यजुर्वेद · अध्याय 15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.1
अग्ने जातान् प्र णुद नः सपत्नान् प्रत्य् अजातान् नुद जातवेदः ।
अधि नो ब्रूहि सुमना ऽ अहेडꣳस् तव स्याम शर्मꣳस् त्रिवरूथ ऽ उद्भौ ॥ १५.१ ॥
हे अग्नी, जन्मलेल्या आमच्या शत्रूंना दूर घालव; हे जातवेदा, न जन्मलेल्या शत्रूंनाही मागे ढकल. प्रसन्न मनाने आमच्याशी बोल; क्रोधाविना आम्ही तुझ्या त्रिविध आश्रयात, वरच्या दोन लोकांत राहो.
15.2
सहसा जातान् प्र णुदा नः सपत्नान् प्रत्य् अजातान् जातवेदो नुदस्व ।
अधि नो ब्रूहि सुमनस्यमानो वयꣳ स्याम प्र णुदा नः सपत्नान् ॥ १५.२ ॥
तुझ्या बलाने आमच्या जन्मलेल्या शत्रूंना दूर घालव; हे जातवेदा, न जन्मलेल्या शत्रूंना मागे ढकल. प्रसन्न मनाने आमच्याशी बोल; आम्ही असावे; आमच्या शत्रूंना दूर घालव.
15.3
षोडशी स्तोम ऽ ओजो द्रविणम् ।
चतुश्चत्वारिꣳश स्तोमो वर्चो द्रविणम् ।
अग्नेः पुरीषम् अस्य अप्सो नाम तां त्वा विश्वे ऽ अभि गृणन्तु देवाः ।
स्तोमपृष्ठा घृतवतीह सीद प्रजावद् अस्मे द्रविणा यजस्व ॥ १५.३ ॥
षोडशी स्तोम हे ओजाचे धन; चतुश्चत्वारिंश स्तोम हे वर्चसाचे धन. अग्नीचे हे पुरीष, ज्याचे नाव अप्स आहे, त्याची सर्व देव स्तुती करोत. स्तोम ज्याची पाठ आहे, अशी घृतवती तू येथे बस; संततियुक्त धन आम्हाला दे.
15.4
एवश् छन्दः ।
वरिवश् छन्दः ।
शंभूश् छन्दः ।
परिभूश् छन्दः ।
ऽ आच्छच् छन्दः ।
मनश् छन्दः ।
व्यचश् छन्दः ।
सिन्धुश् छन्दः ।
समुद्रश् छन्दः ।
सरिरं छन्दः ।
ककुप् छन्दः ।
त्रिककुप् छन्दः ।
काव्यं छन्दः ।
ऽ अङ्कुपं छन्दः ।
अक्षरपङ्क्तिश् छन्दः ।
पदपङ्क्तिश् छन्दः ।
विष्टारपङ्क्तिश् छन्दः ।
क्षुरो भ्राजश् छन्दः ॥ १५.४ ॥
असे छंद: वरिवस् छंद. शंभू छंद. परिभू छंद. आच्छच्छ छंद. मनस् छंद. व्यचस् छंद. सिंधू छंद. समुद्र छंद. सरिरम् छंद. ककुप् छंद. त्रिककुप् छंद. काव्य छंद. अंकुप छंद. अक्षरपंक्ती छंद. पदपंक्ती छंद. विष्टारपंक्ती छंद. क्षुर आणि भ्राज् छंद.
15.5
आच्छच् छन्दः ।
प्रच्छच् छन्दः ।
संयच् छन्दः ।
वियच् छन्दः ।
बृहच् छन्दः ।
रथन्तरं छन्दः ।
निकायश् छन्दः ।
विवधश् छन्दः ।
गिरश् छन्दः ।
भ्रजश् छन्दः ।
सꣳस्तुप् छन्दः ।
ऽ अनुष्टुप् छन्दः ।
ऽ एवश् छन्दः ।
वरिवश् छन्दः ।
वयश् छन्दः ।
वयस्कृच् छन्दः ।
विष्पर्धाश् छन्दः ।
विशालं छन्दः ।
छदिश् छन्दः ।
दूरोहणं छन्दः ।
तन्द्रं छन्दः ।
ऽ अङ्काङ्कं छन्दः ॥ १५.५ ॥
आच्छच् छन्द. प्रच्छच् छन्द. संयच् छन्द. वियच् छन्द. बृहच् छन्द. रथन्तर छन्द. निकायस् छन्द. विवधस् छन्द. गिरस् छन्द. भ्रजस् छन्द. संस्तुप् छन्द. अनुष्टुप् छन्द. एवस् छन्द. वरिवस् छन्द. वयस् छन्द. वयस्कृत् छन्द. विष्पर्धास् छन्द. विशालं छन्द. छदिस् छन्द. दूरोहणं छन्द. तन्द्रं छन्द. अङ्काङ्कं छन्द.
