ഭഗവദ്ഗീത · അധ്യായം 2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1
तं तथा कृपयाऽविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥ २.१ ॥
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: കരുണയാൽ നിറഞ്ഞ്, കണ്ണീരാൽ കലങ്ങിയ കണ്ണുകളോടെ വിഷാദത്തിലാണ്ട അർജുനനോട് മധുസൂദനൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.2
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥ २.२ ॥
ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: അർജുനാ, ഈ പ്രതിസന്ധിഘട്ടത്തിൽ ഈ മനോദൗർബല്യം നിനക്ക് എവിടെനിന്നു വന്നു? ഇത് ശ്രേഷ്ഠർക്ക് ചേർന്നതല്ല; സ്വർഗമോ കീർത്തിയോ നൽകുന്നില്ല.
2.3
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥ २.३ ॥
പാർഥാ, ഈ ഭീരുത്വത്തിന് വഴങ്ങരുത്; ഇത് നിനക്ക് യോജിച്ചതല്ല. ശത്രുതാപനാ, ഈ നിസ്സാരമായ ഹൃദയദൗർബല്യം ഉപേക്ഷിച്ച് എഴുന്നേൽക്കൂ.
2.4
कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥ २.४ ॥
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: മധുസൂദനാ, പൂജ്യരായ ഭീഷ്മരോടും ദ്രോണരോടും യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് പോരാടും?
2.5
गुरूनहत्वा हि महानुभावान् ।
श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव ।
भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥ २.५ ॥
ഈ മഹാനുഭാവരായ ഗുരുക്കന്മാരെ കൊല്ലുന്നതിനേക്കാൾ ഈ ലോകത്ത് ഭിക്ഷയെടുത്ത് ജീവിക്കുന്നതാണ് ഉത്തമം. അവരെ കൊന്നാൽ ഞാൻ അനുഭവിക്കുന്ന സുഖങ്ങളെല്ലാം രക്തം പുരണ്ടതാകും.
2.6
न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो ।
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।
यानेव हत्वा न जिजीविषाम ।
स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥ २.६ ॥
നാം അവരെ ജയിക്കുന്നതോ അവർ നമ്മെ ജയിക്കുന്നതോ ഏതാണ് നല്ലതെന്നും നമുക്കറിയില്ല. ആരെ കൊന്നശേഷം നാം ജീവിക്കാൻ പോലും ആഗ്രഹിക്കില്ലയോ, ആ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നു.
2.7
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः ।
पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः ।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे ।
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥ २.७ ॥
ദൗർബല്യം എന്റെ സ്വഭാവത്തെ കീഴടക്കി; ധർമത്തെക്കുറിച്ച് എന്റെ മനസ്സ് ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാണ്. എനിക്ക് നിശ്ചയമായും ശ്രേയസ്കരമായത് എന്തെന്ന് പറയൂ. ഞാൻ അങ്ങയുടെ ശിഷ്യനാണ്; അങ്ങയെ ശരണം പ്രാപിച്ചു, എന്നെ ഉപദേശിക്കൂ.
2.8
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या ।
द्यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धम् ।
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥ २.८ ॥
ഭൂമിയിൽ എതിരില്ലാത്ത സമൃദ്ധമായ രാജ്യമോ ദേവന്മാരുടെ മേലുള്ള ആധിപത്യമോ ലഭിച്ചാലും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വരട്ടുന്ന ഈ ദുഃഖം നീക്കാൻ കഴിയുന്നതൊന്നും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
2.9
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥ २.९ ॥
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണനോട് പറഞ്ഞ്, അർജുനൻ 'ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല' എന്ന് ഗോവിന്ദനോട് പറഞ്ഞ് മൗനിയായി.
2.10
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥ २.१० ॥
ഭാരതാ, അപ്പോൾ ഇരുസൈന്യങ്ങൾക്കും നടുവിൽ വിഷാദിച്ചിരുന്ന അർജുനനോട് കൃഷ്ണൻ പുഞ്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.11
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ २.११ ॥
ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ദുഃഖിക്കേണ്ടാത്തവരെക്കുറിച്ച് നീ ദുഃഖിക്കുന്നു, എന്നിട്ടും പണ്ഡിതനെപ്പോലെ സംസാരിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ മരിച്ചവരെക്കുറിച്ചോ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരെക്കുറിച്ചോ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല.
