ภควัทคีตา · อัธยายะ 18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.1
संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।
त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥ १८.१ ॥
อรชุนกล่าวว่า ข้าแต่ผู้มีพาหุอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่พระหฤษีเกศ ข้าแต่ผู้สังหารเกศี ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้หลักแท้ของสันยาสะและของตยาคะ แต่ละอย่างแยกกัน
18.2
काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।
सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ १८.२ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า ปราชญ์ทั้งหลายเข้าใจสันยาสะว่าคือการละกรรมที่ทำเพราะความปรารถนา ผู้รอบรู้เรียกการสละผลของกรรมทั้งปวงว่าตยาคะ
18.3
त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ १८.३ ॥
นักคิดบางท่านกล่าวว่า กรรมควรถูกละเพราะเต็มไปด้วยโทษ ส่วนบางท่านกล่าวว่า กรรมอันได้แก่ยัญ ทาน และตบะ ไม่ควรละ
18.4
निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।
त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥ १८.४ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในตระกูลภรตะ จงฟังข้อสรุปของเราเกี่ยวกับการละนั้น เพราะการละ โอ้บุรุษเสือ ได้ประกาศไว้ว่ามีสามประเภท
18.5
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ १८.५ ॥
กรรมอันได้แก่ยัญ ทาน และตบะ ไม่ควรละ ควรทำแน่นอน เพราะยัญ ทาน และตบะชำระจิตของผู้มีปัญญา
18.6
एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।
कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ १८.६ ॥
แต่กรรมเหล่านี้แม้จะทำ ก็ควรทำโดยละความยึดติดและผลของกรรม นี่คือความเห็นอันสูงสุดและแน่นอนของเรา โอ้ปารถะ
18.7
नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।
मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ १८.७ ॥
การละกรรมที่กำหนดไว้แล้วนั้นไม่สมควร การละกรรมนั้นเพราะความหลงถูกประกาศว่าเป็นตามสะ
18.8
दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।
स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ १८.८ ॥
ผู้ใดละกรรมเพียงเพราะเห็นว่าเป็นทุกข์ ด้วยความกลัวความลำบากของกาย ผู้นั้นทำการละแบบราชสะ และจะไม่ได้รับผลของการละ
18.9
कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।
सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥ १८.९ ॥
เมื่อทำกรรมที่กำหนดไว้เพียงเพราะเห็นว่าควรทำ อรชุน โดยละความยึดติดและผลของกรรมนั้นด้วย การละเช่นนั้นถือว่าเป็นสาตตวิกะ
18.10
न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।
त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ १८.१० ॥
ผู้ละ เต็มไปด้วยสัตตวะ เป็นปราชญ์ มีความสงสัยขาดสิ้นแล้ว ย่อมไม่เกลียดกรรมที่ไม่น่าปรารถนา และไม่ยึดติดกรรมที่น่าปรารถนา
18.11
न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ १८.११ ॥
แท้จริงแล้ว ผู้มีร่างกายไม่อาจละกรรมทั้งหมดได้อย่างสิ้นเชิง แต่ผู้ที่สละผลของกรรมนั้นเรียกว่าเป็นผู้ละ
18.12
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ।
भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ १८.१२ ॥
ผลของกรรมมีสามอย่าง คือไม่พึงปรารถนา พึงปรารถนา และปนกัน ย่อมเกิดแก่ผู้ไม่ได้ละหลังความตาย แต่ไม่เคยเกิดแก่ผู้ละกรรมเลย
18.13
पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।
सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥ १८.१३ ॥
โอ้ผู้มีพาหุอันยิ่งใหญ่ จงเรียนรู้จากเราถึงเหตุทั้งห้าประการเพื่อให้กรรมทั้งปวงสำเร็จ ตามที่กล่าวไว้ในคำสอนสางขยะ
18.14
