Yajurveda · Adhyāya 12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.1
दृशानो रुक्म ऽ उर्व्या व्यद्यौद् दुर्मर्षम् आयुः श्रिये रुचानः ।
अग्निर् अमृतो ऽ अभवद् वयोभिर् यद् एनं द्यौर् जनयत् सुरेताः ॥ १२.१ ॥
He shone with golden splendour over the wide earth, gleaming for glory, of unconquerable life. When the heaven of good seed brought him forth, Agni became immortal through his vital powers.
12.2
नक्तोषासा समनसा विरूपे धापयेते शिशुम् एकꣳ समीची ।
द्यावाक्षामा रुक्मो ऽ अन्तर् वि भाति देवा ऽ अग्निं धारयन् द्रविणोदाः ॥ १२.२ ॥
Night and Dawn, of one mind though of different forms, nourish together one child. Between heaven and earth the golden one shines forth; the gods, givers of wealth, hold Agni.
12.3
विश्वा रूपाणि प्रति मुञ्चते कविः प्रासावीद् भद्रं द्विपदे चतुष्पदे ।
वि नाकम् अख्यत् सविता वरेण्योऽनु प्रयाणम् उषसो वि राजति ॥ १२.३ ॥
The seer Savitṛ takes on all forms; he has impelled blessing for the biped and the quadruped. The worthy Savitṛ revealed the heavenly realm; he shines forth in the wake of Dawn's course.
12.4
सुपर्णोऽसि गरुत्माꣳस् त्रिवृत् ते शिरो गायत्रं चक्षुर् बृहद्रथन्तरे पक्षौ ।
स्तोम ऽ आत्मा छन्दाꣳस्य् अङ्गानि यजूꣳषि नाम ।
साम ते तनूर् वामदेव्यं यज्ञायज्ञियं पुच्छं धिष्ण्याः शफाः ।
सुपर्णो ऽसि गरुत्मान् दिवं गच्छ स्वः पत ॥ १२.४ ॥
You are the well-winged, the winged one; the threefold is your head, the Gāyatrī your eye, the Bṛhat and Rathantara your wings. The hymn-praise is your self, the metres your limbs, the formulas your names. The chant is your body, the Vāmadevya and Yajñāyajñiya your tail, the dhiṣṇya-places your hooves. You are the well-winged, the winged one; go to heaven, fly to the heavenly world.
12.5
विष्णोः क्रमोऽसि सपत्नहा गायत्रं छन्द ऽ आ रोह पृथिवीम् अनु वि क्रमस्व ।
विष्णोः क्रमोऽस्य् अभिमातिहा त्रैष्टुभं छन्द ऽ आ रोहान्तरिक्षम् अनु वि क्रमस्व ।
विष्णोः क्रमोऽस्य् अरातीयतो हन्ता जागतं छन्द ऽ आ रोह दिवम् अनु वि क्रमस्व ।
विष्णोः क्रमोऽसि शत्रूयतो हन्ताऽऽनुष्टुभं छन्द ऽ आ रोह दिशोऽनु वि क्रमस्व ॥ १२.५ ॥
You are the stride of Viṣṇu, slayer of rivals. Mount the Gāyatrī metre; stride out upon the earth. You are the stride of Viṣṇu, slayer of the arrogant. Mount the Triṣṭubh metre; stride out upon the atmosphere. You are the stride of Viṣṇu, slayer of the hostile. Mount the Jagatī metre; stride out upon the sky. You are the stride of Viṣṇu, slayer of the enemy. Mount the Anuṣṭubh metre; stride out upon the quarters.
12.6
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौः क्षामा रेरिहद् वीरुधः समञ्जन् ।
सद्यो जज्ञानो वि हीम् इद्धोऽ अख्यद् आ रोदसी भानुना भात्य् अन्तः ॥ १२.६ ॥
Agni roared like the thundering sky, licking the plants of the earth and anointing them. Born at once, kindled, he appeared; with his light he shines within heaven and earth.
