ഭഗവദ്ഗീത · അധ്യായം 18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.1
संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।
त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥ १८.१ ॥
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: മഹാബാഹോ, ഹൃഷീകേശാ, കേശിനിഷൂദനാ, സംന്യാസത്തിന്റെയും ത്യാഗത്തിന്റെയും തത്ത്വം വെവ്വേറെ അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
18.2
काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।
सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ १८.२ ॥
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: കാമ്യകർമങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിനെ ജ്ഞാനികൾ സംന്യാസമെന്ന് അറിയുന്നു; എല്ലാ കർമങ്ങളുടെയും ഫലം ത്യജിക്കുന്നതിനെ വിവേകികൾ ത്യാഗമെന്ന് പറയുന്നു.
18.3
त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ १८.३ ॥
കർമം ദോഷമുള്ളതിനാൽ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണെന്ന് ചില മനീഷികൾ പറയുന്നു; യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ് എന്നീ കർമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കരുതെന്ന് മറ്റുചിലർ പറയുന്നു.
18.4
निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।
त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥ १८.४ ॥
ഭരതസത്തമാ, ആ ത്യാഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എന്റെ നിശ്ചയം കേൾക്കൂ; പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ത്യാഗം മൂന്നുവിധമെന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
18.5
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ १८.५ ॥
യജ്ഞം, ദാനം, തപസ്സ് എന്നീ കർമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കരുത്; അവ ചെയ്യുകതന്നെ വേണം. യജ്ഞവും ദാനവും തപസ്സും മനീഷികളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നവയാണ്.
18.6
एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।
कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ १८.६ ॥
എന്നാൽ പാർഥാ, ഈ കർമങ്ങൾ പോലും ആസക്തിയും ഫലങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ചെയ്യേണ്ടതാണ്; ഇതാണ് എന്റെ നിശ്ചിതവും ഉത്തമവുമായ അഭിപ്രായം.
18.7
नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।
मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ १८.७ ॥
നിയതകർമത്തിന്റെ സംന്യാസം ഉചിതമല്ല. മോഹം നിമിത്തം അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് താമസമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
18.8
दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।
स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ १८.८ ॥
കർമം ദുഃഖമാണെന്ന് മാത്രം കരുതി ശരീരക്ലേശഭയത്താൽ അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ രാജസമായ ത്യാഗം ചെയ്ത് ത്യാഗഫലം ഒട്ടും നേടുന്നില്ല.
18.9
कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।
सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥ १८.९ ॥
അർജുനാ, "ചെയ്യേണ്ടതാണ്" എന്ന് കരുതി ആസക്തിയും ഫലവും ഉപേക്ഷിച്ച് നിയതകർമം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ ആ ത്യാഗം സാത്ത്വികമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
18.10
न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।
त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ १८.१० ॥
സത്ത്വം നിറഞ്ഞ, മേധാവിയായ, സംശയം നീങ്ങിയ ത്യാഗി അഹിതമായ കർമത്തെ വെറുക്കുന്നില്ല, ഹിതമായതിൽ ആസക്തനാകുന്നുമില്ല.
18.11
न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ १८.११ ॥
ദേഹധാരിക്ക് കർമങ്ങളെ പൂർണമായി ഉപേക്ഷിക്കാൻ സാധ്യമല്ല; എന്നാൽ കർമഫലം ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനാണ് ത്യാഗി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.
18.12
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ।
भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ १८.१२ ॥
അനിഷ്ടം, ഇഷ്ടം, മിശ്രം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു വിധമുള്ള കർമഫലം ത്യജിക്കാത്തവർക്ക് മരണശേഷം ഉണ്ടാകുന്നു; എന്നാൽ സംന്യാസിമാർക്ക് ഒരിക്കലുമില്ല.