15.6
रश्मिना सत्याय सत्यं जिन्व ।
प्रेतिना धर्मणा धर्मं जिन्व ।
अन्वित्या दिवा दिवं जिन्व ।
संधिनान्तरिक्षेणान्तरिक्षं जिन्व ।
प्रतिधिना पृथिव्या पृथिवीं जिन्व ।
विष्टम्भेन वृष्ट्या वृष्टिं जिन्व ।
प्रवया ऽह्नाहर् जिन्व ।
अनुया रात्र्या रात्रीं जिन्व ।
उशिजा वसुभ्यो वसून् जिन्व ।
प्रकेतेनादित्येभ्य ऽ आदित्यान् जिन्व ॥ १५.६ ॥
सत्यासाठी रश्मीने सत्याला प्रेरित कर. धर्मासाठी प्रेतीने धर्माला प्रेरित कर. अन्वित्येने दिवाने दिवाला प्रेरित कर. संधीने अन्तरिक्षाने अन्तरिक्षाला प्रेरित कर. प्रतिधीने पृथिवीने पृथिवीला प्रेरित कर. विष्टम्भाने वृष्टीने वृष्टीला प्रेरित कर. प्रवयाने दिवसाला प्रेरित कर. अनुयाने रात्रीने रात्रीला प्रेरित कर. वसूंसाठी उशिजाने वसूंना प्रेरित कर. आदित्यांसाठी प्रकेताने आदित्यांना प्रेरित कर.
15.7
तन्तुना रायस्पोषेण रायस्पोषं जिन्व ।
सꣳसर्पेण श्रुताय श्रुतं जिन्व ।
ऐडेनौषधीभिर् ओषधीर् जिन्व ।
उत्तमेन तनूभिस् तनूर् जिन्व ।
वयोधसाधीतेनाधीतं जिन्व ।
अभिजिता तेजसा तेजो जिन्व ॥ १५.७ ॥
तंतूने रायस्पोषाने रायस्पोषाला प्रेरित कर. संसर्पाने श्रुतासाठी श्रुताला प्रेरित कर. ऐडाने औषधींनी औषधींना प्रेरित कर. उत्तमाने तनूंनी तनूंना प्रेरित कर. वयोधाने अधीताने अधीताला प्रेरित कर. अभिजिताच्या तेजाने तेजाला प्रेरित कर.
15.8
प्रतिपद् असि प्रतिपदे त्वा ।
अनुपद् अस्य् अनुपदे त्वा ।
सम्पद् असि सम्पदे त्वा ।
तेजो ऽसि तेजसे त्वा ॥ १५.८ ॥
तू प्रतिपद् आहेस; प्रतिपदासाठी तुला. तू अनुपद् आहेस; अनुपदासाठी तुला. तू सम्पद् आहेस; सम्पदासाठी तुला. तू तेज आहेस; तेजासाठी तुला.
15.9
त्रिवृद् असि त्रिवृते त्वा ।
प्रवृद् असि प्रवृते त्वा ।
विवृद् असि विवृते त्वा ।
सवृद् असि सवृते त्वा ।
ऽऽआक्रमो ऽस्य् आक्रमाय त्वा ।
संक्रमो ऽसि संक्रमाय त्वा ।
उत्क्रमो ऽस्य् उत्क्रमाय त्वा ।
उत्क्रान्तिर् अस्य् उत्क्रान्त्यै त्वा ।
अधिपतिनोर्जोर्जं जिन्व ॥ १५.९ ॥
तू त्रिवृत् आहेस; त्रिवृतासाठी तुला. तू प्रवृत् आहेस; प्रवृतासाठी तुला. तू विवृत् आहेस; विवृतासाठी तुला. तू सवृत् आहेस; सवृतासाठी तुला. तू आक्रम आहेस; आक्रमासाठी तुला. तू संक्रम आहेस; संक्रमासाठी तुला. तू उत्क्रम आहेस; उत्क्रमासाठी तुला. तू उत्क्रान्ती आहेस; उत्क्रान्तीसाठी तुला. अधिपतीसह बलाने बलाला चेतव.
15.10
राज्ञ्य् असि प्राची दिग् वसवस् ते देवा ऽ अधिपतयो ऽग्निर् हेतीनां प्रतिधर्ता त्रिवृत् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयत्व् आज्यम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु रथन्तरꣳ साम प्रतिष्ठित्याऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.१० ॥
तू राणी आहेस, पूर्व दिशा; वसू हे तुझे अधिपती; अग्नी आयुधांचा धारक; त्रिवृत् स्तोम तुला धारण करो. पृथ्वीवर आज्य आणि उक्थ अव्यथेसाठी स्थिर राहोत; रथन्तर साम प्रतिष्ठेसाठी आधार होवो. अंतरिक्षात प्रथमजन्मे ऋषी तुला मात्रेने व विस्ताराने पसरवोत; विधर्ता आणि हा अधिपतीही तुला पसरवोत. सर्वांनी एकमताने स्वर्गातील नाकपृष्ठ लोकात यजमानालाही बसवावे.
15.11
विराड् असि दक्षिणा दिग् रुद्रास् ते देवा ऽ अधिपतय ऽ इन्द्रो हेतीनां प्रतिधर्ता पञ्चदशस् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयतु प्रौगम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु बृहत् साम प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.११ ॥
तू राजसी दक्षिण दिशा आहेस. रुद्र हे तुझे देव व अधिपती; इंद्र शस्त्रांचा धारक. पंधरापट स्तोम तुला पृथ्वीवर स्थिर करो. अचलतेसाठी प्रौग उक्थ तुला आधार देवो; स्थिर प्रतिष्ठेसाठी बृहत् साम. अंतरिक्षात, देवांमध्ये प्रथमजात ऋषी आकाशाच्या मापाने व महिम्याने तुला विस्तारोत. धारक आणि हा अधिपती तुला धारण करोत. सर्वांनी एकमताने स्वर्गलोकात, नाकाच्या पृष्ठभागावर यजमानालाही बसवावे.
