यजुर्वेद · अध्याय 16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.1
नमस् ते रुद्र मन्यव ऽ उतो त ऽ इषवे नमः ।
बाहुभ्याम् उत ते नमः ॥ १६.१ ॥
हे रुद्रा, तुझ्या क्रोधाला नमस्कार; तुझ्या बाणालाही नमस्कार. तुझ्या दोन्ही बाहूंना नमस्कार.
16.2
या ते रुद्र शिवा तनूर् अघोरापापकाशिनी ।
तया नस् तन्वा शंतमया गिरिशन्ताभि चाकशीहि ॥ १६.२ ॥
हे रुद्रा, तुझे जे शिव, अघोर, पापरहित रूप आहे, त्या अत्यंत कल्याणकारी रूपाने आमच्याकडे पाहा, हे गिरीशा.
16.3
याम् इषुं गिरिशन्त हस्ते बिभर्ष्य् अस्तवे ।
शिवां गिरित्र तां कुरु मा हिꣳसीः पुरुषं जगत् ॥ १६.३ ॥
हे गिरिशन्त, फेकण्यासाठी हातात धरलेला जो बाण आहे, हे गिरित्र, तो शिव (कल्याणकारी) कर; पुरुषाची व जगाची हिंसा करू नकोस.
16.4
शिवेन वचसा त्वा गिरिशाच्छा वदामसि ।
यथा नः सर्वम् इज् जगद् अयक्ष्मꣳ सुमना ऽ असत् ॥ १६.४ ॥
हे गिरीश, कल्याणकारी वाणीने आम्ही तुझ्याशी बोलतो; आमचे सर्व जग रोगरहित आणि प्रसन्नमनाचे होवो.
16.5
अध्य् अवोचद् अधिवक्ता प्रथमो दैव्यो भिषक् ।
अहीꣳश् च सर्वान् जम्भयन्त् सर्वाश् च यातुधान्यो ऽधराचीः परा सुव ॥ १६.५ ॥
पहिला दैवी वैद्य, श्रेष्ठ उपदेशक (असे) म्हणाला: सर्व सर्पांना चिरडून टाक; सर्व यातुधानींना खाली दूर पळवून दे.
16.6
असौ यस् ताम्रो ऽ अरुण ऽ उत बभ्रुः सुमङ्गलः ।
ये चैनꣳ रुद्रा ऽ अभितो दिक्षु श्रिताः सहस्रशो वैषाꣳ हेड ऽ ईमहे ॥ १६.६ ॥
तांब्यासारखा लाल, अरुण आणि तपकिरी असा तो अत्यंत मंगलकारी आहे; त्याच्याभोवती दिशादिशांत हजारो रुद्र स्थित आहेत, त्यांचा क्रोध शांत व्हावा अशी आम्ही याचना करतो.
16.7
असौ यो ऽवसर्पति नीलग्रीवो विलोहितः ।
उतैनं गोपा ऽ अदृश्रन्न् अदृश्रन्न् उदहार्यः स दृष्टो मृडयाति नः ॥ १६.७ ॥
नीलकंठ आणि गडद लाल होऊन खाली उतरणारा तो; त्याला गुराख्यांनी पाहिले, पाहिले; (तो) उचलण्यायोग्य आहे. दर्शन देऊन तो आमच्यावर कृपा करो.
16.8
नमो ऽस्तु नीलग्रीवाय सहस्राक्षाय मीढुषे ।
अथो ये ऽ अस्य सत्वानो ऽहं तेभ्यो ऽकरं नमः ॥ १६.८ ॥
नीलकंठ, सहस्राक्ष, वरदात्याला नमस्कार असो; त्याच्या जे सेवक आहेत त्यांनाही मी नमस्कार करतो.
16.9
प्र मुञ्च धन्वनस् त्वम् उभयोर् आर्त्न्योर् ज्याम् ।
याश् च ते हस्त ऽ इषवः ऽ परा ता भगवो वप ॥ १६.९ ॥
हे रुद्रा, तू धनुष्यावरची आणि दोन्ही बाहूंवरची प्रत्यंचा सोडव. तुझ्या हातातील जे बाण आहेत, हे भगवन्, ते दूर टाक.
16.10
विज्यं धनुः कपर्दिनो विशल्यो वाणवाꣳ२ऽ उत ।
अनेशन्न् अस्य याऽइषव ऽआभुर् अस्य निषङ्गधिः ॥ १६.१० ॥
कपर्दीचे धनुष्य प्रत्यंचाविहीन होवो; बाण टोकाविरहित होवोत. त्याचे जे बाण आहेत ते त्याला न पोहोचोत; त्याचा भाता त्याचाच होवो.
