યજુર્વેદ · અધ્યાય 15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.1
अग्ने जातान् प्र णुद नः सपत्नान् प्रत्य् अजातान् नुद जातवेदः ।
अधि नो ब्रूहि सुमना ऽ अहेडꣳस् तव स्याम शर्मꣳस् त्रिवरूथ ऽ उद्भौ ॥ १५.१ ॥
હે અગ્નિ, જન્મેલા અમારા શત્રુઓને દૂર હટાવ; હે જાતવેદ, અજાત શત્રુઓને પણ પાછળ ધકેલ. પ્રસન્ન મનથી અમારી સાથે બોલ; ક્રોધ વિના અમે તારા ત્રિવિધ આશ્રયમાં, ઉપરના બે લોકોમાં રહીએ.
15.2
सहसा जातान् प्र णुदा नः सपत्नान् प्रत्य् अजातान् जातवेदो नुदस्व ।
अधि नो ब्रूहि सुमनस्यमानो वयꣳ स्याम प्र णुदा नः सपत्नान् ॥ १५.२ ॥
તારા બળથી અમારા જન્મેલા શત્રુઓને દૂર હટાવ; હે જાતવેદ, અજાત શત્રુઓને પાછળ ધકેલ. પ્રસન્ન મનથી અમારી સાથે બોલ; અમે રહીએ; અમારા શત્રુઓને દૂર હટાવ.
15.3
षोडशी स्तोम ऽ ओजो द्रविणम् ।
चतुश्चत्वारिꣳश स्तोमो वर्चो द्रविणम् ।
अग्नेः पुरीषम् अस्य अप्सो नाम तां त्वा विश्वे ऽ अभि गृणन्तु देवाः ।
स्तोमपृष्ठा घृतवतीह सीद प्रजावद् अस्मे द्रविणा यजस्व ॥ १५.३ ॥
ષોડશી સ્તોમ ઓજસનું ધન છે; ચતુશ્ચત્વારિંશ સ્તોમ વર્ચસનું ધન છે. અગ્નિનું આ પુરીષ, જેનું નામ અપ્સ છે, તેની બધા દેવો સ્તુતિ કરો. સ્તોમ જેની પીઠ છે એવી ઘૃતવતી, અહીં બેસ; સંતાનયુક્ત ધન અમને આપ.
15.4
एवश् छन्दः ।
वरिवश् छन्दः ।
शंभूश् छन्दः ।
परिभूश् छन्दः ।
ऽ आच्छच् छन्दः ।
मनश् छन्दः ।
व्यचश् छन्दः ।
सिन्धुश् छन्दः ।
समुद्रश् छन्दः ।
सरिरं छन्दः ।
ककुप् छन्दः ।
त्रिककुप् छन्दः ।
काव्यं छन्दः ।
ऽ अङ्कुपं छन्दः ।
अक्षरपङ्क्तिश् छन्दः ।
पदपङ्क्तिश् छन्दः ।
विष्टारपङ्क्तिश् छन्दः ।
क्षुरो भ्राजश् छन्दः ॥ १५.४ ॥
આ પ્રમાણે છંદો: વરિવસ્ છંદ. શંભૂ છંદ. પરિભૂ છંદ. આચ્છચ્છ છંદ. મનસ્ છંદ. વ્યચસ્ છંદ. સિંધુ છંદ. સમુદ્ર છંદ. સરિરં છંદ. ककुप् છંદ. ત્રિકકુપ્ છંદ. કાવ્ય છંદ. અંકુપ છંદ. અક્ષરપંક્તિ છંદ. પદપંક્તિ છંદ. વિષ્ટારપંક્તિ છંદ. ક્ષુર અને ભ્રાજ્ છંદ.
15.5
आच्छच् छन्दः ।
प्रच्छच् छन्दः ।
संयच् छन्दः ।
वियच् छन्दः ।
बृहच् छन्दः ।
रथन्तरं छन्दः ।
निकायश् छन्दः ।
विवधश् छन्दः ।
गिरश् छन्दः ।
भ्रजश् छन्दः ।
सꣳस्तुप् छन्दः ।
ऽ अनुष्टुप् छन्दः ।
ऽ एवश् छन्दः ।
वरिवश् छन्दः ।
वयश् छन्दः ।
वयस्कृच् छन्दः ।
विष्पर्धाश् छन्दः ।
विशालं छन्दः ।
छदिश् छन्दः ।
दूरोहणं छन्दः ।
तन्द्रं छन्दः ।
ऽ अङ्काङ्कं छन्दः ॥ १५.५ ॥
આચ્છચ્ છંદ. પ્રચ્છચ્ છંદ. સંયચ્ છંદ. વિયચ્ છંદ. બૃહચ્ છંદ. રથંતર છંદ. નિકાયસ્ છંદ. વિવધસ્ છંદ. ગિરસ્ છંદ. ભ્રજસ્ છંદ. સંસ્તુપ્ છંદ. અનુષ્ટુપ્ છંદ. એવસ્ છંદ. વરિવસ્ છંદ. વયસ્ છંદ. વયસ્કૃત્ છંદ. વિષ્પર્ધાસ્ છંદ. વિશાલં છંદ. છદિસ્ છંદ. દૂરોહણં છંદ. તન્દ્રં છંદ. અંકાંકં છંદ.
