ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ · ਅਧਿਆਇ 18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.1
संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।
त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥ १८.१ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਹੇ ਕੇਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਮੈਂ ਸੰਨਿਆਸ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਤੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
18.2
काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः ।
सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ १८.२ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
18.3
त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥ १८.३ ॥
ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।
18.4
निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम ।
त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥ १८.४ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਉਸ ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੁਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਹੇ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਤਿਆਗ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
18.5
यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।
यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥ १८.५ ॥
ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੇ ਕਰਮ ਤਿਆਗਣੇ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੇ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
18.6
एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।
कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ १८.६ ॥
ਪਰ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹ ਕਰਮ ਵੀ ਮੋਹ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਤ ਹੈ।
18.7
नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते ।
मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥ १८.७ ॥
ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਦਾ ਸੰਨਿਆਸ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
18.8
दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।
स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥ १८.८ ॥
ਜੋ ਕਰਮ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੁੱਖ ਸਮਝ ਕੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸ਼ਟ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਫਲ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
18.9
कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन ।
सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥ १८.९ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, "ਇਹ ਕਰਨਯੋਗ ਹੈ" ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਫਲ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿਆਗ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
18.10
न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते ।
त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥ १८.१० ॥
ਸਤੋਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸ਼ੰਕਾ-ਰਹਿਤ ਤਿਆਗੀ ਅਣਸੁਖਾਵੇਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਦਾ ਨਹੀਂ।
18.11
न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥ १८.११ ॥
ਦੇਹਧਾਰੀ ਲਈ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜੋ ਕਰਮ-ਫਲ ਦਾ ਤਿਆਗੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਿਆਗੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
18.12
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् ।
भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ १८.१२ ॥
ਅਣਚਾਹਿਆ, ਚਾਹਿਆ ਅਤੇ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਮ-ਫਲ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
18.13
पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे ।
सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥ १८.१३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸਾਂਖ ਸਿਧਾਂਤ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇਹ ਪੰਜ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਾਣ ਲੈ।
18.14
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १८.१४ ॥
ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ, ਕਰਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਰਣ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਦੈਵ।
18.15
शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ १८.१५ ॥
ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਆਰੰਭਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਲਟ, ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਪੰਜ ਕਾਰਨ ਹਨ।
18.16
तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः ।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥ १८.१६ ॥
ਇਉਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਜੋ ਅਣਸਿੱਖੀ ਬੁੱਧੀ ਕਾਰਨ ਕੇਵਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਕਰਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਰਮਤੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
18.17
यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।
हत्वापि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥ १८.१७ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਬੱਝਦਾ ਹੈ।
18.18
ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना ।
करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ १८.१८ ॥
ਗਿਆਨ, ਜਾਣਨਯੋਗ ਅਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਮ-ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਹੈ; ਕਰਣ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਤਾ — ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਮ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
18.19
ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः ।
प्रोच्यते गुणसंख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥ १८.१९ ॥
ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਸੁਣ।
18.20
सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते ।
अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥ १८.२० ॥
ਜਿਸ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਭਾਵ ਨੂੰ, ਵੰਡੇ ਹੋਇਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਵੰਡਿਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਜਾਣ।
18.21
पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ १८.२१ ॥
ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਕਰਕੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਜਾਣ।
18.22
यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् ।
अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.२२ ॥
ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਇੱਕੋ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਕਾਰਨ, ਤੱਤ-ਅਰਥ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ ਅਤੇ ਤੁੱਛ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
18.23
नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् ।
अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ १८.२३ ॥
ਜਿਹੜਾ ਕਰਮ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਰਾਗ-ਦ੍ਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
18.24
यत्तु कामेप्सुना कर्म साहङ्कारेण वा पुनः ।
क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥ १८.२४ ॥
ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ, ਜਾਂ ਹਉਮੈ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
18.25
अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥ १८.२५ ॥
ਨਤੀਜੇ, ਨੁਕਸਾਨ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਜੋ ਕਰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
18.26
मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः ।
सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥ १८.२६ ॥
ਜੋ ਕਰਤਾ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਹਉਮੈ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੇ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
18.27
रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।
हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥ १८.२७ ॥
ਜੋ ਕਰਤਾ ਰਾਗੀ, ਕਰਮ-ਫਲ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ, ਲੋਭੀ, ਹਿੰਸਕ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਗ਼ਮ ਨਾਲ ਡੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
18.28
अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः ।
विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥ १८.२८ ॥
ਜੋ ਕਰਤਾ ਅਸੰਜਮੀ, ਅਸਭਿਅ, ਅੜੀਅਲ, ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਲਸੀ, ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਟਾਲ-ਮਟੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
18.29
बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु ।
प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥ १८.२९ ॥
ਹੇ ਧਨੰਜੇ, ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੇਦ, ਜੋ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੁਣ।
18.30
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये ।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३० ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵਿਰਤੀ, ਕਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ-ਕਰਨਯੋਗ, ਡਰ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।
18.31
यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च ।
अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३१ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ, ਕਰਨਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨਯੋਗ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਰਾਜਸੀ ਹੈ।
18.32
अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसाऽऽवृता ।
सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਤਾਮਸੀ ਹੈ।
18.33
धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।
योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८.३३ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਅਡੋਲ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।
18.34
यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारयतेऽर्जुन ।
प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ १८.३४ ॥
ਪਰ ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਨਾਲ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਰਾਜਸੀ ਹੈ।
18.35
यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।
न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ १८.३५ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਨੀਂਦ, ਡਰ, ਸੋਗ, ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਉਹ ਧੀਰਜ ਤਾਮਸੀ ਹੈ।
18.36
सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ ।
अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥ १८.३६ ॥
ਹੇ ਭਰਤ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
18.37
यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् ।
तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ १८.३७ ॥
ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਉਹ ਸੁਖ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
18.38
विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् ।
परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ १८.३८ ॥
ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਰਾਜਸੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
18.39
यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः ।
निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८.३९ ॥