12.7
अग्नेऽभ्यावर्तिन्न् अभि मा नि वर्तस्वायुषा वर्चसा प्रजया धनेन ।
सन्या मेधया रय्या पोषेण ॥ १२.७ ॥
O Agni, turn toward me and turn me back to life, with long life, radiance, offspring, and wealth; with gain, intelligence, riches, and nourishment.
12.8
अग्ने ऽ अङ्गिरः शतं ते सन्त्वावृतः सहस्रं त ऽ उपावृतः ।
अधा पोषस्य पोषेण पुनर् नो नष्टम् आ कृधि पुनर् नो रयिम् आ कृधि ॥ १२.८ ॥
O Agni, O Aṅgiras! May there be a hundred and a thousand ways of return for you. Then, with the nourishment of nourishment, bring back to us what was lost; bring wealth back to us.
12.9
पुनर् ऊर्जा नि वर्तस्व पुनर् अग्न ऽ इषायुषा ।
पुनर् नः पाह्य् अꣳहसः ॥ १२.९ ॥
Turn back again with strength; O Agni, turn back again with refreshment and life. Again protect us from distress.
12.10
सह रय्या नि वर्तस्वाग्ने पिन्वस्व धारया ।
विश्वप्स्न्या विश्वतस् परि ॥ १२.१० ॥
Turn back together with wealth; O Agni, fill us with the stream. With the stream that nourishes all, fill us on all sides.
12.11
आ त्वाहार्षम् अन्तर् अभूर् ध्रुवस् तिष्ठाविचाचलिः ।
विशस् त्वा सर्वा वाञ्छन्तु मा त्वद् राष्ट्रम् अधि भ्रशत् ॥ १२.११ ॥
I have brought you here; you became firm in the midst. Stand firm and unshaken. May all the people desire you; may the realm not fall away from you.
12.12
उद् उत्तमं वरुण पाशम् अस्मद् अवाधमं वि मध्यमꣳ श्रथाय ।
अथा वयम् आदित्य व्रते तवानागसो ऽ अदितये स्याम ॥ १२.१२ ॥
O Varuṇa, loosen the highest noose from us, the lowest, and the middle one. Then, O Āditya, may we be sinless in your vow and belong to Aditi.
12.13
अग्रे बृहन्न् उषसामूर्ध्वो ऽ अस्थान् निर्जगन्वान् तमसो ज्योतिषागात् ।
अग्निर् भानुना रुशता स्वङ्ग ऽ आ जातो विश्वा सद्मान्य् अप्राः ॥ १२.१३ ॥
Before the dawns, the great Agni rose upright; having gone forth from darkness, he came with light. Agni of fair limbs, born with gleaming radiance, fills all the abodes.
12.14
हꣳसः शुचिषद् वसुर् अन्तरिक्षसद् होता वेदिषद् अतिथिर् दुरोणसत् ।
नृषद् वरसद् ऋतसद् व्योमसद् अब्जा गोजा ऽ ऋतजा अद्रिजा ऽ ऋतम् बृहत् ॥ १२.१४ ॥
Swan, seated in purity, bright one, seated in the atmosphere, the priest, seated on the altar, the guest, seated in the house, seated among men, seated in the choice seat, seated in cosmic order, seated in the sky, born of the waters, born of the cows, born of cosmic order, born of the stone, vast cosmic order.
12.15
सीद त्वं मातुर् अस्या ऽ उपस्थे विश्वान्य् अग्ने वयुनानि विद्वान् ।
मैनां तपसा मार्चिषाऽभिशोचीर् अन्तर् अस्याꣳ शुक्रज्योतिर् वि भाहि ॥ १२.१५ ॥
O Agni, sit in the lap of this mother, knowing all forms of wisdom. Do not burn her with heat or flame; within her, shine forth with bright light.
12.16
अन्तर् अग्ने रुचा त्वम् उखायाः सदने स्वे ।
तस्यास् त्वꣳ हरसा तपन् जातवेदः शिवो भव ॥ १२.१६ ॥
O Agni, within your own seat, the fire-pot, shine with radiance. O Jātavedas, burning with its heat, become auspicious.
12.17
शिवो भूत्वा मह्यम् अग्नेऽ अथो सीद शिवस् त्वम् ।
शिवः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिम् इहासदः ॥ १२.१७ ॥
O Agni, become auspicious for me and sit down. Being auspicious, making all directions auspicious, be seated here in your own seat.