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १८.१४ ॥
ที่ตั้งของการกระทำ ผู้กระทำ เครื่องมือต่าง ๆ ความพยายามหลายประเภทที่แตกต่างกัน และเทพผู้กำหนดเป็นประการที่ห้า
18.15
शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ १८.१५ ॥
การกระทำใดที่บุคคลเริ่มต้นด้วยกาย วาจา หรือใจ ไม่ว่าจะชอบธรรมหรือตรงข้าม เหตุทั้งห้านี้เป็นสาเหตุของการกระทำนั้น
18.16
तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः ।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ १८.१६ ॥
เมื่อเป็นเช่นนี้ ผู้ใดด้วยปัญญาที่ยังไม่ได้ฝึกฝน เห็นแต่ตนเองเป็นผู้กระทำแต่ผู้เดียว ผู้มีปัญญาทรามนั้นไม่เห็นตามความจริง
18.17
यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।
हत्वापि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ १८.१७ ॥
ผู้ที่ไม่มีความรู้สึกว่าเป็นตัวตนของตน และปัญญาไม่ถูกแปดเปื้อน แม้จะฆ่าคนเหล่านี้ ก็มิได้ฆ่า และไม่ถูกผูกมัด
18.18
ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।
करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ १८.१८ ॥
ความรู้ สิ่งที่ถูกรู้ และผู้รู้ เป็นแรงผลักดันให้กระทำสามประการ เครื่องมือ การกระทำ และผู้กระทำ เป็นพื้นฐานของการกระทำสามประการ
18.19
ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः ।
प्रोच्यते गुणसंख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ १८.१९ ॥
ในคำสอนที่จำแนกคุณะ ความรู้ การกระทำ และผู้กระทำ ถูกประกาศว่ามีเพียงสามประเภท ตามความแตกต่างของคุณะ จงฟังเรื่องเหล่านี้ตามที่เป็นจริงด้วยเถิด
18.20
सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥ १८.२० ॥
ความรู้ที่ทำให้มองเห็นความจริงอันเดียวและไม่เสื่อมสลายในสรรพสัตว์ ซึ่งไม่แบ่งแยกในสิ่งที่ถูกแบ่งแยก จงรู้ว่าความรู้นั้นเป็นสาตตวิกะ
18.21
पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ १८.२१ ॥
แต่ความรู้ที่มองเห็นสิ่งมีชีวิตทั้งปวงว่าแยกกันเป็นสิ่งต่างๆ มากมายหลายชนิด ด้วยการแยกออกจากกัน จงรู้เถิดว่าความรู้นั้นเป็นราชสิก
18.22
यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।
अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.२२ ॥
แต่สิ่งที่ยึดติดกับผลเพียงอย่างเดียวราวกับว่ามันคือทั้งหมด โดยปราศจากเหตุผล ปราศจากการเข้าถึงความจริง และคับแคบ ถูกกล่าวว่าเป็นตามสิก
18.23
नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् ।
अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ १८.२३ ॥
การกระทำที่ได้กำหนดไว้ ปราศจากความยึดติด กระทำโดยไม่มีความยินดีหรือความเกลียดชัง โดยผู้ไม่ปรารถนาผลของมัน เรียกว่าสาตตวิก
18.24
यत्तु कामेप्सुना कर्म साहङ्कारेण वा पुनः ।
क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ १८.२४ ॥
แต่การกระทำที่ทำโดยผู้ปรารถนาความสมหวังของความใคร่ หรือทำด้วยอหังการอีกทั้งต้องใช้ความพยายามอย่างมาก ถูกกล่าวว่าเป็นราชสิก
18.25
अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ १८.२५ ॥
การกระทำที่เริ่มขึ้นด้วยความหลง โดยไม่คำนึงถึงผลที่ตามมา การสูญเสีย การทำร้าย หรือความสามารถของตน เรียกว่าตามสิก
18.26
मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः ।
सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥ १८.२६ ॥
ผู้กระทำที่ปราศจากความยึดติด ไม่กล่าวถึงตนเอง ประกอบด้วยความมั่นคงและความกระตือรือร้น และไม่หวั่นไหวเมื่อสำเร็จหรือล้มเหลว เรียกว่าสาตตวิก
18.27
रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।
हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ १८.२७ ॥
ผู้กระทำที่มีราคะ กระหายผลของการกระทำ โลภ มีจิตใจทำร้ายผู้อื่น ไม่บริสุทธิ์ และหวั่นไหวด้วยความยินดีและความโศก ถูกประกาศว่าเป็นราชสิก
