यजुर्वेद · अध्याय 20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
20.1
क्षत्रस्य योनिर् असि क्षत्रस्य नाभिर् असि ।
मा त्वा हिꣳसीन् मा मा हिꣳसीः ॥ २०.१ ॥
तू क्षत्राचे (राजसत्तेचे) उगमस्थान आहेस; तू क्षत्राची नाभी आहेस. कोणीही तुला हानी करू नये; तू मला हानी करू नकोस.
20.2
नि षसाद घृतव्रतो वरुणः पस्त्यास्व् आ ।
साम्राज्याय सुक्रतुः ।
मृत्योः पाहि ।
विद्योत् पाहि ॥ २०.२ ॥
घृतव्रत वरुण सुसंकल्पाने गृहात आसनस्थ झाला; साम्राज्यासाठी. मृत्यूपासून रक्षण कर; विजेपासून रक्षण कर.
20.3
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवेऽश्विनोर् बाहुभ्यां पूष्णो हस्ताभ्याम् ।
अश्विनोर् भैषज्येन तेजसे ब्रह्मवर्चसायाभि षिञ्चामि ।
सरस्वत्यै भैषज्येन वीर्यायान्नाद्यायाभि षिञ्चामि ।
इन्द्रस्येन्द्रियेण बलाय श्रियै यशसेऽभि षिञ्चामि ॥ २०.३ ॥
देव सवितृच्या प्रेरणेने, अश्विनीकुमारांच्या बाहूंनी, पूषन्याच्या हातांनी मी तुला अभिषेक करतो. अश्विनीकुमारांच्या औषधाने तेज आणि ब्रह्मवर्चसासाठी अभिषेक करतो. सरस्वतीच्या औषधाने वीर्य आणि अन्नासाठी अभिषेक करतो. इंद्राच्या इंद्रियशक्तीने बल, श्री आणि यशासाठी अभिषेक करतो.
20.4
को ऽसि कतमो ऽसि कस्मै त्वा काय त्वा ।
सुश्लोक सुमङ्गल सत्यराजन् ॥ २०.४ ॥
तू कोण आहेस, कोणता आहेस? कोणासाठी तुला (अर्पण करतो), कोणत्या देवासाठी तुला? हे सुकीर्ती, सुमंगला, सत्यराजा!
20.5
शिरो मे श्रीर् यशो मुखं त्विषिः केशाश् च श्मश्रूणि ।
राजा मे प्राणो ऽ अमृतꣳ सम्राट् चक्षुर् विराट् श्रोत्रम् ॥ २०.५ ॥
माझे शिर श्री आहे; यश मुख आहे; तेज, केस आणि दाढी. राजा माझा प्राण, अमृत आहे; सम्राट माझे डोळे; विराट माझे कान.
20.6
जिह्वा मे भद्रं वाङ् महो मनो मन्युः स्वराड् भामः ।
मोदाः प्रमोदा ऽ अङ्गुलीर् अङ्गानि मित्रं मे सहः ॥ २०.६ ॥
माझ्या जिभेत कल्याण असो, माझ्या वाणीत महिमा असो. माझ्या मनात उत्साह आणि तेज असो; स्वयंप्रकाशी दीप्ती असो. आनंद आणि उल्हास माझ्या बोटांत व अवयवांत असो; मित्रात माझी सहनशक्ती असो.
20.7
बाहू मे बलम् इन्द्रियꣳ हस्तौ मे कर्म वीर्यम् ।
आत्मा क्षत्रम् उरो मम ॥ २०.७ ॥
माझ्या बाहूंत बल व इंद्रियशक्ती असो; माझ्या हातांत कर्म व वीर्य असो. माझ्या आत्म्यात क्षत्र (शासनशक्ती) असो, आणि माझ्या छातीतही असो.
20.8
पृष्टीर् मे राष्ट्रम् उदरम् अꣳसौ ग्रीवाश् च श्रोणी ।
ऊरू ऽ अरत्नी जानुनी विशो मे ऽङ्गानि सर्वतः ॥ २०.८ ॥
माझ्या पाठी राष्ट्र असोत, माझे पोटही तसेच; खांदे, मान आणि कंबरही. माझे मांड्या, कोपर आणि गुडघे असोत; माझी प्रजा सर्वत्र माझे अवयव असो.
20.9
नाभिर् मे चित्तं विज्ञानं पायुर् मे ऽपचितिर् भसत् ।
आनन्दनन्दाव् आण्डौ मे भगः सौभाग्यं पसः ।
जङ्घाभ्यां पद्भ्यां धर्मो ऽस्मि विशि राजा प्रतिष्ठितः ॥ २०.९ ॥
माझी नाभी चित्त व विज्ञान असो; माझे गुद सन्मानाचा आधार असो. आनंद आणि नंद माझे वृषण असोत; मला भग व सौभाग्य, तो अवयवही असो. जंघा व पायांसह मी धर्म आहे; प्रजेमध्ये राजा म्हणून प्रतिष्ठित.
20.10
प्रति क्षत्रे प्रति तिष्ठामि राष्ट्रे प्रत्य् अश्वेषु प्रति तिष्ठामि गोषु ।
प्रत्य् अङ्गेषु प्रति तिष्ठाम्य् आत्मन् प्रति प्राणेषु क्षत्रे प्रति तिष्ठामि पुष्टे प्रति द्यावापृथिव्योः प्रति तिष्ठामि ॥ २०.१० ॥
मी क्षत्रात स्थिर राहतो, राष्ट्रात स्थिर राहतो. अश्वांत, गाईंत स्थिर राहतो. अंगांत, आत्म्यात स्थिर राहतो. प्राणांत, क्षत्रात, पुष्टीत, द्यावापृथिवीत स्थिर राहतो.