15.12
सम्राड् असि प्रतीची दिग् आदित्यास् ते देवा ऽ अधिपतयो वरुणो हेतीनां प्रतिधर्ता सप्तदशस् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयतु मरुत्वतीयम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु वैरूपꣳ साम प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.१२ ॥
तू सम्राट आहेस; तू पश्चिम दिशा आहेस. आदित्य हे तुझे देव व अधिपती आहेत; वरुण हेतींचा धारक आहे. सप्तदश स्तोम पृथ्वीवर तुला आश्रय देवो. मरुत्वतीय उक्थ अचलतेसाठी तुला आधार देवो. वैरूप साम स्थिरतेसाठी अंतरिक्षात तुला धारण करो. प्रथमजात ऋषी देवांमध्ये दिव्य मापाने व विस्ताराने तुला विस्तृत करोत. हा विधर्ता व अधिपती देखील तुला धारण करो. सर्वांनी एकमताने तुला व यजमानाला नाकाच्या पृष्ठभागावर, स्वर्गलोकात स्थापित करो.
15.13
स्वराड् अस्य् उदीच्य् दिङ् मरुतस् ते देवा ऽ अधिपतयः सोमो हेतीनां प्रतिधर्तैकविꣳशस् त्वा स्तोमः पृथिव्याꣳ श्रयतु निष्केवल्यम् उक्थम् अव्यथायै स्तभ्नातु वैराजꣳ साम प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.१३ ॥
तू स्वराट् आहेस; उत्तर दिशा. मरुत् हे तुझे अधिपती, सोम हा आयुधांचा धारक. एकविंश स्तोम तुला पृथ्वीवर आधार देवो. निष्केवल्य उक्थ अविचलतेसाठी तुला धरो; वैराज साम स्थिर प्रतिष्ठेसाठी. अंतरिक्षात देवांमध्ये प्रथमजन्मे ऋषी दिव्याच्या मापाने आणि विस्ताराने तुला पसरवोत. विधर्ता आणि हा अधिपतीही तुला धारण करोत. सर्वांनी एकमताने तुला आणि यजमानाला नाकाच्या पृष्ठावर, स्वर्गलोकात बसवोत.
15.14
अधिपत्न्य् असि बृहती दिग् विश्वे ते देवा ऽ अधिपतयो बृहस्पतिर् हेतीनां प्रतिधर्ता त्रिणवत्रयस्त्रिꣳशौ त्वा स्तोमौ पृथिव्याꣳ श्रयतां वैश्वदेवाग्निमारुते ऽ उक्थे ऽ अव्यथायै स्तभ्नीताꣳ शाक्वररैवते सामनी प्रतिष्ठित्या ऽ अन्तरिक्ष ऽ ऋषयस् त्वा प्रथमजा देवेषु दिवो मात्रया वरिम्णा प्रथन्तु विधर्ता चायम् अधिपतिश् च ते त्वा सर्वे संविदाना नाकस्य पृष्ठे स्वर्गे लोके यजमानं च सादयन्तु ॥ १५.१४ ॥
तू अधिपत्नी आहेस, बृहती दिशा आहेस. सर्व देव तुझे अधिपती आहेत; बृहस्पती आयुधांचा धारक आहे. त्रिणव आणि त्रयस्त्रिंश स्तोम तुला पृथ्वीवर स्थिर करोत. वैश्वदेव आणि अग्निमारुत उक्थ अचलतेसाठी तुला धरोत. शाक्वर आणि रैवत साम प्रतिष्ठेसाठी तुला धरोत. अंतरिक्षात प्रथमजात ऋषी देवांमध्ये, द्युलोकाच्या मापाने व विस्ताराने तुला विस्तारोत. विधर्ता आणि हा अधिपतीही तुला धरोत. सर्वांनी एकमताने तुला स्वर्गातील नाकपृष्ठावर यजमानासह बसवावे.
15.15
अयं पुरो हरिकेशः सूर्यरश्मिस् तस्य रथगृत्सश् च रथौजाश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
पुञ्जिकस्थला च क्रतुस्थला चाप्सरसौ दङ्क्ष्णवः पशवो हेतिः पौरुषेयो वधः प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१५ ॥
समोरचा हा हरिकेश, सूर्यकिरणांचा; त्याचा रथगृत्स आणि रथौजा, सेनानी आणि ग्रामणी; पुञ्जिकस्थला आणि क्रतुस्थला, या दोन अप्सरा; दंक्ष्णु पशू, हेती, पौरुषेय वध, प्रहेती; त्यांना नमस्कार असो. ते आमचे रक्षण करोत, आमच्यावर कृपा करोत. ज्याचा आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमचा द्वेष करतो, त्याला यांच्या जबड्यात ठेवतो.
15.16
अयं दक्षिणा विश्वकर्मा तस्य रथस्वनश् च रथेचित्रश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
मेनका च सहजन्या चाप्सरसौ यातुधाना हेती रक्षाꣳसि प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽअस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१६ ॥
हा दक्षिणेचा विश्वकर्मा; त्याचा रथस्वन आणि रथचित्र, सेनानी आणि ग्रामणी; मेनका आणि सहजन्या, या दोन अप्सरा; यातुधान, हेती, राक्षस, प्रहेती; त्यांना नमस्कार असो. ते आमचे रक्षण करोत, आमच्यावर कृपा करोत. ज्याचा आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमचा द्वेष करतो, त्याला यांच्या जबड्यात ठेवतो.
