ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · ଅଧ୍ୟାୟ 18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.1
संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।
त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥ १८.१ ॥
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ମହାବାହୁ, ହେ ହୃଷୀକେଶ, ହେ କେଶିନିଷୂଦନ, ମୁଁ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ତ୍ୟାଗର ତତ୍ତ୍ୱ ପୃଥକ ଭାବରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
18.2
काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।
सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ १८.२ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: କାମ୍ୟ କର୍ମର ତ୍ୟାଗକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ବିଚକ୍ଷଣମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ମଫଳର ତ୍ୟାଗକୁ ତ୍ୟାଗ କହନ୍ତି।
18.3
त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ १८.३ ॥
କେତେକ ମନୀଷୀ କହନ୍ତି ଯେ କର୍ମ ଦୋଷଯୁକ୍ତ, ତେଣୁ ତ୍ୟାଜ୍ୟ; ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପ ରୂପକ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
18.4
निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।
त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥ १८.४ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ତ୍ୟାଗ ବିଷୟରେ ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣ; କାରଣ ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ୟାଗ ତିନି ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
18.5
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ १८.५ ॥
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପ ରୂପକ କର୍ମ ତ୍ୟାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପ ମନୀଷୀମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ।
18.6
एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।
कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ १८.६ ॥
କିନ୍ତୁ ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଓ ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ମୋର ନିଶ୍ଚିତ ଓ ଉତ୍ତମ ମତ।
18.7
नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।
मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ १८.७ ॥
ନିୟତ କର୍ମର ସନ୍ନ୍ୟାସ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋହ ଯୋଗୁଁ ତାହାର ପରିତ୍ୟାଗକୁ ତାମସ କୁହାଯାଇଛି।
18.8
दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।
स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ १८.८ ॥
ଯିଏ କର୍ମକୁ କେବଳ ଦୁଃଖ ବୋଲି ଭାବି ଶାରୀରିକ କ୍ଲେଶର ଭୟରେ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ରାଜସ ତ୍ୟାଗ କରି ତ୍ୟାଗର ଫଳ ଆଦୌ ପାଏ ନାହିଁ।
18.9
कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।
सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥ १८.९ ॥
ହେ ଅର୍ଜୁନ, "ଏହା କରଣୀୟ" ବୋଲି ଭାବି ଆସକ୍ତି ଓ ଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେଉଁ ନିୟତ କର୍ମ କରାଯାଏ, ସେହି ତ୍ୟାଗ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
18.10
न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।
त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ १८.१० ॥
ସତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମେଧାବୀ, ସଂଶୟମୁକ୍ତ ତ୍ୟାଗୀ ଅପ୍ରିୟ କର୍ମକୁ ଘୃଣା କରେ ନାହିଁ କି ପ୍ରିୟ କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
18.11
न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ १८.११ ॥
ଦେହଧାରୀ ପାଇଁ କର୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ କର୍ମଫଳ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ହିଁ ତ୍ୟାଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
18.12
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ।
भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ १८.१२ ॥
ଅନିଷ୍ଟ, ଇଷ୍ଟ ଓ ମିଶ୍ର—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମଫଳ ତ୍ୟାଗ ନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ କଦାପି ନୁହେଁ।
18.13
पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।
सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥ १८.१३ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ସମସ୍ତ କର୍ମର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସାଂଖ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କାରଣ ମୋଠାରୁ ଜାଣ।
18.14
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १८.१४ ॥
ଅଧିଷ୍ଠାନ, କର୍ତ୍ତା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କରଣ, ବିବିଧ ପୃଥକ ଚେଷ୍ଟା, ଏବଂ ପଞ୍ଚମଟି ଦୈବ।
18.15
शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ १८.१५ ॥
ମଣିଷ ଶରୀର, ବାକ୍ୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରେ, ତାହା ଉଚିତ ହେଉ ବା ବିପରୀତ, ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ତାହାର କାରଣ।
18.16
तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः ।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ १८.१६ ॥
ଏପରି ହେଉଥିବାବେଳେ, ଯିଏ ଅପରିପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ କେବଳ ଆତ୍ମାକୁ ହିଁ କର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଦେଖେ, ସେହି ଦୁର୍ମତି ପ୍ରକୃତରେ ଦେଖେ ନାହିଁ।
18.17
यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।
हत्वापि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ १८.१७ ॥