20.11
त्रया देवा ऽ एकादश त्रयस्त्रिꣳशाः सुराधसः ।
बृहस्पतिपुरोहिता देवस्य सवितुः सवे ।
देवा देवैर् अवन्तु मा ॥ २०.११ ॥
तीन, अकरा, तेहतीस देव, उत्तम धन देणारे, बृहस्पती ज्यांचा पुरोहित, सवितृ देवाच्या प्रेरणेने. देवांनी देवांद्वारे माझे रक्षण करावे.
20.12
प्रथमा द्वितीयैर् द्वितीयास् तृतीयैस् तृतीयाः सत्येन सत्यं यज्ञेन यज्ञो यजुर्भिर् यजूꣳषि सामभिः सामान्य् ऋग्भिर् ऋचः पुरोनुऽवाक्याभिः पुरोऽनुवाक्या याज्याभिर् याज्या वषट्कारैर् वषट्कारा ऽ आहुतिभिर् आहुतयो मे कामान्त् सम् अर्धयन्तु भूः स्वाहा ॥ २०.१२ ॥
पहिले दुसऱ्याने, दुसरे तिसऱ्याने, तिसरे सत्याने सत्य, यज्ञाने यज्ञ, यजुसांनी यजूंसि, सामांनी साम, ऋचांनी ऋचा, पुरोनुवाक्यांनी पुरोनुवाक्या, याज्यांनी याज्या, वषट्कारांनी वषट्कार, आहुतींनी आहुती माझ्या कामना पूर्ण करोत. भूः स्वाहा.
20.13
लोमानि प्रयतिर् मम त्वङ् म ऽ आनतिर् आगतिः ।
माꣳसं म ऽ उपनतिर् वस्व् अस्थि मज्जा म ऽ आनतिः ॥ २०.१३ ॥
माझे केस, माझा संयम; माझी त्वचा, माझी नम्रता, माझे आगमन. माझे मांस, माझी जोडणी, माझे धन, माझे हाड, माझी मज्जा, माझी नम्रता.
20.14
यद् देवा देवहेडनं देवासश् चकृमा वयम् ।
अग्निर् मा तस्माद् एनसो विश्वान् मुञ्चत्व् अꣳहसः ॥ २०.१४ ॥
हे देवांनो, आम्ही देवांविरुद्ध जो अपराध केला असेल, त्यापासून अग्नी मला आणि सर्व पापापासून व संकटापासून मुक्त करो.
20.15
यदि दिवा यदि नक्तम् एनाꣳसि चकृमा वयम् ।
वायुर् मा तस्माद् एनसो विश्वान् मुञ्चत्व् अꣳहसः ॥ २०.१५ ॥
आम्ही दिवसा किंवा रात्री जे काही पाप केले असेल, त्यापासून वायू मला सर्व संकटापासून मुक्त करो.
20.16
यदि जाग्रद् यदि स्वप्न ऽ एनाꣳसि चकृमा वयम् ।
सूर्यो मा तस्माद् एनसो विश्वान् मुञ्चत्व् अꣳहसः ॥ २०.१६ ॥
आम्ही जागेपणी किंवा झोपेत जे काही पाप केले असेल, त्यापासून सूर्य मला सर्व संकटापासून मुक्त करो.
20.17
यद् ग्रामे यद् अरण्ये यत् सभायां यद् इन्द्रिये ।
यच्छूद्रे यद् अर्ये यद् एनश् चकृमा वयं यद् एकस्याधि धर्मणि तस्यावयजनम् असि ॥ २०.१७ ॥
गावात, अरण्यात, सभेत, इंद्रियात, शूद्राविषयी किंवा आर्याविषयी आम्ही जे पाप केले असेल, एकाच्या धर्मात जे केले असेल — तूच त्याचे प्रायश्चित्त आहेस.
20.18
यद् आपो ऽ अघ्न्या ऽ इति वरुणेति शपामहे ततो वरुण नो मुञ्च ।
अवभृथ निचुम्पुण निचेरुर् असि निचुम्पुणः ।
अव देवैर् देवकृतम् एनो ऽयक्ष्य् अव मर्त्यैर् मर्त्यकृतम् ।
पुरुराव्णो देव रिषस् पाहि ॥ २०.१८ ॥
ज्या पाण्याला 'अघ्न्या' म्हणून वरुणाच्या नावाने आम्ही शपथ घेतो, तेथून हे वरुणा, आम्हाला मुक्त कर. हे अवभृथा, हे निचुम्पुणा, तू खाली उतरणारा निचुम्पुण आहेस. देवांनी केलेले आणि मर्त्यांनी केलेले पाप दूर होवो; हे बहुप्रशंसित देवा, हानीपासून रक्षण कर.
20.19
समुद्रे ते हृदयम् अप्स्व् अन्तः सं त्वा विशन्त्व् ओषधीर् उतापः ।
सुमित्रिया न ऽ आप ऽ ओषधयः सन्तु दुर्मित्रियास् तस्मै सन्तु यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मः ॥ २०.१९ ॥
समुद्रात तुझे हृदय आहे, पाण्याच्या आत; पाणी आणि औषधी तुला आत प्रवेश करोत. पाणी आणि औषधी आमच्यासाठी मित्रवत् असोत; जो आमचा द्वेष करतो आणि ज्याचा आम्ही द्वेष करतो, त्याच्यासाठी त्या शत्रुवत् असोत.