2.12
न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥ २.१२ ॥
ഞാനോ നീയോ ഈ രാജാക്കന്മാരോ ഇല്ലാതിരുന്ന ഒരു കാലം ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ഇനിമേൽ നാം ആരും ഇല്ലാതാകുന്ന കാലവും വരില്ല.
2.13
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ २.१३ ॥
ദേഹത്തിലെ ആത്മാവ് ഈ ദേഹത്തിൽ ബാല്യം, യൗവനം, വാർധക്യം എന്നിവ പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ മറ്റൊരു ദേഹവും പ്രാപിക്കുന്നു. ധീരൻ ഇതിൽ മോഹിക്കുന്നില്ല.
2.14
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥ २.१४ ॥
കൗന്തേയാ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളെ സ്പർശിക്കുമ്പോൾ തണുപ്പും ചൂടും സുഖവും ദുഃഖവും ഉണ്ടാകുന്നു. അവ വന്നുപോകുന്നു, അനിത്യമാണ്. ഭാരതാ, അവയെ സഹിക്കൂ.
2.15
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥ २.१५ ॥
പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ഇവ ആരെ അസ്വസ്ഥനാക്കുന്നില്ലയോ, സുഖദുഃഖങ്ങളിൽ സമനായ ആ ധീരനാണ് അമൃതത്വത്തിന് അർഹൻ.
2.16
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ २.१६ ॥
അസത്തിന് ഉണ്മയില്ല; സത്തിന് ഇല്ലായ്മയില്ല. തത്ത്വദർശികൾ ഇവ രണ്ടിന്റെയും നിർണയം കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
2.17
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित् कर्तुमर्हति ॥ २.१७ ॥
ഏതിനാൽ ഇതെല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നുവോ അത് നാശമില്ലാത്തതാണെന്നറിയൂ. അവ്യയമായ അതിനെ ആർക്കും നശിപ്പിക്കാനാവില്ല.
2.18
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥ २.१८ ॥
നിത്യനും അവിനാശിയും അപ്രമേയനുമായ ആത്മാവിന്റെ ഈ ദേഹങ്ങൾ നശിക്കുന്നവയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഭാരതാ, യുദ്ധം ചെയ്യൂ.
2.19
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥ २.१९ ॥
ആത്മാവിനെ കൊല്ലുന്നവനെന്ന് കരുതുന്നവനും കൊല്ലപ്പെട്ടതെന്ന് കരുതുന്നവനും ഇരുവരും അറിയുന്നില്ല. അത് കൊല്ലുന്നില്ല, കൊല്ലപ്പെടുന്നുമില്ല.
2.20
न जायते म्रियते वा कदाचि ।
न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो ।
न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥ २.२० ॥
അത് ഒരിക്കലും ജനിക്കുന്നില്ല, മരിക്കുന്നില്ല; ഉണ്ടായിട്ട് പിന്നെ ഇല്ലാതാകുന്നുമില്ല. ജനനമില്ലാത്തതും നിത്യവും ശാശ്വതവും പുരാതനവുമാണ്; ദേഹം കൊല്ലപ്പെടുമ്പോഴും അത് കൊല്ലപ്പെടുന്നില്ല.
2.21
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥ २.२१ ॥
പാർഥാ, ഇതിനെ അവിനാശിയും നിത്യവും അജവും അവ്യയവുമായി അറിയുന്നവൻ എങ്ങനെ ആരെയെങ്കിലും കൊല്ലും, അല്ലെങ്കിൽ കൊല്ലിക്കും?
2.22
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय ।
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा ।
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥ २.२२ ॥
മനുഷ്യൻ പഴയ വസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പുതിയവ ധരിക്കുന്നതുപോലെ, ആത്മാവ് പഴയ ദേഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് പുതിയ ദേഹങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
2.23
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ २.२३ ॥
ഇതിനെ ആയുധങ്ങൾ മുറിക്കുന്നില്ല, അഗ്നി ദഹിപ്പിക്കുന്നില്ല, ജലം നനയ്ക്കുന്നില്ല, കാറ്റ് ഉണക്കുന്നില്ല.