16.11
या ते हेतिर् मीढुष्टम हस्ते बभूव ते धनुः ।
तयास्मान् विश्वतस् त्वम् अयक्ष्मया परि भुज ॥ १६.११ ॥
हे अतिदानशील रुद्रा, तुझ्या हातात आणि धनुष्यात जे आयुध आहे, त्याने तू आम्हाला सर्व बाजूंनी रोगरहित राखून रक्षण कर.
16.12
परि ते धन्वनो हेतिर् अस्मान् वृणक्तु विश्वतः ।
अथो य ऽइषुधिस् तवारे ऽ अस्मिन् नि धेहि तम् ॥ १६.१२ ॥
तुझ्या धनुष्याचे आयुध सर्व बाजूंनी आम्हाला दूर ठेवो. आणि तुझा जो भाता आहे, तो येथून दूर, येथेच ठेव.
16.13
अवतत्य धनुष् ट्वꣳ सहस्राक्ष शतेषुधे ।
निशीर्य शल्यानां मुखा शिवो नः सुमना भव ॥ १६.१३ ॥
हे सहस्राक्षा, हे शतेषुधे, धनुष्य प्रत्यंचाविहीन करून आणि बाणांची टोके बोथट करून तू आमच्यासाठी कल्याणकारी आणि प्रसन्नमनस्क हो.
16.14
नमस् त ऽ आयुधायानातताय धृष्णवे ।
उभाभ्याम् उत ते नमो बाहुभ्यां तव धन्वने ॥ १६.१४ ॥
प्रत्यंचा न चढवलेल्या आयुधाला आणि त्या धीट तुला नमस्कार. तुझ्या दोन्ही बाहूंना आणि तुझ्या धनुष्यालाही नमस्कार.
16.15
मा नो महान्तम् उत मा नो ऽ अर्भकं मा न ऽ उक्षन्तम् उत मा न ऽ उक्षितम् ।
मा नो वधीः पितरं मोत मातरं मा नः प्रियास् तन्वो रुद्र रीरिषः ॥ १६.१५ ॥
हे रुद्रा, आमच्या मोठ्यांना मारू नकोस, लहानांना मारू नकोस, तरुणांना मारू नकोस, गर्भस्थांना मारू नकोस. आमच्या पित्याला व मातेला मारू नकोस; आमच्या प्रिय शरीरांना हानी पोहोचवू नकोस.
16.16
मा नस् तोके तनये मा न ऽ आयुषि मा नो गोषु मा नो ऽ अश्वेषु रीरिषः ।
मा नो वीरान् रुद्र भामिनो वधीर् हविष्मन्तः सदम् इत् त्वा हवामहे ॥ १६.१६ ॥
आमच्या संततीत व वंशात हानी करू नकोस; आमच्या आयुष्यात हानी करू नकोस; आमच्या गायींत व घोड्यांत हानी करू नकोस. हे क्रोधी रुद्रा, आमच्या वीरांना मारू नकोस; हविष्य घेऊन आम्ही सदैव तुलाच आवाहन करतो.
16.17
नमो हिरण्यबाहवे सेनान्ये दिशां च पतये नमो नमो वृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्यः पशूनां पतये नमो नमः शष्पिञ्जराय त्विषीमते पथीनां पतये नमो नमो हरिकेशायोपवीतिने पुष्टानां पतये नमः ॥ १६.१७ ॥
सोनेरी बाहूंच्या सेनापतीला नमस्कार; दिशांच्या स्वामीला नमस्कार. वृक्षांना नमस्कार, हिरव्या केसांच्यांना नमस्कार, पशूंच्या स्वामीला नमस्कार. गवतासारख्या पिवळ्या, तेजस्वीला नमस्कार, मार्गांच्या स्वामीला नमस्कार. हिरव्या केसांच्या, यज्ञोपवीतधारीला नमस्कार, पुष्टांच्या स्वामीला नमस्कार.
16.18
नमो बभ्लुशाय व्याधिने ऽन्नानां पतये नमो नमो भवस्य हेत्यै जगतां पतये नमो नमो रुद्रायाततायिने क्षेत्राणां पतये नमो नमः सूतायाहन्त्यै वनानां पतये नमः ॥ १६.१८ ॥
बभ्लुश (पिवळ्या-तपकिरी वर्णाच्या) व्याधाला नमस्कार, अन्नांच्या स्वामीला नमस्कार. भवाच्या आयुधाला नमस्कार, जगताच्या स्वामीला नमस्कार. ताणलेले धनुष्य धारण करणाऱ्या रुद्राला नमस्कार, क्षेत्रांच्या स्वामीला नमस्कार. सारथ्याला नमस्कार, न मारणाऱ्याला नमस्कार, वनांच्या स्वामीला नमस्कार.