15.6
रश्मिना सत्याय सत्यं जिन्व ।
प्रेतिना धर्मणा धर्मं जिन्व ।
अन्वित्या दिवा दिवं जिन्व ।
संधिनान्तरिक्षेणान्तरिक्षं जिन्व ।
प्रतिधिना पृथिव्या पृथिवीं जिन्व ।
विष्टम्भेन वृष्ट्या वृष्टिं जिन्व ।
प्रवया ऽह्नाहर् जिन्व ।
अनुया रात्र्या रात्रीं जिन्व ।
उशिजा वसुभ्यो वसून् जिन्व ।
प्रकेतेनादित्येभ्य ऽ आदित्यान् जिन्व ॥ १५.६ ॥
સત્ય માટે રશ્મિ વડે સત્યને પ્રેરિત કરો. ધર્મ માટે પ્રેતિ વડે ધર્મને પ્રેરિત કરો. અન્વિત્યા વડે દિવસ વડે દિવને પ્રેરિત કરો. સંધિ વડે અંતરિક્ષ વડે અંતરિક્ષને પ્રેરિત કરો. પ્રતિધિ વડે પૃથ્વી વડે પૃથ્વીને પ્રેરિત કરો. વિષ્ટંભ વડે વૃષ્ટિ વડે વૃષ્ટિને પ્રેરિત કરો. પ્રવયા વડે દિવસને પ્રેરિત કરો. અનુયા વડે રાત્રિ વડે રાત્રિને પ્રેરિત કરો. વસુઓ માટે ઉશિજા વડે વસુઓને પ્રેરિત કરો. આદિત્યો માટે પ્રકેત વડે આદિત્યોને પ્રેરિત કરો.
15.7
तन्तुना रायस्पोषेण रायस्पोषं जिन्व ।
सꣳसर्पेण श्रुताय श्रुतं जिन्व ।
ऐडेनौषधीभिर् ओषधीर् जिन्व ।
उत्तमेन तनूभिस् तनूर् जिन्व ।
वयोधसाधीतेनाधीतं जिन्व ।
अभिजिता तेजसा तेजो जिन्व ॥ १५.७ ॥
તંતુ વડે રાયસ્પોષ વડે રાયસ્પોષને પ્રેરિત કરો. સંસર્પ વડે શ્રુત માટે શ્રુતને પ્રેરિત કરો. ઐડ વડે ઔષધિઓ વડે ઔષધિઓને પ્રેરિત કરો. ઉત્તમ વડે તનુઓ વડે તનુઓને પ્રેરિત કરો. વયોધા વડે અધીત વડે અધીતને પ્રેરિત કરો. અભિજિત તેજ વડે તેજને પ્રેરિત કરો.
15.8
प्रतिपद् असि प्रतिपदे त्वा ।
अनुपद् अस्य् अनुपदे त्वा ।
सम्पद् असि सम्पदे त्वा ।
तेजो ऽसि तेजसे त्वा ॥ १५.८ ॥
તું પ્રતિપદ્ છે; પ્રતિપદ માટે તને. તું અનુપદ્ છે; અનુપદ માટે તને. તું સંપદ્ છે; સંપદ માટે તને. તું તેજ છે; તેજ માટે તને.
15.9
त्रिवृद् असि त्रिवृते त्वा ।
प्रवृद् असि प्रवृते त्वा ।
विवृद् असि विवृते त्वा ।
सवृद् असि सवृते त्वा ।
ऽऽआक्रमो ऽस्य् आक्रमाय त्वा ।
संक्रमो ऽसि संक्रमाय त्वा ।
उत्क्रमो ऽस्य् उत्क्रमाय त्वा ।
उत्क्रान्तिर् अस्य् उत्क्रान्त्यै त्वा ।
अधिपतिनोर्जोर्जं जिन्व ॥ १५.९ ॥
તું ત્રિવૃત્ છે; ત્રિવૃત્ માટે તને. તું પ્રવૃત્ છે; પ્રવૃત્ માટે તને. તું વિવૃત્ છે; વિવૃત્ માટે તને. તું સવૃત્ છે; સવૃત્ માટે તને. તું આક્રમ છે; આક્રમ માટે તને. તું સંક્રમ છે; સંક્રમ માટે તને. તું ઉત્ક્રમ છે; ઉત્ક્રમ માટે તને. તું ઉત્ક્રાન્તિ છે; ઉત્ક્રાન્તિ માટે તને. અધિપતિ સાથે બળથી બળને જગાડ.
15.10
राज्ञ्य् असि प्राची दिग् वसवस् ते देवा ऽ अधिपतयो ऽग्निर् हेतीनां प्रतिधर्ता त्रिवृत् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयत्व् आज्यम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु रथन्तरꣳ साम प्रतिष्ठित्याऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.१० ॥
તું રાણી છે, પૂર્વ દિશા; વસુઓ તારા અધિપતિ છે; અગ્નિ આયુધોનો ધારક છે; ત્રિવૃત્ સ્તોમ તને ધારણ કરે. પૃથ્વી પર આજ્ય અને ઉક્થ અવ્યથા માટે સ્થિર રહે; રથંતર સામ પ્રતિષ્ઠા માટે આધાર બને. અંતરિક્ષમાં પ્રથમજન્મા ઋષિઓ તને માત્રા અને વિસ્તારથી ફેલાવે; વિધર્તા અને આ અધિપતિ પણ તને ફેલાવે. સૌ એકમત થઈ સ્વર્ગના નાકપૃષ્ઠ લોકમાં યજમાનને પણ બેસાડે.