2.24
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ २.२४ ॥
ഇത് മുറിക്കാനാവാത്തതും ദഹിപ്പിക്കാനാവാത്തതും നനയ്ക്കാനാവാത്തതും ഉണക്കാനാവാത്തതുമാണ്. ഇത് നിത്യവും സർവവ്യാപിയും സ്ഥിരവും അചലവും സനാതനവുമാണ്.
2.25
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥ २.२५ ॥
ഇത് അവ്യക്തവും അചിന്ത്യവും വികാരരഹിതവുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിനെ ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് നീ ദുഃഖിക്കരുത്.
2.26
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥ २.२६ ॥
ഇത് എന്നും ജനിക്കുകയും എന്നും മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് നീ കരുതിയാലും, മഹാബാഹോ, അപ്പോഴും നീ ദുഃഖിക്കരുത്.
2.27
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २.२७ ॥
ജനിച്ചവന് മരണം നിശ്ചിതം; മരിച്ചവന് ജനനം നിശ്ചിതം. ഒഴിവാക്കാനാവാത്ത കാര്യത്തിൽ നീ ദുഃഖിക്കരുത്.
2.28
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ २.२८ ॥
ഭാരതാ, ജീവികൾ ആദിയിൽ അവ്യക്തവും മധ്യത്തിൽ വ്യക്തവും അന്ത്യത്തിൽ വീണ്ടും അവ്യക്തവുമാണ്. ഇതിൽ വിലപിക്കാൻ എന്തിരിക്കുന്നു?
2.29
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन ।
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति ।
श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥ २.२९ ॥
ഒരാൾ ഇതിനെ ആശ്ചര്യമായി കാണുന്നു; മറ്റൊരാൾ ആശ്ചര്യമായി വർണിക്കുന്നു; വേറൊരാൾ ആശ്ചര്യമായി കേൾക്കുന്നു; കേട്ടാലും ആരും ഇതിനെ യഥാർഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല.
2.30
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥ २.३० ॥
ഭാരതാ, ഓരോ ദേഹത്തിലുമുള്ള ആത്മാവ് ഒരിക്കലും വധിക്കപ്പെടാനാവാത്തതാണ്. അതിനാൽ ഒരു ജീവിയെക്കുറിച്ചും നീ ദുഃഖിക്കരുത്.
2.31
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥ २.३१ ॥
നിന്റെ സ്വധർമം നോക്കിയാലും നീ ചഞ്ചലനാകരുത്. ധർമയുദ്ധത്തേക്കാൾ ക്ഷത്രിയന് ശ്രേയസ്കരമായി മറ്റൊന്നില്ല.
2.32
यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥ २.३२ ॥
പാർഥാ, തനിയെ വന്നുചേർന്ന, തുറന്ന സ്വർഗവാതിൽ പോലെയുള്ള ഇത്തരം യുദ്ധം ഭാഗ്യശാലികളായ ക്ഷത്രിയർക്കേ ലഭിക്കൂ.
2.33
अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥ २.३३ ॥
എന്നാൽ ഈ ധർമയുദ്ധം നീ ചെയ്യുന്നില്ലെങ്കിൽ, സ്വധർമവും കീർത്തിയും നഷ്ടപ്പെടുത്തി പാപം നേടും.
2.34
अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥ २.३४ ॥
ജനങ്ങൾ നിന്റെ അപകീർത്തി എന്നും പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കും; ബഹുമാനിക്കപ്പെട്ടവന് അപകീർത്തി മരണത്തേക്കാൾ കഠിനമാണ്.
2.35
भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥ २.३५ ॥
ഭയം കൊണ്ട് നീ യുദ്ധത്തിൽനിന്ന് പിന്മാറിയെന്ന് മഹാരഥന്മാർ കരുതും; നിന്നെ ഏറെ ബഹുമാനിച്ചിരുന്നവർ നിസ്സാരനായി കാണും.
2.36
अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः ।
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥ २.३६ ॥
നിന്റെ ശത്രുക്കൾ നിന്റെ കഴിവിനെ നിന്ദിച്ചുകൊണ്ട് പറയാൻ പാടില്ലാത്ത പല വാക്കുകളും പറയും. അതിനേക്കാൾ വേദനാജനകമായി എന്തുണ്ട്?