12.18
दिवस् परि प्रथमं जज्ञे ऽ अग्निर् अस्माद् द्वितीयं परि जातवेदाः ।
तृतीयम् अप्सु नृमणा ऽ अजस्रम् इन्धान ऽ एनं जरते स्वाधीः ॥ १२.१८ ॥
The first Agni was born from heaven; the second from it, Jātavedas. The third in the waters, delighting men, kindled unceasingly; the one of good thought praises him.
12.19
विद्मा ते ऽ अग्ने त्रेधा त्रयाणि विद्मा ते धाम विभृता पुरुत्रा ।
विद्मा ते नाम परमं गुहा यद् विद्मा तम् उत्सं यत ऽ आजगन्थ ॥ १२.१९ ॥
O Agni, we know you in three ways; we know your three abodes, borne apart in many places. We know your supreme name, hidden away. We know the source from which you have come.
12.20
समुद्रे त्वा नृमणा ऽ अप्स्व् अन्तर् नृचक्षा ऽ ईधे दिवो अग्न ऽ ऊधन् ।
तृतीये त्वा रजसि तस्थिवाꣳसम् अपाम् उपस्थे महिषा ऽ अवर्धन् ॥ १२.२० ॥
In the ocean, within the waters, the man-minded, men-seeing ones kindled you, O Agni, at the udder of heaven. You, standing in the third realm, the mighty ones strengthened in the lap of the waters.
12.21
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौः क्षामा रेरिहद् वीरुधः समञ्जन् ।
सद्यो जज्ञानो वि हीम् इद्धो ऽ अख्यद् आ रोदसी भानुना भात्य् अन्तः ॥ १२.२१ ॥
Agni roared like thundering heaven. Licking the vines of the earth and anointing them, born at once and kindled, he gazes across both worlds with his light and shines within.
12.22
श्रीणाम् उदारो धरुणो रयीणां मनीषाणां प्रार्पणः सोमगोपाः ।
वसुः सूनुः सहसो ऽ अप्सु राजा वि भात्य् अग्र ऽ उषसाम् इधानः ॥ १२.२२ ॥
Bountiful among splendors, support of treasures, bestower of thoughts, guardian of Soma, the bright one, son of strength, king in the waters, he shines forth, kindled before the dawns.
12.23
विश्वस्य केतुर् भुवनस्य गर्भऽ आ रोदसी ऽ अपृणाज् जायमानः ।
वीडुं चिद् अद्रिम् अभिनत् परायञ् जना यद् अग्निम् अयजन्त पञ्च ॥ १२.२३ ॥
The banner of all, Agni, being born in the womb of the world, filled the two worlds of heaven and earth. When the five peoples sacrificed to Agni, going forward they split even the firm stone.
12.24
उशिक् पावको अरतिः सुमेधा मर्त्येष्व् अग्निर् अमृतो नि धायि ।
इयर्ति धूमम् अरुषं भरिभ्रद् उच् छुक्रेण शोचिषा द्याम् इनक्षन् ॥ १२.२४ ॥
Desiring, purifying, swift, wise, the immortal Agni has been placed among mortals. Bearing ruddy smoke, reaching heaven with bright flame, he moves on.
12.25
दृशानो रुक्म ऽ उर्व्या व्यद्यौद् दुर्मर्षम् आयुः श्रिये रुचानः ।
अग्निर् अमृतो ऽ अभवद् वयोभिर् यद् एनं द्यौर् जनयत् सुरेताः ॥ १२.२५ ॥
Golden and visible, he shone over the wide earth; shining for unassailable life and splendour, Agni became immortal with vigour, when heaven of good seed gave him birth.
12.26
यस् ते अद्य कृणवद् भद्रशोचेऽपूपं देव घृतवन्तम् अग्ने ।
प्र तं नय प्रतरं वस्यो ऽ अच्छाभि सुम्नं देवभक्तं यविष्ठ ॥ १२.२६ ॥
O Agni of auspicious flame, O god, youngest one: whoever today makes for you a ghee-rich cake, lead him forward to greater wealth, toward the favour shared by the gods.