15.11
विराड् असि दक्षिणा दिग् रुद्रास् ते देवा ऽ अधिपतय ऽ इन्द्रो हेतीनां प्रतिधर्ता पञ्चदशस् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयतु प्रौगम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु बृहत् साम प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.११ ॥
તું રાજસી દક્ષિણ દિશા છે. રુદ્રો તારા દેવ અને અધિપતિ છે; ઇન્દ્ર શસ્ત્રોના ધારક છે. પંદર ગણો સ્તોમ તને પૃથ્વી પર સ્થિર કરે. અચલતા માટે પ્રૌગ ઉક્થ તને ટેકો આપે; સ્થિર પ્રતિષ્ઠા માટે બૃહત્ સામ. અંતરિક્ષમાં દેવોની વચ્ચે પ્રથમજાત ઋષિઓ આકાશની માત્રા અને મહિમાથી તને વિસ્તારે. ધારક અને આ અધિપતિ તને ધારણ કરે. સૌ એકમતે સ્વર્ગલોકમાં, નાકની પીઠ પર, યજમાનને પણ બેસાડે.
15.12
सम्राड् असि प्रतीची दिग् आदित्यास् ते देवा ऽ अधिपतयो वरुणो हेतीनां प्रतिधर्ता सप्तदशस् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयतु मरुत्वतीयम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु वैरूपꣳ साम प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.१२ ॥
તું સમ્રાટ છે; તું પશ્ચિમ દિશા છે. આદિત્યો તારા દેવ અને અધિપતિઓ છે; વરુણ આયુધોનો ધારક છે. સપ્તદશ સ્તોમ પૃથ્વી પર તને આશ્રય આપો. મરુત્વતીય ઉક્થ અચળતા માટે તને ટેકો આપો. વૈરૂપ સામ સ્થિરતા માટે અંતરિક્ષમાં તને થામો. પ્રથમજાત ઋષિઓ દેવોમાં દિવ્ય માપ અને વિસ્તારથી તને ફેલાવો. આ વિધર્તા અને અધિપતિ પણ તને ધારણ કરો. સૌ એકમતથી તને અને યજમાનને નાકના પૃષ્ઠ પર, સ્વર્ગલોકમાં બેસાડો.
15.13
स्वराड् अस्य् उदीच्य् दिङ् मरुतस् ते देवा ऽ अधिपतयः सोमो हेतीनां प्रतिधर्तैकविꣳशस् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयतु निष्केवल्यम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु वैराजꣳ साम प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.१३ ॥
તું સ્વરાટ છે; ઉત્તર દિશા. મરુતો તારા અધિપતિ છે, સોમ આયુધોનો ધારક છે. એકવીસમો સ્તોમ તને પૃથ્વી પર આધાર આપો. નિષ્કેવલ્ય ઉક્થ અચળતા માટે તને ધારણ કરો; વૈરાજ સામ સ્થિર પ્રતિષ્ઠા માટે. અંતરિક્ષમાં દેવોમાં પ્રથમજન્મા ઋષિઓ દ્યુલોકના માપ અને વિસ્તારથી તને વિસ્તારો. વિધર્તા અને આ અધિપતિ પણ તને ધારણ કરો. સૌ એકમત થઈ તને અને યજમાનને નાકની પીઠ પર, સ્વર્ગલોકમાં બેસાડો.
15.14
अधिपत्न्य् असि बृहती दिग् विश्वे ते देवा ऽ अधिपतयो बृहस्पतिर् हेतीनां प्रतिधर्ता त्रिणवत्रयस्त्रिꣳशौ त्वा स्तोमौ पृथिव्याꣳ श्रयतां वैश्वदेवाग्निमारुते ऽ उक्थे ऽ अव्यथायै स्तभ्नीताꣳ शाक्वररैवते सामनी प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.१४ ॥
તું અધિપત્ની છે, બૃહતી દિશા. સર્વ દેવો તારા અધિપતિ છે; બૃહસ્પતિ આયુધોના ધારક છે. ત્રિણવ અને ત્રયસ્ત્રિંશ સ્તોમ તને પૃથ્વી પર સ્થાપિત કરો. વૈશ્વદેવ અને અગ્નિમારુત ઉક્થ અચળતા માટે તને ધારણ કરો. શાક્વર અને રૈવત સામ પ્રતિષ્ઠા માટે તને ધારણ કરો. અંતરિક્ષમાં પ્રથમજાત ઋષિઓ દેવોની વચ્ચે, દ્યુલોકના માપ અને વિસ્તારથી તને વિસ્તારો. વિધર્તા અને આ અધિપતિ પણ તને ધારણ કરો. સર્વ એકમતે તને સ્વર્ગના નાકપૃષ્ઠ પર યજમાન સાથે બેસાડો.
15.15
अयं पुरो हरिकेशः सूर्यरश्मिस् तस्य रथगृत्सश् च रथौजाश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
पुञ्जिकस्थला च क्रतुस्थला चाप्सरसौ दङ्क्ष्णवः पशवो हेतिः पौरुषेयो वधः प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१५ ॥
આગળનો આ હરિકેશ, સૂર્યકિરણોવાળો; તેનો રથગૃત્સ અને રથૌજા, સેનાની અને ગ્રામણી; પુંજિકસ્થલા અને ક્રતુસ્થલા, બે અપ્સરાઓ; દંક્ષ્ણુ પશુઓ, હેતિ, પૌરુષેય વધ, પ્રહેતિ; તેમને નમસ્કાર. તેઓ અમારું રક્ષણ કરો, અમારા પર કૃપા કરો. જેને અમે દ્વેષ કરીએ છીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે છે, તેને આમના જડબામાં મૂકીએ છીએ.