16.19
नमो रोहिताय स्थपतये वृक्षाणां पतये नमो नमो भुवन्तये वारिवस्कृतायौषधीनां पतये नमो नमो मन्त्रिणे वाणिजाय कक्षाणां पतये नमो नम ऽ उच्चैर्घोषायाक्रन्दयते पत्तीनां पतये नमः ॥ १६.१९ ॥
रोहिताला नमस्कार, स्थपतीला, वृक्षांच्या पतीला नमस्कार. भुवंतीला, वारिवस्कृताला, औषधींच्या पतीला नमस्कार, नमस्कार. मंत्र्याला, वाणिजाला, कक्षांच्या पतीला नमस्कार, नमस्कार. उच्चघोषाला, आक्रंदयित्याला, पायदळाच्या पतीला नमस्कार.
16.20
नमः कृत्स्नायतया धावते सत्वनां पतये नमो नमः सहमानाय निव्याधिनऽ आव्याधिनीनां पतये नमो नमो निषङ्गिणे ककुभाय स्तेनानां पतये नमो नमो निचेरवे परिचरायारण्यानां पतये नमः ॥ १६.२० ॥
पूर्ण वेगाने धावणाऱ्याला नमस्कार, प्राण्यांच्या पतीला नमस्कार. नमस्कार, सहमानाला, निर्व्याधाला, आव्याधिनींच्या पतीला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार, निषंगीला, ककुभाला, चोरांच्या पतीला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार, निचेरूला, परिचराला, अरण्यांच्या पतीला नमस्कार.
16.21
नमो वञ्चते परिवञ्चते स्तायूनां पतये नमो नमो निषङ्गिण ऽ इषुधिमते तस्कराणां पतये नमो नमः सृकायिभ्यो जिघाꣳसद्भ्यो मुष्णतां पतये नमो नमो ऽसिमद्भ्यो नक्तं चरद्भ्यो विकृन्तानां पतये नमः ॥ १६.२१ ॥
वंचकाला नमस्कार, परिवंचकाला, चोरांच्या पतीला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार निषंगीला, इषुधिमानाला, दरोडेखोरांच्या पतीला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार सृकायींना, वध करू इच्छिणाऱ्यांना, लुटारूंच्या पतीला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार असिधारींना, रात्री संचार करणाऱ्यांना, छेदकांच्या पतीला नमस्कार.
16.22
नम ऽ उष्णीषिणे गिरिचराय कुलुञ्चानां पतये नमो नम ऽ इषुमद्भ्यो धन्वायिभ्यश् च वो नमो नम ऽ आतन्वानेभ्यः प्रतिदधानेभ्यश् च वो नमो नम ऽ आयच्छद्भ्यो स्यद्भ्यश् च वो नमः ॥ १६.२२ ॥
उष्णीषधारी, पर्वतांमध्ये संचार करणाऱ्यास नमस्कार; कुलुञ्चांच्या स्वामीस नमस्कार. बाण धारण करणाऱ्यांना, धनुर्धरांना व तुम्हांस नमस्कार. धनुष्यास प्रत्यंचा चढवणाऱ्यांना नमस्कार. बाण ओढणाऱ्या व सोडणाऱ्यांना आणि तुम्हांस नमस्कार.
16.23
नमो विसृजद्भ्यो विध्यद्भ्यश् च वो नमो नमः स्वपद्भ्यो जाग्रद्भ्यश् च वो नमो नमः शयानेभ्य ऽ आसीनेभ्यश् च वो नमो नमस् तिष्ठद्भ्यो धावद्भ्यश् च वो नमः ॥ १६.२३ ॥
सोडणाऱ्यांना व भेदणाऱ्यांना आणि तुम्हांस नमस्कार. झोपणाऱ्यांना व जागणाऱ्यांना आणि तुम्हांस नमस्कार. पहुडलेल्यांना व बसलेल्यांना आणि तुम्हांस नमस्कार. उभ्या असलेल्यांना व धावणाऱ्यांना आणि तुम्हांस नमस्कार.
16.24
नमः सभाभ्यः सभापतिभ्यश् च वो नमो नमो ऽश्वेभ्यो ऽश्वपतिभ्यश् च वो नमो नम ऽ आव्याधिनीभ्यो विविध्यन्तीभ्यश् च वो नमो नम ऽ उगणाभ्यस् तृꣳहतीभ्यश् च वो नमः ॥ १६.२४ ॥
सभांना व सभापतींना नमस्कार, आणि तुम्हांस नमस्कार. घोड्यांना व अश्वपतींना नमस्कार, आणि तुम्हांस नमस्कार. प्रहार करणाऱ्या व भेदणाऱ्या स्त्रियांना नमस्कार, आणि तुम्हांस नमस्कार. उग्र गणांना व प्रचंड शक्तींना नमस्कार, आणि तुम्हांस नमस्कार.