ਜੋ ਸੁਖ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨੀਂਦ, ਆਲਸ ਤੇ ਗਫ਼ਲਤ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
18.40
न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः ।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्ति्रभिर्गुणैः ॥ १८.४० ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ।
18.41
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परंतप ।
कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ १८.४१ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖੱਤਰੀਆਂ, ਵੈਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਗੁਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ।
18.42
शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ १८.४२ ॥
ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੰਜਮ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਖਿਮਾ, ਸਰਲਤਾ, ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਸਥਾ — ਇਹ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ।
18.43
शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् ।
दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ १८.४३ ॥
ਸੂਰਮਤਾਈ, ਤੇਜ, ਧੀਰਜ, ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਨਾ ਭੱਜਣਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੁਆਮੀ-ਭਾਵ — ਇਹ ਖੱਤਰੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਰਮ ਹਨ।
18.44
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् ।
परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ १८.४४ ॥
ਖੇਤੀ, ਗਊ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵੈਸ਼ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਕਰਮ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਰੂਪ ਕਰਮ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਵੀ ਸੁਭਾਵਕ ਕਰਮ ਹੈ।
18.45
स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः ।
स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥ १८.४५ ॥
ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣ।
18.46
यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् ।
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥ १८.४६ ॥
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
18.47
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ १८.४७ ॥
ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਏ ਪਰਾਏ ਧਰਮ ਨਾਲੋਂ ਗੁਣਹੀਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਸੁਭਾਅ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
18.48
सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् ।
सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ १८.४८ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਸਹਿਜ ਕਰਮ ਦੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਢਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਆਰੰਭ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
18.49
असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः ।
नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥ १८.४९ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਹਰ ਥਾਂ ਅਨਾਸਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਲਾਲਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਨਿਆਸ ਰਾਹੀਂ ਨਿਸ਼ਕਰਮਤਾ ਦੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
18.50
सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे ।
समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ १८.५० ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝ।
18.51
बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्याऽऽत्मानं नियम्य च ।
शब्दादीन् विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ १८.५१ ॥
ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤੇ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ,
18.52
विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः ।
ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ १८.५२ ॥
ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਬੋਲ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਧਿਆਨ-ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ,
18.53
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।
विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १८.५३ ॥
ਹੰਕਾਰ, ਬਲ, ਘਮੰਡ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
18.54
ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति ।
समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥ १८.५४ ॥
ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਭਾਵ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
18.55
भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।
ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥ १८.५५ ॥
ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੌਣ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
18.56
सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।
मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ १८.५६ ॥
ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਦਾ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਦੀਵੀ, ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
18.57
चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः ।
बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥ १८.५७ ॥
ਮਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਮੰਨ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ-ਯੋਗ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ।
18.58
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।
अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ १८.५८ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਲਾ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਔਕੜਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ; ਪਰ ਜੇ ਹੰਕਾਰ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਨਾ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।
18.59
यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे ।
मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ १८.५९ ॥
ਜੇ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ “ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ”, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਝੂਠਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦੇਵੇਗੀ।
18.60
स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा ।
कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ १८.६० ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਤੂੰ, ਜੋ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਕਰੇਂਗਾ।
18.61
ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥ १८.६१ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਈਸ਼ਵਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।
18.62
तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत ।
तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ १८.६२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਜਾ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
18.63
इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया ।
विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १८.६३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕਰ।
18.64
सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः ।
इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १८.६४ ॥
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਪਤ, ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਚਨ ਫਿਰ ਸੁਣ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਾਂਗਾ।
18.65
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ १८.६५ ॥
ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ, ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।
18.66
सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज ।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ १८.६६ ॥
ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ।
18.67
इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन ।
न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥ १८.६७ ॥
ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਤਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨੂੰ, ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਨੂੰ, ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
18.68
य इमं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।
भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ १८.६८ ॥
ਜੋ ਇਸ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇਗਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
18.69
न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।
भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥ १८.६९ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੋਵੇਗਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
18.70
अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः ।
ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ १८.७० ॥
ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਧਰਮਮਈ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਯੱਗ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
18.71
श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः ।
सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १८.७१ ॥
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣੇਗਾ ਵੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
18.72
कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा ।
कच्चिदज्ञानसंमोहः प्रनष्टस्ते धनञ्जय ॥ १८.७२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਹ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ? ਹੇ ਧਨੰਜੇ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਮੋਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ?
18.73
नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत ।
स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥ १८.७३ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਅਚਿਉਤ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮੋਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਬਚਨ ਮੰਨਾਂਗਾ।
18.74
इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः ।
संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १८.७४ ॥
ਸੰਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਾਰਥ ਦਾ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਸੰਵਾਦ ਸੁਣਿਆ।
18.75
व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् ।
योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ १८.७५ ॥
ਵਿਆਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਯੋਗ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪ ਸਾਖਿਆਤ ਕਹਿੰਦਿਆਂ, ਸੁਣਿਆ।
18.76
राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् ।
केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ १८.७६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
18.77
तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः ।
विस्मयो मे महान् राजन् हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ १८.७७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰੀ ਦੇ ਉਸ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
18.78
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम।।18.78 ॥ १८.७८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਧਨੁਖਧਾਰੀ ਪਾਰਥ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ੍ਰੀ, ਜਿੱਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਨੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।