20.20
द्रुपदाद् इव मुमुचानः स्विन्नः स्नातो मलाद् इव ।
पूतं पवित्रेणेवाज्यम् आपः शुन्धन्तु मैनसः ॥ २०.२० ॥
द्रुपदापासून (वस्त्रापासून) मुक्त झाल्याप्रमाणे, घामाने भिजलेला स्नान करून मळापासून मुक्त झाल्याप्रमाणे, पवित्र गाळणीने शुद्ध केलेल्या तुपाप्रमाणे, पाणी आम्हाला पापापासून शुद्ध करो.
20.21
उद् वयं तमसस् परि स्वः पश्यन्त ऽ उत्तरम् ।
देवं देवत्रा सूर्यम् अगन्म ज्योतिर् उत्तमम् ॥ २०.२१ ॥
आम्ही अंधारातून वर उठून, उत्तम प्रकाश पाहत, देवांमधील देव सूर्याला प्राप्त झालो; सर्वोत्तम प्रकाशाला.
20.22
अपो ऽ अद्यान्व् अचारिषꣳ रसेन सम् असृक्ष्महि ।
पयस्वान् अग्न ऽ आगमं तं मा सꣳ सृज वर्चसा प्रजया च धनेन च ॥ २०.२२ ॥
आज मी पाण्यामागे संचार केला आहे; आम्ही रसाशी संयुक्त झालो आहोत. हे अग्ने, दुधाने समृद्ध होऊन मी आलो आहे; मला तेज, संतती आणि धन यांच्याशी जोडा.
20.23
एधोऽस्य् एधिषीमहि ।
समिद् असि तेजो ऽसि तेजो मयि धेहि ।
समाववर्ति पृथिवी सम् उषाः सम् उ सूर्यः ।
सम् उ विश्वम् इदं जगत् ।
वैश्वानरज्योतिर् भूयासं विभून् कामान् व्यश्नवै भूः स्वाहा ॥ २०.२३ ॥
तू इंधन आहेस; आम्ही प्रज्वलित होऊ. तू समिधा आहेस, तू तेज आहेस; माझ्यात तेज धारण कर. पृथ्वी, उषा आणि सूर्य एकत्र फिरले; हे चालणारे जगतही. मी वैश्वानराची ज्योत होवो; विपुल कामना मिळवो. भूः, स्वाहा.
20.24
अभ्यादधामि समिधम् अग्ने व्रतपते त्वयि ।
व्रतं च श्रद्धां चोपैमीन्धे त्वा दीक्षितोऽअहम् ॥ २०.२४ ॥
हे अग्ने, व्रतपते, मी समिधा तुझ्यावर ठेवतो; व्रत आणि श्रद्धा यांच्याजवळ येतो. दीक्षित होऊन मी तुला प्रज्वलित करतो.
20.25
यत्र ब्रह्म च क्षत्रं च सम्यञ्चो चरतः सह ।
तं लोकं पुण्यं प्रज्ञेषं यत्र देवाः सहाग्निना ॥ २०.२५ ॥
जिथे ब्रह्म आणि क्षत्र एकत्र संचार करतात, जिथे देव अग्नीसह असतात, त्या पुण्यलोकाला मी प्राप्त करो.
20.26
यत्रेन्द्रश् च वायुश् च सम्यञ्चो चरतः सह ।
तं लोकं पुण्यं प्रज्ञेषं यत्र सेदिर् न विद्यते ॥ २०.२६ ॥
जिथे इंद्र आणि वायू एकत्र संचार करतात, जिथे दुःखाचे आसन आढळत नाही, त्या पुण्यलोकाला मी प्राप्त करो.
20.27
अꣳशुना ते अꣳशुः पृच्यतां परुषा परुः ।
गन्धस् ते सोमम् अवतु मदाय रसोऽअच्युतः ॥ २०.२७ ॥
तुझी किरणे तुझ्या किरणांशी मिसळोत, सांध्याला सांधा मिळो. तुझा सुगंध सोमाचे रक्षण करो; आनंदासाठी हा अच्युत रस.
20.28
सिञ्चन्ति परि षिञ्चन्त्य् उत् सिञ्चन्ति पुनन्ति च ।
सुरायै बभ्र्वै मदे किंत्वो वदति किंत्वः ॥ २०.२८ ॥
ते शिंपडतात, सभोवती शिंपडतात, वर शिंपडतात आणि शुद्ध करतात. बभ्रू सुरेच्या मदात कोण काय बोलतो?
20.29
धानावन्तं करम्भिणम् अपूपवन्तम् उक्थिनम् ।
इन्द्र प्रातर् जुषस्व नः ॥ २०.२९ ॥
धाना, करंभ, अपूप आणि उक्थांनी युक्त (हविष्य) — हे इंद्रा, सकाळी आमचे स्वीकार कर.
20.30
बृहद् इन्द्राय गायत मरुतो वृत्रहन्तमम् ।
येन ज्योतिर् अजनयन्न् ऋतावृधो देवं देवाय जागृवि ॥ २०.३० ॥
हे मरुतांनो, वृत्रहंता इंद्रासाठी मोठ्याने गा — ज्याने ऋताची वृद्धी करणाऱ्यांनी प्रकाश निर्माण केला; देवासाठी, जागृत देवासाठी.
20.31
अध्वर्यो ऽ अद्रिभिः सुतꣳ सोमं पवित्र ऽ आ नय ।
पुनीहीन्द्राय पातवे ॥ २०.३१ ॥
हे अध्वर्यू, दगडांनी पिळलेला सोम पवित्रात आण; इंद्राच्या पानासाठी शुद्ध कर.