18.13
पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।
सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥ १८.१३ ॥
മഹാബാഹോ, എല്ലാ കർമങ്ങളുടെയും സിദ്ധിക്കായി സാംഖ്യസിദ്ധാന്തത്തിൽ പറഞ്ഞിട്ടുള്ള ഈ അഞ്ചു കാരണങ്ങളെ എന്നിൽനിന്ന് അറിയുക.
18.14
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १८.१४ ॥
അധിഷ്ഠാനം, കർത്താവ്, വിവിധതരം കരണങ്ങൾ, പലതരം വേറിട്ട ചേഷ്ടകൾ, അഞ്ചാമതായി ദൈവം.
18.15
शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ १८.१५ ॥
മനുഷ്യൻ ശരീരം, വാക്ക്, മനസ്സ് എന്നിവകൊണ്ട് ആരംഭിക്കുന്ന ഏതു കർമവും, ന്യായമായാലും വിപരീതമായാലും, അതിന് ഈ അഞ്ചാണ് കാരണങ്ങൾ.
18.16
तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः ।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ १८.१६ ॥
ഇങ്ങനെയിരിക്കെ, സംസ്കരിക്കപ്പെടാത്ത ബുദ്ധി മൂലം ആത്മാവിനെ മാത്രം കർത്താവായി കാണുന്നവൻ, ആ ദുർബുദ്ധി യഥാർഥത്തിൽ കാണുന്നില്ല.
18.17
यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।
हत्वापि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ १८.१७ ॥
ആർക്ക് അഹങ്കാരഭാവമില്ലയോ, ആരുടെ ബുദ്ധി ലിപ്തമാകുന്നില്ലയോ, അവൻ ഈ ലോകരെ കൊന്നാലും കൊല്ലുന്നില്ല, ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നുമില്ല.
18.18
ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।
करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ १८.१८ ॥
ജ്ഞാനം, ജ്ഞേയം, ജ്ഞാതാവ് എന്നിവ മൂന്നുവിധമായ കർമപ്രേരണ; കരണം, കർമം, കർത്താവ് എന്നിവ മൂന്നുവിധമായ കർമസംഗ്രഹം.
18.19
ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः ।
प्रोच्यते गुणसंख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ १८.१९ ॥
ഗുണങ്ങളെ എണ്ണുന്ന ശാസ്ത്രത്തിൽ ജ്ഞാനം, കർമം, കർത്താവ് എന്നിവ ഗുണഭേദമനുസരിച്ച് മൂന്നു വിധമായിത്തന്നെ പറയപ്പെടുന്നു. അവയെയും യഥാവിധി കേൾക്കൂ.
18.20
सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥ १८.२० ॥
ഏതു ജ്ഞാനത്താൽ ഒരുവൻ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും നാശമില്ലാത്ത ഏക ഭാവത്തെ, വിഭജിതമായവയിൽ അവിഭക്തമായി കാണുന്നുവോ, ആ ജ്ഞാനം സാത്ത്വികമെന്ന് അറിയുക.
18.21
पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ १८.२१ ॥
എന്നാൽ ഏതു ജ്ഞാനം എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും വെവ്വേറെ തരത്തിലുള്ള പല ഭാവങ്ങളെ വേർതിരിച്ച് അറിയുന്നുവോ, ആ ജ്ഞാനം രാജസമെന്ന് അറിയുക.