15.16
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा तस्य रथस्वनश् च रथेचित्रश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
मेनका च सहजन्या चाप्सरसौ यातुधाना हेती रक्षाꣳसि प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽअस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१६ ॥
આ દક્ષિણનો વિશ્વકર્મા છે; તેનો રથસ્વન અને રથચિત્ર, સેનાની અને ગ્રામણી; મેનકા અને સહજન્યા, બે અપ્સરાઓ; યાતુધાનો, હેતિઓ, રાક્ષસો, પ્રહેતિ; તેમને નમસ્કાર. તેઓ અમારું રક્ષણ કરો, અમારા પર કૃપા કરો. જેને અમે દ્વેષ કરીએ છીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે છે, તેને આમના જડબામાં મૂકીએ છીએ.
15.17
अयं पश्चाद् विश्वव्यचास् तस्य रथप्रोतश् चासमरथश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
प्रम्लोचन्ती चानुम्लोचन्ती चाप्सरसौ व्याघ्रा हेतिः सर्पा प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१७ ॥
આ પશ્ચિમથી વિશ્વવ્યચા છે; તેના રથપ્રોત અને અસમરથ, સેનાની અને ગ્રામણી છે. પ્રમ્લોચન્તી અને અનુમ્લોચન્તી, બે અપ્સરાઓ; વ્યાઘ્રી, હેતિ, સર્પ અને પ્રહેતિ. તેમને નમસ્કાર. તેઓ અમારું રક્ષણ કરે, અમારા પર કૃપા કરે. જેને અમે દ્વેષ કરીએ છીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે છે, તેને અમે તેમના જડબામાં મૂકીએ છીએ.
15.18
अयम् उत्तरात् संयद्वसुस् तस्य तार्क्ष्यश् चारिष्टनेमिश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
विश्वाची च घृताची चाप्सरसाव् आपो हेतिर् वातः प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१८ ॥
આ ઉત્તરથી સંયદ્વસુ છે; તેના તાર્ક્ષ્ય અને અરિષ્ટનેમિ, સેનાની અને ગ્રામણી છે. વિશ્વાચી અને ઘૃતાચી, બે અપ્સરાઓ; જળ, હેતિ, વાયુ અને પ્રહેતિ. તેમને નમસ્કાર. તેઓ અમારું રક્ષણ કરે, અમારા પર કૃપા કરે. જેને અમે દ્વેષ કરીએ છીએ અને જે અમને દ્વેષ કરે છે, તેને અમે તેમના જડબામાં મૂકીએ છીએ.
15.19
अयम् उपर्य् अर्वाग्वसुस् तस्य सेनजिच् च सुषेणश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
उर्वशी च पूर्वचित्तिश् चाप्सरसाव् अवस्फूर्जन् हेतिर् विद्युत् प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१९ ॥
ઉપરનો આ અર્વાક્-વસુ છે; તેના સેનજિત્ અને સુષેણ સેનાપતિ તથા ગ્રામપ્રમુખ છે. ઉર્વશી અને પૂર્વચિત્તિ બે અપ્સરાઓ છે; ગર્જતા હેતિ, વિદ્યુત્ અને પ્રહેતિને નમસ્કાર. તેઓ અમારું રક્ષણ કરો, અમારા પર કૃપા કરો. જેને અમે દ્વેષીએ છીએ અને જે અમને દ્વેષે છે, તેને અમે તેમના જડબામાં મૂકીએ છીએ.
15.20
अग्निर् मूर्धा दिवः ककुत् पतिः पृथिव्या ऽ अयम् ।
अपाꣳ रेताꣳसि जिन्वति ॥ १५.२० ॥
આ અગ્નિ આકાશનો શિખર અને પૃથ્વીનો સ્વામી છે; તે પાણીના બીજને પ્રેરે છે.
15.21
अयम् अग्निः सहस्रिणो वाजस्य शतिनस् पतिः ।
मूर्धा कवी रयीणाम् ॥ १५.२१ ॥
આ અગ્નિ હજાર અને સો પ્રકારના વાજ (ધન)નો સ્વામી છે; તે ધનનું શિર અને જ્ઞાની કવિ છે.
15.22
त्वाम् अग्ने पुष्कराद् अध्य् अथर्वा निर् अमन्थत ।
मूर्ध्नो विश्वस्य वाघतः ॥ १५.२२ ॥
હે અગ્નિ, અથર્વાએ પુષ્કરમાંથી ઉપરથી તને મંથીને કાઢ્યો; સૌના મસ્તકમાંથી, વાઘતમાંથી.
15.23
भुवो यज्ञस्य रजसश् च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः ।
दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वाम् अग्ने चकृषे हव्यवाहम् ॥ १५.२३ ॥
તું ભુવન, યજ્ઞ અને અંતરિક્ષનો નેતા છે; ત્યાં શુભ નિયુત (ઘોડીઓ)ની સાથે તું જોડાય છે, આકાશમાં શિર ધારણ કરે છે. હે અગ્નિ, સ્વર્ગપ્રકાશ જીતનાર, તેં હવ્યવાહને જીભ બનાવી.
15.24
अबोध्य् अग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुम् इवायतीम् उषासम् ।
यह्वा ऽ इव प्र वयाम् उज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकम् अच्छ ॥ १५.२४ ॥
અગ્નિ સમિધ વડે લોકોની વચ્ચે જાગ્યો છે; આવતી ધેનુની જેમ ઉષા તરફ. મહાન પક્ષીઓની જેમ ઊઠેલા કિરણો આગળ વધી સ્વર્ગ તરફ ફેલાય છે.