12.27
आ तं भज सौश्रवसेष्व् अग्न ऽ उक्थ ऽ उक्थ ऽ आ भज शस्यमाने ।
प्रियः सूर्ये प्रियो ऽ अग्ना भवात्य् उज् जातेन भिनदद् उज् जनित्वैः ॥ १२.२७ ॥
O Agni, grant him a share in famed gifts; at every recitation of praise, grant him a portion. He becomes dear to the sun, dear along with Agni; born at birth, rising up, breaking through by generation.
12.28
त्वाम् अग्ने यजमाना ऽ अनु द्यून् विश्वा वसु दधिरे वार्याणि ।
त्वया सह द्रविणम् इच्छमाना व्रजं गोमन्तम् उशिजो वि वव्रुः ॥ १२.२८ ॥
O Agni, the sacrificers day after day place all treasures and desirable things under your keeping. Desiring wealth together with you, the eager priests open the cattle-pen full of cows.
12.29
अस्ताव्य् अग्निर् नराꣳ सुशेवो वैश्वानर ऽ ऋषिभिः सोमगोपाः ।
अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिम् अस्मे सुवीरम् ॥ १२.२९ ॥
Agni Vaiśvānara, gracious to men and guardian of Soma, has been praised by the seers. Without hatred let us invoke heaven and earth. O gods, grant us wealth rich in heroic sons.
12.30
समिधाग्निं दुवस्यत घृतैर् बोधयतातिथिम् ।
आस्मिन् हव्या जुहोतन ॥ १२.३० ॥
Serve Agni with kindling-sticks; awaken the guest Agni with ghee. Offer oblations into him here.
12.31
उद् उ त्वा विश्वे देवा ऽ अग्ने भरन्तु चित्तिभिः ।
स नो भव शिवस् त्वꣳ सुप्रतीको विभावसुः ॥ १२.३१ ॥
O Agni, may all the gods lift you up with their minds. Be auspicious for us, fair of countenance and rich in radiant wealth.
12.32
प्रेद् अग्ने ज्योतिष्मान् याहि शिवेभिर् अर्चिभिष् ट्वम् ।
बृहद्भिर् भानुभिर् भासन् मा हिꣳसीस् तन्वा प्रजाः ॥ १२.३२ ॥
O Agni, go forth luminous with your auspicious flames. Shining with great rays, do not harm the people with your body, that is, your flame.
12.33
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौः क्षामा रेरिहद् वीरुधः समञ्जन् ।
सद्यो जज्ञानो वि हीम् इद्धो ऽ अख्यद् आ रोदसी भानुना भात्य् अन्तः ॥ १२.३३ ॥
Let Agni roar like the thundering sky, licking and anointing the plants of the earth. Born at once and kindled, he shines forth with his light, illuminating both worlds from within.
12.34
प्र-प्रायम् अग्निर् भरतस्य शृण्वे वि यत् सूर्यो न रोचते बृहद् भाः ।
अभि यः पूरुं पृतनासु तस्थउ दीदाय दैव्यो ऽ अतिथिः शिवो नः ॥ १२.३४ ॥
This Agni is renowned forth and forth in the line of Bharata, when he shines out with great light like the sun. Standing beside Pūru in battles, the divine guest blazes for us as an auspicious one.
12.35
आपो देवीः प्रति गृभ्णीत भस्मैतत् स्योने कृणुध्वꣳ सुरभा ऽ उ लोके ।
तस्मै नमन्तां जनयः सुपत्नीर् मातेव पुत्रं बिभृताप्स्व् एनत् ॥ १२.३५ ॥
O divine waters, receive this ash; make it pleasant and fragrant in the world. Let the women with good husbands bow before him; as a mother bears her son, so bear him in the waters.
12.36
अप्स्व् अग्ने सधिष् टव सौषधीर् अनु रुध्यसे ।
गर्भै सन् जायसे पुनः ॥ १२.३६ ॥
O Agni, you dwell together with the waters; you grow after the plants. Being within as an embryo, you are born again.