18.22
यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।
अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.२२ ॥
ഒരേയൊരു കാര്യത്തിൽ അതുതന്നെ സർവവുമെന്നപോലെ ആസക്തമായി, യുക്തിരഹിതമായി, തത്ത്വാർഥമില്ലാതെ, അല്പമായിരിക്കുന്ന ജ്ഞാനം താമസമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
18.23
नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् ।
अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ १८.२३ ॥
നിയതവും സംഗരഹിതവും രാഗദ്വേഷങ്ങളില്ലാതെ ചെയ്യപ്പെട്ടതും ഫലം ആഗ്രഹിക്കാത്തവനാൽ ചെയ്യപ്പെട്ടതുമായ കർമം സാത്ത്വികമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
18.24
यत्तु कामेप्सुना कर्म साहङ्कारेण वा पुनः ।
क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ १८.२४ ॥
എന്നാൽ കാമങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാലോ അഹങ്കാരത്തോടെയോ ഏറെ ആയാസത്തോടെ ചെയ്യപ്പെടുന്ന കർമം രാജസമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
18.25
अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ १८.२५ ॥
അനന്തരഫലം, നഷ്ടം, ഹിംസ, സ്വന്തം കഴിവ് എന്നിവ പരിഗണിക്കാതെ മോഹത്താൽ ആരംഭിക്കുന്ന കർമം താമസമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
18.26
मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः ।
सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥ १८.२६ ॥
ആസക്തിയില്ലാത്തവനും, അഹങ്കാരം പറയാത്തവനും, ധൈര്യവും ഉത്സാഹവും ഉള്ളവനും, വിജയപരാജയങ്ങളിൽ വികാരമില്ലാത്തവനുമായ കർത്താവ് സാത്ത്വികനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
18.27
रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।
हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ १८.२७ ॥
രാഗിയും, കർമഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും, ലോഭിയും, ഹിംസാസ്വഭാവിയും, അശുദ്ധനും, ഹർഷശോകങ്ങൾക്ക് അധീനനുമായ കർത്താവ് രാജസനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
18.28
अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः ।
विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ १८.२८ ॥
അച്ചടക്കമില്ലാത്തവനും, സംസ്കാരമില്ലാത്തവനും, ദുശ്ശാഠ്യക്കാരനും, വഞ്ചകനും, പരദ്രോഹിയും, മടിയനും, വിഷാദിയും, കാലതാമസം വരുത്തുന്നവനുമായ കർത്താവ് താമസനെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
18.29
बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु ।
प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥ १८.२९ ॥
ധനഞ്ജയാ, ഗുണങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ബുദ്ധിയുടെയും ധൃതിയുടെയും മൂന്നുവിധമായ ഭേദം പൂർണമായും വെവ്വേറെയും പറയുന്നത് കേൾക്കൂ.
18.30
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३० ॥
പാർത്ഥാ, പ്രവൃത്തിയും നിവൃത്തിയും, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും, ഭയവും അഭയവും, ബന്ധവും മോക്ഷവും ഏത് ബുദ്ധി അറിയുന്നുവോ, ആ ബുദ്ധി സാത്ത്വികമാണ്.
18.31
यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।
अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३१ ॥
പാർത്ഥാ, ഏതു ബുദ്ധികൊണ്ട് ഒരുവൻ ധർമ്മത്തെയും അധർമ്മത്തെയും, ചെയ്യേണ്ടതിനെയും ചെയ്യരുതാത്തതിനെയും ശരിയായി അറിയാതിരിക്കുന്നുവോ, ആ ബുദ്ധി രാജസമാണ്.
18.32
अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसाऽऽवृता ।
सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३२ ॥
പാർത്ഥാ, ഇരുട്ടിനാൽ മൂടപ്പെട്ട്, അധർമ്മത്തെ ധർമ്മമെന്നു കരുതുകയും എല്ലാ കാര്യങ്ങളെയും വിപരീതമായി കാണുകയും ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധി താമസമാണ്.
18.33
धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।
योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३३ ॥
പാർത്ഥാ, യോഗത്താൽ മനസ്സ്, പ്രാണൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഏതു ഇളകാത്ത ധൃതികൊണ്ട് ഒരുവൻ നിലനിർത്തുന്നുവോ, ആ ധൃതി സാത്ത്വികമാണ്.
18.34
यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारयतेऽर्जुन ।
प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३४ ॥
എന്നാൽ അർജുനാ, ആസക്തിയോടെ ഫലം കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയെ ഏതു ധൃതികൊണ്ട് ഒരുവൻ മുറുകെ പിടിക്കുന്നുവോ, പാർത്ഥാ, ആ ധൃതി രാജസമാണ്.