15.17
अयं पश्चाद् विश्वव्यचास् तस्य रथप्रोतश् चासमरथश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
प्रम्लोचन्ती चानुम्लोचन्ती चाप्सरसौ व्याघ्रा हेतिः सर्पा प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१७ ॥
हा पश्चिमेकडून विश्वव्यचा आहे; त्याचे रथप्रोत आणि असमरथ, सेनानी आणि ग्रामणी आहेत. प्रम्लोचन्ती आणि अनुम्लोचन्ती, दोन अप्सरा; व्याघ्री, हेती, सर्प आणि प्रहेती. त्यांना नमस्कार असो. त्यांनी आमचे रक्षण करावे, आमच्यावर कृपा करावी. ज्याचा आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमचा द्वेष करतो, त्याला आम्ही त्यांच्या जबड्यात ठेवतो.
15.18
अयम् उत्तरात् संयद्वसुस् तस्य तार्क्ष्यश् चारिष्टनेमिश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
विश्वाची च घृताची चाप्सरसाव् आपो हेतिर् वातः प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१८ ॥
हा उत्तरेकडून संयद्वसू आहे; त्याचे तार्क्ष्य आणि अरिष्टनेमी, सेनानी आणि ग्रामणी आहेत. विश्वाची आणि घृताची, दोन अप्सरा; पाणी, हेती, वारा आणि प्रहेती. त्यांना नमस्कार असो. त्यांनी आमचे रक्षण करावे, आमच्यावर कृपा करावी. ज्याचा आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमचा द्वेष करतो, त्याला आम्ही त्यांच्या जबड्यात ठेवतो.
15.19
अयम् उपर्य् अर्वाग्वसुस् तस्य सेनजिच् च सुषेणश् च सेनानीग्रामण्यौ ।
उर्वशी च पूर्वचित्तिश् चाप्सरसाव् अवस्फूर्जन् हेतिर् विद्युत् प्रहेतिस् तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १५.१९ ॥
वरील हा अर्वाक्-वसू आहे; त्याचे सेनजित् आणि सुषेण हे सेनानी व ग्रामप्रमुख आहेत. उर्वशी आणि पूर्वचित्ति या दोन अप्सरा; गर्जणाऱ्या हेती, विद्युत् आणि प्रहेती यांना नमस्कार. त्यांनी आमचे रक्षण करावे, आमच्यावर कृपा करावी. ज्याचा आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमचा द्वेष करतो, त्याला आम्ही त्यांच्या जबड्यात ठेवतो.
15.20
अग्निर् मूर्धा दिवः ककुत् पतिः पृथिव्या ऽ अयम् ।
अपाꣳ रेताꣳसि जिन्वति ॥ १५.२० ॥
हा अग्नी आकाशाचा शिखरभाग आणि पृथ्वीचा स्वामी आहे; तो पाण्यातील बीजांना प्रेरणा देतो.
15.21
अयम् अग्निः सहस्रिणो वाजस्य शतिनस् पतिः ।
मूर्धा कवी रयीणाम् ॥ १५.२१ ॥
हा अग्नी हजार आणि शंभर प्रकारच्या वाजाचा (धनाचा) स्वामी आहे; तो धनांचे शिर आणि ज्ञानी कवी आहे.
15.22
त्वाम् अग्ने पुष्कराद् अध्य् अथर्वा निर् अमन्थत ।
मूर्ध्नो विश्वस्य वाघतः ॥ १५.२२ ॥
हे अग्नी, अथर्व्याने पुष्करातून वरून तुला मंथून काढले; सर्वांच्या मस्तकातून, वाघतातून.
15.23
भुवो यज्ञस्य रजसश् च नेता यत्रा नियुद्भिः सचसे शिवाभिः ।
दिवि मूर्धानं दधिषे स्वर्षां जिह्वाम् अग्ने चकृषे हव्यवाहम् ॥ १५.२३ ॥
तू भुवन, यज्ञ आणि अंतरिक्षाचा नेता आहेस; तिथे कल्याणकारी नियुतांसह तू जुळतोस, आकाशात शिर धारण करतोस. हे अग्नी, स्वर्गप्रकाश जिंकणाऱ्या, तू हव्यवाहाला जीभ केलेस.
15.24
अबोध्य् अग्निः समिधा जनानां प्रति धेनुम् इवायतीम् उषासम् ।
यह्वा ऽ इव प्र वयाम् उज्जिहानाः प्र भानवः सिस्रते नाकम् अच्छ ॥ १५.२४ ॥
अग्नी समिधेने लोकांमध्ये जागृत झाला आहे; येणाऱ्या धेनूप्रमाणे उषेकडे. मोठ्या पक्ष्यांप्रमाणे उठलेले किरण पुढे जाऊन स्वर्गाकडे पसरतात.
15.25
अवोचाम कवये मेध्याय वचो वन्दारु वृषभाय वृष्णे ।
गविष्ठिरो नमसा स्तोमम् अग्नौ दिवीव रुक्मम् उरुव्यञ्चम् अश्रेत् ॥ १५.२५ ॥
ज्ञानी, पवित्र, स्तुत्य आणि वर्षाव करणाऱ्या वृषभासाठी आम्ही वचने उच्चारली. गविष्ठिराने नमस्काराने अग्नीत स्तोत्र अर्पण केले; आकाशात पसरलेल्या सोन्याच्या अलंकाराप्रमाणे.