18.28
अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः ।
विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ १८.२८ ॥
ผู้กระทำที่ขาดวินัย หยาบคาย ดื้อรั้น หลอกลวง มีจิตคิดร้าย เกียจคร้าน ท้อแท้ และชักช้า เรียกว่าตามสิก
18.29
बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु ।
प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥ १८.२९ ॥
ดูก่อนธนัญชัย จงฟังเถิดถึงการแบ่งแยกสามประการของปัญญา และของความมั่นคงตามคุณทั้งสาม ตามที่เราจะอธิบายโดยครบถ้วนและทีละอย่าง
18.30
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३० ॥
ปัญญาที่รู้ทั้งการเข้าสู่กิจและการถอนตัว สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ ความกลัวและความไม่กลัว การผูกพันและการหลุดพ้น ดูก่อนปารถะ ปัญญานั้นเป็นสาตตวิก
18.31
यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।
अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३१ ॥
ดูก่อนปารถะ ปัญญาที่ทำให้เข้าใจธรรมและอธรรม สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ ผิดไปจากความจริง ปัญญานั้นเป็นราชสิก
18.32
अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसाऽऽवृता ।
सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३२ ॥
ดูก่อนปารถะ ปัญญาที่ถูกปกคลุมด้วยความมืด เห็นอธรรมว่าเป็นธรรม และเห็นสิ่งทั้งปวงกลับตาลปัตร ปัญญานั้นเป็นตามสิก
18.33
धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।
योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३३ ॥
ดูก่อนปารถะ ความมั่นคงที่ไม่หวั่นไหว ซึ่งทำให้กิจของใจ ลมหายใจ และอินทรีย์ตั้งมั่นอยู่ได้ด้วยโยคะ ความมั่นคงนั้นเป็นสาตตวิก
18.34
यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारयतेऽर्जुन ।
प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३४ ॥
แต่ดูก่อนอรชุน ความมั่นคงที่ทำให้ยึดถือธรรม กามะ และอรรถไว้ได้ โดยปรารถนาผลของมันด้วยความยึดติด ความมั่นคงนั้นเป็นราชสิก ดูก่อนปารถะ
18.35
यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।
न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३५ ॥
ดูก่อนปารถะ ความมั่นคงที่คนโง่เขลาไม่ละทิ้งการนอนหลับ ความกลัว ความโศก ความท้อแท้ และความเมามัน ความมั่นคงนั้นเป็นตามสิก
18.36
सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ ।
अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ १८.३६ ॥
และบัดนี้ ดูก่อนภรตรรษภ จงฟังจากเราถึงความสุขสามประการ ซึ่งบุคคลเพลิดเพลินได้ด้วยการฝึกฝน และถึงที่สุดแห่งทุกข์
18.37
यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।
तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ १८.३७ ॥
ความสุขที่ในเบื้องต้นเหมือนยาพิษ แต่ในที่สุดเหมือนน้ำอมฤต เกิดจากความผ่องใสแห่งปัญญาของตน ความสุขนั้นกล่าวว่าเป็นสาตตวิก
18.38
विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् ।
परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ १८.३८ ॥
ความสุขที่เกิดจากการสัมผัสกันของอินทรีย์กับอารมณ์ ในเบื้องต้นเหมือนน้ำอมฤต แต่ในที่สุดเหมือนยาพิษ ความสุขนั้นถือกันว่าเป็นราชสะ
18.39
यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।
निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.३९ ॥
ความสุขที่ทำให้ตนเองหลงทั้งในเบื้องต้นและในผลที่ตามมา เกิดจากการหลับ ความเกียจคร้าน และความประมาท ความสุขนั้นถูกกล่าวว่าเป็นตามสะ
18.40
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्ति्रभिर्गुणैः ॥ १८.४० ॥