12.37
गर्भोऽअस्य् ओषधीनां गर्भो वनस्पतीनाम् ।
गर्भो विश्वस्य भूतस्याग्ने गर्भोऽअपाम् असि ॥ १२.३७ ॥
You are the womb of the plants, the womb of the trees. O Agni, you are the womb of all beings; you are the womb of the waters.
12.38
प्रसद्य भस्मना योनिम् अपश् च पृथिवीम् अग्ने ।
सꣳसृज्य मातृभिष् ट्वं ज्योतिष्मान् पुनर् आसदः ॥ १२.३८ ॥
O Agni, having settled with ash into the place of waters and earth, joined with the mothers, you sat again, full of light.
12.39
पुनर् आसद्य सदनम् अपश् च पृथिवीम् अग्ने ।
शेषे मातुर् यथोपस्थे ऽन्तर् अस्याꣳ शिवतमः ॥ १२.३९ ॥
O Agni, having sat again in the seat, in the waters and earth, you rest within her most auspicious, as in a mother's lap.
12.40
पुनर् ऊर्जा निवर्तस्व पुनर् अग्न ऽ इषायुषा ।
पुनर् नः पाह्य् अꣳहसः ॥ १२.४० ॥
O Agni, turn back again with vigor; return again with refreshment and life; protect us again from distress.
12.41
सह रय्या नि वर्तस्वाग्ने पिन्वस्व धारया ।
विश्वप्स्न्या विश्वतस् परि ॥ १२.४१ ॥
O Agni, turn back together with wealth; O Agni, nourish with your stream; fill all around with every kind of nourishment.
12.42
बोधा मे ऽ अस्य वचसो यविष्ठ मꣳहिष्ठस्य प्रभृतस्य स्वधावः ।
पीयति त्वो ऽ अनु त्वो गृणाति वन्दारुष् टे तन्वं वन्दे ऽ अग्ने ॥ १२.४२ ॥
O youngest, possessor of svadhā, heed this word of mine from the most bountiful offering; one harms, another praises; O Agni, as an adorer I adore your body.
12.43
स बोधि सूरिर् मघवा वसुपते वसुदावन् ।
युयोध्य् अस्मद् द्वेषाꣳसि ।
विश्वकर्मणे स्वाहा ॥ १२.४३ ॥
May you awaken, as a wise and bountiful one; O lord of wealth, O giver of wealth, drive hostilities away from us; svāhā to Viśvakarman.
12.44
पुनस् त्वाऽऽदित्या रुद्रा वसवः सम् इन्धतां पुनर् ब्रह्माणो वसुनीथ यज्ञैः ।
घृतेन त्वं तन्वं वर्धयस्व सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः ॥ १२.४४ ॥
May the Ādityas, Rudras and Vasus kindle you again together. O guide of wealth, may the priests kindle you again with sacrifices. Make your body grow with ghee; may the desires of the sacrificer be true.
12.45
अपेत वीत वि च सर्पतातो ये ऽत्र स्थ पुराणा ये च नूतनाः ।
अदाद् यमो ऽवसानं पृथिव्या ऽ अक्रन्न् इमं पितरो लोकम् अस्मै ॥ १२.४५ ॥
Go away, depart and move apart from here, you who are here, the ancient ones and the new ones. Yama gave a resting place on the earth; the fathers made this world for him.
12.46
संज्ञानम् असि ।
कामधरणम् ।
मयि ते कामधरणं भूयात् ।
अग्नेर् भस्मास्य् अग्नेः पुरीषम् असि ।
चित स्थ परिचित ऽ ऊर्ध्वचितः श्रयध्वम् ॥ १२.४६ ॥
You are concord. Holding of desire. May your holding of desire be in me. You are the ash of Agni; you are the residue of Agni. You are piled, well piled, piled upward; O bricks, rest upon one another.
12.47
अयꣳ सो ऽ अग्निर् यस्मिन्त् सोमम् इन्द्रः सुतं दधे जठरे वावशानः ।
सहस्रिणं वाजम् अत्यं न सप्तिꣳ ससवान्त् सन्त् स्तूयसे जातवेदः ॥ १२.४७ ॥
This is that Agni in whose belly Indra, eagerly longing, placed the pressed soma. Like a thousandfold-strong steed, having drunk, O Jātavedas, you are praised.