ଯାହାର ଅହଂକାର ଭାବ ନାହିଁ, ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମାରିଲେ ମଧ୍ୟ ମାରେ ନାହିଁ କି ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
18.18
ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।
करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ १८.१८ ॥
ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞେୟ ଓ ଜ୍ଞାତା — ଏହା ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମପ୍ରେରଣା; କରଣ, କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତା — ଏହା ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମସଂଗ୍ରହ।
18.19
ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः ।
प्रोच्यते गुणसंख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ १८.१९ ॥
ଗୁଣଗଣନା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତା ଗୁଣଭେଦ ଅନୁସାରେ ତିନି ପ୍ରକାରର ହିଁ କୁହାଯାଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଶୁଣ।
18.20
सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥ १८.२० ॥
ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରେ ଏକ ଅବିନାଶୀ ଭାବକୁ, ବିଭକ୍ତମାନଙ୍କଠାରେ ଅବିଭକ୍ତ ରୂପେ ଦେଖେ, ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି ଜାଣ।
18.21
पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ १८.२१ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅନେକ ଭାବକୁ ପୃଥକ ପୃଥକ ଭାବେ ଜାଣେ, ସେହି ଜ୍ଞାନକୁ ରାଜସ ବୋଲି ଜାଣ।
18.22
यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।
अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.२२ ॥
ଆଉ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମସ୍ତ ବୋଲି ଭାବି ସେଥିରେ ଆସକ୍ତ ରହେ, ଯାହା କାରଣହୀନ, ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥହୀନ ଓ ତୁଚ୍ଛ, ତାହାକୁ ତାମସ କୁହାଯାଇଛି।
18.23
नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् ।
अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ १८.२३ ॥
ଯେଉଁ କର୍ମ ନିୟତ, ଆସକ୍ତିରହିତ, ରାଗଦ୍ୱେଷ ବିନା କରାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଫଳ ଇଚ୍ଛା କରୁନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ, ତାହାକୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ କୁହାଯାଏ।
18.24
यत्तु कामेप्सुना कर्म साहङ्कारेण वा पुनः ।
क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ १८.२४ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ କର୍ମ କାମନା ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଅହଂକାର ସହିତ, ବହୁ ପରିଶ୍ରମରେ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ରାଜସ କୁହାଯାଇଛି।
18.25
अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ १८.२५ ॥
ପରିଣାମ, କ୍ଷତି, ହିଂସା ଓ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ବିଚାର ନକରି ମୋହବଶତଃ ଯେଉଁ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ତାମସ କୁହାଯାଏ।
18.26
मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः ।
सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥ १८.२६ ॥
ଯେଉଁ କର୍ତ୍ତା ଆସକ୍ତିମୁକ୍ତ, ଅହଂକାରର କଥା କହେ ନାହିଁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ସଫଳତା ଓ ବିଫଳତାରେ ନିର୍ବିକାର, ତାହାକୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ କୁହାଯାଏ।
18.27
रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।
हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ १८.२७ ॥
ଯେଉଁ କର୍ତ୍ତା ରାଗୀ, କର୍ମଫଳର ଆକାଂକ୍ଷୀ, ଲୋଭୀ, ହିଂସାପରାୟଣ, ଅଶୁଚି ଏବଂ ହର୍ଷ-ଶୋକରେ ଯୁକ୍ତ, ତାହାକୁ ରାଜସ କୁହାଯାଇଛି।
18.28
अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः ।
विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ १८.२८ ॥
ଯେଉଁ କର୍ତ୍ତା ଅସଂଯତ, ଅସଂସ୍କୃତ, ଜିଦ୍ଖୋର, ଶଠ, ଅନ୍ୟର ଅନିଷ୍ଟକାରୀ, ଅଳସୁଆ, ବିଷାଦଗ୍ରସ୍ତ ଓ ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରୀ, ତାହାକୁ ତାମସ କୁହାଯାଏ।
18.29
बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु ।
प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥ १८.२९ ॥
ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଧୃତିର ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଓ ଅଲଗା ଅଲଗା କହୁଛି, ଶୁଣ।
18.30
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३० ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିବୃତ୍ତି, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଭୟ ଓ ଅଭୟ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷକୁ ଜାଣେ, ସେହି ବୁଦ୍ଧି ସାତ୍ତ୍ୱିକ।
18.31
यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।
अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३१ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମକୁ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେହି ବୁଦ୍ଧି ରାଜସିକ।
18.32
अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसाऽऽवृता ।
सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३२ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ଅଧର୍ମକୁ ଧର୍ମ ବୋଲି ମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଷୟକୁ ବିପରୀତ ଭାବରେ ଦେଖେ, ସେହି ବୁଦ୍ଧି ତାମସିକ।
18.33
धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।
योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३३ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଅବିଚଳ ଧୃତି ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଯୋଗ ମାଧ୍ୟମରେ ମନ, ପ୍ରାଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କ୍ରିୟାକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେହି ଧୃତି ସାତ୍ତ୍ୱିକ।