ไม่มีสิ่งใดบนแผ่นดินโลก หรือในสวรรค์ท่ามกลางเทพทั้งหลาย ที่ปราศจากคุณทั้งสามซึ่งเกิดจากปกติชาติ
18.41
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप ।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ १८.४१ ॥
ดูกร ผู้เผาผลาญข้าศึก หน้าที่ของพราหมณ์ กษัตริย์ แพศย์ และศูทร ถูกจำแนกไว้ตามคุณสมบัติที่เกิดจากธรรมชาติของตน
18.42
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ १८.४२ ॥
ความสงบใจ การควบคุมตน ตบะ ความบริสุทธิ์ ความอดทน ความซื่อตรง ความรู้ ปัญญาที่รู้แจ้ง และความเชื่อ เป็นหน้าที่ของพราหมณ์ อันเกิดจากธรรมชาติของตน
18.43
शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।
दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ १८.४३ ॥
ความกล้าหาญ ความเฉียบแหลม ความมั่นคง ความชำนาญ การไม่หนีในสนามรบ ความเอื้อเฟื้อ และความเป็นใหญ่ เป็นหน้าที่ของกษัตริย์ อันเกิดจากธรรมชาติของตน
18.44
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् ।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ १८.४४ ॥
การเกษตร การเลี้ยงโค และการค้า เป็นหน้าที่ของแพศย์ อันเกิดจากธรรมชาติของตน ส่วนงานบริการเป็นหน้าที่ของศูทร อันเกิดจากธรรมชาติของตนเช่นกัน
18.45
स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।
स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ १८.४५ ॥
มนุษย์ผู้ยินดีในหน้าที่ของตนย่อมบรรลุความสมบูรณ์ ฟังเถิดว่าผู้ยินดีในหน้าที่ของตนบรรลุความสมบูรณ์ได้อย่างไร
18.46
यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥ १८.४६ ॥
ด้วยการบูชาพระองค์ผู้เป็นต้นกำเนิดของสรรพสัตว์ และผู้แผ่ซ่านไปทั่วสิ่งทั้งปวงนี้ ด้วยหน้าที่ของตน มนุษย์ย่อมบรรลุความสมบูรณ์
18.47
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ १८.४७ ॥
หน้าที่ของตนแม้ไม่สมบูรณ์ ก็ประเสริฐกว่าหน้าที่ของผู้อื่นที่ปฏิบัติได้ดี ผู้ปฏิบัติงานที่กำหนดโดยธรรมชาติของตนย่อมไม่ประสบบาป
18.48
सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ।
सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ १८.४८ ॥
ดูกร กเตยะ ไม่ควรละทิ้งงานที่ตนเกิดมาพร้อมกับมัน แม้งานนั้นจะมีข้อบกพร่อง เพราะกิจการทั้งปวงย่อมถูกข้อบกพร่องปกคลุม ดังไฟถูกควันปกคลุมฉะนั้น
18.49
असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।
नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥ १८.४९ ॥
ผู้มีปัญญาไม่ยึดติดในสิ่งใด ผู้ชนะตนเองแล้วและปราศจากความปรารถนา ย่อมบรรลุความสมบูรณ์สูงสุดแห่งความเป็นอิสระจากการกระทำ ด้วยการสละ
18.50
सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे ।
समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ १८.५० ॥
ดูกร กเตยะ จงฟังจากเราโดยย่อว่า ผู้บรรลุความสมบูรณ์แล้วจะบรรลุพรหมันได้อย่างไร ซึ่งเป็นจุดสูงสุดแห่งความรู้
18.51
बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्याऽऽत्मानं नियम्य च ।
शब्दादीन् विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ १८.५१ ॥
ผู้ประกอบด้วยปัญญาที่บริสุทธิ์ ควบคุมตนด้วยความมั่นคง ละทิ้งเสียงและวิสัยอื่นของอารมณ์ และสลัดความรักและความชังทิ้งไป
18.52
विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः ।
ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ १८.५२ ॥
อาศัยในที่สงัด กินอาหารเบาๆ ควบคุมวาจา กาย และใจ มุ่งมั่นในโยคะคือฌานอยู่เสมอ และพึ่งพิงความปราศจากราคะ
18.53
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।
विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १८.५३ ॥
ละความถือตัว กำลัง ความทะนง ความใคร่ ความโกรธ และการยึดครองทิ้งไป ปราศจากความรู้สึกว่าเป็นของตน และสงบ ย่อมควรแก่การเป็นพรหมัน