2.37
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥ २.३७ ॥
മരിച്ചാൽ സ്വർഗം നേടും; ജയിച്ചാൽ ഭൂമി അനുഭവിക്കും. അതിനാൽ കൗന്തേയാ, യുദ്ധത്തിന് ഉറച്ച് എഴുന്നേൽക്കൂ.
2.38
सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥ २.३८ ॥
സുഖദുഃഖങ്ങളെയും ലാഭനഷ്ടങ്ങളെയും ജയപരാജയങ്ങളെയും സമമായി കണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെടൂ. അങ്ങനെ നിനക്ക് പാപം വരില്ല.
2.39
एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु ।
बुद्ध्यायुक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥ २.३९ ॥
ഈ ബുദ്ധി നിനക്ക് സാംഖ്യപ്രകാരം പറഞ്ഞുതന്നു. ഇനി യോഗപ്രകാരം കേൾക്കൂ. പാർഥാ, ഈ ബുദ്ധിയോടു ചേർന്ന് നീ കർമബന്ധം ഉപേക്ഷിക്കും.
2.40
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥ २.४० ॥
ഈ മാർഗത്തിൽ ആരംഭിച്ച പരിശ്രമം നഷ്ടമാകുന്നില്ല, ദോഷഫലവുമില്ല. ഈ ധർമത്തിന്റെ അൽപം പോലും വലിയ ഭയത്തിൽനിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു.
2.41
व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥ २.४१ ॥
കുരുനന്ദനാ, ഇവിടെ നിശ്ചയാത്മകമായ ബുദ്ധി ഒന്നാണ്, ഏകാഗ്രമാണ്; അനിശ്ചിതരുടെ ബുദ്ധികൾ പല ശാഖകളുള്ളതും അനന്തവുമാണ്.
2.42
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥ २.४२ ॥
പാർഥാ, വേദവാക്യങ്ങളിൽ മാത്രം രമിക്കുന്ന അവിവേകികൾ, ഇതിനപ്പുറം ഒന്നുമില്ലെന്ന് പറഞ്ഞ്, ആകർഷകമായ പുഷ്പിതവാക്കുകൾ പറയുന്നു.
2.43
कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥ २.४३ ॥
കാമനകൾ നിറഞ്ഞ്, സ്വർഗമാണ് പരമമെന്ന് കരുതി, ഭോഗൈശ്വര്യങ്ങൾക്കായി പല വിശേഷക്രിയകളും വർണിക്കുന്നു; അവ കർമഫലമായി ജന്മം നൽകുന്നു.
2.44
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् ।
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥ २.४४ ॥
ഭോഗൈശ്വര്യങ്ങളിൽ ആസക്തരായി, ആ വാക്കുകളാൽ മനസ്സ് അപഹരിക്കപ്പെട്ടവർക്ക് നിശ്ചയാത്മകബുദ്ധി സമാധിയിൽ ഉറയ്ക്കുന്നില്ല.
2.45
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।
निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ २.४५ ॥
വേദങ്ങൾ ത്രിഗുണവിഷയങ്ങൾ പറയുന്നു. അർജുനാ, ത്രിഗുണങ്ങൾക്കതീതനാകൂ: ദ്വന്ദ്വരഹിതനായി, നിത്യസത്ത്വത്തിൽ സ്ഥിതനായി, യോഗക്ഷേമചിന്തയില്ലാതെ, ആത്മനിഷ്ഠനാകൂ.
2.46
यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके ।
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥ २.४६ ॥
എല്ലായിടത്തും വെള്ളം നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ ചെറിയ കിണറിന് എത്ര പ്രയോജനമുണ്ടോ, ബ്രഹ്മത്തെ അറിഞ്ഞ ജ്ഞാനിക്ക് എല്ലാ വേദങ്ങൾക്കും അത്രയേ പ്രയോജനമുള്ളൂ.
2.47
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥ २.४७ ॥
നിനക്ക് കർമ്മത്തിൽ മാത്രമാണ് അധികാരം, അതിന്റെ ഫലങ്ങളിൽ ഒരിക്കലുമില്ല. കർമ്മഫലം നിന്റെ പ്രേരണയാകരുത്; അകർമ്മത്തിലും നിനക്ക് ആസക്തി അരുത്.