12.48
अग्ने यत् ते दिवि वर्चः पृथिव्यां यद् ओषधीष्व् अप्स्व् आ यजत्र ।
येनान्तरिक्षम् उर्व् आततन्थ त्वेषः स भानुर् अर्णवो नृचक्षाः ॥ १२.४८ ॥
Agni, the radiance that is yours in heaven, on earth, in the plants and in the waters, O worthy of worship, by which you spread out the wide atmosphere — that blazing, flowing, man-watching light is he.
12.49
अग्ने दिवोऽ अर्णम् अच्छा जिगास्य् अच्छा देवाꣳ ऽ ऊचिषे धिष्ण्या ये ।
या रोचने परस्तात् सूर्यस्य याश् चावस्ताद् उपतिष्ठन्त ऽ आपः ॥ १२.४९ ॥
Agni, you go toward the flood of heaven, you go toward the gods, and you bring the dhiṣṇya seats that shine — those above the sun and those below it; and there are the waters that stand above and below.
12.50
पुरीष्यासो ऽ अग्नयः प्रावणेभिः सजोषसः ।
जुषन्तां यज्ञम् अद्रुहोऽनमीवा ऽइषो महीः ॥ १२.५० ॥
May the nourishing fires, of one accord with the pressing stones, enjoy the sacrifice — the hostile-free, disease-free, great nourishments.
12.51
इडाम् अग्ने पुरुदꣳसꣳ सनिं गोः शश्वत्तमꣳ हवमानाय साध ।
स्यान् नः सूनुस् तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर् भूत्व् अस्मे ॥ १२.५१ ॥
Agni, accomplish for the one who calls the Iḍā of many deeds, the most lasting gain of cows. May there be for us a son and a descendant with progeny; O Agni, may that good will of yours be toward us.
12.52
अयं ते योनिर् ऋत्वियो यतो जातो ऽ अरोचथाः ।
तं जानन्न् अग्न ऽ आ रोहाथा नो वर्धया रयिम् ॥ १२.५२ ॥
This is your proper birthplace of the season, from which, born, you shone. Knowing it, O Agni, rise up, and increase wealth for us.
12.53
चिद् असि तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ।
परिचिद् असि तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १२.५३ ॥
You are the foundation; with that deity, like the Aṅgirases, sit firm. You are the surrounding foundation; with that deity, like the Aṅgirases, sit firm.
12.54
लोकं पृण छिद्रं पृणाथो सीद ध्रुवा त्वम् ।
इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिर् अस्मिन् योनाव् असीषदन् ॥ १२.५४ ॥
Fill the place, fill the gap; then sit firm. Indra and Agni, and Bṛhaspati, have seated you in this womb.
12.55
ता अस्य सूददोहसः सोमꣳ श्रीणन्ति पृश्नयः ।
जन्मन् देवानां विशस् त्रिष्व् आ रोचने दिवः ॥ १२.५५ ॥
Its milk-giving spotted cows mix the soma; at the birth of the gods, in the three lights of heaven, their clans.
12.56
इन्द्रं विश्वा ऽ अवीवृधन्त् समुद्रव्यचसं गिरः ।
रथीतमꣳ रथीनां वाजानाꣳ सत्पतिं पतिम् ॥ १२.५६ ॥
All hymns have exalted Indra, wide as the ocean; the best charioteer among charioteers, the true lord of strengths, the lord.
12.57
समितꣳ सं कल्पेथाꣳ सम्प्रियौ रोचिष्णू सुमनस्यमानौ ।
इषमूर्जम् अभि संवसानौ ॥ १२.५७ ॥
Together, may you two be made fit, united; dear to each other, shining, glad of mind, clothed in food and strength.
12.58
सं वां मनाꣳसि सं व्रता सम् उ चित्तान्य् आकरम् ।
अग्ने पुरीष्याधिपा भव त्वं न ऽ इषमूर्जं यजमानाय धेहि ॥ १२.५८ ॥
I gather together the minds, vows and thoughts of you two. O Agni of fullness, be our overseer; place food and strength in the sacrificer.
