بهاغافاد غيتا · الفصل 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1
तं तथा कृपयाऽविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ २.१ ॥
قال سانجايا: إليه، وقد غلبته الشفقة واغرورقت عيناه المضطربتان بالدموع وغرق في اليأس، قال كريشنا هذه الكلمات.
2.2
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥ २.२ ॥
قال الربّ: من أين أتاك هذا الوهن يا أرجونا في ساعة الشدّة هذه؟ إنه لا يليق بالنبلاء، ولا يقود إلى السماء ولا إلى المجد.
2.3
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥ २.३ ॥
لا تستسلم لهذا الجبن يا بارثا، فهو لا يليق بك. اطرح عنك ضعف القلب الحقير هذا وانهض يا قاهر الأعداء.
2.4
कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ २.४ ॥
قال أرجونا: كيف أقاتل بيشما ودرونا بالسهام يا مادهوسودانا، وكلاهما أهلٌ لتبجيلي؟
2.5
गुरूनहत्वा हि महानुभावान् ।
श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव ।
भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥ २.५ ॥
خيرٌ أن أعيش في هذا العالم على الصدقة من أن أقتل هؤلاء المعلّمين النبلاء. فلو قتلتهم لكانت كل متعة أنالها هنا ملطّخة بالدم.
2.6
न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो ।
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।
यानेव हत्वा न जिजीविषाम ।
स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ २.६ ॥
ولا ندري أيّهما خير: أن نغلبهم أم أن يغلبونا. أمامنا يقف أبناء دريتاراشترا، أولئك الذين لو ماتوا لما رغبنا نحن في الحياة.
2.7
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः ।
पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः ।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे ।
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ २.७ ॥
لقد غلب الضعف طبيعتي واضطرب عقلي فيما يطلبه الدارما. أسألك: قل لي بيقين ما هو خير لي. أنا تلميذك، فعلّمني، فقد لجأت إليك.
2.8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या ।
द्यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धम् ।
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ २.८ ॥
لا أرى شيئًا يمكن أن يزيل هذا الحزن الذي يجفّف حواسي، ولا مملكة مزدهرة بلا منازع على الأرض، ولا سيادة على الآلهة.
2.9
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ २.९ ॥
قال سانجايا: بعد أن قال أرجونا، قاهر النوم، ذلك لكريشنا، قال لغوفيندا: «لن أقاتل»، ثم صمت.
2.10
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ २.१० ॥
حينئذ يا بهاراتا، بين الجيشين، قال كريشنا كأنه يبتسم هذه الكلمات لأرجونا اليائس.
2.11
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ २.११ ॥
قال الربّ: إنك تحزن على من لا يستحقون الحزن، ومع ذلك تتكلم بكلام يبدو حكيمًا. الحكماء لا يحزنون على الموتى ولا على الأحياء.
2.12
न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ २.१२ ॥
لم يكن قطّ وقتٌ لم أكن فيه موجودًا، ولا أنت، ولا هؤلاء الملوك؛ ولن يكفّ أحد منا عن الوجود فيما بعد.
2.13
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ २.१३ ॥
كما تمرّ النفس المتجسّدة في هذا الجسد بالطفولة والشباب والشيخوخة، كذلك تنتقل إلى جسد آخر. والثابت لا يضطرب لذلك.
2.14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ २.१४ ॥
إن تماسّ الحواس مع موضوعاتها يجلب البرد والحرّ، واللذة والألم، يا ابن كونتي. إنها تأتي وتذهب ولا تدوم. فاحتملها بصبر يا بهاراتا.
2.15
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ २.१५ ॥
الثابت الذي لا تزعجه هذه الأمور، يا خير الرجال، والذي يبقى سواءً في الألم واللذة، هو الأهل للخلود.
2.16
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ २.१६ ॥
اللاحقيقي لا يوجد أبدًا، والحقيقي لا يزول أبدًا. وقد رأى العارفون بالحقيقة القول الفصل في كليهما.
2.17
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित् कर्तुमर्हति ॥ २.१७ ॥
اعلم أن ما يتخلّل هذا كله لا يفنى. لا أحد يستطيع إفناء الذي لا يزول.