20.32
यो भूतानाम् अधिपतिर् यस्मिंल्लोका ऽ अधि श्रिताः ।
य ऽ ईशे महतो महाꣳस् तेन गृह्णामि त्वाम् अहं मयि गृह्णामि त्वाम् अहम् ॥ २०.३२ ॥
जो भूतांचा अधिपती आहे, ज्याच्यावर लोक आश्रित आहेत, जो महानांवर महान शासन करतो — त्याच्याद्वारे मी तुला ग्रहण करतो; माझ्यात तुला ग्रहण करतो.
20.33
उपयामगृहीतो ऽस्य् अश्विभ्यां त्वा सरस्वत्यै त्वेन्द्राय त्वा सुत्राम्णेऽ ।
एष ते योनिर् अश्विभ्यां त्वा सरस्वत्यै त्वेन्द्राय त्वा सुत्राम्णे ॥ २०.३३ ॥
तू उपयाम पात्रात गृहीत आहेस. अश्विनींसाठी, सरस्वतीसाठी, इंद्रासाठी, सुत्रामासाठी तुला (ग्रहण करतो). हे तुझे स्थान आहे; अश्विनींसाठी, सरस्वतीसाठी, इंद्रासाठी, सुत्रामासाठी तुला (ग्रहण करतो).
20.34
प्राणपा मे ऽअपानपाश् चक्षुष्पाः श्रोत्रपाश् च मे ।
वाचो मे विश्वभेषजो मनसो ऽसि विलायकः ॥ २०.३४ ॥
तू माझ्या प्राणाचा रक्षक, अपानाचा रक्षक, डोळ्यांचा रक्षक आणि कानांचा रक्षक आहेस. माझ्या वाणीचे सर्वौषध; मनाला दूर करणारा तूच आहेस.
20.35
अश्विनकृतस्य ते सरस्वतिकृतस्येन्द्रेण सुत्राम्णा कृतस्य ।
उपहूत ऽउपहूतस्य भक्षयामि ॥ २०.३५ ॥
अश्विनींनी केलेल्या तुझ्या (सोमाचा), सरस्वतीने केलेल्या, इंद्र आणि सुत्रामाने केलेल्या (सोमाचा) भाग. आवाहन केलेल्याचा आवाहन केलेला भाग मी भक्षण करतो.
20.36
समिद्ध ऽ इन्द्र ऽ उषसाम् अनीके पुरोरुचा पूर्वकृद् वावृधानः ।
त्रिभिर् देवैस् त्रिꣳशता वज्रबाहुर् जघान वृत्रं वि दुरो ववार ॥ २०.३६ ॥
उषांच्या समोर इंद्र प्रज्वलित झाला; पुढे चमकणारा, प्रथम करणारा, वाढणारा. तीन आणि तीस देवांसह वज्रबाहू वृत्राला मारून दारे उघडली.
20.37
नराशꣳसः प्रति शूरो मिमानस् तनूनपात् प्रति यज्ञस्य धाम ।
गोभिर् वपावान् मधुना समञ्जन् हिरण्यैश् चन्द्री यजति प्रचेताः ॥ २०.३७ ॥
नराशंस, शूर, मापणारा तनूनपात् यज्ञस्थानाकडे (येतात). गायी आणि वपेसह, मधाने अभिषेक करीत, सुवर्णालंकारांनी चमकत, ज्ञानी यजन करतो.
20.38
ईडितो देवैर् हरिवाꣳ२ऽ अभिष्टिर् आजुह्वानो हविषा शर्धमानः ।
पुरंदरो गोत्रभिद् वज्रबाहुर् आ यातु यज्ञम् उप नो जुषाणः ॥ २०.३८ ॥
देवांनी स्तुत केलेला, हरिवान्, अभीष्ट देणारा, हविने आवाहिलेला, हर्षित झालेला; पुरंदर, गोत्रभित्, वज्रबाहू — तो प्रसन्न होऊन आमच्या यज्ञाकडे येवो.
20.39
जुषाणो बर्हिर् हरिवान् न ऽ इन्द्रः प्राचीनꣳ सीदत् प्रदिशा पृथिव्याः ।
उरुप्रथाः प्रथमानꣳ स्योनम् आदित्यैर् अक्तं वसुभिः सजोषाः ॥ २०.३९ ॥
आमचा हरिवान् इंद्र प्रसन्न होऊन पृथ्वीच्या दिशेने पूर्वाभिमुख बर्हिसावर बसो; विस्तीर्ण, कल्याणकारी आसनावर, आदित्य आणि वसूंसह अभिषिक्त व प्रिय होऊन.
20.40
इन्द्रं दुरः कवष्यो धावमाना वृषाणं यन्तु जनयः सुपत्नीः ।
द्वारो देवीर् अभितो वि श्रयन्ताꣳ सुवीरा वीरं प्रथमाना महोभिः ॥ २०.४० ॥
कवष्य धावत येऊन वृषभ इंद्राकडे जावोत; उत्तम पती असलेल्या स्त्रियाही जावोत; दिव्य द्वारे दोन्ही बाजूंनी उघडोत — उत्तम पुत्रवती, आपल्या महान सामर्थ्याने वीराला विस्तारणाऱ्या.
20.41
उषासानक्ता बृहती बृहन्तं पयस्वती सुदुघे शूरम् इन्द्रम् ।
तन्तुं ततं पेशसा संवयन्ती देवानां देवं यजतः सुरुक्मे ॥ २०.४१ ॥
उषा आणि रात्री — महान, दुधवती, सहज दोहता येणाऱ्या — शूर इंद्राला (अलंकृत करतात); विस्तारलेला धागा अलंकारासह विणत, देवांमधील देव, पूजनीय, सुंदर सुवर्णकांतीच्या इंद्राला.