18.35
यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।
न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३५ ॥
പാർത്ഥാ, ഏതു ധൃതികൊണ്ട് ദുർബുദ്ധിയായവൻ ഉറക്കം, ഭയം, ശോകം, വിഷാദം, മദം എന്നിവയെ ഉപേക്ഷിക്കാതിരിക്കുന്നുവോ, ആ ധൃതി താമസമാണ്.
18.36
सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ ।
अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ १८.३६ ॥
ഭരതർഷഭാ, ഇനി മൂന്നുവിധമായ സുഖത്തെപ്പറ്റി എന്നിൽനിന്നു കേൾക്കുക; അഭ്യാസത്താൽ അതിൽ രമിച്ച് ഒരുവൻ ദുഃഖത്തിന്റെ അന്ത്യം പ്രാപിക്കുന്നു.
18.37
यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।
तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ १८.३७ ॥
ആദ്യം വിഷം പോലെയും ഒടുവിൽ അമൃതം പോലെയും ആയ, സ്വന്തം ബുദ്ധിയുടെ തെളിമയിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന ആ സുഖം സാത്ത്വികം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
18.38
विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् ।
परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ १८.३८ ॥
വിഷയങ്ങളും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചേരുന്നതിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായി, ആദ്യം അമൃതം പോലെയും ഒടുവിൽ വിഷം പോലെയും ആയ ആ സുഖം രാജസം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
18.39
यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।
निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.३९ ॥
ആദ്യത്തിലും അനന്തരഫലത്തിലും ആത്മാവിനെ മോഹിപ്പിക്കുന്നതും, ഉറക്കം, മടി, അശ്രദ്ധ എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നതുമായ ആ സുഖം താമസം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
18.40
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्ति्रभिर्गुणैः ॥ १८.४० ॥
ഭൂമിയിലോ, വീണ്ടും സ്വർഗത്തിൽ ദേവന്മാർക്കിടയിലോ, പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ഈ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തമായ ഒരു ജീവിയും ഇല്ല.
18.41
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप ।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ १८.४१ ॥
പരന്തപാ, ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിവരുടെ കർമങ്ങൾ അവരുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്ന് ഉദിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളാൽ വേർതിരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
18.42
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ १८.४२ ॥
ശമം, ദമം, തപസ്സ്, ശൗചം, ക്ഷമ, ആർജവം, ജ്ഞാനം, വിജ്ഞാനം, ആസ്തിക്യം — ഇവ സ്വഭാവജന്യമായ ബ്രാഹ്മണകർമങ്ങളാണ്.
18.43
शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।
दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ १८.४३ ॥
ശൗര്യം, തേജസ്സ്, ധൈര്യം, സാമർഥ്യം, യുദ്ധത്തിൽ പിന്തിരിഞ്ഞോടാതിരിക്കൽ, ദാനം, പ്രഭുഭാവം — ഇവ ക്ഷത്രിയന്റെ സ്വഭാവജന്യമായ കർമങ്ങളാണ്.
18.44
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् ।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ १८.४४ ॥
കൃഷി, ഗോരക്ഷ, വാണിജ്യം എന്നിവ വൈശ്യന്റെ സ്വഭാവജന്യമായ കർമങ്ങളാണ്; സേവനരൂപമായ കർമം ശൂദ്രന്റെയും സ്വഭാവജന്യമായ കർമമാണ്.
18.45
स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।
स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ १८.४५ ॥
അവനവന്റെ കർമത്തിൽ മുഴുകിയ മനുഷ്യൻ പൂർണസിദ്ധി നേടുന്നു. സ്വകർമത്തിൽ നിരതനായവൻ എങ്ങനെ സിദ്ധി നേടുന്നുവെന്ന് കേൾക്കൂ.