18.34
यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारयतेऽर्जुन ।
प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३४ ॥
କିନ୍ତୁ ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଯେଉଁ ଧୃତି ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଆସକ୍ତି ସହ ଫଳର ଆକାଂକ୍ଷା କରି ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ଧରି ରଖେ, ହେ ପାର୍ଥ, ସେହି ଧୃତି ରାଜସିକ।
18.35
यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।
न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३५ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଯେଉଁ ଧୃତି ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟ ନିଦ୍ରା, ଭୟ, ଶୋକ, ବିଷାଦ ଓ ମଦକୁ ଛାଡେ ନାହିଁ, ସେହି ଧୃତି ତାମସିକ।
18.36
सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ ।
अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ १८.३६ ॥
ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ଏବେ ମୋଠାରୁ ତିନି ପ୍ରକାର ସୁଖ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯେଉଁଥିରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ରମେ ଏବଂ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ ପାଏ।
18.37
यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।
तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ १८.३७ ॥
ଯାହା ଆରମ୍ଭରେ ବିଷ ପରି କିନ୍ତୁ ପରିଣାମରେ ଅମୃତ ପରି, ନିଜ ବୁଦ୍ଧିର ପ୍ରସନ୍ନତାରୁ ଜାତ ସେହି ସୁଖକୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ କୁହାଯାଇଛି।
18.38
विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् ।
परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ १८.३८ ॥
ବିଷୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସଂଯୋଗରୁ ଯାହା ଜାତ, ଆରମ୍ଭରେ ଅମୃତ ପରି କିନ୍ତୁ ପରିଣାମରେ ବିଷ ପରି, ସେହି ସୁଖକୁ ରାଜସିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
18.39
यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।
निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.३९ ॥
ଯେଉଁ ସୁଖ ଆରମ୍ଭରେ ଓ ପରିଣାମରେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ମୋହିତ କରେ, ଏବଂ ନିଦ୍ରା, ଆଳସ୍ୟ ଓ ପ୍ରମାଦରୁ ଜାତ, ତାହାକୁ ତାମସିକ କୁହାଯାଇଛି।
18.40
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्ति्रभिर्गुणैः ॥ १८.४० ॥
ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ନାହିଁ ଯେ ପ୍ରକୃତିଜାତ ଏହି ତିନି ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ।
18.41
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप ।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ १८.४१ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ କର୍ମ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବଜାତ ଗୁଣ ଅନୁସାରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
18.42
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ १८.४२ ॥
ଶମ, ଦମ, ତପ, ଶୌଚ, କ୍ଷମା, ସରଳତା, ଜ୍ଞାନ, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ଆସ୍ତିକ୍ୟ — ଏସବୁ ସ୍ୱଭାବଜାତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କର୍ମ।
18.43
शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।
दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ १८.४३ ॥
ଶୌର୍ଯ୍ୟ, ତେଜ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ଦକ୍ଷତା, ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାୟନ ନ କରିବା, ଦାନ ଓ ପ୍ରଭୁଭାବ — ଏସବୁ କ୍ଷତ୍ରିୟର ସ୍ୱଭାବଜାତ କର୍ମ।
18.44
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् ।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ १८.४४ ॥
କୃଷି, ଗୋରକ୍ଷା ଓ ବାଣିଜ୍ୟ ବୈଶ୍ୟର ସ୍ୱଭାବଜାତ କର୍ମ; ଏବଂ ସେବାରୂପ କର୍ମ ଶୂଦ୍ରର ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଭାବଜାତ କର୍ମ।
18.45
स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।
स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ १८.४५ ॥
ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିରତ ମନୁଷ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ। ନିଜ କର୍ମରେ ନିରତ ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ସିଦ୍ଧି ପାଏ, ତାହା ଶୁଣ।
18.46
यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥ १८.४६ ॥
ଯାହାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି ମନୁଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ।
18.47
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ १८.४७ ॥
ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଆଚରିତ ପରଧର୍ମଠାରୁ ଗୁଣହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଧର୍ମ ଶ୍ରେୟ। ସ୍ୱଭାବନିୟତ କର୍ମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାପ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
18.48
सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ।
सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ १८.४८ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସହଜ କର୍ମ ଦୋଷଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କାରଣ ଧୂଆଁରେ ଅଗ୍ନି ପରି ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭ ଦୋଷରେ ଆବୃତ।
18.49
असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।
नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥ १८.४९ ॥