20.42
दैव्या मिमाना मनुषः पुरुत्रा होताराव् इन्द्रं प्रथमा सुवाचा ।
मूर्द्धन् यज्ञस्य मधुना दधाना प्राचीनं ज्योतिर् हविषा वृधातः ॥ २०.४२ ॥
दिव्य स्त्रिया, मानवांसाठी अनेक प्रकारे मोजणाऱ्या — दोन होते, प्रथम, सुवाक्, इंद्राला (पूजणाऱ्या); यज्ञाच्या मस्तकावर मध धारण करून, पूर्वेचा प्रकाश हविने वाढवोत.
20.43
तिस्रो देवीर् हविषा वर्धमाना ऽ इन्द्रं जुषाणा जनयो न पत्नीः ।
अच्छिन्नं तन्तुं पयसा सरस्वतीडा देवी भारती विश्वतूर्तिः ॥ २०.४३ ॥
हविर्द्रव्याने वाढणाऱ्या तीन देवी, इंद्राला संतुष्ट करणाऱ्या, पत्न्यांप्रमाणे जन्म देणाऱ्या. अखंड धाग्याला दुधासह — सरस्वती, इडा देवी, भारती, सर्वविजयी.
20.44
त्वष्टा दधच्छुष्मम् इन्द्राय वृष्णे ऽपाको ऽचिष्टुर् यशसे पुरूणि ।
वृषा यजन् वृषणं भूरिरेता मूर्धन् यज्ञस्य सम् अनक्तु देवान् ॥ २०.४४ ॥
त्वष्टा इंद्राला वृष्णाला शक्ती देतो, परिपक्व आणि दृढ, कीर्तीसाठी अनेक गोष्टी. यजन करणारा वृषा, महावीर्यवान, यज्ञाच्या मस्तकावर देवांना सम्यक् अभिषेक करो.
20.45
वनस्पतिर् अवसृष्टो न पाशैस् त्मन्या समञ्जञ्छमिता न देवः ।
इन्द्रस्य हव्यैर् जठरं पृणानः स्वदाति यज्ञं मधुना घृतेन ॥ २०.४५ ॥
वनस्पती, पाशांतून सुटलेल्यासारखा, स्वभावाने शोभवितो, शमिता देवासारखा. इंद्राच्या हव्यांनी उदर भरून, यज्ञाला मध आणि तुपाने गोड करतो.
20.46
स्तोकानां इन्दुं प्रति शूर ऽ इन्द्रो वृषायमाणो वृषभस् तुराषाट् ।
घृतप्रुषा मनसा मोदमानाः स्वाहा देवा ऽ अमृता मादयन्ताम् ॥ २०.४६ ॥
थेंबांसाठी इंदूकडे, शूर इंद्र वृषभासारखा वर्षाव करणारा, लवकर जिंकणारा. घृताच्या थेंबांसह, मनाने आनंदित होऊन, स्वाहा. अमृत देव आनंदित होवोत.
20.47
आ यात्व् इन्द्रो ऽवस ऽ उप न ऽ इह स्तुतः सधमादस्तु शूरः ।
वावृधानस् तविषीर् यस्य पूर्वीर् द्यौर् न क्षत्रम् अभिभूति पुष्यात् ॥ २०.४७ ॥
इंद्र येथे आमच्या संरक्षणासाठी येवो, स्तुती केलेला; सहभोजी आणि शूर होवो. वाढणाऱ्या त्याच्या अनेक शक्ती द्युलोकासारख्या अभिभव क्षत्राचे पोषण करोत.
20.48
आ न ऽ इन्द्रो दूराद् आ न ऽ आसाद् अभिष्टिकृद् अवसे यासद् उग्रः ।
ओजिष्ठेभिर् नृपतिर् वज्रबाहुः संगे समत्सु तुर्वणिः पृतन्यून् ॥ २०.४८ ॥
इंद्र दुरून आणि जवळून आमच्याकडे येवो; अनुग्रह देणारा, उग्र इंद्र रक्षणासाठी येवो. मनुष्यांचा स्वामी, वज्रबाहू असा तो युद्धांत शत्रुसैन्यांना लवकर जिंको.
20.49
आ न इन्द्रो हरिभिर् यात्व् अच्छार्वाचीनो ऽवसे राधसे च ।
तिष्ठाति वज्री मघवा विरप्शीमं यज्ञम् अनु नो वाजसातौ ॥ २०.४९ ॥
इंद्र हरिण (पिंगट) अश्वांसह आमच्याकडे येवो; रक्षण व समृद्धीसाठी आमच्याकडे वळलेला. वज्रधारी, दानशूर, महाबलवान इंद्र या यज्ञामागे वाजसातीत उभा राहो.
20.50
त्रातारम् इन्द्रम् अवितारम् इन्द्रꣳ हवे-हवे सुहवꣳ शूरम् इन्द्रम् ।
ह्वयामि शक्रं पुरुहूतम् इन्द्रꣳ स्वस्ति नो मघवा धात्व् इन्द्रः ॥ २०.५० ॥
रक्षक इंद्रास, संरक्षक इंद्रास, प्रत्येक हाकेला सहज प्रसन्न होणाऱ्या वीर इंद्रास मी बोलावतो — समर्थ, बहुजनांनी आवाहिलेल्या इंद्रास. दानशूर इंद्र आम्हास कल्याण देवो.
20.51
इन्द्रः सुत्रामा स्ववाꣳ२ऽ अवोभिः सुमृडीको भवतु विश्ववेदाः ।
बाधतां द्वेषो ऽ अभयं कृणोतु सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥ २०.५१ ॥
इंद्र उत्तम रक्षक व धनवान होवो, आपल्या रक्षणांनी कृपाळू होवो, सर्वज्ञ होवो. तो द्वेष दूर करो, अभय निर्माण करो; आम्ही उत्तम वीर्याचे स्वामी होऊ.