2.18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥ २.१८ ॥
يقال إن هذه الأجساد للنفس المتجسّدة الأبدية التي لا تفنى ولا تُقاس لها نهاية. فقاتل إذن يا بهاراتا.
2.19
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ २.१९ ॥
من يظن النفس قاتلة، ومن يظنها مقتولة، كلاهما لا يفهم. إنها لا تَقتل ولا تُقتل.
2.20
न जायते म्रियते वा कदाचि ।
न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो ।
न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥ २.२० ॥
إنها لا تولد أبدًا ولا تموت أبدًا؛ وقد كانت، فلن تكفّ عن الوجود. غير مولودة، أبدية، دائمة، قديمة؛ لا تُقتل حين يُقتل الجسد.
2.21
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ २.२१ ॥
من يعرفها لا تفنى، أبدية، غير مولودة، لا تزول، يا بارثا، كيف يقتل أحدًا أو يحمل أحدًا على القتل؟
2.22
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय ।
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा ।
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ २.२२ ॥
كما يخلع الإنسان الثياب البالية ويلبس أخرى جديدة، كذلك تخلع النفس المتجسّدة الأجساد البالية وتدخل في أخرى جديدة.
2.23
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ २.२३ ॥
لا تقطعها الأسلحة، ولا تحرقها النار، ولا يبلّلها الماء، ولا تجفّفها الريح.
2.24
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ २.२४ ॥
لا يمكن قطعها ولا إحراقها ولا تبليلها ولا تجفيفها. إنها أبدية، حاضرة في كل مكان، ثابتة، لا تتحرك، أزلية.
2.25
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ २.२५ ॥
يقال إنها غير متجلّية، لا يدركها الفكر، لا تتغيّر. فإذ تعرفها كذلك، لا ينبغي أن تحزن.
2.26
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥ २.२६ ॥
وحتى لو ظننت أنها تولد على الدوام وتموت على الدوام، فحتى حينئذ يا قويّ الذراعين لا ينبغي أن تحزن.
2.27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २.२७ ॥
لمن وُلد، الموت محتوم؛ ولمن مات، الولادة محتومة. فلا ينبغي أن تحزن على ما لا مفرّ منه.
2.28
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ २.२८ ॥
الكائنات غير متجلّية في بدايتها، متجلّية في وسطها، وغير متجلّية من جديد في نهايتها، يا بهاراتا. فعلامَ النحيب؟
2.29
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन ।
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति ।
श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ २.२९ ॥
أحدهم يراها أعجوبة، وآخر يتحدث عنها كأعجوبة، وآخر يسمع عنها كأعجوبة؛ وحتى بعد أن يسمع عنها، لا يعرفها أحد حقًّا.
2.30
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २.३० ॥
النفس التي تسكن كل جسد لا يمكن قتلها أبدًا يا بهاراتا. لذا لا ينبغي أن تحزن على أيّ كائن.
2.31
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ २.३१ ॥
وإذا نظرت أيضًا إلى واجبك، فلا ينبغي أن تتردّد. فليس للمحارب خيرٌ من معركة تُخاض من أجل الحق.
2.32
यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥ २.३२ ॥
هنيئًا للمحاربين يا بارثا الذين تأتيهم معركة كهذه من غير طلب: إنها باب للسماء مفتوح على مصراعيه.
2.33
अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ २.३३ ॥
أما إن لم تخض هذه المعركة العادلة، فإنك بتركك واجبك وشرفك تقع في الإثم.
2.34
अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ २.३४ ॥
سيتحدث الناس عن عارك إلى الأبد؛ والعار لمن نال التكريم أسوأ من الموت.
2.35
भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ २.३५ ॥
سيظنّ كبار المحاربين على العربات أنك انسحبت من المعركة خوفًا، ومن كانوا يقدّرونك تقديرًا عاليًا سيستخفّون بك.