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ସର୍ବତ୍ର ଅନାସକ୍ତ, ଯିଏ ନିଜକୁ ଜୟ କରିଛି ଓ ସ୍ପୃହାରହିତ, ସେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟର ପରମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ।
18.50
सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे ।
समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ १८.५० ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଜ୍ଞାନର ପରମ ନିଷ୍ଠା ବ୍ରହ୍ମକୁ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତାହା ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋଠାରୁ ଜାଣ।
18.51
बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्याऽऽत्मानं नियम्य च ।
शब्दादीन् विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ १८.५१ ॥
ବିଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଧୃତି ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ସଂଯତ କରି, ଶବ୍ଦ ଆଦି ବିଷୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଓ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଦୂର କରି,
18.52
विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः ।
ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ १८.५२ ॥
ନିର୍ଜନବାସୀ, ଅଳ୍ପାହାରୀ, ବାକ୍ୟ, ଶରୀର ଓ ମନକୁ ସଂଯତ ରଖି, ସର୍ବଦା ଧ୍ୟାନଯୋଗପରାୟଣ ହୋଇ ଓ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି,
18.53
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।
विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १८.५३ ॥
ଅହଂକାର, ବଳ, ଦର୍ପ, କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ପରିଗ୍ରହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମମତାରହିତ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରହ୍ମଭାବ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
18.54
ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति ।
समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥ १८.५४ ॥
ବ୍ରହ୍ମଭୂତ, ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ଶୋକ କରେ ନାହିଁ କି ଆକାଂକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖି ସେ ମୋର ପରା ଭକ୍ତି ଲାଭ କରେ।
18.55
भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।
ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ १८.५५ ॥
ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣେ ଯେ ମୁଁ କେତେ ଏବଂ କିଏ; ତାପରେ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୋଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
18.56
सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।
मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ १८.५६ ॥
ମୋର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସର୍ବଦା ସମସ୍ତ କର୍ମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋ କୃପାରୁ ଶାଶ୍ୱତ, ଅବିନାଶୀ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
18.57
चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ।
बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ १८.५७ ॥
ମନରେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ମୋଠାରେ ସମର୍ପଣ କରି, ମୋତେ ହିଁ ପରମ ମାନି, ବୁଦ୍ଧିଯୋଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ସର୍ବଦା ମୋଠାରେ ଚିତ୍ତ ରଖୁଥିବା ହୁଅ।
18.58
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।
अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ १८.५८ ॥
ମୋଠାରେ ଚିତ୍ତ ରଖି ତୁମେ ମୋ କୃପାରୁ ସମସ୍ତ ବାଧା ପାର ହେବ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅହଂକାର ଯୋଗୁଁ ତୁମେ ନ ଶୁଣ, ତେବେ ବିନଷ୍ଟ ହେବ।
18.59
यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।
मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ १८.५९ ॥
ଅହଂକାରର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଯଦି ତୁମେ ଭାବୁଛ “ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ”, ତେବେ ତୁମର ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ମିଥ୍ୟା; ତୁମର ପ୍ରକୃତି ତୁମକୁ ସେଥିରେ ନିୟୋଜିତ କରିବ।
18.60
स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।
कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ १८.६० ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସ୍ୱଭାବଜାତ ନିଜ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ମୋହ ଯୋଗୁଁ ଯାହା ତୁମେ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନାହଁ, ତାହା ମଧ୍ୟ ବିବଶ ହୋଇ କରିବ।
18.61
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ १८.६१ ॥
ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଈଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରରେ ଆରୂଢ଼ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଜ ମାୟାରେ ଘୂରାଉଛନ୍ତି।
18.62
तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ।
तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ १८.६२ ॥
ହେ ଭାରତ, ସର୍ବଭାବରେ ତାଙ୍କରି ଶରଣ ନିଅ। ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ତୁମେ ପରମ ଶାନ୍ତି ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଧାମ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
18.63
इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १८.६३ ॥
ଏହିପରି ଗୁହ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଗୁହ୍ୟତର ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଚାର କରି ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି କର।