20.52
तस्य वयꣳ सुमतौ यज्ञियस्यापि भद्रे सौमनसे स्याम ।
स सुत्रामा स्ववाꣳ२ऽ इन्द्रो ऽ अस्मे आराच्चिद् द्वेषः सनुतर् युयोतु ॥ २०.५२ ॥
यज्ञार्ह अशा त्याच्या अनुकूल कृपेत, मंगल सौमनस्यात आम्हीही राहो. तो उत्तम रक्षक, धनवान इंद्र आमच्यापासून दूरूनच द्वेष दूर करो — तो सदैव देणारा होवो.
20.53
आ मन्द्रैर् इन्द्र हरिभिर् याहि मयूररोमभिः ।
मा त्वा के चिन् नि यमन् विं ना पाशिनो ऽति धन्वेव ताꣳ२ऽ इहि ॥ २०.५३ ॥
हे इंद्रा, मोरपिसांसारख्या हरि घोड्यांसह आनंदाने ये. कोणीही पाशधारी तुला अडवू नयेत; वाळवंटासारखे त्यांच्या पलीकडे जा.
20.54
एवेद् इन्द्रं वृषणं वज्रबाहुं वसिष्ठासो ऽ अभ्य् अर्चन्त्य् अर्कैः ।
स न स्तुतो वीरवद् धातु गोमद् यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥ २०.५४ ॥
असेच वसिष्ठ वज्रबाहू, वृषभ इंद्राची मंत्रांनी स्तुती करतात. स्तुत झालेला तो आम्हाला वीर पुत्र आणि गायी देवो; तुम्ही सदैव कल्याणाने आमचे रक्षण करा.
20.55
समिद्धो ऽ अग्निर् अश्विना तप्तो घर्मो विराट् सुतः ।
दुहे धेनुः सरस्वती सोमꣳ शुक्रम् इहेन्द्रियम् ॥ २०.५५ ॥
अग्नी प्रज्वलित झाला; अश्विनींनो, तापलेला घर्म, तेजस्वी सोम पिळला. धेनू सरस्वती येथे शुक्र सोमाचे इंद्रियबलासाठी दोहन करते.
20.56
तनूपा भिषजा सुते ऽश्विनोभा सरस्वती ।
अध्वा रजाꣳसीन्द्रियम् इन्द्राय पथिभिर् वहान् ॥ २०.५६ ॥
शरीररक्षक वैद्य अश्विनी आणि दोन्ही सरस्वती, सोमाच्या पिळणीवर या. मार्गांनी लोकांपर्यंत, इंद्रासाठी इंद्रियबल आणा.
20.57
इन्द्रायेन्दुꣳ सरस्वती नराशꣳसेन नग्नहुम् ।
अधाताम् अश्विना मधु भेषजं भिषजा सुते ॥ २०.५७ ॥
इंद्रासाठी सरस्वतीने सोम नराशंस आणि नग्नहूसह ठेवला. वैद्य अश्विनींनी सोमाच्या पिळणीवर मधुरूप औषध ठेवले.
20.58
आजुह्वाना सरस्वतीन्द्रायेन्द्रियाणि वीर्यम् ।
इडाभिर् अश्विनाव् इषꣳ समूर्जꣳ सꣳ रयिं दधुः ॥ २०.५८ ॥
आवाहन करणाऱ्या सरस्वतीने इंद्रासाठी इंद्रिये आणि वीर्य इळांसह ठेवले; अश्विनींनी अन्न, ऊर्जा आणि धन एकत्र ठेवले.
20.59
अश्विना नमुचेः सुतꣳ सोमꣳ शुक्रं परिस्रुता ।
सरस्वती ताम् आभरद् बर्हिषेन्द्राय पातवे ॥ २०.५९ ॥
अश्विनींनी नमुचीचा पिळलेला शुभ्र सोम गाळणीतून आणला. सरस्वतीने तो बर्हिषावर इंद्राच्या पानासाठी आणला.
20.60
कवष्यो न व्यचस्वतीर् अश्विभ्यां न दुरो दिशः ।
इन्द्रो न रोदसी ऽ उभे दुहे कामान्त् सरस्वती ॥ २०.६० ॥
कवषाप्रमाणे विस्तृत प्रवाह, अश्विनींसाठी द्वारे आणि दिशांसारखे; इंद्राप्रमाणे दोन्ही लोक; सरस्वती इच्छा दोहते.
20.61
उषासानक्ताश्विना दिवेन्द्रꣳ सायम् इन्द्रियैः ।
संजानाने सुपेशसा सम् अञ्जाते सरस्वत्या ॥ २०.६१ ॥
उषा आणि रात्र, अश्विनी — दिवसा इंद्रासाठी, सायंकाळी इंद्रियांसह; सुंदर रूप असलेले, एकत्र, सरस्वतीसह अलंकृत.
20.62
पातं नो ऽ अश्विना दिवा पाहि नक्तꣳ सरस्वति ।
दैव्या होतारा भिषजा पाताम् इन्द्रꣳ सचा सुते ॥ २०.६२ ॥
हे अश्विनींनो, दिवसा आमचे रक्षण करा; हे सरस्वती, रात्री रक्षण कर. दैवी होता व वैद्य सोमाभिषवावेळी इंद्रासह रक्षण करोत.
20.63
तिस्रस् त्रेधा सरस्वत्य् अश्विना भारतीडा ।
तीव्रं परिस्रुता सोमम् इन्द्राय सुषुवुर् मदम् ॥ २०.६३ ॥
तीन-तीन प्रकारे — सरस्वती, अश्विनी, भारती, इळा यांनी इंद्रासाठी गाळणीतून तीव्र सोम व मद पिळून काढला.