18.46
यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥ १८.४६ ॥
ആരിൽ നിന്ന് ജീവികളുടെ ഉത്ഭവമുണ്ടായോ, ആരാൽ ഇതെല്ലാം വ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവോ, അവനെ സ്വകർമത്താൽ ആരാധിച്ച് മനുഷ്യൻ സിദ്ധി നേടുന്നു.
18.47
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ १८.४७ ॥
നന്നായി അനുഷ്ഠിക്കപ്പെട്ട പരധർമത്തേക്കാൾ, ഗുണരഹിതമായാലും സ്വധർമമാണ് ശ്രേഷ്ഠം. സ്വഭാവനിയതമായ കർമം ചെയ്യുന്നവൻ പാപം നേടുന്നില്ല.
18.48
सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ।
सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ १८.४८ ॥
കൗന്തേയാ, സഹജമായ കർമം ദോഷമുള്ളതായാലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്; എന്തെന്നാൽ പുകയാൽ അഗ്നിയെന്നപോലെ എല്ലാ ആരംഭങ്ങളും ദോഷത്താൽ മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
18.49
असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।
नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥ १८.४९ ॥
എല്ലായിടത്തും ആസക്തിയില്ലാത്ത ബുദ്ധിയുള്ളവനും ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും ആഗ്രഹങ്ങൾ നീങ്ങിയവനുമായവൻ സംന്യാസത്തിലൂടെ നൈഷ്കർമ്യം എന്ന പരമസിദ്ധി നേടുന്നു.
18.50
सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे ।
समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ १८.५० ॥
കൗന്തേയാ, സിദ്ധി നേടിയവൻ ജ്ഞാനത്തിന്റെ പരമനിഷ്ഠയായ ബ്രഹ്മത്തെ എങ്ങനെ പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന് ചുരുക്കത്തിൽ എന്നിൽ നിന്ന് അറിയുക.
18.51
बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्याऽऽत्मानं नियम्य च ।
शब्दादीन् विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ १८.५१ ॥
വിശുദ്ധമായ ബുദ്ധിയോടു ചേർന്ന്, ധൃതിയാൽ തന്നെ നിയന്ത്രിച്ച്, ശബ്ദം മുതലായ വിഷയങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, രാഗദ്വേഷങ്ങൾ അകറ്റി,
18.52
विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः ।
ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ १८.५२ ॥
ഏകാന്തത സേവിച്ച്, മിതമായി ഭക്ഷിച്ച്, വാക്കും ശരീരവും മനസ്സും നിയന്ത്രിച്ച്, എപ്പോഴും ധ്യാനയോഗത്തിൽ തത്പരനായി, വൈരാഗ്യത്തെ ആശ്രയിച്ച്,
18.53
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।
विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १८.५३ ॥
അഹങ്കാരം, ബലം, ദർപ്പം, കാമം, ക്രോധം, പരിഗ്രഹം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, മമതയില്ലാത്തവനും ശാന്തനുമായി അവൻ ബ്രഹ്മഭാവത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു.
18.54
ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति ।
समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥ १८.५४ ॥
ബ്രഹ്മഭൂതനും പ്രസന്നചിത്തനുമായവൻ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല, ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. എല്ലാ ജീവികളിലും സമനായി അവൻ എന്നിൽ പരമമായ ഭക്തി നേടുന്നു.
18.55
भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।
ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ १८.५५ ॥
ഭക്തിയാൽ അവൻ ഞാൻ എത്രയാണെന്നും ആരാണെന്നും തത്ത്വത്തിൽ അറിയുന്നു; പിന്നെ എന്നെ തത്ത്വത്തിൽ അറിഞ്ഞ് ഉടനെ എന്നിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
18.56
सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।
मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ १८.५६ ॥
എന്നെ ആശ്രയിച്ച്, എപ്പോഴും എല്ലാ കർമങ്ങളും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നാലും, എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ ശാശ്വതവും അവ്യയവുമായ പദം പ്രാപിക്കുന്നു.