18.54
ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति ।
समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥ १८.५४ ॥
ผู้เป็นพรหมันแล้ว มีใจผ่องใส ย่อมไม่โศกเศร้าและไม่ปรารถนา มีความเสมอภาคต่อสรรพสัตว์ทั้งปวง และบรรลุภักดีอันสูงสุดต่อเรา
18.55
भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।
ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ १८.५५ ॥
ด้วยความภักดี เขาย่อมรู้จักเราตามความเป็นจริง ว่าเรายิ่งใหญ่เพียงใดและเป็นผู้ใด เมื่อรู้จักเราตามความเป็นจริงแล้ว เขาย่อมเข้าสู่เราในทันที
18.56
सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।
मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ १८.५६ ॥
แม้จะทำการงานทั้งปวงอยู่เสมอ แต่พึ่งพิงในเรา ย่อมบรรลุด้วยพระกรุณาของเรา ซึ่งที่อยู่อันนิรันดร์และไม่เสื่อมสลาย
18.57
चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ।
बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ १८.५७ ॥
จงสละการงานทั้งปวงในเราด้วยใจ ยึดเราเป็นที่สูงสุด อาศัยโยคะแห่งปัญญา และตั้งใจของเจ้าให้มั่นในเราเสมอไป
18.58
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।
अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ १८.५८ ॥
เมื่อใจของเจ้ามั่นอยู่ในเรา เจ้าจะข้ามพ้นอุปสรรคทั้งปวงได้ด้วยพระกรุณาของเรา แต่ถ้าเพราะความถือตัว เจ้าไม่ยอมฟัง เจ้าจะพินาศ
18.59
यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।
मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ १८.५९ ॥
หากเจ้าคิดว่า เพราะถือตัวเราจะไม่รบ ความตั้งใจของเจ้านี้ย่อมไร้ผล ธรรมชาติของเจ้าจะบังคับเจ้าเอง
18.60
स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।
कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ १८.६० ॥
ดูกร กเตยะ เจ้าถูกผูกมัดด้วยการงานที่เกิดจากธรรมชาติของตน สิ่งที่เจ้าไม่ปรารถนาจะทำเพราะความหลง เจ้าก็จะทำมันแม้ขัดกับความต้องการของตนเอง
18.61
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ १८.६१ ॥
พระผู้เป็นเจ้าประทับอยู่ในหัวใจของสรรพสัตว์ทั้งปวง ข้าแต่อรชุน พระองค์ทรงให้สรรพสัตว์ทั้งปวงหมุนวนไปด้วยมายาของพระองค์ ราวกับว่าสรรพสัตว์เหล่านั้นอยู่บนเครื่องจักร
18.62
तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ।
तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ १८.६२ ॥
จงพึ่งพระองค์แต่ผู้เดียวด้วยทั้งชีวิตจิตใจ ข้าแต่ภารตะ ด้วยพระกรุณาของพระองค์ เจ้าจะบรรลุสันติอันสูงสุดและที่อยู่อันนิรันดร์
18.63
इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १८.६३ ॥
ดังนี้ เราได้แสดงความรู้ที่ลึกลับยิ่งกว่าความลับทั้งปวงแก่เจ้าแล้ว จงพิจารณาเรื่องนี้โดยครบถ้วน แล้วทำตามที่เจ้าปรารถนาเถิด
18.64
सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः ।
इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १८.६४ ॥
จงฟังถ้อยคำสูงสุดของเราอีกครั้ง ซึ่งลึกลับที่สุดในบรรดาความลับทั้งปวง เพราะเจ้าเป็นที่รักยิ่งของเรา เราจึงจะบอกสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่เจ้า
18.65
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ १८.६५ ॥
จงตั้งจิตของเจ้าไว้ที่เรา จงภักดีต่อเรา จงบูชาเรา จงน้อมกราบเรา เจ้าจะมาหาเราแต่ผู้เดียวเป็นแน่ เราขอให้สัตย์ปฏิญาณแก่เจ้า เพราะเจ้าเป็นที่รักของเรา
18.66
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ १८.६६ ॥
จงละธรรมทั้งปวง แล้วพึ่งพาเราแต่ผู้เดียว เราจะปลดปล่อยเจ้าจากบาปทั้งปวง อย่าได้โศกเศร้าเลย
18.67
इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।