15.25
अवोचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे ।
गविष्ठिरो नमसा स्तोमम् अग्नौ दिवीव रुक्मम् उरुव्यञ्चम् अश्रेत् ॥ १५.२५ ॥
જ્ઞાની, પવિત્ર, સ્તુત્ય અને વર્ષાવતા વૃષભ માટે અમે વચનો કહ્યાં. ગવિષ્ઠિરે નમસ્કાર સાથે અગ્નિમાં સ્તોત્ર અર્પ્યું; આકાશમાં ફેલાયેલા સોનાના આભૂષણની જેમ.
15.26
अयम् इह प्रथमो धायि धातृभिर् होता यजिष्ठो ऽ अध्वरेष्व् ईड्यः ।
यम् अप्नवानो भृगवो विरुरुचुर् वनेषु चित्रं विभ्वं विशे-विशे ॥ १५.२६ ॥
અહીં પ્રથમ ધાતાઓએ સ્થાપેલો આ અગ્નિ; હોતા, અત્યંત પૂજ્ય, યજ્ઞોમાં સ્તુત્ય. જેને પ્રાપ્ત કરનારા ભૃગુઓએ વનોમાં ચમકાવ્યો — વિચિત્ર, સર્વવ્યાપી, દરેક કુળ માટે.
15.27
जनस्य गोपा ऽ अजनिष्ट जागृविर् अग्निः सुदक्षः सुविताय नव्यसे ।
घृतप्रतीको बृहता दिविस्पृशा द्युमद् वि भाति भरतेभ्यः शुचिः ॥ १५.२७ ॥
લોકોનો રક્ષક, સદા જાગૃત, કુશળ અગ્નિ જન્મ્યો — નવાઓના કલ્યાણ માટે. ઘીના મુખવાળો, વિશાળ, આકાશને સ્પર્શનાર, તેજસ્વી અને પવિત્ર થઈને ભરતો માટે પ્રકાશે છે.
15.28
त्वाम् अग्ने ऽ अङ्गिरसो गुहा हितम् अन्व् अविन्दञ् छिश्रियाणं वने-वने ।
स जायसे मथ्यमानः सहो महत् त्वाम् आहुः सहसस् पुत्रम् अङ्गिरः ॥ १५.२८ ॥
હે અગ્નિ, ગુફામાં છુપાયેલા તને અંગિરસોએ દરેક વનમાં શોધી કાઢ્યો. મંથન થતાં તું મહાન બળ સાથે જન્મે છે; હે અંગિરા, તને બળનો પુત્ર કહે છે.
15.29
सखायः सं वः सम्यञ्चम् इषꣳ स्तोमं चाग्नये ।
वर्षिष्ठाय क्षितीनामूर्जो नप्त्रे सहस्वते ॥ १५.२९ ॥
હે મિત્રો, તમને યોગ્ય અન્ન અને સ્તોત્ર અગ્નિને (અર્પિત થાઓ). લોકોમાં સૌથી બળવાન, ઊર્જનો પૌત્ર, શક્તિશાળી અગ્નિને.
15.30
सꣳ-सम् इद् युवसे वृषन्न् अग्ने विश्वान्य् अर्य ऽ आ ।
इडस् पदे सम् इध्यसे स नो वसून्य् आ भर ॥ १५.३० ॥
હે બળવાન અગ્નિ, તું સર્વ સ્વામીઓ સાથે સારી રીતે જોડાય છે. ઇડાના સ્થાને સારી રીતે પ્રજ્વલિત થાય છે; અમારા માટે ધન લાવ.
15.31
त्वां चित्रश्रवस्तम हवन्ते विक्षु जन्तवः ।
शोचिष्केशं पुरुप्रियाग्ने हव्याय वोढवे ॥ १५.३१ ॥
અત્યંત અદ્ભુત કીર્તિવાળા તને લોકો વસાહતોમાં બોલાવે છે. હે જ્વાળાકેશ, ઘણાને પ્રિય અગ્નિ, હવ્ય વહન કરવા (તને બોલાવે છે).
15.32
एना वो ऽ अग्निं नमसोर्जो नपातम् आ हुवे ।
प्रियं चेतिष्ठम् अरतिꣳ स्वध्वरं विश्वस्य दूतम् अमृतम् ॥ १५.३२ ॥
આ (સ્તોત્રો) વડે તમારા માટે, નમસ્કાર સાથે ઊર્જના પૌત્ર અગ્નિને હું બોલાવું છું; તે પ્રિય, અતિ બુદ્ધિમાન, વેગવાન, ઉત્તમ યજ્ઞ કરનાર, સર્વનો દૂત, અમર છે.
15.33
विश्वस्य दूतम् अमृतं विश्वस्य दूतम् अमृतम् ।
स योजते ऽ अरुषा विश्वभोजसा स दुद्रवत् स्वाहुतः ॥ १५.३३ ॥
સર્વનો દૂત, અમર, સર્વનો દૂત, અમર. તે લાલ, સર્વભોજી (ઘોડાઓને) જોડે છે; સારી રીતે આહુતિ પામીને વેગથી દોડે છે.
15.34
स दुद्रवत् स्वाहुतः स दुद्रवत् स्वाहुतः ।
सुब्रह्मा यज्ञः सुशमी वसूनां देवꣳ राधो जनानाम् ॥ १५.३४ ॥
તે સારી રીતે આહુત થઈને દોડે છે; તે સારી રીતે આહુત થઈને દોડે છે. યજ્ઞ ઉત્તમ બ્રહ્મ અને ઉત્તમ શમી ધરાવે છે; વસુઓનો દેવ, લોકોનું ધન.
15.35
अग्ने वाजस्य गोमत ऽ ईशानः सहसो यहो ।
अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः ॥ १५.३५ ॥
હે અગ્નિ, અન્ન અને ગોધનના ઈશ, બળના પુત્ર; હે જાતવેદા, અમને મહાન કીર્તિ આપ.