18.57
चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ।
बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ १८.५७ ॥
മനസ്സുകൊണ്ട് എല്ലാ കർമങ്ങളും എന്നിൽ സമർപ്പിച്ച്, എന്നെ പരമമായി കരുതി, ബുദ്ധിയോഗം ആശ്രയിച്ച്, സദാ എന്നിൽ ചിത്തമുറപ്പിച്ചവനാകൂ.
18.58
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।
अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ १८.५८ ॥
എന്നിൽ ചിത്തമുറപ്പിച്ചാൽ എന്റെ പ്രസാദത്താൽ നീ എല്ലാ ദുർഘടങ്ങളും കടക്കും; എന്നാൽ അഹങ്കാരത്താൽ നീ കേൾക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ നീ നശിക്കും.
18.59
यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।
मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ १८.५९ ॥
അഹങ്കാരം ആശ്രയിച്ച് “ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല” എന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, നിന്റെ ഈ തീരുമാനം മിഥ്യയാണ്; നിന്റെ പ്രകൃതി നിന്നെ അതിൽ നിയോഗിക്കും.
18.60
स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।
कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ १८.६० ॥
കൗന്തേയാ, നിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുളവായ നിന്റെ കർമത്താൽ ബദ്ധനായി, മോഹത്താൽ നീ ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്തതും നിസ്സഹായനായി നീ ചെയ്യും.
18.61
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ १८.६१ ॥
അർജുനാ, ഈശ്വരൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയദേശത്ത് വസിക്കുന്നു; യന്ത്രത്തിൽ കയറ്റിയവയെപ്പോലെ എല്ലാ ജീവികളെയും തന്റെ മായയാൽ ചുഴറ്റിക്കൊണ്ട്.
18.62
तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ।
तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ १८.६२ ॥
ഭാരതാ, സർവഭാവത്തോടും കൂടി അവനെത്തന്നെ ശരണം പ്രാപിക്കൂ. അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ നീ പരമശാന്തിയും ശാശ്വതമായ സ്ഥാനവും നേടും.
18.63
इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १८.६३ ॥
ഇപ്രകാരം രഹസ്യത്തെക്കാൾ രഹസ്യമായ ജ്ഞാനം ഞാൻ നിനക്ക് പറഞ്ഞുതന്നു. ഇതിനെക്കുറിച്ച് പൂർണമായി ചിന്തിച്ച്, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ ചെയ്യുക.
18.64
सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः ।
इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १८.६४ ॥
എല്ലാറ്റിലും ഏറ്റവും രഹസ്യമായ എന്റെ പരമമായ വചനം വീണ്ടും കേൾക്കൂ. നീ എനിക്ക് ഏറെ പ്രിയനാണ്; അതിനാൽ നിനക്ക് ഹിതമായത് ഞാൻ പറയാം.
18.65
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ १८.६५ ॥
എന്നിൽ മനസ്സുറപ്പിക്കൂ, എന്റെ ഭക്തനാകൂ, എന്നെ ആരാധിക്കൂ, എന്നെ നമസ്കരിക്കൂ. നീ എന്നെത്തന്നെ പ്രാപിക്കും; ഇത് സത്യമെന്ന് ഞാൻ നിനക്ക് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു, നീ എനിക്ക് പ്രിയനാണ്.
18.66
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ १८.६६ ॥
എല്ലാ ധർമങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നെ മാത്രം ശരണം പ്രാപിക്കൂ. ഞാൻ നിന്നെ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽനിന്നും മോചിപ്പിക്കും; ദുഃഖിക്കരുത്.
18.67
इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।
न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ १८.६७ ॥
ഇത് നീ ഒരിക്കലും തപസ്സില്ലാത്തവനോടും ഭക്തിയില്ലാത്തവനോടും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനോടും എന്നെ നിന്ദിക്കുന്നവനോടും പറയരുത്.