न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ १८.६७ ॥
คำสอนนี้เจ้าไม่พึงกล่าวแก่ผู้ที่ไม่ฝึกตนด้วยตบะ ไม่พึงกล่าวแก่ผู้ที่ไม่มีความภักดี ไม่พึงกล่าวแก่ผู้ที่ไม่ปรารถนาจะฟัง และไม่พึงกล่าวแก่ผู้ที่ติเตียนเรา
18.68
य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।
भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ १८.६८ ॥
ผู้ใดจะประกาศความลับอันสูงสุดนี้แก่ผู้ภักดีของเรา โดยแสดงความภักดีอันสูงสุดต่อเรา ผู้นั้นจะมาหาเราแต่ผู้เดียว ไม่ต้องสงสัยเลย
18.69
न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।
भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ १८.६९ ॥
ในหมู่มนุษย์ไม่มีผู้ใดทำให้เราพอใจยิ่งกว่าเขา และในโลกนี้ก็จะไม่มีผู้ใดเป็นที่รักของเรายิ่งกว่าเขาเลย
18.70
अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।
ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ १८.७० ॥
และผู้ใดศึกษาบทสนทนาอันศักดิ์สิทธิ์ระหว่างเรากับเจ้านี้ ผู้นั้นได้บูชาเราด้วยยัญแห่งความรู้ นี่คือความเห็นของเรา
18.71
श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः ।
सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १८.७१ ॥
แม้เพียงผู้ที่ฟังด้วยศรัทธาและไม่ดูหมิ่น ผู้นั้นก็จะหลุดพ้น และจะได้ไปสู่โลกอันงดงามของผู้ที่กระทำกรรมดี
18.72
कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।
कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनञ्जय ॥ १८.७२ ॥
ข้าแต่ปารถะ เจ้าได้ฟังสิ่งนี้ด้วยจิตที่มีอารมณ์เดียวหรือไม่ ข้าแต่ธนัญชัย ความหลงอันเกิดจากอวิชชาของเจ้าได้สิ้นไปแล้วหรือไม่
18.73
नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत ।
स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ १८.७३ ॥
อรชุนกล่าวว่า ความหลงของข้าพระองค์ได้สิ้นไปแล้ว ข้าแต่พระอัจยุตะ ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ข้าพระองค์ได้คืนความระลึกรู้แล้ว ข้าพระองค์ตั้งมั่นอยู่ ความสงสัยของข้าพระองค์ได้หมดไป ข้าพระองค์จะทำตามพระดำรัสของพระองค์
18.74
इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।
संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १८.७४ ॥
สัญชัยกล่าวว่า ข้าพเจ้าได้ฟังบทสนทนาอันน่าอัศจรรย์และชวนให้ขนลุกนี้ ระหว่างพระวาสุเทพกับปารถะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่
18.75
व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् ।
योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ १८.७५ ॥
ด้วยพระกรุณาของพระวยาส ข้าพเจ้าได้ฟังความลับอันสูงสุดนี้ คือโยคะนี้ จากพระกฤษณะผู้เป็นเจ้าแห่งโยคะ ขณะที่พระองค์ทรงประกาศด้วยพระองค์เองโดยตรง
18.76
राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् ।
केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ १८.७६ ॥
ข้าแต่พระราชา เมื่อข้าพเจ้านึกถึงบทสนทนาอันน่าอัศจรรย์และศักดิ์สิทธิ์ของพระเกศวะกับอรชุนซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าพเจ้าก็ปีติยินดีอยู่เสมอ
18.77
तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः ।
विस्मयो मे महान् राजन् हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ १८.७७ ॥
และเมื่อนึกถึงพระรูปอันน่าอัศจรรย์ยิ่งของพระหริซ้ำแล้วซ้ำเล่า ข้าแต่พระราชา ความอัศจรรย์ใจของข้าพเจ้าช่างยิ่งใหญ่ และข้าพเจ้าก็ปีติยินดีซ้ำแล้วซ้ำเล่า
18.78
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम।।18.78 ॥ १८.७८ ॥
ที่ใดมีพระกฤษณะผู้เป็นเจ้าแห่งโยคะ ที่นั่นมีปารถะผู้เป็นนักธนู ที่นั่นย่อมมีศรี ชัยชนะ ความเจริญรุ่งเรือง และนีติอันมั่นคง นี่คือความเห็นของข้าพเจ้า