15.36
स ऽ इधानो वसुष् कविर् अग्निर् ईडेन्यो गिरा ।
रेवद् अस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ॥ १५.३६ ॥
તે પ્રજ્વલિત વસુ અને કવિ અગ્નિ, સ્તુતિયોગ્ય, વાણીથી; અમારા માટે ધનવાન થઈને, હે બહુમુખ, પ્રકાશ.
15.37
क्षपो राजन्न् उत त्मनाग्ने वस्तोर् उतोषसः ।
स तिग्मजम्भ रक्षसो दह प्रति ॥ १५.३७ ॥
હે રાજા અગ્નિ, રાત્રિના અને પોતાથી, દિવસના અને ઉષાના; હે તીક્ષ્ણ-જડબા, રાક્ષસોને બાળી નાખ.
15.38
भद्रो नोऽअग्निर् आहुतो भद्रा रातिः सुभग भद्रो ऽअध्वरः ।
भद्राऽ उत प्रशस्तयः ॥ १५.३८ ॥
અગ્નિ અમારા માટે કલ્યાણકારી, આહુત થઈને; કલ્યાણકારી દાન, હે સુભગા; કલ્યાણકારી યજ્ઞ, અને કલ્યાણકારી પ્રશંસાઓ.
15.39
भद्रा ऽ उत प्रशस्तयो भद्रं मनः कृणुष्व वृत्रतूर्ये ।
येना समत्सु सासहः ॥ १५.३९ ॥
પ્રશંસાઓ કલ્યાણકારી છે; વૃત્ર-યુદ્ધમાં મનને કલ્યાણકારી કર, જેનાથી તું સંગ્રામોમાં જીતે છે.
15.40
येना समत्सु सासहो ऽव स्थिरा तनुहि भूरि शर्धताम् ।
वनेमा ते ऽ अभिष्टिभिः ॥ १५.४० ॥
જેનાથી તું યુદ્ધોમાં વિજય મેળવે છે, શત્રુઓનું વિપુલ બળ દૃઢતાથી નીચે પાડ. તારી કૃપાથી અમે જીતીએ.
15.41
अग्निं तं मन्ये यो वसुर् अस्तं यं यन्ति धेनवः ।
अस्तम् अर्वन्त ऽ आशवो ऽस्तं नित्यासो वाजिन ऽ इषꣳ स्तोतृभ्य ऽ आ भर ॥ १५.४१ ॥
ધન આપનાર અગ્નિને હું માનું છું; ગાયો જેના ઘરે જાય છે. વેગવાન ઘોડા, બળવાન નિત્ય અશ્વો ઘરે જાય છે. સ્તોતાઓ માટે અન્ન લાવ.
15.42
सो अग्निर् यो वसुर् गृणे सं यम् आयन्ति धेनवः ।
सम् अर्वन्तो रघुद्रुवः सꣳ सुजातासः सूरय ऽ इषꣳ स्तोतृभ्य ऽ आ भर ॥ १५.४२ ॥
ધન આપનાર તે અગ્નિની હું સ્તુતિ કરું છું; ગાયો તેની પાસે એકત્ર થાય છે. વેગથી દોડતા ઘોડા, સારા જન્મેલા રક્ષકો એકત્ર થાય છે. સ્તોતાઓ માટે અન્ન લાવ.
15.43
उभे सुश्चन्द्र सर्पिषो दर्वी श्रीणीष ऽ आसनि ।
उतो न ऽ उत् पुपूर्या ऽ उक्थेषु शवसस् पत ऽ इषꣳ स्तोतृभ्य ऽ आ भर ॥ १५.४३ ॥
હે સુંદર દીપ્તિવાળા, ઘીના બે ચમચા તું મુખમાં ધરે છે. અમને પણ સ્તોત્રોમાં બળથી ભરી દે, હે બળના સ્વામી. સ્તોતાઓ માટે અન્ન લાવ.
15.44
अग्ने तम् अद्याश्वं न स्तोमैः क्रतुं न भद्रꣳ हृदिस्पृशम् ।
ऋध्यामा त ऽ ओहैः ॥ १५.४४ ॥
હે અગ્નિ, આજે તને ઘોડાની જેમ સ્તોત્રોથી, હૃદયને સ્પર્શતા શુભ સંકલ્પની જેમ અમે સિદ્ધ કરીએ. તારા માટેની સ્તુતિઓથી અમે સમૃદ્ધ થઈએ.
15.45
अधा ह्य् अग्ने क्रतोर् भद्रस्य दक्षस्य साधोः ।
रथीर् ऋतस्य बृहतो बभूथ ॥ १५.४५ ॥
હે અગ્નિ, તું ખરેખર શુભ સંકલ્પ, કૌશલ, સજ્જનતા અને મહાન ઋતનો રથી બન્યો છે.
15.46
एभिर् नो ऽ अर्कैर् भवा नो अर्वाङ् स्वर्ण ज्योतिः ।
अग्ने विश्वेभिः सुमना ऽ अनीकैः ॥ १५.४६ ॥
આ સ્તુતિઓથી અમારા માટે અહીં આવ; સ્વર્ગનો પ્રકાશ થા. હે અગ્નિ, સર્વ જ્વાળાઓ સહિત પ્રસન્ન મનવાળો થા.