2.48
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय ।
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥ २.४८ ॥
ധനഞ്ജയാ, യോഗത്തിൽ സ്ഥിതനായി, ആസക്തി ഉപേക്ഷിച്ച്, വിജയപരാജയങ്ങളിൽ സമചിത്തനായി കർമങ്ങൾ ചെയ്യൂ. ഈ സമത്വമാണ് യോഗം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
2.49
दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय ।
बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥ २.४९ ॥
ധനഞ്ജയാ, ഫലത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള കർമം ബുദ്ധിയോഗത്തേക്കാൾ വളരെ താഴ്ന്നതാണ്. ബുദ്ധിയിൽ ശരണം തേടൂ. ഫലം ലക്ഷ്യമാക്കുന്നവർ ദീനരാണ്.
2.50
बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।
तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥ २.५० ॥
ബുദ്ധിയുക്തൻ ഈ ജീവിതത്തിൽത്തന്നെ പുണ്യപാപങ്ങൾ രണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെടൂ: കർമങ്ങളിലെ കൗശലമാണ് യോഗം.
2.51
कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।
जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥ २.५१ ॥
ബുദ്ധിയുക്തരായ ജ്ഞാനികൾ കർമത്തിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന ഫലം ഉപേക്ഷിച്ച്, ജന്മബന്ധത്തിൽനിന്ന് മുക്തരായി, ദുഃഖരഹിതമായ പദം പ്രാപിക്കുന്നു.
2.52
यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥ २.५२ ॥
നിന്റെ ബുദ്ധി മോഹമാകുന്ന ചെളിക്കുണ്ട് കടക്കുമ്പോൾ, കേട്ടതിലും കേൾക്കാനുള്ളതിലും നിനക്ക് വൈരാഗ്യം ഉണ്ടാകും.
2.53
श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥ २.५३ ॥
പരസ്പരവിരുദ്ധമായ ഉപദേശങ്ങളാൽ കലങ്ങിയ നിന്റെ ബുദ്ധി സമാധിയിൽ അചലമായി സ്ഥിരമായി നിൽക്കുമ്പോൾ, നീ യോഗം പ്രാപിക്കും.
2.54
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥ २.५४ ॥
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: കേശവാ, സമാധിയിൽ സ്ഥിതനായ സ്ഥിതപ്രജ്ഞന്റെ ലക്ഷണമെന്താണ്? അവൻ എങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നു, എങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നു, എങ്ങനെ നടക്കുന്നു?
2.55
प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान् ।
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥ २.५५ ॥
ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പാർഥാ, മനസ്സിലുയരുന്ന എല്ലാ കാമനകളും പൂർണമായി ഉപേക്ഷിച്ച്, ആത്മാവിനാൽ ആത്മാവിൽത്തന്നെ തൃപ്തനാകുമ്പോൾ, അവൻ സ്ഥിതപ്രജ്ഞൻ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
2.56
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥ २.५६ ॥
ദുഃഖങ്ങളിൽ ഉലയാത്ത മനസ്സുള്ളവനും സുഖങ്ങളിൽ ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനും രാഗഭയക്രോധങ്ങളില്ലാത്തവനും സ്ഥിരബുദ്ധിയായ മുനി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
2.57
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २.५७ ॥
എല്ലായിടത്തും ആസക്തിയില്ലാതെ, ശുഭമോ അശുഭമോ ലഭിക്കുമ്പോൾ സന്തോഷിക്കുകയോ വെറുക്കുകയോ ചെയ്യാത്തവന്റെ പ്രജ്ഞ സ്ഥിരമാണ്.
2.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २.५८ ॥
ആമ തന്റെ അവയവങ്ങൾ ഉള്ളിലേക്ക് വലിക്കുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ വിഷയങ്ങളിൽനിന്ന് എല്ലാവശത്തുനിന്നും പിൻവലിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ പ്രജ്ഞ സ്ഥിരമാകുന്നു.
2.59
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥ २.५९ ॥
വിഷയങ്ങൾ സേവിക്കാത്ത ദേഹിയിൽനിന്ന് വിഷയങ്ങൾ അകലുന്നു, എന്നാൽ രുചി നിലനിൽക്കുന്നു. പരമാത്മാവിനെ ദർശിക്കുമ്പോൾ ആ രുചിയും അകലുന്നു.