15.26
अयम् इह प्रथमो धायि धातृभिर् होता यजिष्ठो ऽ अध्वरेष्व् ईड्यः ।
यम् अप्नवानो भृगवो विरुरुचुर् वनेषु चित्रं विभ्वं विशे-विशे ॥ १५.२६ ॥
येथे प्रथम धात्यांनी स्थापित केलेला हा अग्नी; होता, अत्यंत पूज्य, यज्ञांत स्तुत्य. ज्याला मिळवून भृगूंनी अरण्यांत प्रकाशित केले — विचित्र, सर्वव्यापी, प्रत्येक वंशासाठी.
15.27
जनस्य गोपा ऽ अजनिष्ट जागृविर् अग्निः सुदक्षः सुविताय नव्यसे ।
घृतप्रतीको बृहता दिविस्पृशा द्युमद् वि भाति भरतेभ्यः शुचिः ॥ १५.२७ ॥
लोकांचा रक्षक, सदा जागरूक, कुशल अग्नी जन्मला — नव्यांच्या कल्याणासाठी. घृतमुख, विशाल, आकाशाला स्पर्श करणारा, तेजस्वी व पवित्र होऊन भरतांसाठी तो प्रकाशतो.
15.28
त्वाम् अग्ने ऽ अङ्गिरसो गुहा हितम् अन्व् अविन्दञ् छिश्रियाणं वने-वने ।
स जायसे मथ्यमानः सहो महत् त्वाम् आहुः सहसस् पुत्रम् अङ्गिरः ॥ १५.२८ ॥
हे अग्नी, गुहेत लपलेल्या तुला अङ्गिरसांनी प्रत्येक अरण्यात शोधून काढले. मंथन केले जात असताना तू महान सामर्थ्याने जन्मतोस; हे अङ्गिरा, तुला सामर्थ्याचा पुत्र म्हणतात.
15.29
सखायः सं वः सम्यञ्चम् इषꣳ स्तोमं चाग्नये ।
वर्षिष्ठाय क्षितीनामूर्जो नप्त्रे सहस्वते ॥ १५.२९ ॥
हे मित्रांनो, तुम्हाला योग्य अन्न आणि स्तोत्र अग्नीला (अर्पण असो). लोकांमध्ये सर्वात बलवान, ऊर्जाचा नातू, सामर्थ्यशाली अग्नीला.
15.30
सꣳ-सम् इद् युवसे वृषन्न् अग्ने विश्वान्य् अर्य ऽ आ ।
इडस् पदे सम् इध्यसे स नो वसून्य् आ भर ॥ १५.३० ॥
हे बलवान अग्नी, तू सर्व स्वामींशी छान जोडला जातोस. इळेच्या स्थानी छान प्रज्वलित होतोस; आम्हांसाठी धन आण.
15.31
त्वां चित्रश्रवस्तम हवन्ते विक्षु जन्तवः ।
शोचिष्केशं पुरुप्रियाग्ने हव्याय वोढवे ॥ १५.३१ ॥
अत्यंत अद्भुत कीर्तिमान तुला लोक वस्त्यांमध्ये बोलावतात. हे ज्वालाकेसा, अनेकांना प्रिय अग्नी, हविर्द्रव्य वाहून नेण्यासाठी (तुला बोलावतात).
15.32
एना वो ऽ अग्निं नमसोर्जो नपातम् आ हुवे ।
प्रियं चेतिष्ठम् अरतिꣳ स्वध्वरं विश्वस्य दूतम् अमृतम् ॥ १५.३२ ॥
यांनी तुमच्यासाठी, नमस्काराने ऊर्जाचा नातू अग्नीला मी आवाहन करतो; तो प्रिय, अत्यंत बुद्धिमान, वेगवान, उत्तम यज्ञ करणारा, सर्वांचा दूत, अमर आहे.
15.33
विश्वस्य दूतम् अमृतं विश्वस्य दूतम् अमृतम् ।
स योजते ऽ अरुषा विश्वभोजसा स दुद्रवत् स्वाहुतः ॥ १५.३३ ॥
सर्वांचा दूत, अमर, सर्वांचा दूत, अमर. तो तांबड्या, सर्वभक्षक (घोड्यांना) जुंपतो; उत्तम रीतीने आहुती मिळून वेगाने धावतो.
15.34
स दुद्रवत् स्वाहुतः स दुद्रवत् स्वाहुतः ।
सुब्रह्मा यज्ञः सुशमी वसूनां देवꣳ राधो जनानाम् ॥ १५.३४ ॥
तो उत्तम प्रकारे आहुत होऊन धावतो; तो उत्तम प्रकारे आहुत होऊन धावतो. यज्ञ उत्तम ब्रह्म व उत्तम शमी असलेला आहे; वसूंचा देव, लोकांचे धन.
15.35
अग्ने वाजस्य गोमत ऽ ईशानः सहसो यहो ।
अस्मे धेहि जातवेदो महि श्रवः ॥ १५.३५ ॥
हे अग्ने, अन्न व गोधनाचा स्वामी, बलाचा पुत्र; हे जातवेदा, आम्हाला महान कीर्ती दे.