15.47
अग्निꣳ होतारं मन्ये दास्वन्तं वसुꣳ सूनुꣳ सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् ।
य ऽ ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा ।
घृतस्य विभ्राष्टिम् अनु वष्टि शोचिषाऽऽजुह्वानस्य सर्पिषः ॥ १५.४७ ॥
દાતા, ધનવાન, બળનો પુત્ર, જ્ઞાની જેવો જાતવેદ અગ્નિ હોતાને હું માનું છું. ઊર્ધ્વમુખી, સુંદર યજ્ઞવાળો દેવ દેવોને પ્રિય કૃપાથી જ્વાળા વડે ઘીનો પ્રકાશ ઇચ્છે છે; ઘીની આહુતિ અપાય છે.
15.48
अग्ने त्वं नो ऽ अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः ।
वसुर् अग्निर् वसुश्रवा ऽ अच्छा नक्षि द्युमत्तमꣳ रयिं दाः ।
तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनम् ईमहे सखिभ्यः ॥ १५.४८ ॥
હે અગ્નિ, તું અમારો સૌથી નજીકનો, રક્ષક, કલ્યાણકારી, આશ્રય થા. વસુ અગ્નિ, ધનકીર્તિવાળા, અમારી તરફ આવીને સૌથી તેજસ્વી ધન આપ. હે અતિ જ્વાળામય, પ્રકાશમાન, મિત્રોના સુખ માટે હવે તને માગીએ છીએ.
15.49
येन ऽ ऋषयस् तपसा सत्रम् आयन्न् इन्धाना ऽ अग्निꣳ स्वर् आभरन्तः ।
तस्मिन्न् अहं नि दधे नाके ऽ अग्निं यम् आहुर् मनव स्तीर्णबर्हिषम् ॥ १५.४९ ॥
જે તપથી ઋષિઓ સત્ર પાસે પહોંચ્યા, અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરીને સ્વર્ગ લાવનારા થઈને, એ જ સ્વર્ગમાં હું એ અગ્નિને સ્થાપું છું; મનુઓ જેને પાથરેલા દર્ભવાળો કહે છે તે અગ્નિને.
15.50
तं पत्नीभिर् अनु गच्छेम देवाः पुत्रैर् भ्रातृभिर् उत वा हिरण्यैः ।
नाकं गृभ्णानाः सुकृतस्य लोके तृतीये पृष्ठे ऽ अधि रोचने दिवः ॥ १५.५० ॥
હે દેવો, અમે પત્નીઓ, પુત્રો, ભાઈઓ કે સુવર્ણ સાથે તેની પાછળ જઈએ; સુકૃતના લોકમાં સ્વર્ગને ગ્રહણ કરીને, દ્યુલોકની ત્રીજી પીઠ પર, પ્રકાશિત સ્થાને.
15.51
आ वाचो मध्यम् अरुहद् भुरण्युर् अयम् अग्निः सत्पतिश् चेकितानः ।
पृष्ठे पृथिव्या निहितो दविद्युतद् अधस् पदं कृणुतां ये पृतन्यवः ॥ १५.५१ ॥
આ અગ્નિ, ચંચળ, સત્પતિ અને સજાગ, વાણીના મધ્ય સુધી ચઢ્યો; પૃથ્વીની પીઠ પર સ્થાપિત થઈને ઝળહળે છે; યુદ્ધ ઇચ્છનારા નીચે પોતાનું પગલું મૂકે.
15.52
अयम् अग्निर् वीरतमो वयोधाः सहस्रियो द्योतताम् अप्रयुच्छन् ।
विभ्राजमानः सरिरस्य मध्य ऽ उप प्र याहि दिव्यानि धाम ॥ १५.५२ ॥
આ અગ્નિ અતિ વીર, બળ આપનાર, સહસ્ત્રરૂપ છે; અવિરત ઝળહળો, શરીરના મધ્યમાં પ્રકાશતો; હે અગ્નિ, દિવ્ય ધામો તરફ આગળ જા.
15.53
सम्प्रच्यवध्वम् उप सम्प्रयाताग्ने पथो देवयानान् कृणुध्वम् ।
पुनः कृण्वाना पितरा युवानान्वा ताꣳसीत् त्वयि तन्तुम् एतम् ॥ १५.५३ ॥
સાથે ચાલો, નજીક આવીને સાથે જાઓ; હે અગ્નિ, દેવયાનના માર્ગો બનાવ. ફરી યુવાન માતા-પિતા સર્જી, આ દોરો તારામાં જ વણો.
15.54
उद् बुध्यस्वाग्ने प्रति जागृहि त्वम् इष्टापूर्ते सꣳ सृजेथाम् अयं च ।
अस्मिन्त् सधस्थे अध्य् उत्तरस्मिन् विशवे देवा यजमानश् च सीदत ॥ १५.५४ ॥
હે અગ્નિ, જાગો, સાવધાન રહો. ઇષ્ટ અને પૂર્ત કર્મોને એકસાથે જોડો, આ યજમાનને પણ. આ ઊંચા આસન પર સર્વ દેવો અને યજમાન બેસો.
15.55
येन वहसि सहस्रं येनाग्ने सर्ववेदसम् ।
तेनेमं यज्ञं नो नय स्वर् देवेषु गन्तवे ॥ १५.५५ ॥
જે શક્તિથી તું હજારને વહન કરે છે, હે અગ્નિ, જે શક્તિથી તું સર્વધનવાન છે, તે જ શક્તિથી આ અમારા યજ્ઞને સ્વર્ગમાં દેવો પાસે લઈ જા.
15.56
अयं ते योनिर् ऋत्वियो यतो जातो ऽ अरोचथाः ।
तं जानन्न् अग्न ऽ आरोहाथा नो वर्धया रयिम् ॥ १५.५६ ॥
આ તારું ઋતુ-યોગ્ય ઉત્પત્તિસ્થાન છે, જ્યાંથી જન્મીને તું પ્રકાશ્યો. તે જાણીને, હે અગ્નિ, આરોહણ કર; અમારા માટે ધન વધાર.