16.25
नमो गणेभ्यो गणपतिभ्यश् च वो नमो नमो व्रातेभ्यो व्रातपतिभ्यश् च वो नमो नमो गृत्सेभ्यो गृत्सपतिभ्यश् च वो नमो नमो विरूपेभ्यो विश्वरूपेभ्यश् च वो नमः ॥ १६.२५ ॥
गणांना नमस्कार, आणि गणपतींना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार; व्रातांना नमस्कार, आणि व्रातपतींना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार; गृत्सांना नमस्कार, आणि गृत्सपतींना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार; विरूपांना आणि विश्वरूपांना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार.
16.26
नमः सेनाभ्यः सेनानिभ्यश् च वो नमो नमो रथिभ्यो ऽ अरथेभ्यश् च वो नमो नमः क्षत्तृभ्यः संग्रहीतृभ्यश् च वो नमो नमो महद्भ्यो ऽ अर्भकेभ्यश् च वो नमः ॥ १६.२६ ॥
सेनांना नमस्कार, आणि सेनानींना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार; रथींना नमस्कार, आणि अरथींना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार; क्षत्त्यांना आणि संग्रहीत्यांना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार; महानांना नमस्कार, आणि अर्भकांना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार.
16.27
नमस् तक्षभ्यो रथकारेभ्यश् च वो नमो नमः कुलालेभ्यः कर्मारेभ्यश् च वो नमो नमो निषादेभ्यः पुञ्जिष्ठेभ्यश् च वो नमो नमः श्वनिभ्यो मृगयुभ्यश् च वो नमः ॥ १६.२७ ॥
सुतारांना नमस्कार, आणि रथकारांना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार; कुंभारांना नमस्कार, आणि लोहारांना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार; निषादांना नमस्कार, आणि पुञ्जिष्ठांना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार; कुत्रे पाळणाऱ्यांना नमस्कार, आणि शिकाऱ्यांना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार.
16.28
नमः श्वभ्यः श्वपतिभ्यश् च वो नमो नमो भवाय च रुद्राय च नमः शर्वाय च पशुपतये च नमो नीलग्रीवाय च शितिकण्ठाय च ॥ १६.२८ ॥
कुत्र्यांना नमस्कार, आणि श्वपतींना नमस्कार; तुम्हाला नमस्कार. नमस्कार, नमस्कार; भवाला नमस्कार, आणि रुद्राला नमस्कार. नमस्कार; शर्वाला नमस्कार, आणि पशुपतीला नमस्कार. नमस्कार; नीलग्रीवाला आणि शितिकंठाला नमस्कार.
16.29
नमः कपर्दिने च व्युप्तकेशाय च नमः सहस्राक्षाय च शतधन्वने च नमो गिरिशयाय च शिपिविष्टाय च नमो मीढुष्टमाय चेषुमते च ॥ १६.२९ ॥
जटाधारी रुद्राला नमस्कार आणि मुंडितकेश रुद्रालाही नमस्कार. सहस्राक्षाला नमस्कार आणि शतधन्व्याला नमस्कार. गिरिशयाला नमस्कार आणि शिपिविष्टाला नमस्कार. अत्यंत दानशूराला नमस्कार आणि इषुमान्याला नमस्कार.
16.30
नमो ह्रस्वाय च वामनाय च नमो बृहते च वर्षीयसे च नमो वृद्धाय च सवृधे च नमो ऽग्र्याय च प्रथमाय च ॥ १६.३० ॥
ह्रस्वाला नमस्कार आणि वामनाला नमस्कार. बृहताला नमस्कार आणि वर्षीयसाला नमस्कार. वृद्धाला नमस्कार आणि सवृधाला नमस्कार. अग्र्याला नमस्कार आणि प्रथमाला नमस्कार.
16.31
नम ऽ आशवे चाजिराय च नमः शीघ्र्याय च शीभ्याय च नम ऽ ऊर्म्याय चावस्वन्याय च नमो नादेयाय च द्वीप्याय च ॥ १६.३१ ॥
आशूला नमस्कार आणि अजिराला नमस्कार. शीघ्र्याला नमस्कार आणि शीभ्याला नमस्कार. ऊर्म्याला नमस्कार आणि अवस्वन्याला नमस्कार. नादेयाला नमस्कार आणि द्वीप्याला नमस्कार.
16.32
नमो ज्येष्ठाय च कनिष्ठाय च नमः पूर्वजाय चापरजाय च नमो मध्यमाय चापगल्भाय च नमो जघन्याय च बुध्न्याय च ॥ १६.३२ ॥
ज्येष्ठाला नमस्कार आणि कनिष्ठाला नमस्कार. पूर्वजाला नमस्कार आणि अपरजाला नमस्कार. मध्यमाला नमस्कार आणि अपगल्भाला नमस्कार. जघन्याला नमस्कार आणि बुध्न्याला नमस्कार.
16.33
नमः सोभ्याय च प्रतिसर्याय च नमो याम्याय च क्षेम्याय च नमः श्लोक्याय चावसान्याय च नम ऽ उर्वर्याय च खल्याय च ॥ १६.३३ ॥
सोभ्याला नमस्कार आणि प्रतिसर्याला नमस्कार. याम्याला नमस्कार आणि क्षेम्याला नमस्कार. श्लोक्याला नमस्कार आणि अवसान्याला नमस्कार. ऊर्वर्याला नमस्कार आणि खल्याला नमस्कार.
16.34
नमो वन्याय च कक्ष्याय च नमः श्रवाय च प्रतिश्रवाय च नम ऽ आशुषेणाय चाशुरथाय च नमः शूराय चावभेदिने च ॥ १६.३४ ॥
वनात असलेल्याला आणि झुडपात असलेल्याला नमस्कार; कीर्तीला आणि प्रतिध्वनित कीर्तीला नमस्कार; वेगवान सेनेच्या आणि वेगवान रथाच्या स्वामीला नमस्कार; वीराला आणि भेदकाला नमस्कार.
16.35
नमो बिल्मिने च कवचिने च नमो वर्मिणे च वरूथिने च नमः श्रुताय च श्रुतसेनाय च नमो दुन्दुभ्याय चाहनन्याय च ॥ १६.३५ ॥
शिरस्त्राण असलेल्याला आणि कवच असलेल्याला नमस्कार; कवचधार्‍याला आणि संरक्षण असलेल्याला नमस्कार; प्रसिद्धाला आणि प्रसिद्ध सेनेच्या स्वामीला नमस्कार; दुंदुभी असलेल्याला आणि अवध्याला नमस्कार.
16.36
नमो धृष्णवे च प्रमृशाय च नमो निषङ्गिणे चेषुधिमते च नमस् तीक्ष्णेषवे चायुधिने च नमः स्वायुधाय च सुधन्वने च ॥ १६.३६ ॥
धृष्णूला आणि प्रमृशाला नमस्कार; निषंगी आणि इषुधिमानला नमस्कार; तीक्ष्णबाणाला आणि आयुधधार्‍याला नमस्कार; सुआयुधाला आणि सुधन्व्याला नमस्कार.
16.37
नमः स्रुत्याय च पथ्याय च नमः काट्याय च नीप्याय च नमः कुल्याय च सरस्याय च नमो नादेयाय च वैशन्ताय च ॥ १६.३७ ॥
प्रवाहात असलेल्याला आणि मार्गात असलेल्याला नमस्कार; दरीत असलेल्याला आणि काठावर असलेल्याला नमस्कार; कालव्यात असलेल्याला आणि सरोवरात असलेल्याला नमस्कार; नदीत असलेल्याला आणि तळ्यात असलेल्याला नमस्कार.
16.38
नमः कूप्याय चावट्याय च नमो वीध्र्याय चातप्याय च नमो मेध्याय च च विद्युत्याय नमो वर्ष्याय चावर्ष्याय च ॥ १६.३८ ॥
विहिरीत असलेल्याला आणि खड्ड्यात असलेल्याला नमस्कार; दलदलीत असलेल्याला आणि उष्णतेत असलेल्याला नमस्कार; यज्ञपवित्रतेत असलेल्याला आणि विजेत असलेल्याला नमस्कार; पावसात असलेल्याला आणि अवर्षणात असलेल्याला नमस्कार.
16.39
नमो वात्याय च रेष्म्याय च नमो वास्तव्याय च वास्तुपाय च नमः सोमाय च रुद्राय च नमस् ताम्राय चारुणाय च ॥ १६.३९ ॥
वाऱ्यात असणाऱ्याला नमस्कार, धुळीच्या वादळात असणाऱ्यालाही नमस्कार. निवासस्थानात असणाऱ्याला नमस्कार, गृहभूमीच्या रक्षकालाही नमस्कार. सोमाला नमस्कार, रुद्रालाही नमस्कार. ताम्रवर्णाला नमस्कार, अरुणवर्णालाही नमस्कार.
16.40
नमः शंगवे च पशुपतये च नम ऽ उग्राय च भीमाय च नमोऽग्रेवधाय च दूरेवधाय च नमो हन्त्रे च हनीयसे च नमो वृक्षेभ्यो हरिकेशेभ्यो नमस् ताराय ॥ १६.४० ॥
शंगु-ध्वनी असणाऱ्याला नमस्कार, पशुपतीलाही नमस्कार. उग्राला नमस्कार, भीमालाही नमस्कार. जवळून वध करणाऱ्याला नमस्कार, दुरून वध करणाऱ्यालाही नमस्कार. हंत्याला नमस्कार, अधिक घातकी असणाऱ्यालाही नमस्कार. वृक्षांना नमस्कार, हरिकेशांना नमस्कार. पार नेणाऱ्याला नमस्कार.
16.41
नमः शम्भवाय च मयोभवाय च नमः शंकराय च मयस्कराय च नमः शिवाय च शिवतराय च ॥ १६.४१ ॥
शंभवाला नमस्कार, मयोभवालाही नमस्कार. शंकराला नमस्कार, मयस्करालाही नमस्कार. शिवाला नमस्कार, शिवतरालाही नमस्कार.
16.42
नमः पार्याय चावार्याय च नमः प्रतरणाय चोत्तरणाय च नमस् तीर्थ्याय च कूल्याय च नमः शष्प्याय च फेन्याय च ॥ १६.४२ ॥
पलीकडील असणाऱ्याला नमस्कार, इकडील असणाऱ्यालाही नमस्कार. पार नेणाऱ्याला नमस्कार, पलीकडे पोहोचवणाऱ्यालाही नमस्कार. घाटावरील असणाऱ्याला नमस्कार, काठावरील असणाऱ्यालाही नमस्कार. गवतात असणाऱ्याला नमस्कार, फेसात असणाऱ्यालाही नमस्कार.
16.43
नमः सिकत्याय च प्रवाह्याय च नमः किꣳशिलाय च क्षयणाय च नमः कपर्दिने च पुलस्तये च नम ऽ इरिण्याय च प्रपथ्याय च ॥ १६.४३ ॥
वाळूत असणाऱ्याला नमस्कार, वाहत्या पाण्यात असणाऱ्यालाही नमस्कार. गोट्यांत असणाऱ्याला नमस्कार, निवासात असणाऱ्यालाही नमस्कार. जटाधारी कपर्दीला नमस्कार, पुलस्त्यालाही नमस्कार. कोरड्या पाणथळीत असणाऱ्याला नमस्कार, मार्गात असणाऱ्यालाही नमस्कार.
16.44
नमो व्रज्याय च गोष्ठ्याय च नमस् तल्प्याय च गेह्याय च नमो हृदय्याय च निवेष्याय च नमः काट्याय च गह्वरेष्ठाय च ॥ १६.४४ ॥
गोठ्यात असणाऱ्याला आणि गोशाळेत असणाऱ्याला नमस्कार; शय्येत असणाऱ्याला आणि घरात असणाऱ्याला नमस्कार; हृदयात असणाऱ्याला आणि निवासात असणाऱ्याला नमस्कार; झुडपात असणाऱ्याला आणि गुहेत उभ्या असणाऱ्याला नमस्कार.
16.45
नमः शुष्क्याय च हरित्याय च नमः पाꣳसव्याय च रजस्याय च नमो लोप्याय चोलप्याय च नम ऽ ऊर्व्याय च सूर्व्याय च ॥ १६.४५ ॥
कोरड्या ठिकाणी असणाऱ्याला आणि हिरवाईत असणाऱ्याला नमस्कार; धुळीत असणाऱ्याला आणि धुळीच्या ढगात असणाऱ्याला नमस्कार; लोप्यात असणाऱ्याला आणि उलप्यात असणाऱ्याला नमस्कार; ऊर्मीत असणाऱ्याला आणि समुद्रात असणाऱ्याला नमस्कार.
16.46
नमः पर्णाय च पर्णशदाय च नम ऽ उद्गुरमाणाय चाभिघ्नते च नम ऽ आखिदते च प्रखिदते च नम ऽ इषुकृद्भ्यो धनुष्कृद्भ्यस् च वो नमो नमो वः किरिकेभ्यो देवानाꣳ हृदयेभ्यो नमो विचिन्वत्केभ्यो नमो विक्षिणत्केभ्यो नम ऽ आनिर्हतेभ्यः ॥ १६.४६ ॥
पानात असणाऱ्याला आणि पानांमध्ये बसलेल्याला नमस्कार; धनुष्य उचलणाऱ्याला आणि प्रहार करणाऱ्याला नमस्कार; चावणाऱ्याला आणि पूर्णपणे चावणाऱ्याला नमस्कार; बाण बनवणाऱ्यांना आणि धनुष्य बनवणाऱ्यांना नमस्कार, तुम्हाला नमस्कार, नमस्कार; देवांना विखुरणाऱ्यांच्या हृदयांना नमस्कार; शोधणाऱ्यांना नमस्कार; नाश करणाऱ्यांना नमस्कार; पाडल्या गेलेल्यांना नमस्कार.
16.47
द्रापे ऽ अन्धसस् पते दरिद्र नीललोहित ।
आसां प्रजानाम् एषां पशूनां मा भेर् मा रोङ् मो च नः किं चनाममत् ॥ १६.४७ ॥
अन्नाच्या स्वामी, वस्त्र धारण करणाऱ्या, हे दरिद्रा, हे नीललोहिता! या प्रजांना आणि या पशूंना तू भिऊ नकोस, रोगी होऊ नकोस; आमचे काहीही थोडेसेही नुकसान करू नकोस.
16.48
इमा रुद्राय तवसे कपर्दिने क्षयद्वीराय प्र भरामहे मतीः ।
यथा शम् असद् द्विपदे चतुष्पदे विश्वं पुष्टं ग्रामे ऽ अस्मिन्न् अनातुरम् ॥ १६.४८ ॥
बलवान, जटाधारी आणि मनुष्यांचा स्वामी अशा रुद्राला आम्ही ही स्तुती अर्पण करतो. द्विपाद आणि चतुष्पाद प्राण्यांना शांती लाभो; या गावात सर्व काही पुष्ट आणि रोगरहित राहो.
16.49
या ते रुद्र शिवा तनूः शिवा विश्वाहा भेषजी ।
शिवा रुतस्य भेषजी तया नो मृड जीवसे ॥ १६.४९ ॥
हे रुद्रा, तुझे जे शिव (कल्याणकारी) रूप सदैव औषध आहे, रोगांचे जे औषध आहे, त्या रूपाने आमच्यावर कृपा कर, जेणेकरून आम्ही जगू.
16.50
परि नो रुद्रस्य हेतिर् वृणक्तु परि त्वेषस्य दुर्मतिर् अघायोः ।
अव स्थिरा मघवद्भ्यस् तनुष्व मीढ्वस् तोकाय तनयाय मृड ॥ १६.५० ॥
रुद्राचे आयुध आमच्यापासून दूर राहो; उग्र आणि दुष्टाची दुर्बुद्धी आमच्यापासून दूर राहो. हे मीढ्वन्, दात्यांसाठी स्थिर कृपा पसरव; पुत्र आणि वंशजांवर कृपा कर.
16.51
मीढुष्टम शिवतम शिवो नः सुमना भव ।
परमे वृक्ष ऽ आयुधं निधाय कृत्तिं वसान ऽ आ चर पिनाकं बिभ्रद् आ गहि ॥ १६.५१ ॥
हे अत्यंत दानशूर, अत्यंत कल्याणकारी, आमच्याविषयी कल्याणकारी आणि प्रसन्न मनाचा हो. उंच झाडावर आयुध ठेवून, कातडे परिधान करून, पिनाक धारण करून येथे ये.
16.52
विकिरिद्र विलोहित नमस् ते ऽ अस्तु भगवः ।
यास् ते सहस्रꣳ हेतयो ऽन्यम् अस्मन् नि वपन्तु ताः ॥ १६.५२ ॥
हे विकिरिद्र, हे विलोहित, हे भगवान, तुला नमस्कार असो. तुझी जी हजार आयुधे आहेत, ती आमच्याहून दुसऱ्यांवर पडोत.
16.53
सहस्राणि सहस्रशो बाह्वोस् तव हेतयः ।
तासाम् ईशानो भगवः पराचीना मुखा कृधि ॥ १६.५३ ॥
तुझ्या बाहूंची आयुधे हजारो आहेत. हे भगवान, त्यांचा स्वामी होऊन त्यांची तोंडे दूरच्या दिशेने फिरव.
16.54
असंख्याता सहस्राणि ये रुद्रा ऽ अधि भूम्याम् ।
तेषाꣳ सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.५४ ॥
पृथ्वीवर असंख्य हजारो रुद्र आहेत; त्यांची धनुष्ये आम्ही हजार योजने दूर खाली ठेवतो.
16.55
अस्मिन् महत्य् अर्णवे ऽन्तरिक्षे भवा ऽ अधि ।
तेषाꣳ सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.५५ ॥
या महासागरात आणि अंतरिक्षात असलेले भव; त्यांची धनुष्ये आम्ही हजार योजने दूर खाली ठेवतो.
16.56
नीलग्रीवाः शितिकण्ठा दिवꣳ रुद्रा ऽ उपश्रिताः ।
तेषाꣳ सहस्रयोजनेऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.५६ ॥
निळ्या मानेचे, पांढऱ्या कंठाचे, द्युलोकाचा आश्रय घेतलेले रुद्र; त्यांची धनुष्ये आम्ही हजार योजने दूर खाली ठेवतो.
16.57
नीलग्रीवाः शितिकण्ठाः शर्वा ऽ अधः क्षमाचराः ।
तेषाꣳ सहस्रयोजने ऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.५७ ॥
निळ्या मानेचे, पांढऱ्या कंठाचे, खाली भूमीवर संचार करणारे शर्व; त्यांची धनुष्ये आम्ही हजार योजने दूर खाली ठेवतो.
16.58
ये वृक्षेषु शष्पिञ्जरा नीलग्रीवा विलोहिताः ।
तेषाꣳ सहस्रयोजने ऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.५८ ॥
जे वृक्षांमध्ये असतात, गवतासारखे पिवळसर-तपकिरी, निळ्या मानेचे आणि तांबूस; त्यांची धनुष्ये आम्ही हजार योजने दूर खाली ठेवतो.