12.59
अग्ने त्वं पुरीष्यो रयिमान् पुष्टिमाꣳ२ ऽ असि ।
शिवाः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिम् इहासदः ॥ १२.५९ ॥
O Agni, you are the bearer of the earth-born, rich in wealth and full of nourishment. Having made all directions auspicious, be seated here in your own place.
12.60
भवतं नः समनसौ सचेतसाव् अरेपसौ ।
मा यज्ञꣳ हिꣳसिष्टं मा यज्ञपतिं जातवेदसौ शिवौ भवतम् अद्य नः ॥ १२.६० ॥
May you two be of one mind, of one understanding, and blameless toward us. O Jātavedas, do not harm the sacrifice or the lord of the sacrifice; be auspicious to us today.
12.61
मातेव पुत्रं पृथिवी पुरीष्यम् अग्निꣳ स्वे योनाव् अभार् उखा ।
तां विश्वैर् देवैर् ऋतुभिः संविदानः प्रजापतिर् विश्वकर्मा वि मुञ्चतु ॥ १२.६१ ॥
As a mother bears her son, the earth bore Agni, the earth-born, in her own womb. May Prajāpati Viśvakarman, in accord with all the gods and the seasons, release that ukhā.
12.62
असुन्वन्तम् अयजमानम् इच्छ स्तेनस्येत्याम् अन्व् इहि तस्करस्य ।
अन्यम् अस्मद् इच्छ सा त इत्या नमो देवि निर्ऋते तुभ्यम् अस्तु ॥ १२.६२ ॥
Seek out the one who does not press soma and does not sacrifice; follow the path of the thief and go the way of the robber. Seek another, not us; that path is yours. Homage to you, Goddess Nirṛti.
12.63
नमः सु ते निर्ऋते तिग्मतेजो ऽयस्मयं वि चृता बन्धम् एतम् ।
यमेन त्वं यम्या संविदानोत्तमे नाके ऽ अधि रोहयैनम् ॥ १२.६३ ॥
Good homage to you, O Nirṛti, sharp of flame. Loosen this iron bond; in accord with Yama and Yamī, raise him up to the highest heaven.
12.64
यस्यास् ते घोर ऽ आसन् जुहोम्य् एषां बन्धानाम् अवसर्जनाय ।
यां त्वा जनो भूमिर् इति प्रमन्दते निर्ऋतिं त्वाहं परि वेद विश्वतः ॥ १२.६४ ॥
Whose terrible forms once were, I offer oblations for the release of these bonds. Nirṛti, whom people rejoice in calling 'earth', I know well on every side.
12.65
यं ते देवी निर्ऋतिर् आबबन्ध पाशं ग्रीवास्व् अविचृत्यम् ।
तं ते वि ष्याम्य् आयुषो न मध्याद् अथैतं पितुम् अद्धि प्रसूतः ।
नमो भूत्यै येदं चकार ॥ १२.६५ ॥
The noose that the goddess Nirṛti bound upon your necks, which cannot be loosened, I loosen from you — not from the middle of your life. Then, impelled, eat this food. Homage to Bhūti, who made this.
12.66
निवेशनः संगमनो वसूनां विश्वा रूपाऽभि चष्टे शचीभिः ।
देव ऽ इव सविता सत्यधर्मेन्द्रो न तस्थौ समरे पथीनाम् ॥ १२.६६ ॥
Giver of rest and gatherer of the Vasus, he beholds all forms by his powers. Like the god Savitṛ, true in law, like Indra, he stood firm in the battle of the paths.
12.67
सीरा युञ्जन्ति कवयो युगा वि तन्वते पृथक् ।
धीरा देवेषु सुम्नया ॥ १२.६७ ॥
Wise poets yoke the ploughs and stretch out the yokes separately; the steadfast do this among the gods, for their favour.
12.68
युनक्त सीरा वि युगा तनुध्वं कृते योनौ वपतेह बीजम् ।
गिरा च श्रुष्टिः सभरा असन् नो नेदीयऽ इत् सृण्यः पक्वम् एयात् ॥ १२.६८ ॥
Yoke the ploughs, stretch the yokes apart; sow the seed here in the prepared field. With song and swift response may the harvest be abundant for us; may the sickle reach the ripe grain close by.