15.36
स ऽ इधानो वसुष् कविर् अग्निर् ईडेन्यो गिरा ।
रेवद् अस्मभ्यं पुर्वणीक दीदिहि ॥ १५.३६ ॥
तो प्रज्वलित वसु व कवी अग्नि, स्तुतीस योग्य, वाणीने; आमच्यासाठी धनवान होऊन, हे बहुमुखा, प्रकाश दे.
15.37
क्षपो राजन्न् उत त्मनाग्ने वस्तोर् उतोषसः ।
स तिग्मजम्भ रक्षसो दह प्रति ॥ १५.३७ ॥
हे राजा अग्ने, रात्रीच्या आणि स्वतःने, दिवसाच्या आणि उषेच्या; हे तीक्ष्ण-जबड्या, राक्षसांना जाळून टाक.
15.38
भद्रो नोऽअग्निर् आहुतो भद्रा रातिः सुभग भद्रो ऽअध्वरः ।
भद्राऽ उत प्रशस्तयः ॥ १५.३८ ॥
अग्नी आम्हासाठी कल्याणकारी, आहुत होऊन; कल्याणकारी दान, हे सुभगा; कल्याणकारी यज्ञ, आणि कल्याणकारी स्तुती.
15.39
भद्रा ऽ उत प्रशस्तयो भद्रं मनः कृणुष्व वृत्रतूर्ये ।
येना समत्सु सासहः ॥ १५.३९ ॥
स्तुती कल्याणकारी आहेत; वृत्र-युद्धात मन कल्याणकारी कर, ज्याद्वारे तू संग्रामांत जिंकतोस.
15.40
येना समत्सु सासहो ऽव स्थिरा तनुहि भूरि शर्धताम् ।
वनेमा ते ऽ अभिष्टिभिः ॥ १५.४० ॥
ज्याच्या योगे तू युद्धांत विजयी होतोस, शत्रूंचे प्रचंड सामर्थ्य दृढपणे खाली पाड. तुझ्या कृपेने आम्ही जिंकू.
15.41
अग्निं तं मन्ये यो वसुर् अस्तं यं यन्ति धेनवः ।
अस्तम् अर्वन्त ऽ आशवो ऽस्तं नित्यासो वाजिन ऽ इषꣳ स्तोतृभ्य ऽ आ भर ॥ १५.४१ ॥
धन देणाऱ्या अग्नीला मी मानतो; गायी ज्याच्या घरी जातात तो. वेगवान घोडे, बलवान नित्य अश्व घरी जातात. स्तोत्र करणाऱ्यांसाठी अन्न आण.
15.42
सो अग्निर् यो वसुर् गृणे सं यम् आयन्ति धेनवः ।
सम् अर्वन्तो रघुद्रुवः सꣳ सुजातासः सूरय ऽ इषꣳ स्तोतृभ्य ऽ आ भर ॥ १५.४२ ॥
धन देणाऱ्या त्या अग्नीची मी स्तुती करतो; गायी त्याच्याकडे एकत्र येतात. वेगवान घोडे, उत्तम जन्मलेले पालक एकत्र येतात. स्तोत्र करणाऱ्यांसाठी अन्न आण.
15.43
उभे सुश्चन्द्र सर्पिषो दर्वी श्रीणीष ऽ आसनि ।
उतो न ऽ उत् पुपूर्या ऽ उक्थेषु शवसस् पत ऽ इषꣳ स्तोतृभ्य ऽ आ भर ॥ १५.४३ ॥
हे सुंदर दीप्तिमान, तू तुपाचे दोन्ही चमचे मुखात धरतोस. आम्हालाही स्तोत्रांत बलाने भरून टाक, हे बलाच्या स्वामी. स्तोत्र करणाऱ्यांसाठी अन्न आण.
15.44
अग्ने तम् अद्याश्वं न स्तोमैः क्रतुं न भद्रꣳ हृदिस्पृशम् ।
ऋध्यामा त ऽ ओहैः ॥ १५.४४ ॥
हे अग्नी, आज तुला घोड्याप्रमाणे स्तोत्रांनी, हृदयाला स्पर्शणाऱ्या शुभ संकल्पाप्रमाणे आम्ही सिद्ध करू. तुझ्यासाठीच्या स्तुतींनी आम्ही समृद्ध होऊ.
15.45
अधा ह्य् अग्ने क्रतोर् भद्रस्य दक्षस्य साधोः ।
रथीर् ऋतस्य बृहतो बभूथ ॥ १५.४५ ॥
हे अग्नी, तू खरोखरच शुभ संकल्प, कौशल्य, सज्जनता आणि महान ऋताचा रथी झाला आहेस.
15.46
एभिर् नो ऽ अर्कैर् भवा नो अर्वाङ् स्वर्ण ज्योतिः ।
अग्ने विश्वेभिः सुमना ऽ अनीकैः ॥ १५.४६ ॥
या स्तुतींनी आमच्यासाठी इथे ये; स्वर्गाचा प्रकाश हो. हे अग्नी, सर्व ज्वाळांसह प्रसन्न मनाचा हो.