18.68
य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।
भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ १८.६८ ॥
ഈ പരമരഹസ്യം എന്റെ ഭക്തരോട് ആര് പറയുന്നുവോ, അവൻ എന്നിൽ പരമഭക്തി ചെയ്ത് സംശയമില്ലാതെ എന്നെത്തന്നെ പ്രാപിക്കും.
18.69
न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।
भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ १८.६९ ॥
മനുഷ്യരിൽ അവനെക്കാൾ എനിക്ക് പ്രിയം ചെയ്യുന്നവൻ ആരുമില്ല; ഭൂമിയിൽ അവനെക്കാൾ എനിക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട മറ്റൊരുവൻ ഉണ്ടാവുകയുമില്ല.
18.70
अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।
ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ १८.७० ॥
നമ്മുടെ ഈ ധർമ്മയുക്തമായ സംവാദം ആര് പഠിക്കുന്നുവോ, അവനാൽ ഞാൻ ജ്ഞാനയജ്ഞം കൊണ്ട് ആരാധിക്കപ്പെടും എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
18.71
श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः ।
सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १८.७१ ॥
ശ്രദ്ധയോടും അസൂയയില്ലാതെയും ഇത് കേൾക്കുന്ന മനുഷ്യനും മുക്തനായി പുണ്യകർമ്മികളുടെ ശുഭലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കും.
18.72
कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।
कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनञ्जय ॥ १८.७२ ॥
പാർത്ഥാ, ഇത് നീ ഏകാഗ്രമായ മനസ്സോടെ കേട്ടുവോ? ധനഞ്ജയാ, അജ്ഞാനത്താലുണ്ടായ നിന്റെ മോഹം നശിച്ചുവോ?
18.73
नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत ।
स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ १८.७३ ॥
അർജുനൻ പറഞ്ഞു: അച്യുതാ, അങ്ങയുടെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ മോഹം നശിച്ചു, ഓർമ്മ തിരിച്ചുകിട്ടി. സംശയം നീങ്ങി ഞാൻ സ്ഥിരനായി നിൽക്കുന്നു; അങ്ങയുടെ വചനം ഞാൻ അനുസരിക്കും.
18.74
इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।
संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १८.७४ ॥
സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ഇപ്രകാരം വാസുദേവന്റെയും മഹാത്മാവായ പാർത്ഥന്റെയും രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന ഈ അദ്ഭുതസംവാദം ഞാൻ കേട്ടു.
18.75
व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् ।
योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ १८.७५ ॥
വ്യാസന്റെ പ്രസാദത്താൽ, യോഗേശ്വരനായ കൃഷ്ണൻ തന്നെ നേരിട്ട് പറയുന്നതായി, പരമരഹസ്യമായ ഈ യോഗം ഞാൻ കേട്ടു.
18.76
राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् ।
केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ १८.७६ ॥
രാജാവേ, കേശവന്റെയും അർജുനന്റെയും അദ്ഭുതകരവും പുണ്യവുമായ ഈ സംവാദം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്ത് ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദിക്കുന്നു.
18.77
तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः ।
विस्मयो मे महान् राजन् हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ १८.७७ ॥
രാജാവേ, ഹരിയുടെ അത്യദ്ഭുതമായ ആ രൂപം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് മഹാവിസ്മയം ഉണ്ടാകുന്നു; ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദിക്കുന്നു.
18.78
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम।।18.78 ॥ १८.७८ ॥
യോഗേശ്വരനായ കൃഷ്ണൻ എവിടെയുണ്ടോ, വില്ലാളിയായ പാർത്ഥൻ എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെ ശ്രീയും വിജയവും ഐശ്വര്യവും സുസ്ഥിരമായ നീതിയും ഉണ്ട് എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.