15.57
तपश् च तपस्यश् च शैशिराव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषो सि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ।
ये ऽ अग्नयः समनसो न्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे शैशिराव् ऋतू ऽ अभिकल्पमाना ऽ इन्द्रम् इव देवा ऽ अभिसं विशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १५.५७ ॥
તપ અને તપસ્ય, શૈશિર ઋતુઓ અગ્નિની અંદરનો સાંધો થાઓ. દ્યાવાપૃથિવી અનુકૂળ થાઓ; જળ અને ઓષધિઓ અનુકૂળ થાઓ; અગ્નિઓ અલગ અલગ નમસ્કાર સહિત, શ્રેષ્ઠતા માટે, એક જ વ્રતધારી થઈને અનુકૂળ થાઓ. જે અગ્નિઓ સમાનમનસ્ક થઈને દ્યાવાપૃથિવીની વચ્ચે છે, આ શૈશિર ઋતુઓને અનુકૂળ થતા, ઇન્દ્રની જેમ દેવો પ્રવેશો. તે દેવતા સાથે, અંગિરસોની જેમ, ધ્રુવ સ્થાને બેસો.
15.58
परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस् पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय ।
सूर्यस् ते ऽधिपतिस् तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १५.५८ ॥
પરમેષ્ઠી તને આકાશની પીઠ પર તેજસ્વી રીતે સ્થાપો. સર્વના પ્રાણ, અપાન, વ્યાન, ઉદાન માટે, સ્થિરતા માટે, ગતિ માટે. સૂર્ય તારો અધિપતિ છે; તે દેવતા સાથે, અંગિરસોની જેમ, દૃઢ થઈને બેસ.
15.59
लोकं पृण छिद्रं पृणाथो सीद ध्रुवा त्वम् ।
इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिर् अस्मिन् योनाव् असीषदन् ॥ १५.५९ ॥
સ્થાન ભર, છિદ્ર ભર, પછી તું દૃઢ થઈને બેસ. ઇન્દ્રાગ્નિ અને બૃહસ્પતિએ તને આ યોનિમાં બેસાડ્યો.
15.60
ता ऽ अस्य सूददोहसः सोमꣳ श्रीणन्ति पृश्नयः ।
जन्मन् देवानां विशस् त्रिष्व् आ रोचने दिवः ॥ १५.६० ॥
આની મધુર દૂધ દોહનારી તે ચિત્રિત ગાયો સોમ પકાવે છે; દેવોના જન્મમાં, આકાશના ત્રણ તેજસ્વી લોકોમાં.
15.61
इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त् समुद्रव्यचसं गिरः ।
रथीतमꣳ रथीनां वाजानाꣳ सत्पतिं पतिम् ॥ १५.६१ ॥
બધા સ્તોત્રોએ ઇન્દ્રને વધાર્યો — સમુદ્ર જેવા વિશાળને; રથીઓમાં શ્રેષ્ઠ રથી, બળોનો સાચો સ્વામી, સ્વામી.
15.62
प्रोथद् अश्वो न यवसे विष्यन् यदा महः संवरणाद् व्य् अस्थात् ।
आद् अस्य वातो ऽ अनु वाति शोचिर् अध स्म ते व्रजनं कृष्णम् अस्ति ॥ १५.६२ ॥
ઘાસ તરફ નસકોરા ફુલાવી ધસતા ઘોડાની જેમ, જ્યારે તે મહાન આવરણમાંથી ઊભો થયો; તેની જ્વાળાની પાછળ પવન વહે છે, અને તારો માર્ગ કાળો છે.
15.63
आयोष् ट्वा सदने सादयाम्य् अवतश् छायायाꣳ समुद्रस्य हृदये ।
रश्मीवतीं भास्वतीम् आ या द्यां भास्य् आ पृथिवीम् ओर्व् अन्तरिक्षम् ॥ १५.६३ ॥
હું તને આસન પર મૂકું છું, સમુદ્રના હૃદયમાં, છાયામાં, કૂવામાંથી. કિરણોવાળી, તેજસ્વી, જે આકાશ, પૃથ્વી અને વિશાળ અંતરિક્ષને પ્રકાશિત કરે છે.
15.64
परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस् पृष्ठे व्यचस्वतीं प्रथस्वतीम् दिवं यच्छ दिवं दृꣳह दिवं मा हिꣳसीः ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय ।
सूर्यस् त्वाभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शंतमेन तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १५.६४ ॥
પરમેષ્ઠી તને આકાશની પીઠ પર સ્થાપે, વિસ્તરેલી અને ફેલાયેલી. આકાશને ધારણ કર, આકાશને દૃઢ કર, આકાશને હિંસા ન કર. સૌ માટે પ્રાણ, અપાન, વ્યાન, ઉદાન માટે, સ્થિરતા અને ગતિ માટે. સૂર્ય તને મહાન કલ્યાણ અને અતિ શુભ આશ્રયથી રક્ષે; તે દેવતા સાથે અંગિરસોની જેમ ધ્રુવ પર બેસો.
15.65
सहस्रस्य प्रमासि ।
सहस्रस्य प्रतिमासि ।
सहस्रस्योन्मासि ।
साहस्रो ऽसि ।
सहस्राय त्वा ॥ १५.६५ ॥
તું હજારનું માપ છે. તું હજારની પ્રતિમા છે. તું હજારની ઉન્મા છે. તું સાહસ્ર છે. હજાર માટે તને (મૂકું છું).