20.64
अश्विना भेषजं मधु भेषजं नः सरस्वती ।
इन्द्रे त्वष्टा यशः श्रियꣳ रूपꣳ-रूपम् अधुः सुते ॥ २०.६४ ॥
अश्विनी मधासारखे औषध; सरस्वती आमचे औषध. त्वष्ट्याने सोमाभिषवावेळी इंद्रात यश, श्री व प्रत्येक रूप ठेवले.
20.65
ऋतुथेन्द्रो वनस्पतिः शशमानः परिस्रुता ।
कीलालम् अश्विभ्यां मधु दुहे धेनुः सरस्वती ॥ २०.६५ ॥
ऋतूनुसार इंद्र, वनस्पती, आनंदाने गाळणीतून अश्विनांसाठी अमृतरूप मध काढतो; सरस्वती धेनूप्रमाणे.
20.66
गोभिर् न सोमम् अश्विना मासरेण परिस्रुता ।
सम् अधातꣳ सरस्वत्या स्वाहेन्द्रे सुतं मधु ॥ २०.६६ ॥
गायींच्या दुधाप्रमाणे, हे अश्विनांनो, गाळणीतून सोम सरस्वतीसोबत मिसळले; स्वाहा. इंद्रासाठी पिळलेले मध.
20.67
अश्विना हविर् इन्द्रियं नमुचेर् धिया सरस्वती ।
आ शुक्रम् आसुराद् वसु मघम् इन्द्राय जभ्रिरे ॥ २०.६७ ॥
अश्विनांनी व सरस्वतीने आपल्या बुद्धीने नमुचीकडून हविर्भाग व इंद्रियबल मिळवले; असुराकडून तेजस्वी धन-संपत्ती इंद्रासाठी आणली.
20.68
यम् अश्विना सरस्वती हविषेन्द्रम् अवर्धयन् ।
स बिभेद वलं मघं नमुचाव् आसुरे सचा ॥ २०.६८ ॥
अश्विनी आणि सरस्वतीने हविर्भागाने वाढवलेल्या इंद्राने वलासुराला भेदले; नमुची असुराकडील धनासह.
20.69
तम् इन्द्रꣳ सचाश्विनोभा सरस्वती ।
दधाना ऽ अभ्य् अनूषत हविषा यज्ञ ऽ इन्द्रियैः ॥ २०.६९ ॥
त्या इंद्राची दोन्ही अश्विनी आणि सरस्वती एकत्र हविर्भाग धारण करून यज्ञात इंद्रियबलासह स्तुती करत होते.
20.70
य ऽ इन्द्र ऽ इन्द्रियं दधुः सविता वरुणो भगः ।
स सुत्रामा हविष्पतिर् यजमानाय सश्चत ॥ २०.७० ॥
सविता, वरुण व भग यांनी ज्या इंद्रात इंद्रियबल ठेवले, तो सुत्रामा हविष्पती यजमानाला प्राप्त होवो.
20.71
सविता वरुणो दधद् यजमानाय दाशुषे ।
आदत्त नमुचेर् वसु सुत्रामा बलम् इन्द्रियम् ॥ २०.७१ ॥
सविता आणि वरुण यजमानाला, दानशील यजमानाला (इंद्रिय) देवोत. सुत्रामा (इंद्र) याने नमुचीचे धन, बल आणि इंद्रिय घेतले.
20.72
वरुणः क्षत्रम् इन्द्रियं भगेन सविता श्रियम् ।
सुत्रामा यशसा बलं दधाना यज्ञम् आशत ॥ २०.७२ ॥
वरुण क्षत्र आणि इंद्रिय, सविता भगासह श्री देवो. सुत्रामा यशासह बल धारण करून यज्ञाला प्राप्त होवो.
20.73
अश्विना गोभिर् इन्द्रियम् अश्वेभिर् वीर्यं बलम् ।
हविषेन्द्रꣳ सरस्वती यजमानम् अवर्द्धयन् ॥ २०.७३ ॥
अश्विनी गायींद्वारे इंद्रिय, अश्वांद्वारे वीर्य व बल देवोत. सरस्वतीने हविने इंद्र व यजमानाला वाढवले.
20.74
ता नासत्या सुपेशसा हिरण्यवर्तनी नरा ।
सरस्वती हविष्मतीन्द्र कर्मसु नो ऽवत ॥ २०.७४ ॥
ते नासत्य, सुंदर रूपाचे, सुवर्णमार्गी, नेते. हविष्मती सरस्वती, हे इंद्रा, आमच्या कर्मांत आमचे रक्षण कर.
20.75
ता भिषजा सुकर्मणा सा सुदुघा सरस्वती ।
स वृत्रहा शतक्रतुर् इन्द्राय दधुर् इन्द्रियम् ॥ २०.७५ ॥
ते दोघे वैद्य, सत्कर्मी; ती सुदुघा सरस्वती. तो वृत्रहंता, शतक्रतु इंद्राला इंद्रिय देतात.
20.76
युवꣳ सुरामम् अश्विना नमुचाव् आसुरे सचा ।
विपिपानाः सरस्वतीन्द्रं कर्मस्व् आवत ॥ २०.७६ ॥
हे अश्विनींनो, तुम्ही दोघांनी असुर नमुचीचे सुरा एकत्र प्याले. पिताना सरस्वतीने कर्मांत इंद्राचे रक्षण केले.