2.36
अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः ।
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥ २.३६ ॥
سيقول أعداؤك كثيرًا مما لا يقال، ساخرين من مهارتك. فأيّ شيء أشدّ إيلامًا من ذلك؟
2.37
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ २.३७ ॥
إن قُتلت نلت السماء، وإن انتصرت تمتّعت بالأرض. فانهض يا ابن كونتي عازمًا على القتال.
2.38
सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ २.३८ ॥
اجعل اللذة والألم، والربح والخسارة، والنصر والهزيمة سواء، وادخل المعركة. هكذا لن تقع في الإثم.
2.39
एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु ।
बुद्ध्यायुक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ २.३९ ॥
لقد عُلّمت هذا الفهم على طريقة السانكهيا، أي المعرفة. فاسمعه الآن على طريقة اليوغا. إذا اتّحدت بهذا الفهم يا بارثا، ألقيت عنك قيد العمل.
2.40
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ २.४० ॥
في هذا الطريق لا يضيع جهد ولا ينتج ضرر. وحتى القليل من هذه الممارسة يحمي من خوف عظيم.
2.41
व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ २.४१ ॥
هنا يكون الفهم الحازم واحدًا ومركّزًا يا بهجة الكورو؛ أما أفكار المتردّدين فكثيرة الفروع لا نهاية لها.
2.42
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ २.४२ ॥
إن قليلي الحكمة، المبتهجين بحرف الفيدا، ينطقون بكلام منمّق يا بارثا، قائلين إنه لا شيء وراء ذلك.
2.43
कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ २.४३ ॥
مملوئين بالرغبة، متطلّعين إلى السماء، يتحدثون عن طقوس خاصة كثيرة غايتها اللذة والسلطان، تجلب الولادة من جديد ثمرةً للعمل.
2.44
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् ।
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ २.४४ ॥
لدى المتعلّقين باللذة والسلطان، الذين تجرف عقولهم تلك الأقوال، لا يستقرّ الفهم الحازم في الاستغراق العميق.
2.45
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।
निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ २.४५ ॥
الفيدا تتناول الغونات الثلاث. ارتفع فوق الغونات الثلاث يا أرجونا: متحرّرًا من الأضداد، ثابتًا دومًا في الصفاء، غير مكترث بالكسب والحفظ، راسخًا في النفس.
2.46
यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके ।
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ २.४६ ॥
بقدر ما في البئر الصغيرة من نفع حين يفيض الماء من كل جانب، بقدر ذلك في الفيدا كلها لمن يعرف البراهمان حقًّا.
2.47
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ २.४७ ॥
لك الحق في العمل وحده، لا في ثماره أبدًا. لا تجعل ثمرة العمل دافعك، ولا تتعلّق بترك العمل.
2.48
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय ।
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ २.४८ ॥
ثابتًا في اليوغا، أدِّ أعمالك يا دانانجايا، تاركًا التعلّق، ومتّزنًا في النجاح والإخفاق. هذا الاتزان يُسمّى يوغا.
2.49
दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय ।
बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ २.४९ ॥
العمل من أجل ثماره أدنى بكثير من يوغا الفهم يا دانانجايا. التجئ إلى الفهم. يستحقّ الشفقة من كانت الثمرة دافعهم.
2.50
बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।
तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ २.५० ॥
من اتّحد بالفهم يترك هنا في هذه الحياة الأعمال الصالحة والسيئة معًا. فكرّس نفسك لليوغا: اليوغا هي البراعة في العمل.
2.51
कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।
जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ २.५१ ॥
الحكماء المتّحدون بالفهم يتركون الثمرة المولودة من العمل، ويتحرّرون من قيد الولادة، فيبلغون حالًا وراء كل حزن.
2.52
यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ २.५२ ॥
حين يعبر فهمك أدغال الوهم، ستصبح غير مبالٍ بكل ما سُمع وبكل ما سيُسمع.
2.53
श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ २.५३ ॥
حين يقف فهمك، الحائر الآن بين تعاليم متعارضة، ساكنًا ثابتًا في الاستغراق، حينئذ تبلغ اليوغا.