16.59
ये भूतानाम् अधिपतयो विशिखासः कपर्दिनः ।
तेषाꣳ सहस्रयोजने ऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.५९ ॥
जे भूतांचे अधिपती आहेत, मोकळी शेंडी आणि जटाजूट असलेले; त्यांची धनुष्ये आम्ही हजार योजने दूर खाली ठेवतो.
16.60
ये पथां पथिरक्षस ऽ ऐलबृदा ऽ आयुर्युधः ।
तेषाꣳ सहस्रयोजने ऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.६० ॥
मार्गांचे रक्षक ऐलबृद आणि आयुष्यासाठी लढणारे — त्यांची धनुष्ये आम्ही सहस्र योजने दूर खाली ठेवतो.
16.61
ये तीर्थानि प्रचरन्ति सृकाहस्ता निषङ्गिणः ।
तेषाꣳ सहस्रयोजने ऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.६१ ॥
तीर्थांवर फिरणारे, हाती भाला आणि पाठीस भाता असलेले — त्यांची धनुष्ये आम्ही सहस्र योजने दूर उतरवतो.
16.62
ये ऽन्नेषु विविध्यन्ति पात्रेषु पिबतो जनान् ।
तेषाꣳ सहस्रयोजने ऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.६२ ॥
अन्नात आणि पात्रांतून पिणाऱ्या लोकांना जे वेदना देतात — त्यांची धनुष्ये आम्ही सहस्र योजने दूर उतरवतो.
16.63
ये एतावन्तश् च भूयाꣳसश् च दिशो रुद्रा वितस्थिरे ।
तेषाꣳ सहस्रयोजने ऽव धन्वानि तन्मसि ॥ १६.६३ ॥
इतक्या आणि यापेक्षाही अधिक दिशांना उभे असलेले रुद्र — त्यांची धनुष्ये आम्ही सहस्र योजने दूर उतरवतो.
16.64
नमो ऽस्तु रुद्रेभ्यो ये दिवि येषां वर्षम् इषवः ।
तेभ्यो दश प्राचीर् दश दक्षिणा दश प्रतीचीर् दशोदीचीर् दशोर्ध्वाः ।
तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १६.६४ ॥
स्वर्गातील रुद्रांना नमस्कार असो; ज्यांच्या बाणांचा विस्तार आहे ते त्यांचेच. त्यांना पूर्वेस दहा, दक्षिणेस दहा, पश्चिमेस दहा, उत्तरेस दहा आणि वरती दहा दिशा आहेत. त्यांना नमस्कार असो; ते आमचे रक्षण करोत, आमच्यावर कृपा करोत. ज्याचा आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमचा द्वेष करतो, त्याला आम्ही त्यांच्या जबड्यात ठेवतो.
16.65
नमो ऽस्तु रुद्रेभ्यो ये ऽन्तरिक्षे येषां वात ऽ इषवः ।
तेभ्यो दश प्राचीर् दश दक्षिणा दश प्रतीचीर् दशोदीचीर् दशोर्ध्वाः ।
तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १६.६५ ॥
अंतरिक्षातील रुद्रांना नमस्कार असो, त्यांचे बाण वारा आहेत. त्यांच्यासाठी पूर्वेची दहा, दक्षिणेची दहा, पश्चिमेची दहा, उत्तरेची दहा आणि ऊर्ध्व दहा दिशा आहेत. त्यांना नमस्कार असो. ते आमचे रक्षण करोत, आमच्यावर कृपा करोत. ज्याचा आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमचा द्वेष करतो, त्याला आम्ही त्यांच्या जबड्यात ठेवतो.
16.66
नमो ऽस्तु रुद्रेभ्यो ये पृथिव्यां येषाम् अन्नम् इषवः ।
तेभ्यो दश प्राचीर् दश दक्षिणा दश प्रतीचीर् दशोदीचीर् दशोर्ध्वाः ।
तेभ्यो नमो ऽ अस्तु ते नो ऽवन्तु ते नो मृडयन्तु ते यं द्विष्मो यश् च नो द्वेष्टि तम् एषां जम्भे दध्मः ॥ १६.६६ ॥
पृथ्वीवरील रुद्रांना नमस्कार असो, त्यांचे बाण अन्न आहे. त्यांच्यासाठी पूर्वेची दहा, दक्षिणेची दहा, पश्चिमेची दहा, उत्तरेची दहा आणि ऊर्ध्व दहा दिशा आहेत. त्यांना नमस्कार असो. ते आमचे रक्षण करोत, आमच्यावर कृपा करोत. ज्याचा आम्ही द्वेष करतो आणि जो आमचा द्वेष करतो, त्याला आम्ही त्यांच्या जबड्यात ठेवतो.