15.47
अग्निꣳ होतारं मन्ये दास्वन्तं वसुꣳ सूनुꣳ सहसो जातवेदसं विप्रं न जातवेदसम् ।
य ऽ ऊर्ध्वया स्वध्वरो देवो देवाच्या कृपा ।
घृतस्य विभ्राष्टिम् अनु वष्टि शोचिषाऽऽजुह्वानस्य सर्पिषः ॥ १५.४७ ॥
दाता, धनवान, बलाचा पुत्र, ज्ञानी जाणे तसा जातवेद अग्नी होता यास मी मानतो. ऊर्ध्वमुख, सुंदर यज्ञ असलेला देव देवांना प्रिय कृपेने, ज्वालेने तुपाची दीप्ती इच्छितो; तुपाची आहुती दिली जाते.
15.48
अग्ने त्वं नो ऽ अन्तम उत त्राता शिवो भवा वरूथ्यः ।
वसुर् अग्निर् वसुश्रवा ऽ अच्छा नक्षि द्युमत्तमꣳ रयिं दाः ।
तं त्वा शोचिष्ठ दीदिवः सुम्नाय नूनम् ईमहे सखिभ्यः ॥ १५.४८ ॥
हे अग्नी, तू आमच्यासाठी सर्वात जवळचा, रक्षक, कल्याणकारी, आश्रय हो. वसु अग्नी, धनकीर्तीचा, आमच्याकडे येऊन अत्यंत तेजस्वी धन दे. हे अति ज्वालामय, दीप्तिमान, मित्रांच्या सुखासाठी आता तुला याचना करतो.
15.49
येन ऽ ऋषयस् तपसा सत्रम् आयन्न् इन्धाना ऽ अग्निꣳ स्वर् आभरन्तः ।
तस्मिन्न् अहं नि दधे नाके ऽ अग्निं यम् आहुर् मनव स्तीर्णबर्हिषम् ॥ १५.४९ ॥
ज्या तपाने ऋषी सत्रापर्यंत पोहोचले, अग्नी पेटवून स्वर्ग आणताना, त्याच स्वर्गात मी तो अग्नी स्थापतो; मनूंनी ज्याला पसरलेल्या दर्भाचा म्हटले, त्या अग्नीला.
15.50
तं पत्नीभिर् अनु गच्छेम देवाः पुत्रैर् भ्रातृभिर् उत वा हिरण्यैः ।
नाकं गृभ्णानाः सुकृतस्य लोके तृतीये पृष्ठे ऽ अधि रोचने दिवः ॥ १५.५० ॥
हे देवांनो, आम्ही पत्नी, पुत्र, बंधू किंवा सुवर्णासह त्याच्या मागे जाऊ; सुकृताच्या लोकात स्वर्गाला धरून, द्युलोकाच्या तिसऱ्या पृष्ठावर, तेजस्वी स्थानी.
15.51
आ वाचो मध्यम् अरुहद् भुरण्युर् अयम् अग्निः सत्पतिश् चेकितानः ।
पृष्ठे पृथिव्या निहितो दविद्युतद् अधस् पदं कृणुतां ये पृतन्यवः ॥ १५.५१ ॥
हा अग्नी, चपळ, सत्पति आणि सावध, वाणीच्या मध्यापर्यंत चढला; पृथ्वीच्या पृष्ठावर स्थापित होऊन तेजस्वी; जे युद्धाची इच्छा करतात त्यांनी खाली आपले पाऊल ठेवावे.
15.52
अयम् अग्निर् वीरतमो वयोधाः सहस्रियो द्योतताम् अप्रयुच्छन् ।
विभ्राजमानः सरिरस्य मध्य ऽ उप प्र याहि दिव्यानि धाम ॥ १५.५२ ॥
हा अग्नी अत्यंत वीर, बल देणारा, सहस्ररूपी आहे; अखंड प्रकाशो, शरीराच्या मध्यभागी तेजस्वी होऊन; हे अग्नी, दिव्य धामांकडे पुढे जा.
15.53
सम्प्रच्यवध्वम् उप सम्प्रयाताग्ने पथो देवयानान् कृणुध्वम् ।
पुनः कृण्वाना पितरा युवानान्वा ताꣳसीत् त्वयि तन्तुम् एतम् ॥ १५.५३ ॥
एकत्र चला, जवळ येऊन एकत्र जा; हे अग्नी, देवयानाचे मार्ग तयार कर. पुन्हा तरुण माता-पिता घडवून, हा धागा तुझ्यातच विणू दे.
15.54
उद् बुध्यस्वाग्ने प्रति जागृहि त्वम् इष्टापूर्ते सꣳ सृजेथाम् अयं च ।
अस्मिन्त् सधस्थे अध्य् उत्तरस्मिन् विशवे देवा यजमानश् च सीदत ॥ १५.५४ ॥
हे अग्नी, जागा, सावध रहा. इष्ट आणि पूर्त कर्मे एकत्र करा, हा यजमानही. या उच्च आसनावर सर्व देव व यजमान बसोत.
15.55
येन वहसि सहस्रं येनाग्ने सर्ववेदसम् ।
तेनेमं यज्ञं नो नय स्वर् देवेषु गन्तवे ॥ १५.५५ ॥
ज्या सामर्थ्याने तू हजार वाहतोस, हे अग्नी, ज्या सामर्थ्याने तू सर्वधनसंपन्न आहेस, त्यानेच आमचा हा यज्ञ स्वर्गात देवांपर्यंत घेऊन जा.