2.60
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥ २.६० ॥
കൗന്തേയാ, പരിശ്രമിക്കുന്ന വിവേകിയുടെ മനസ്സിനെപ്പോലും ശക്തമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ബലമായി അപഹരിക്കുന്നു.
2.61
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २.६१ ॥
എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിച്ച്, എന്നിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ച്, യോഗയുക്തനായി ഇരിക്കണം. ആരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വശത്താണോ അവന്റെ പ്രജ്ഞ സ്ഥിരമാണ്.
2.62
ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
सङ्गात् संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥ २.६२ ॥
വിഷയങ്ങളെ ധ്യാനിക്കുന്ന മനുഷ്യന് അവയിൽ ആസക്തി ഉണ്ടാകുന്നു. ആസക്തിയിൽനിന്ന് കാമം ജനിക്കുന്നു; കാമത്തിൽനിന്ന് ക്രോധം ഉണ്ടാകുന്നു.
2.63
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥ २.६३ ॥
ക്രോധത്തിൽനിന്ന് മോഹം; മോഹത്തിൽനിന്ന് സ്മൃതിഭ്രമം; സ്മൃതിനാശത്തിൽനിന്ന് ബുദ്ധിനാശം; ബുദ്ധിനാശത്താൽ മനുഷ്യൻ നശിക്കുന്നു.
2.64
रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥ २.६४ ॥
എന്നാൽ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ, രാഗദ്വേഷങ്ങളില്ലാത്ത, സ്വന്തം വശത്തുള്ള ഇന്ദ്രിയങ്ങളോടെ വിഷയങ്ങൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിച്ച് പ്രസന്നത പ്രാപിക്കുന്നു.
2.65
प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥ २.६५ ॥
പ്രസന്നതയിൽ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നശിക്കുന്നു; പ്രസന്നചിത്തന്റെ ബുദ്ധി വേഗം സ്ഥിരമാകുന്നു.
2.66
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥ २.६६ ॥
അയുക്തന് ബുദ്ധിയില്ല, ഭാവനയുമില്ല. ഭാവനയില്ലാത്തവന് ശാന്തിയില്ല; ശാന്തിയില്ലാത്തവന് സുഖം എവിടെ?
2.67
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥ २.६७ ॥
സഞ്ചരിക്കുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ ഏതിനെ മനസ്സ് പിന്തുടരുന്നുവോ, അത് വെള്ളത്തിലെ തോണിയെ കാറ്റ് എന്നപോലെ അവന്റെ പ്രജ്ഞയെ അപഹരിക്കുന്നു.
2.68
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥ २.६८ ॥
അതിനാൽ മഹാബാഹോ, ആരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയങ്ങളിൽനിന്ന് പൂർണമായി നിയന്ത്രിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവോ, അവന്റെ പ്രജ്ഞ സ്ഥിരമാണ്.
2.69
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी ।
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥ २.६९ ॥
എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഏതാണോ രാത്രി, അതിൽ സംയമി ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; ജീവികൾ ഏതിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നുവോ അത് തത്ത്വം കാണുന്ന മുനിക്ക് രാത്രിയാണ്.
2.70
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं ।
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे ।
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ २.७० ॥
നിറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും ആഴത്തിൽ അചലമായ സമുദ്രത്തിലേക്ക് നദികൾ ചേരുന്നതുപോലെ, കാമനകളെല്ലാം ആരിൽ ചേരുന്നുവോ അവൻ ശാന്തി നേടുന്നു; കാമനകളെ കാംക്ഷിക്കുന്നവനല്ല.
2.71
विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।
निर्ममो निरहंकारः स शांतिमधिगच्छति ॥ २.७१ ॥
എല്ലാ കാമനകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആഗ്രഹമില്ലാതെ, മമതയില്ലാതെ, അഹങ്കാരമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ശാന്തി നേടുന്നു.
2.72
एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।
स्थित्वाऽस्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥ २.७२ ॥
പാർഥാ, ഇതാണ് ബ്രാഹ്മീസ്ഥിതി. ഇത് നേടിയവൻ വീണ്ടും മോഹിക്കുന്നില്ല. അന്ത്യകാലത്തും ഇതിൽ സ്ഥിതനായി ബ്രഹ്മനിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു.