तेच मागतो. हे वरुणा, क्रोध न करता येथे लक्ष दे. हे बहुप्रशंसित, आमचे आयुष्य हरण करू नकोस.
21.3
त्वं नो अग्ने वरुणस्य विद्वान् देवस्य हेडो ऽ अव यासिसीष्ठाः ।
यजिष्ठो वह्नितमः शोशुचानो विश्वा द्वेषाꣳसि प्र मुमुग्ध्य् अस्मत् ॥ २१.३ ॥
हे अग्ने, वरुण देवाचा क्रोध तू जाणतोस; तो आमच्यापासून दूर कर. हे अत्यंत पूज्य, हविर्वाहक, तेजस्वी, सर्व द्वेषांपासून आम्हाला मुक्त कर.
21.4
स त्वं नो ऽ अग्ने ऽवमो भवोती नेदिष्ठो ऽ अस्या उषसो व्युष्टौ ।
अव यक्ष्व नो वरुणꣳ रराणो वीहि मृडीकꣳ सुहवो न ऽ एधि ॥ २१.४ ॥
हे अग्ने, आमच्या संरक्षणासाठी तू अत्यंत जवळ रहा; या उषेच्या उदयास अति समीप राहा. आमच्यासाठी वरुणाची यज्ञाने उत्तम पूजा कर; कृपा देणारा होऊन हविर्द्रव्य स्वीकार. आमच्यासाठी सहज आवाहनीय हो.
21.5
महीमू षु मातरꣳ सुव्रतानाम् ऋतस्य पत्नीम् अवसे हुवेम ।
तुविक्षत्राम् अजरन्तीम् उरूचीꣳ सुशर्माणम् अदितिꣳ सुप्रणीतिम् ॥ २१.५ ॥
महान, सुव्रतधारकांची माता, ऋताची पत्नी अदितीला आम्ही संरक्षणासाठी उत्तम प्रकारे आवाहन करतो; ती अत्यंत शक्तिमान, जरारहित, विस्तीर्ण, उत्तम आश्रय देणारी आणि सुमार्गदर्शक आहे.
21.6
सुत्रामाणं पृथिवीं द्याम् अनेहसꣳ सुशर्माणम् अदितिꣳ सुप्रणीतिम् ।
दैवीं नावꣳ स्वरित्राम् अनागसम् अस्रवन्तीम् आ रुहेमा स्वस्तये ॥ २१.६ ॥
उत्तम रक्षक पृथ्वी आणि द्युलोक, निर्दोष, संरक्षण देणारी, सुमार्गदर्शक अदितीला आम्ही स्तुती करतो. उत्तम वल्ह्यांच्या, निर्दोष, न गळणाऱ्या दैवी नावेवर कल्याणासाठी चढू या.
21.7
सुनावम् आ रुहेयम् अस्रवन्तीम् अनागसम् ।
शतारित्राꣳ स्वस्तये ॥ २१.७ ॥
निर्दोष, न गळणाऱ्या, शंभर वल्ह्यांच्या उत्तम नावेवर कल्याणासाठी मी चढावे.
21.8
आ नो मित्रावरुणा घृतैर् गव्यूतिम् उक्षतम् ।
मध्वा रजाꣳसि सुक्रतू ॥ २१.८ ॥
हे मित्रावरुणांनो, तुपाने आमच्या गव्यूतीला सिंचन करा; मधुरतेने लोकांना, हे सत्कर्मी देवांनो.
21.9
प्र बाहवा सिसृतं जीवसे न ऽ आ नो गव्यूतिम् उक्षतं घृतेन ।
आ नो जने श्रवयतं युवाना श्रुतं मे मित्रावरुणा हवेमा ॥ २१.९ ॥
आपले बाहू पसरवा, आमच्या जीवनासाठी; तुपाने आमच्या गव्यूतीला सिंचन करा. आमच्या लोकांमध्ये कीर्ती ऐकवा, हे तरुण मित्रावरुणांनो, माझी हाक ऐका; आम्ही बोलावतो.
21.10
शं नो भवन्तु वाजिनो हवेषु देवताता मितद्रवः स्वर्काः ।
जम्भयन्तो ऽहिं वृकꣳ रक्षाꣳसि सनेम्य् अस्मद् युयवन्न् अमीवाः ॥ २१.१० ॥
ते वेगवान घोडे आमच्या आवाहनांत आम्हाला शांती देवोत; देवांमध्ये मोजक्या गतीने धावणारे, उत्तम स्तुतीचे; साप, लांडगा, राक्षसांना चिरडून आमच्यापासून सर्व रोग दूर ठेवोत.
21.11
वाजे-वाजे ऽवत वाजिनो नो धनेषु विप्रा ऽ अमृता ऽ ऋतज्ञाः ।
अस्य मध्वः पिबत मादयध्वं तृप्ता यात पथिभिर् देवयानैः ॥ २१.११ ॥
प्रत्येक स्पर्धेत व संपत्तीत, हे वेगवानांनो, आमचे रक्षण करा; अमर, ऋत जाणणाऱ्या विप्रांनो, हे मधुर पेय प्या आणि आनंदी व्हा; तृप्त होऊन देवयानाच्या मार्गांनी जा.
21.12
समिद्धो ऽ अग्निः समिधा सुसमिद्धो वरेण्यः ।
गायत्री छन्द ऽ इन्द्रियं त्र्यविर् गौर् वयो दधुः ॥ २१.१२ ॥
समिधेने प्रज्वलित अग्नी, उत्तम प्रज्वलित, श्रेष्ठ. गायत्री छंद, इंद्रिय, त्र्यवि, गाय — यांनी बल धारण केले.