2.54
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥ २.५४ ॥
قال أرجونا: ما علامة من ثبتت حكمته واستقرّ في الاستغراق يا كيشافا؟ كيف يتكلم مثله، وكيف يجلس، وكيف يمشي؟
2.55
प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान् ।
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ २.५५ ॥
قال الربّ: حين يترك المرء كل الرغبات التي تنشأ في العقل يا بارثا، ويقنع في النفس بالنفس وحدها، حينئذ يُقال إنه ثابت الحكمة.
2.56
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ २.५६ ॥
من لا يضطرب عقله في الحزن، ولا يشتهي في اللذة، وتحرّر من التعلّق والخوف والغضب، يُسمّى حكيمًا ثابت العقل.
2.57
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २.५७ ॥
من لا تعلّق له بشيء، ولا يفرح ولا ينفر حين يلقى خيرًا أو شرًّا، فحكمته راسخة.
2.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २.५८ ॥
حين يسحب المرء حواسه من موضوعاتها من كل جانب، كما تسحب السلحفاة أطرافها، تكون حكمته راسخة.
2.59
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ २.५९ ॥
تبتعد موضوعات الحواس عمّن يمتنع عنها، لكن الميل إليها يبقى. وحتى هذا الميل يزول متى رُئي الأسمى.
2.60
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ २.६० ॥
حتى حين يجتهد الإنسان البصير يا ابن كونتي، فإن الحواس الهائجة تجرف العقل قسرًا.
2.61
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २.६१ ॥
كابحًا جميع الحواس، ينبغي أن يجلس منضبطًا متوجّهًا إليّ. من كانت حواسه تحت السيطرة فحكمته راسخة.
2.62
ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
सङ्गात् संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ २.६२ ॥
حين يطيل المرء التفكير في موضوعات الحواس ينشأ التعلّق بها. ومن التعلّق تولد الرغبة، ومن الرغبة يأتي الغضب.
2.63
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ २.६३ ॥
من الغضب يأتي الضلال، ومن الضلال اضطراب الذاكرة، ومن فقدان الذاكرة خراب الفهم، ومع خراب الفهم يهلك المرء.
2.64
रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ २.६४ ॥
أما المنضبط، فإذ يتحرّك بين الموضوعات بحواسّ متحرّرة من الميل والنفور وخاضعة لسلطان النفس، فإنه يبلغ الصفاء.
2.65
प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ २.६५ ॥
في الصفاء تنتهي كل الأحزان، لأن فهم صافي العقل سرعان ما يثبت.
2.66
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ २.६६ ॥
غير المنضبط لا فهم له ولا تأمّل. وبلا تأمّل لا سلام، وبلا سلام أين السعادة؟
2.67
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ २.६७ ॥
حين يتبع العقل أيًّا من الحواس الهائمة، تجرف تلك الحاسة حكمة المرء، كما تجرف الريح قاربًا على الماء.
2.68
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २.६८ ॥
لذلك يا قويّ الذراعين، من كبح حواسه تمامًا عن موضوعاتها فحكمته راسخة.
2.69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी ।
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ २.६९ ॥
ما هو ليلٌ لجميع الكائنات، فيه يكون المنضبط مستيقظًا؛ وما تستيقظ فيه الكائنات هو ليلٌ للحكيم الذي يرى حقًّا.
2.70
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं ।
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे ।
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ २.७० ॥
كما تصبّ المياه في المحيط الذي يمتلئ دومًا ويبقى ساكنًا في عمقه، كذلك ينال السلام من تصبّ فيه الرغبات كلها، لا من يلهث وراءها.
2.71
विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।
निर्ममो निरहंकारः स शांतिमधिगच्छति ॥ २.७१ ॥
من ترك كل الرغبات ومضى متحرّرًا من الشوق، بلا شعور بـ«ملكي» وبلا أنانية، ينال السلام.
2.72
एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।
स्थित्वाऽस्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥ २.७२ ॥
هذه هي حال البراهمان يا بارثا. من بلغها لم يعد يضلّ. ومن ثبت فيها حتى ساعة الموت بلغ سكينة البراهمان.