15.56
अयं ते योनिर् ऋत्वियो यतो जातो ऽ अरोचथाः ।
तं जानन्न् अग्न ऽ आरोहाथा नो वर्धया रयिम् ॥ १५.५६ ॥
हेच तुझे ऋतुयोग्य उत्पत्तिस्थान आहे, जिथून जन्म घेऊन तू प्रकाशलास. ते जाणून, हे अग्नी, आरोहण कर; आम्हासाठी धन वाढव.
15.57
तपश् च तपस्यश् च शैशिराव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषो सि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ।
ये ऽ अग्नयः समनसो न्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे शैशिराव् ऋतू ऽ अभिकल्पमाना ऽ इन्द्रम् इव देवा ऽ अभिसं विशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १५.५७ ॥
तप आणि तपस्य, शैशिर ऋतू अग्नीच्या आतील संधी होवोत. द्यावापृथिवी अनुकूल होवोत; जल व औषधी अनुकूल होवोत; अग्नी वेगवेगळे नमस्कारासह, श्रेष्ठतेसाठी, एकाच व्रताचे होऊन अनुकूल होवोत. जे अग्नी समानमनस्क होऊन द्यावापृथिवीच्या मध्ये आहेत, हे शैशिर ऋतू अनुकूल होत असताना, इंद्राप्रमाणे देव प्रवेश करोत. त्या देवतेसह, अंगिरसांप्रमाणे, ध्रुव स्थानी बसा.
15.58
परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस् पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय ।
सूर्यस् ते ऽधिपतिस् तया देवतयाऽङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १५.५८ ॥
परमेष्ठी तुला आकाशाच्या पाठीवर तेजस्वीपणे स्थापित करो. सर्वांच्या प्राण, अपान, व्यान, उदानासाठी, स्थिरतेसाठी, गतीसाठी. सूर्य हा तुझा अधिपती आहे; त्या देवतेसह, अंगिरसांप्रमाणे, दृढपणे बस.
15.59
लोकं पृण छिद्रं पृणाथो सीद ध्रुवा त्वम् ।
इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिर् अस्मिन् योनाव् असीषदन् ॥ १५.५९ ॥
स्थान भर, छिद्र भर, नंतर तू दृढपणे बस. इंद्राग्नी आणि बृहस्पती यांनी तुला या योनीत बसवले.
15.60
ता ऽ अस्य सूददोहसः सोमꣳ श्रीणन्ति पृश्नयः ।
जन्मन् देवानां विशस् त्रिष्व् आ रोचने दिवः ॥ १५.६० ॥
याचे गोड दूध काढणाऱ्या त्या चित्रवर्ण गायी सोम शिजवतात; देवांच्या जन्मात, आकाशाच्या तीन तेजस्वी लोकांत.
15.61
इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त् समुद्रव्यचसं गिरः ।
रथीतमꣳ रथीनां वाजानाꣳ सत्पतिं पतिम् ॥ १५.६१ ॥
सर्व स्तोत्रांनी इंद्राला वाढवले — समुद्रासारख्या विस्ताराला; रथींमधील श्रेष्ठ रथी, बलांचा खरा पती, पती.
15.62
प्रोथद् अश्वो न यवसे विष्यन् यदा महः संवरणाद् व्य् अस्थात् ।
आद् अस्य वातो ऽ अनु वाति शोचिर् अध स्म ते व्रजनं कृष्णम् अस्ति ॥ १५.६२ ॥
गवताकडे फुरफुरत झेपावणाऱ्या घोड्यासारखा, जेव्हा तो महान आवरणातून उभा राहिला; त्याच्या ज्वालेमागे वारा वाहतो, आणि तुझा मार्ग काळा आहे.
15.63
आयोष् ट्वा सदने सादयाम्य् अवतश् छायायाꣳ समुद्रस्य हृदये ।
रश्मीवतीं भास्वतीम् आ या द्यां भास्य् आ पृथिवीम् ओर्व् अन्तरिक्षम् ॥ १५.६३ ॥
मी तुला आसनावर ठेवतो, समुद्राच्या हृदयात, सावलीत, विहिरीतून. किरणांनी युक्त, तेजस्वी, जी आकाश, पृथ्वी आणि विशाल अंतरिक्षाला प्रकाशित करतेस.
15.64
परमेष्ठी त्वा सादयतु दिवस् पृष्ठे व्यचस्वतीं प्रथस्वतीम् दिवं यच्छ दिवं दृꣳह दिवं मा हिꣳसीः ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय ।
सूर्यस् त्वाभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शंतमेन तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १५.६४ ॥
परमेष्ठी तुला आकाशाच्या पाठीवर ठेवो, विस्तारलेली आणि पसरलेली. आकाश धर, आकाश दृढ कर, आकाशाला इजा करू नकोस. सर्वांसाठी प्राण, अपान, व्यान, उदानासाठी, स्थैर्य आणि गतीसाठी. सूर्य तुझे महान कल्याण आणि अत्यंत शुभ आश्रयाने रक्षण करो; त्या देवतेसह अंगिरसांप्रमाणे ध्रुवावर बस.
15.65
सहस्रस्य प्रमासि ।
सहस्रस्य प्रतिमासि ।
सहस्रस्योन्मासि ।
साहस्रो ऽसि ।
सहस्राय त्वा ॥ १५.६५ ॥
तू हजाराचे माप आहेस. तू हजाराची प्रतिमा आहेस. तू हजाराचे उन्मा आहेस. तू साहस्र आहेस. हजारासाठी तुला (ठेवतो).