20.77
पुत्रम् इव पितराव् अश्विनोभेन्द्रावथुः काव्यैर् दꣳसनाभिः ।
यत् सुरामं व्यपिबः शचीभिः सरस्वती त्वा मघवन्न् अभिष्णक् ॥ २०.७७ ॥
आई-वडील जसे पुत्राचे रक्षण करतात, तसे हे अश्विनौ, तुम्ही दोघे आणि इंद्र अद्भुत कर्मांनी रक्षण करता. तुम्ही आपल्या शक्तीने सुरा प्राशन केलीत, तेव्हा हे मघवन्, सरस्वतीने तुम्हाला साहाय्य केले.
20.78
यस्मिन्न् अश्वास ऽ ऋषभास ऽ उक्षणो वशा मेषा ऽ अवसृष्टास ऽ आहुताः ।
कीलालपे सोमपृष्ठाय वेधसे हृदा मतिं जनये चारुम् अग्नये ॥ २०.७८ ॥
घोडे, बैल, वृषभ, गायी, वशा आणि मेंढे सोडून आहुती दिलेल्या त्या कीलालप, सोमपृष्ठ, वेधा अग्नीसाठी हृदयापासून सुंदर मती निर्माण करतो.
20.79
अहाव्य् अग्ने हविर् आस्ये ते स्रुचीव घृतं चम्वीव सोमः ।
वाजसनिꣳ रयिम् अस्मे सुवीरं प्रशस्तं धेहि यशसं बृहन्तम् ॥ २०.७९ ॥
हे अग्नी, तुझ्या मुखात हविर्द्रव्य अर्पिले गेले आहे, स्रुवात तूप आणि चमसात सोमाप्रमाणे. आम्हाला वाजजेता, उत्तम पुत्रांनी युक्त, प्रशस्त, यशस्वी व महान संपत्ती दे.
20.80
अश्विना तेजसा चक्षुः प्राणेन सरस्वती वीर्यम् ।
वाचेन्द्रो बलेनेन्द्राय दधुर् इन्द्रियम् ॥ २०.८० ॥
अश्विनींनी तेजाने डोळे, सरस्वतीने प्राणाने वीर्य, इंद्राने वाणीने आणि बलाने इंद्रिय इंद्रासाठी धारण केले.
20.81
गोमद् ऊ षु णासत्या अश्वावद् यातम् अश्विना ।
वर्ती रुद्रा नृपाय्यम् ॥ २०.८१ ॥
हे नासत्य अश्विनौ, गायी आणि घोडे घेऊन छान या. हे रुद्रांनो, मार्गांवरून मनुष्यांच्या रक्षणासाठी या.
20.82
न यत् परो नान्तरऽ आदधर्षद् वृषण्वसू ।
दुःशꣳसो मर्त्यो रिपुः ॥ २०.८२ ॥
हे वृषण्वसूंनो, दूरून वा जवळून कोणताही दुष्टचिंतक मर्त्य शत्रू आक्रमण करू शकणार नाही असे करा.
20.83
ता न ऽ आ वोढम् अश्विना रयिं पिशङ्गसंदृशम् ।
धिष्ण्या वरिवोविदम् ॥ २०.८३ ॥
हे अश्विनौ, ते दोघे आमच्यासाठी पिंगल रंगाची, सुंदर, धन मिळवून देणारी संपत्ती घेऊन या, हे धिष्ण्यांनो.
20.84
पावका नः सरस्वती वाजेभिर् वाजिनीवती ।
यज्ञं वष्टु धियावसुः ॥ २०.८४ ॥
पवित्र करणारी सरस्वती, बलांसह, शक्तिमती होऊन, बुद्धीने धनसंपन्न होऊन आमचा यज्ञ इच्छो.
20.85
चोदयित्री सूनृतानां चेतन्ती सुमतीनाम् ।
यज्ञं दधे सरस्वती ॥ २०.८५ ॥
सूनृत (सत्य-मधुर वाणी) ची प्रेरक, सुमतींना जागवणारी सरस्वती यज्ञाला धारण करते.
20.86
महो ऽ अर्णः सरस्वती प्र चेतयति केतुना ।
धियो विश्वा वि राजति ॥ २०.८६ ॥
महान प्रवाह असलेली सरस्वती आपल्या प्रकाशाने सूचित करते; सर्व बुद्धींमध्ये ती तेजाने चमकते.
20.87
इन्द्रा याहि चित्रभानो सुता ऽ इमे त्वायवः ।
अण्वीभिस् तना पूतासः ॥ २०.८७ ॥
हे इंद्रा, विचित्र तेजस्वी, ये; तुला इच्छिणारे हे सोम पिळले गेले आहेत, बोटांनी व देठांनी शुद्ध केले आहेत.
20.88
इन्द्रा याहि धियेषितो विप्रजूतः सुतावतः ।
उप ब्रह्माणि वाघतः ॥ २०.८८ ॥
हे इंद्रा, बुद्धीने प्रेरित होऊन, विप्रांनी उत्तेजित होऊन ये; सोम पिळणाऱ्यांच्या मंत्रांजवळ.
20.89
इन्द्रा याहि तूतुजान ऽ उप ब्रह्माणि हरिवः ।
सुते दधिष्व नश् चनः ॥ २०.८९ ॥
हे इंद्रा, वेगाने आमच्या ब्रह्मस्तोत्रांकडे ये, हे हरिवान. पिळलेल्या सोमात आमच्या आनंदाकडे लक्ष दे.
20.90
अश्विना पिबतां मधु सरस्वत्या सजोषसा ।
इन्द्रः सुत्रामा वृत्रहा जुषन्ताꣳ सोम्यं मधु ॥ २०.९० ॥
अश्विनौ आणि सरस्वती एकत्र प्रसन्न होऊन मधु पिवोत. उत्तम रक्षक, वृत्रहन्ता इंद्र सोमाचे मधु सेवन करो.