18.64
सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः ।
इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १८.६४ ॥
ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ ମୋର ପରମ ବଚନ ପୁଣି ଶୁଣ। ତୁମେ ମୋର ଅତି ପ୍ରିୟ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମର ହିତ କଥା କହିବି।
18.65
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ १८.६५ ॥
ମୋଠାରେ ମନ ଲଗାଅ, ମୋର ଭକ୍ତ ହୁଅ, ମୋର ଯଜନ କର, ମୋତେ ନମସ୍କାର କର। ତୁମେ ମୋତେ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ।
18.66
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ १८.६६ ॥
ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପରିତ୍ୟାଗ କରି କେବଳ ମୋର ଶରଣ ନିଅ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିବି; ଶୋକ କର ନାହିଁ।
18.67
इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।
न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ १८.६७ ॥
ଏହା ତୁମେ କେବେ ବି ତପସ୍ୟାହୀନଙ୍କୁ, ଭକ୍ତିହୀନଙ୍କୁ, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଓ ଯିଏ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରେ ତାଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
18.68
य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।
भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ १८.६८ ॥
ଯିଏ ଏହି ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନକୁ ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିବ, ସେ ମୋ ପ୍ରତି ପରମ ଭକ୍ତି କରି ନିଃସନ୍ଦେହରେ ମୋତେ ହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
18.69
न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।
भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ १८.६९ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ମୋର ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କେହି ନାହିଁ, ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ମୋର ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ କେହି ହେବ ନାହିଁ।
18.70
अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।
ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ १८.७० ॥
ଏବଂ ଯିଏ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କର ଏହି ଧର୍ମମୟ ସଂବାଦକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବ, ତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେବି, ଏହା ମୋର ମତ।
18.71
श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः ।
सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १८.७१ ॥
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଓ ଅସୂୟାରହିତ ହୋଇ ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିବ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କ ଶୁଭ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
18.72
कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।
कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनञ्जय ॥ १८.७२ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ କଣ ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଶୁଣିଲ? ହେ ଧନଞ୍ଜୟ, ତୁମର ଅଜ୍ଞାନଜନିତ ମୋହ କଣ ନଷ୍ଟ ହେଲା?
18.73
नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत ।
स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ १८.७३ ॥
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ତୁମ କୃପାରୁ ମୋର ମୋହ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି ଓ ମୁଁ ସ୍ମୃତି ଫେରି ପାଇଛି। ମୁଁ ସନ୍ଦେହମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଥିର ଅଛି; ତୁମ ବଚନ ପାଳନ କରିବି।
18.74
इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।
संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १८.७४ ॥
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ: ଏହିପରି ମୁଁ ବାସୁଦେବ ଓ ମହାତ୍ମା ପାର୍ଥଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, ରୋମାଞ୍ଚକର ସଂବାଦ ଶୁଣିଲି।
18.75
व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् ।
योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ १८.७५ ॥
ବ୍ୟାସଙ୍କ କୃପାରୁ, ଯୋଗେଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ସାକ୍ଷାତ୍ କହୁଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ଏହି ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଯୋଗ ଶୁଣିଲି।
18.76
राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् ।
केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ १८.७६ ॥
ହେ ରାଜନ, କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ପୁଣ୍ୟ ସଂବାଦକୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛି।
18.77
तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः ।
विस्मयो मे महान् राजन् हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ १८.७७ ॥
ହେ ରାଜନ, ହରିଙ୍କ ସେହି ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପକୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ମରଣ କରି ମୋର ମହାନ ବିସ୍ମୟ ହେଉଛି, ଏବଂ ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଛି।
18.78
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम।।18.78 ॥ १८.७८ ॥
ଯେଉଁଠି ଯୋଗେଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ଅଛନ୍ତି ଓ ଯେଉଁଠି ଧନୁର୍ଧର ପାର୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଶ୍ରୀ, ବିଜୟ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଟଳ ନୀତି ଅଛି, ଏହା ମୋର ମତ।