21.13
तनूनपाच्छुचिव्रतस् तनूपाश् च सरस्वती ।
उष्णिहा छन्द ऽ इन्द्रियं दित्यवाड् गौर् वयो दधुः ॥ २१.१३ ॥
तनूनपात्, शुचिव्रत, तनूपा आणि सरस्वती. उष्णिह् छंद, इंद्रिय, दित्यवाट्, गाय — यांनी बल धारण केले.
21.14
इडाभिर् अग्निर् ईड्यः सोमो देवो ऽ अमर्त्यः ।
अनुष्टुप् छन्द ऽइन्द्रियं पञ्चाविर् गौर् वयो दधुः ॥ २१.१४ ॥
इडांसह अग्नी, स्तुत्य; सोम देव, अमर. अनुष्टुप् छंद, इंद्रिय, पंचावि, गाय — यांनी बल धारण केले.
21.15
सुबर्हिर् अग्निः पूषण्वान्त् स्तीर्णबर्हिर् अमर्त्यः ।
बृहती छन्द ऽ इन्द्रियं त्रिवत्सो गौर् वयो दधुः ॥ २१.१५ ॥
उत्तम बर्हिस असलेले अग्नी, पूषणासह; पसरलेल्या बर्हिसासह अमर. बृहती छंद, इंद्रिय, त्रिवत्स, गाय — यांनी बल धारण केले.
21.16
दुरो देवीर् दिशो महीर् ब्रह्मा देवो बृहस्पतिः ।
पङ्क्तिश् छन्द ऽ इहेन्द्रियं तुर्यवाड् गौर् वयो दधुः ॥ २१.१६ ॥
दैवी द्वारे, महान दिशा, ब्रह्मा देव बृहस्पती. पंक्ती छंद, येथे इंद्रिय, तुर्यवाट्, गाय — यांनी बल धारण केले.
21.17
उषे यह्वी सुपेशसा विश्वे देवा ऽ अमर्त्याः ।
त्रिष्टुप् छन्द ऽ इहेन्द्रियं पष्ठवाड् गौर् वयो दधुः ॥ २१.१७ ॥
हे उषे, महती आणि सुंदर अलंकृत; सर्व विश्वदेव, अमर. त्रिष्टुप् छंद, येथे इंद्रिय, पष्ठवाट्, गाय — यांनी बल धारण केले.
21.18
दैव्या होतारा भिषजेन्द्रेण सयुजा युजा ।
जगती छन्द ऽ इन्द्रियम् अनड्वान् गौर् वयो दधुः ॥ २१.१८ ॥
दैव्य दोन होते, वैद्य, इंद्रासह युक्त सहचर. जगती छंद; बैल आणि गाय यांनी इंद्रियबल आणि जीवनशक्ती ठेवली.
21.19
तिस्र ऽ इडा सरस्वती भारती मरुतो विशः ।
विराट् छन्द ऽ इहेन्द्रियं धेनुर् गौर् न वयो दधुः ॥ २१.१९ ॥
तीन इडा, सरस्वती, भारती आणि मरुतांचे गण. विराट् छंद; दुभत्या गाईप्रमाणे धेनूने इंद्रियबल आणि जीवनशक्ती ठेवली.
21.20
त्वष्टा तुरीपो ऽ अद्भुत ऽ इन्द्राग्नी पुष्टिवर्धना ।
द्विपदा छन्द ऽ इन्द्रियम् उक्षा गौर् न वयो दधुः ॥ २१.२० ॥
त्वष्टा, तुरीप, अद्भुत; पोषण वाढवणारे इंद्र आणि अग्नी. द्विपदा छंद; बैल आणि गाईप्रमाणे इंद्रियबल आणि जीवनशक्ती ठेवली गेली.
21.21
शमिता नो वनस्पतिः सविता प्रसुवन् भगम् ।
ककुप् छन्द ऽ इहेन्द्रियं वशा वेहद् वयो दधुः ॥ २१.२१ ॥
आमच्यासाठी शमिता वनस्पती; भगाला प्रेरणा देणारा सविता. ककुप् छंद; वशा गाय इंद्रियबल आणि जीवनशक्ती वाहून ठेवली.
21.22
स्वाहा यज्ञं वरुणः सुक्षत्रो भेषजं करत् ।
अतिच्छन्दा ऽइन्द्रियं बृहद् ऋषभो गौर् वयो दधुः ॥ २१.२२ ॥
स्वाहा! सुक्षत्र वरुण यज्ञाला औषध करो. अतिच्छंदा छंद; ऋषभ आणि गाय यांनी महान इंद्रियबल आणि जीवनशक्ती ठेवली.
21.23
वसन्तेन ऽ ऋतुना देवा वसवस् त्रिवृता स्तुताः ।
रथन्तरेण तेजसा हविर् इन्द्रे वयो दधुः ॥ २१.२३ ॥
वसंत ऋतूसह; त्रिवृत् स्तोमाने स्तुत वसु देवता. रथंतराच्या तेजाने हविः इंद्रात जीवनशक्ती ठेवो.
21.24
ग्रीष्मेण ऽ ऋतुना देवा रुद्राः पञ्चदशे स्तुताः ।
बृहता यशसा बलꣳ हविर् इन्द्रे वयो दधुः ॥ २१.२४ ॥
ग्रीष्म ऋतूने पंचदश स्तोमात स्तुत झालेल्या रुद्र देवतांनी, बृहत् यशाने बल आणि हविस् इंद्रात वयस् म्हणून स्थापिले.
21.25
वर्षाभिर् ऋतुनादित्या स्तोमे सप्तदशे स्तुताः ।
वैरूपेण विशौजसा हविर् इन्द्रे वयो दधुः ॥ २१.२५ ॥
पावसाळ्याच्या ऋतूने सप्तदश स्तोमात स्तुत झालेल्या आदित्यांनी, वैरूप साम आणि विशांच्या ओजाने हविस् इंद्रात वयस् म्हणून स्थापिले.
21.26
शारदेन ऽ ऋतुना देवा ऽ एकविꣳश ऽ ऋभव स्तुताः ।
वैराजेन श्रिया श्रियꣳ हविर् इन्द्रे वयो दधुः ॥ २१.२६ ॥
शरद ऋतूने एकविंश स्तोमात स्तुत झालेल्या ऋभू देवतांनी, वैराज साम आणि श्रीने हविस् इंद्रात वयस् म्हणून स्थापिले.
21.27
हेमन्तेन ऽ ऋतुना देवास् त्रिणवे मरुत स्तुताः ।
बलेन शक्वरीः सहो हविर् इन्द्रे वयो दधुः ॥ २१.२७ ॥
हेमंत ऋतूने त्रिणव स्तोमात स्तुत झालेल्या मरुतांनी, बलाने, शक्वरी छंदांनी आणि सहसाने हविस् इंद्रात वयस् म्हणून स्थापिले.
21.28
शैशिरेण ऽ ऋतुना देवास् त्रयस्त्रिꣳशे ऽमृता स्तुताः ।
सत्येन रेवतीः क्षत्रꣳ हविर् इन्द्रे वयो दधुः ॥ २१.२८ ॥
शिशिर ऋतूने त्रयस्त्रिंश स्तोमात स्तुत झालेल्या अमृतांनी, सत्याने, रेवती छंदांनी आणि क्षत्राने हविस् इंद्रात वयस् म्हणून स्थापिले.
21.29
होता यक्षत् समिधाग्निम् इडस् पदे ऽश्विनेन्द्रꣳ सरस्वतीम् अजो धूम्रो न गोधूमैः कुवलैर् भेषजं मधु शष्पैर् न तेज ऽ इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.२९ ॥
होता इडेच्या स्थानी समिधेने अग्नी, अश्विनी, इंद्र आणि सरस्वती यांचे यजन करो. शेळी, धूम्रवर्ण, गहू, कुवल फळे यांसह औषध व मध, कोवळ्या कोंबांसह तेज व इंद्रिय, दूध, सोम, परिस्रुतासह घृत व मध ते स्वीकारोत. हे होता, आज्यासाठी यजन कर.
21.30
होता यक्षत् तनूनपात् सरस्वती अविर् मेषो न भेषजं पथा मधुमता भरन्न् अश्विनेन्द्राय वीर्यं बदरैर् उपवाकाभिर् भेषजं तोक्मभिः पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३० ॥
होता तनूनपात् व सरस्वती यांचे यजन करो. मेंढी व मेंढ्याप्रमाणे औषध मधुमय मार्गाने आणत, अश्विनी व इंद्र यांसाठी वीर्य, बदर फळे व उपवाक मंत्रांसह, औषध व अंकुरांसह, दूध, सोम, परिस्रुतासह घृत व मध ते स्वीकारोत. हे होता, आज्यासाठी यजन कर.
21.31
होता यक्षन्नराशꣳसं न नग्नहुं पतिꣳ सुरया भेषजं मेषः सरस्वती भिषग् रथो न चन्द्र्य् अश्विनोर् वपा ऽ इन्द्रस्य वीर्यं बदरैर् उपवाकाभिर् भेषजं तोक्मभिः पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३१ ॥
होता नराशंस व नग्नहूचा पती यांचे यजन करो. सुरेसह औषध; मेंढा, सरस्वती, वैद्य, चंद्रासारखा तेजस्वी रथ, अश्विनींची वपा, इंद्राचे वीर्य, बदर फळे व उपवाक मंत्रांसह, औषध व अंकुरांसह, दूध, सोम, परिस्रुतासह घृत व मध ते स्वीकारोत. हे होता, आज्यासाठी यजन कर.
21.32
होता यक्षद् इडेडित ऽ आजुह्वानः सरस्वतीम् इन्द्रं बलेन वर्धयन्न् ऋषभेण गवेन्द्रियम् अश्विनेन्द्राय भेषजं यवैर् कर्कन्धुभिर् मधु लाजैर् न मासरं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३२ ॥
होता इडेची उपासना करो, सरस्वतीला आवाहन करीत. इंद्राला बलाने वाढवीत, ऋषभ आणि गाईसह इंद्रिय-शक्ती देवो. अश्विनांसाठी व इंद्रासाठी औषध: यव, कर्कंधू, मध, लाजा, मासर, दूध. सोम, परिस्रुत तूप व मध सेवन करोत. हे होता, आज्याने यज्ञ कर.
21.33
होता यक्षद् बर्हिर् ऊर्णम्रदा भिषङ् नासत्या भिषजाश्विनाश्वा शिशुमती भिषग् धेनुः सरस्वती भिषग् दुह ऽ इन्द्राय भेषजं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३३ ॥
होता लोकरीसारख्या मृदू बर्हिची उपासना करो. नासत्य अश्विन, दोन वैद्य, घोडे आणि शिशुमती धेनूसह पूजिले जावोत. वैद्य सरस्वती धेनू दूध देवो. इंद्रासाठी औषध आणि दूध. सोम, परिस्रुत तूप व मध सेवन करोत. हे होता, आज्याने यज्ञ कर.
21.34
होता यक्षद् दुरो दिशः कवष्यो न व्यचस्वतीर् अश्विभ्यां न दुरो दिश ऽ इन्द्रो न रोदसी दुघे दुहे धेनुः सरस्वत्य् अश्विनेन्द्राय भेषजꣳ शुक्रं न ज्योतिर् इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३४ ॥
होता विस्तीर्ण कवषाप्रमाणे द्वारे व दिशा यांची उपासना करो. अश्विनांसाठी द्वारे व दिशा; इंद्राप्रमाणे द्यावापृथिवीचे दोहन करोत. धेनू सरस्वती अश्विन व इंद्रासाठी दूध देवो: औषध, शुक्रासारखा प्रकाश, इंद्रियशक्ती आणि दूध. सोम, परिस्रुत तूप व मध सेवन करोत. हे होता, आज्याने यज्ञ कर.
21.35
होता यक्षत् सुपेशसोषे नक्तं दिवाश्विना समञ्जति सरस्वत्या त्विषिम् इन्द्रे न भेषजꣳ श्येनो न रजसा हृदा श्रिया न मासरं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३५ ॥
होता सुंदर रूपाची उषा, रात्री आणि दिवसा अश्विनांची पूजा करो. सरस्वतीसह तेजाचा अभिषेक करो. इंद्रात औषधाप्रमाणे, ससाण्याप्रमाणे, अंतरिक्षासह, हृदय व श्रीसह, मासरासारखे दूध आणि सोम. परिस्रुत तूप व मध सेवन करोत. हे होता, आज्याने यज्ञ कर.
21.36
होता यक्षद् दैव्या होतारा भिषजाश्विनेन्द्रं न जागृवि दिवा नक्तं न भेषजैः शूषꣳ सरस्वती भिषक् सीसेन दुह ऽ इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३६ ॥
होता दैवी दोन होत्यांना, इंद्राप्रमाणे सदैव जागृत असलेल्या दोन वैद्य अश्विनांना दिवसा-रात्री औषधांसह पूज. वैद्या सरस्वती शिशाने बल दुहो. इंद्रिय, दूध आणि सोम. परिस्रुत तूप व मध सेवन करोत. हे होता, आज्याने यज्ञ कर.
21.37
होता यक्षत् तिस्रो देवीर् न भेषजं त्रयस्त्रिधातवो पसो रूपम् इन्द्रे हिरण्ययम् अश्विनेडा न भारती वाचा सरस्वती मह ऽ इन्द्राय दुह ऽ इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३७ ॥
होता तीन देवींना, औषधाप्रमाणे, इंद्रात एकरूप असलेल्या सोनेरी त्रिधातु जलांना, अश्विनांसह, इळेप्रमाणे भारतीला आणि वाणीने महान सरस्वतीला पूज. सरस्वती इंद्रासाठी इंद्रिय, दूध आणि सोम दुहो. परिस्रुत तूप व मध सेवन करोत. हे होता, आज्याने यज्ञ कर.
21.38
होता यक्षत् सुरेरसम् ऋषभं नर्यापसं त्वष्टारम् इन्द्रम् अश्विना भेषजं न सरस्वतीम् ओजो न हूतिर् इन्द्रियं वृको न रभसो भिषग् यशः सुरया भेषजꣳ श्रिया न मासरं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३८ ॥
होता सुरारस, ऋषभ, नर्यापस, त्वष्टा, इंद्र आणि अश्विनांचे यजन करो. औषधासारखी सरस्वती, ओज, आह्वान, इंद्रिय, तसेच लांडग्यासारखा वेगवान वैद्य यश यांचे यजन करो. सुरा व श्रीसह औषधरूप मासर हविचे यजन करो. सोम, दूध, परिस्रुत तूप व मध प्रवाहित होवोत. आज्याचा होता, यजन कर.
21.39
होता यक्षद् वनस्पतिꣳ शमितारꣳ शतक्रतुं भीमं न मन्युꣳ राजानं व्याघ्रं नमसाश्विना भामꣳ सरस्वती भिषग् इन्द्राय दुह ऽ इन्द्रियं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.३९ ॥
होता वनस्पती, शमिता, शतक्रतु, भीम मन्युसारखा, राजा, व्याघ्र यांचे नमस्कारासह यजन करो. अश्विन, भाम, वैद्य सरस्वती यांचे यजन करो. इंद्रासाठी इंद्रिय व दूध दोहो. सोम, दूध, परिस्रुत तूप व मध व्यापोत. आज्याचा होता, यजन कर.
21.40
होता यक्षद् अग्निꣳ स्वाहाज्यस्य स्तोकानाꣳ स्वाहा मेदसां पृथक् स्वाहा छागम् अश्विभ्याꣳ स्वाहा मेषꣳ सरस्वत्यै स्वाह ऽ ऋषभम् इन्द्राय सिꣳहाय सहस ऽ इन्द्रियꣳ स्वाहाग्निं न भेषजꣳ स्वाहा सोमम् इन्द्रियꣳ स्वाहेन्द्रꣳ सुत्रामाणꣳ सवितारं वरुणं भिषजां पतिꣳ स्वाहा वनस्पतिं प्रियं पाथो न भेषजꣳ स्वाहा देवा ऽ आज्यपा जुषाणो ऽ अग्निर् भेषजं पयः सोमः परिस्रुता घृतं मधु व्यन्त्व् आज्यस्य होतर् यज ॥ २१.४० ॥
होता अग्नीचे यजन करो. तुपाच्या थेंबांसाठी स्वाहा. मेदांना वेगवेगळे स्वाहा. शेळीला अश्विनींसाठी स्वाहा. मेंढ्याला सरस्वतीसाठी स्वाहा. वृषभाला इंद्रासाठी, सिंहासाठी, बलाच्या इंद्रियासाठी स्वाहा. अग्नी औषधासारखा स्वाहा. सोम इंद्रियासाठी स्वाहा. इंद्र, सुत्रामा, सविता, वरुण, वैद्यांचा पती यांना स्वाहा. प्रिय वनस्पतीला अन्नाच्या औषधासारखे स्वाहा. हे देवांनो, तूप पिणाऱ्यांनो, अग्नी औषध व दूध सेवन करो; परिस्रुत सोम तूप व मधाने फलदायी होवो. हे होता, आज्याने यजन कर.
21.41
होता यक्षद् अश्विनौ छागस्य वपाया मेदसो जुषेताꣳ हविर् होतर् यज ।
होता यक्षत् सरस्वतीं मेषस्य वपाया मेदसो जुषताꣳ हविर् होतर् यज ।
होता यक्षद् इन्द्रम् ऋषभस्य वपाया मेदसो जुषताꣳ हविर् होतर् यज ॥ २१.४१ ॥
होता अश्विनींना बकऱ्याच्या वपा आणि मेदाने हविष्य सेवन करवो. हे होता, यजन कर. होता सरस्वतीला मेंढ्याच्या वपा आणि मेदाने हविष्य सेवन करवो. हे होता, यजन कर. होता इंद्राला वृषभाच्या वपा आणि मेदाने हविष्य सेवन करवो. हे होता, यजन कर.
21.42
होता यक्षद् अश्विनौ सरस्वतीम् इन्द्रꣳ सुत्रामाणम् इमे सोमाः सुरामाणश् छागैर् न मेषैर् ऋषभैः सुताः शष्पैर् न तोक्मभिर् लाजैर् महस्वन्तो मदा मासरेण परिष्कृताः शुक्राः पयस्वन्तो ऽमृताः प्रस्थिता वो मधुश्चुतस् तान् अश्विना सरस्वतीन्द्रः सुत्रामा वृत्रहा जुषन्ताꣳ सोम्यं मधु पिबन्तु व्यन्तु होतर् यज ॥ २१.४२ ॥
होता अश्विनौ, सरस्वती, इंद्र, सुत्रामा यांचे यजन करो. हे सोम बकरे, मेंढे, बैल यांच्यासारखे आणि गवताचे कोंब व लाजा यांसारखे पिळलेले आहेत; हे महान, आनंददायी, मासराने सजवलेले, शुक्र, दुग्धयुक्त, अमृतरूप, तुमच्यासाठी मधु टपकवणारे आहेत. अश्विनौ, सरस्वती, वृत्रहा इंद्र, सुत्रामा हे स्वीकारोत; सौम्य मधु पिऊन तृप्त होवोत. हे होता, यजन कर.
21.43
होता यक्षद् अश्विनौ छागस्य हविष ऽ आत्ताम् अद्य मध्यतो मेद ऽ उद्भृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुषेय्या गृभो घस्तां नूनं घासे ऽ अज्राणां यवसप्रथमानाꣳ सुमत्क्षराणाꣳ शतरुद्रियाणाम् अग्निष्वात्तानां पीवोपवसानां पार्श्वतः श्रोणितः शितामत ऽ उत्सादतो ङ्गाद्-अङ्गाद् अवत्तानां करत एवाश्विना जुषेताꣳ हविर् होतर् यज ॥ २१.४३ ॥
होता अश्विनौंचे यजन करो. शेळीच्या हविर्भागातील मध्यभागातून काढलेला मेद आज स्वीकारोत; शत्रूंपासून आधी, मानवकृत हिंसेपासून आधी; गवतातच निश्चयाने खावोत, गवतात अग्रेसर अजांचे, मधु टपकवणाऱ्या, शतरुद्रांच्या, अग्नीने भक्षिलेल्या, स्थूल व उपवासी अशांचे, कुशीतून, कंबरेतून, मांडीतून, अंगोपांगातून कापलेल्या भागांतून. अश्विनौ, हे हवि सेवन करोत. हे होता, यजन कर.
21.44
होता यक्षत् सरस्वतीं मेषस्य हविष ऽ आवयद् अद्य मध्यतो मेद ऽ उद्भृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुषेय्या गृभो घसन् नूनं घासे ऽ अज्राणां यवसप्रथमानाꣳ सुमत्क्षराणाꣳ शतरुद्रियाणाम् अग्निष्वात्तानां पीवोपवसानां पार्श्वतः श्रोणितः शितामत ऽ उत्सादतो ऽङ्गाद्-अङ्गाद् अवत्तानां करद् एवꣳ सरस्वती जुषताꣳ हविर् होतर् यज ॥ २१.४४ ॥
होता सरस्वतीचे यजन करो. मेषाच्या हविषातून आज मध्यभागातून मेद काढला गेला आहे; द्वेष्ट्यांपूर्वी, मानवी ग्रहणापूर्वी. गवत खाताना निश्चितपणे गवतात — शेळ्यांच्या; प्रथम गवत चरणाऱ्या, मधुर गळणाऱ्या, शतरुद्रीय, अग्नीने खाल्लेल्या, स्निग्ध कुरणाच्या, बरगडीकडून, श्रोणीकडून, शितामाकडून, अवयवागणिक कापलेल्यांकडून — तसेच करावे. सरस्वतीने हविष्य स्वीकारावे. हे होत्या, यजन कर.
21.45
होता यक्षद् इन्द्रम् ऋषभस्य हविष ऽ आवयद् अद्य मध्यतो मेद ऽ उद्भृतं पुरा द्वेषोभ्यः पुरा पौरुषेय्या गृभो घसन् नूनं घासे ऽ अज्राणां यवसप्रथमानाꣳ सुमत्क्षराणाꣳ शतरुद्रियाणाम् अग्निष्वात्तानां पीवोपवसानां पार्श्वतः श्रोणितः शितामत ऽ उत्सादतो ऽङ्गाद्-अङ्गाद् अवत्तानां करद् एवम् इन्द्रो जुषताꣳ हविर् होतर् यज ॥ २१.४५ ॥
होत्याने ऋषभाच्या हविर्द्रव्यासाठी इंद्राचे यजन करावे; आज मध्यभागातून मेद काढला गेला आहे. शत्रूंपूर्वी, मानवी द्वेषापूर्वी, गवत खाणाऱ्या, खरोखर गवतात चरणाऱ्या, गवतात प्रथम असलेल्या, चांगले दूध वाहणाऱ्या, शतरुद्रीय, अग्नीने खाल्लेल्या, मेदाने भरलेल्या कापलेल्या पशूंच्या बाजू, कंबर, पांढरा टोकाचा भाग, उपटलेले भाग, अवयवाअवयवाने कापलेले यांमधूनही तसेच करावे. इंद्र हे हविर्द्रव्य स्वीकारो. हे होत्या, यजन कर.
21.46
होता यक्षद् वनस्पतिम् अभि हि पिष्टतमया रभिष्ठया रशनयाधित ।
यत्राश्विनोश् छागस्य हविषः प्रिया धामानि यत्र सरस्वत्या मेषस्य हविषः प्रिया धामानि यत्रेन्द्रस्य ऽऋषभस्य हविषः प्रिया धामानि यत्राग्नेः प्रिया धामानि यत्र सोमस्य प्रिया धामानि यत्रेन्द्रस्य सुत्राम्णः प्रिया धामानि यत्र सवितुः प्रिया धामानि यत्र वरुणस्य प्रिया धामानि यत्र वनस्पतेः प्रिया पाथाꣳसि यत्र देवानाम् आज्यपानां प्रिया धामानि यत्राग्नेर् होतुः प्रिया धामानि तत्रैतान् प्रस्तुत्येवोपस्तुत्येवोपाव स्रक्षद् रभीयस ऽइव कृत्वी करद् एवं देवो वनस्पतिर् जुषताꣳ हविर् होतर् यज ॥ २१.४६ ॥
होता वनस्पतीचे यजन करो; त्यांनी त्याला अति बारीक दळलेल्या, अति वेगवान दोरीने बांधले. अश्विनांच्या शेळीच्या हविचे प्रिय धाम जिथे आहेत, सरस्वतीच्या मेंढ्याच्या हविचे प्रिय धाम जिथे आहेत, इंद्राच्या वृषभाच्या हविचे प्रिय धाम जिथे आहेत, अग्नीचे प्रिय धाम जिथे आहेत, सोमाचे प्रिय धाम जिथे आहेत, उत्तम रक्षक इंद्राचे प्रिय धाम जिथे आहेत, सवितृचे प्रिय धाम जिथे आहेत, वरुणाचे प्रिय धाम जिथे आहेत, वनस्पतीचे प्रिय मार्ग जिथे आहेत, तूप पिणाऱ्या देवांचे प्रिय धाम जिथे आहेत, होता अग्नीचे प्रिय धाम जिथे आहेत, तिथे यांना आधी स्तुती करून, स्तुती करून, जवळ आणून, अधिक उत्सुक असल्यासारखे करून तो करो. याप्रमाणे देव वनस्पती हविचा स्वीकार करो. होता, यजन कर.
21.47
होता यक्षद् अग्निꣳ स्विष्टकृतम् अयाड् अग्निर् अश्विनोश् छागस्य हविषः प्रिया धामान्य् अयाट् सरस्वत्या मेषस्य हविषः प्रिया धामान्य् अयाड् इन्द्रस्य ऽ ऋषभस्य हविषः प्रिया धामान्य् अयाड् अग्नेः प्रिया धामान्य् अयाट् सोमस्य प्रिया धामान्य् अयाड् इन्द्रस्य सुत्राम्णः प्रिया धामान्य् अयाट् सवितुः प्रिया धामान्य् अयाड् वरुणस्य प्रिया धामान्य् अयाड् वनस्पतेः प्रिया पाथाꣳस्य् अयाड् देवानाम् आज्यपानां प्रिया धामानि यक्षद् अग्नेर् होतुः प्रिया धामानि यक्षत् स्वं महिमानम् आ यजताम् एज्या ऽ इषः कृणोतु सो ऽ अध्वरा जातवेदा जुषताꣳ हविर् होतर् यज ॥ २१.४७ ॥
होता स्विष्टकृत् अग्नीचे यजन करो. अग्नीने अश्विनींच्या बकऱ्याच्या हविषाची प्रिय धामे यजली. अग्नीने सरस्वतीच्या मेंढ्याच्या हविषाची प्रिय धामे यजली. अग्नीने इंद्राच्या वृषभाच्या हविषाची प्रिय धामे यजली. अग्नीने अग्नीची प्रिय धामे यजली. अग्नीने सोमाची प्रिय धामे यजली. अग्नीने इंद्र सुत्रामाची प्रिय धामे यजली. अग्नीने सवितृची प्रिय धामे यजली. अग्नीने वरुणाची प्रिय धामे यजली. अग्नीने वनस्पतीचे प्रिय मार्ग यजले. अग्नीने देव आणि आज्यपांची प्रिय धामे यजली. होता अग्नी आणि होत्याची प्रिय धामे यजो. तो आपल्या महिमेचे यजन करो. यजनीयांना इच्छा पूर्ण करो. तो अहिंसक यज्ञ जातवेद अग्नीसाठी करून हविषाचा स्वीकार करो. हे होता, यजन कर.
21.48
देवं बर्हिः सरस्वती सुदेवम् इन्द्रे ऽ अश्विना ।
तेजो न चक्षुर् अक्ष्योर् बर्हिषा दधुर् इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.४८ ॥
देव बर्हिः, सरस्वती, सुदेव इंद्रात, अश्विनौ. तेजासारखे, डोळ्यांत दृष्टीसारखे, बर्हिने त्यांनी इंद्रियबल ठेवले. धनप्राप्तीसाठी, धनाचा वाटा उपभोगो. यज.
21.49
देवीर् द्वारो ऽ अश्विना भिषजेन्द्रे सरस्वती ।
प्राणं न वीर्यं नसि द्वारो दधुर् इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.४९ ॥
देवी द्वारे, अश्विनौ वैद्य, इंद्रात सरस्वती. प्राणासारखे, वीर्य नाकात; द्वारांनी इंद्रियबल ठेवले. धनप्राप्तीसाठी, धनाचा वाटा उपभोगो. यज.
21.50
देवी ऽ उषासाव् अश्विना सुत्रामेन्द्रे सरस्वती ।
बलं न वाचम् आस्य ऽ उषाभ्यां दधुर् इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.५० ॥
देवी उषासौ, अश्विनौ, सुत्रामा, इंद्रात सरस्वती. बलासारखी, मुखात वाणी; दोन्ही उषांनी इंद्रियबल ठेवले. धनप्राप्तीसाठी, धनाचा वाटा उपभोगो. यज.
21.51
देवी जोष्ट्री सरस्वत्य् अश्विनेन्द्रम् अवर्धयन् ।
श्रोत्रं न कर्णयोर् यशो जोष्ट्रीभ्यां दधुर् इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.५१ ॥
देवी जोष्ट्री, सरस्वती, अश्विनौ, इंद्राला वाढवले. श्रवणासारखे, कानात यश; दोन्ही जोष्ट्रींनी इंद्रियबल ठेवले. धनप्राप्तीसाठी, धनाचा वाटा उपभोगो. यज.
21.52
देवी ऽ ऊर्जाहुती दुघे सुदुघेन्द्रे सरस्वत्य् अश्विना भिषजावतः ।
शुक्रं न ज्योति स्तनयोर् आहुती धत्त ऽ इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.५२ ॥
देवी, ऊर्जा देणाऱ्या दोन आहुती, उत्तम दूध देणाऱ्या, इंद्रासाठी दोहिल्या गेल्या; सरस्वती व वैद्य अश्विन रक्षक आहेत. प्रकाशाच्या तेजासारखे, गर्जणाऱ्या दोघांकडून आहुती शक्ती धारण करतात. धनप्राप्तीसाठी, धन देणाऱ्याचे इंद्रियबल त्यांनी उपभोगावे. यज्ञ कर!
21.53
देवा देवानां भिषजा होताराव् इन्द्रम् अश्विना ।
वषट्कारैः सरस्वती त्विषिं न हृदये मतिꣳ होतृभ्यां दधुर् इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.५३ ॥
देवांचे देव, दोन वैद्य, दोन होता, इंद्र व अश्विन; वषट्कारांनी सरस्वती, हृदयातील तेज व विचारासारखे, दोन होत्यांना इंद्रियबल दिले. धनप्राप्तीसाठी, धन देणाऱ्याचे इंद्रियबल त्यांनी उपभोगावे. यज्ञ कर!
21.54
देवीस् तिस्रस् तिस्रो देवीर् अश्विनेडा सरस्वती ।
शूषं न मध्ये नाभ्याम् इन्द्राय दधुर् इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.५४ ॥
तीन-तीन देवी, अश्विन, इडा व सरस्वती; मध्यभागी नाभीतील बलाप्रमाणे, त्यांनी इंद्रासाठी इंद्रियबल धारण केले. धनप्राप्तीसाठी, धन देणाऱ्याचे इंद्रियबल त्यांनी उपभोगावे. यज्ञ कर!
21.55
देव ऽ इन्द्रो नराशꣳसस् त्रिवरूथः सरस्वत्याश्विभ्याम् ईयते रथः ।
रेतो न रूपम् अमृतं जनित्रम् इन्द्राय त्वष्टा दधद् इन्द्रियाणि वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.५५ ॥
देव इंद्र व नराशंस, त्रिवरूथ-रक्षित; सरस्वती व अश्विनांसह रथ चालविला जातो. रेत व रूपाप्रमाणे, अमृत जनक त्वष्टा इंद्रासाठी इंद्रियांना धारण करतो. धनप्राप्तीसाठी, धन देणाऱ्याचे इंद्रियबल त्यांनी उपभोगावे. यज्ञ कर!
21.56
देवो देवैर् वनस्पतिर् हिरण्यपर्णो ऽ अश्विभ्याꣳ सरस्वत्या सुपिप्पल ऽ इन्द्राय पच्यते मधु ।
ओजो न जूतिर् ऋषभो न भामं वनस्पतिर् नो दधद् इन्द्रियाणि वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.५६ ॥
देवांसह देव वनस्पती, सोनेरी पानांचा, उत्तम पिंपळफळांचा; अश्विनींसाठी, सरस्वतीसाठी, इंद्रासाठी मधु पक्व केले जाते. ओजासारखा, वेगासारखा, वृषभासारखा, तेजासारखा, वनस्पती आम्हांस इंद्रिये देवो. धनप्राप्तीसाठी, धन देणाऱ्या आहुतीचा भाग उपभोगो; यज्ञ करा.
21.57
देवं बर्हिर् वारितीनाम् अध्वरे स्तीर्णम् अश्विभ्यामूर्णम्रदाः सरस्वत्या स्योनम् इन्द्र ते सदः ।
ईशायै मन्युꣳ राजानं बर्हिषा दधुर् इन्द्रियं वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.५७ ॥
यज्ञात पसरलेला देव बर्हिस्, पाणी अडवणाऱ्यांचे; अश्विनींसाठी मऊ लोकरीचे आसन; हे इंद्रा, सरस्वतीसाठी तुझे सुखासन. सत्तेच्या शक्तीसाठी, मन्यु राजाला बर्हिसह त्यांनी स्थापिले, इंद्रियबल दिले. धनप्राप्तीसाठी, धन देणाऱ्या आहुतीचा भाग उपभोगो; यज्ञ करा.
21.58
देवो ऽ अग्निः स्विष्टकृद् देवान् यक्षद् यथायथꣳ होताराव् इन्द्रम् अश्विना वाचा वाचꣳ सरस्वतीम् अग्निꣳ सोमꣳ स्विष्टकृत् स्विष्ट इन्द्रः सुत्रामा सविता वरुणो भिषग् इष्टो देवोवनस्पतिः स्विष्टा देवा ऽ आज्यपाः स्विष्टो ऽ अग्निर् अग्निना होता होत्रे स्विष्टकृद् यशो न दधद् इन्द्रियमूर्जम् अपचितिꣳ स्वधां वसुवने वसुधेयस्य व्यन्तु यज ॥ २१.५८ ॥
सुष्ठु आहुती देणारा देव अग्नी देवांचे यथाविधि यजन करो. दोन होते, इंद्र व अश्विनौ, वाणीने वाणीचे, सरस्वतीचे, अग्नी व सोमाचे यजन करोत; सुष्ठु आहुती देणारे, सुष्ठु आहुत इंद्र, सुत्रामा, सविता, वरुण, वैद्य, प्रिय देव वनस्पती; सुष्ठु आहुत देव, आज्यपान करणारे; सुष्ठु आहुत अग्नी, अग्नीद्वारे होता, होत्यासाठी, सुष्ठु आहुती देणारा. यश, इंद्रिय, ऊर्ज, अपचिती व स्वधा देवोत. धनप्राप्तीसाठी धनदायक भागाचा उपभोग घेवोत; यजन कर.
21.59
अग्निम् अद्य होतारम् अवृणीतायं यजमानः पचन् पक्तीः पचन् पुरोडाशान् बध्नन्न् अश्विभ्यां छागꣳ सरस्वत्यै मेषम् इन्द्राय ऽ ऋषभꣳ सुन्वन्न् अश्विभ्याꣳ सरस्वत्या ऽइन्द्राय सुत्राम्णे सुरासोमान् ॥ २१.५९ ॥
आज या यजमानाने अग्नीला होता म्हणून निवडले; शिजवलेले पदार्थ शिजवताना, पुरोडाश बांधताना; अश्विनींसाठी बकरा, सरस्वतीसाठी मेंढा, इंद्रासाठी बैल; सोम पिळताना, अश्विनी, सरस्वती आणि सुत्रामा इंद्रासाठी सुरा व सोम.
21.60
सूपस्था ऽ अद्य देवो वनस्पतिर् अभवद् अश्विभ्यां छागेन सरस्वत्यै मेषेणेन्द्राय ऽऋषभेणाक्षꣳस् तान् मेदस्तः प्रति पचतागृभीषतावीवृधन्त पुरोडाशैर् अपुर् अश्विना सरस्वतीन्द्रः सुत्रामा सुरासोमान् ॥ २१.६० ॥
आज देव वनस्पति (यूप) झाला. अश्विनींसाठी बकऱ्यासह, सरस्वतीसाठी मेंढ्यासह, इंद्रासाठी वृषभासह; त्यांचे अक्ष आणि मेद शिजवा. त्यांनी स्वीकारले, पुरोडाशांनी वाढले. अश्विनी, सरस्वती, इंद्र सुत्रामा यांनी सुरा आणि सोम प्राशन केले.
21.61
त्वाम् अद्य ऽ ऋष ऽ आर्षेय ऽ ऋषीणां नपाद् अवृणीतायं यजमानो बहुभ्य ऽ आ संगतेभ्य ऽ एष मे देवेषु वसु वार्यायक्ष्यत ऽ इति ता या देवा देव दानान्य् अदुस् तान्य् अस्मा ऽ आ च शास्स्वा च गुरस्वेषितश् च होतर् असि भद्रवाच्याय प्रेषितो मानुषः सूक्तवाकाय सूक्ता ब्रूहि ॥ २१.६१ ॥
आज तुला ऋषींचा वंशज, ऋषींचा नातू म्हणून या यजमानाने निवडले आहे. अनेकांसाठी, एकत्र आलेल्यांसाठी, माझ्यासाठी देवांमध्ये संपत्ती व श्रेष्ठ वर मिळविण्यासाठी हा यज्ञ करील. देवांनी दिलेली दैव दाने याला आणून शिकव. होता, तू प्रेरित आहेस; शुभ वाणीसाठी मानवांनी पाठविलेला आहेस; सूक्तवाक्यासाठी सूक्ते म्हण.