12.69
शुनꣳ सु फाला वि कृषन्तु भूमिꣳ शुनं कीनाशा ऽ अभि यन्तु वाहैः ।
शुनासीरा हविषा तोशमाना सुपिप्पला ऽ ओषधीः कर्तनास्मे ॥ १२.६९ ॥
May the auspicious ploughshares plough the earth well; may the ploughmen go forth auspiciously with their draught-animals. Pleased by the oblation, may Śunāsīra make the plants full of good fruit for us.
12.70
घृतेन सीता मधुना सम् अज्यतां विश्वैर् देवैर् अनुमता मरुद्भिः ।
ऊर्जस्वती पयसा पिन्वमानास्मान्त् सीते पयसाभ्या ववृत्स्व ॥ १२.७० ॥
May Sītā be anointed well with ghee and honey, approved by all the gods and the Maruts. O Sītā, full of nourishment and swelling with milk, turn toward us with milk.
12.71
लाङ्गलं पवीरवत् सुशेवꣳ सोमपित्सरु ।
तद् उद् वपति गाम् अविं प्रफर्व्यं च पीवरीं प्रस्थावद् रथवाहनम् ॥ १२.७१ ॥
The pointed, very auspicious, soma-loving plough sows that which gives cow and sheep — gleaming and plump, carrying the cart with its platform and the chariot.
12.72
कामं कामदुघे धुक्ष्व मित्राय वरुणाय च ।
इन्द्रायाश्विभ्यां पूष्णे प्रजाभ्य ऽ ओषधीभ्यः ॥ १२.७२ ॥
O cow of desires, yield the desired milk: for Mitra and Varuṇa, for Indra, the Aśvins and Pūṣan, for the people and for the plants.
12.73
वि मुच्यध्वम् अघ्न्या देवयाना ऽ अगन्म तमसस् पारम् अस्य ज्योतिर् आपाम ॥ १२.७३ ॥
Be released, O inviolable ones who travel the path of the gods. We have come beyond the darkness; may we attain this light.
12.74
सजूर् अब्दो ऽ अयवोभिः सजूर् उषा ऽ अरुणीभिः सजोषसाव् अश्विना दꣳसोभिः सजूः सूर ऽ एतशेन सजूर् वैश्वानर ऽ इडया घृतेन स्वाहा ॥ १२.७४ ॥
May the year be joined with the ayavas; may the dawn be joined with the aruṇīs; may the two Aśvins, pleased, be joined with their wondrous deeds; may the sun be joined with Etaśa; may Vaiśvānara be joined with Iḍā and ghee. Svāhā.
12.75
या ओषधीः पूर्वा जाता देवेभ्यस् त्रियुगं पुरा ।
मनै नु बभ्रूणाम् अहꣳ शतं धामानि सप्त च ॥ १२.७५ ॥
The herbs that were born first for the gods, long ago in three ages — indeed I know the hundred and seven abodes of the tawny ones.
12.76
शतं वो ऽ अम्ब धामानि सहस्रम् उत वो रुहः ।
अधा शतक्रत्वो यूयम् इमं मे ऽ अगदं कृत ॥ १२.७६ ॥
O mother, you have a hundred abodes and a thousand shoots. Therefore, you of hundred powers, make this a healing remedy for me.
12.77
ओषधीः प्रति मोदध्वं पुष्पवतीः प्रसूवरीः ।
अश्वा ऽ इव सजित्वरीर् वीरुधः पारयिष्ण्वः ॥ १२.७७ ॥
Rejoice, O herbs, flowering and bearing fruit; O creepers, victorious together like horses, become bringers across.
12.78
ओषधीर् इति मातरस् तद् वो देवीर् उप ब्रुवे ।
सनेयम् अश्वं गां वास ऽ आत्मानं तव पूरुष ॥ १२.७८ ॥
Thus, O herbs, O mothers, I speak this to you, divine ones: may I win a horse, a cow, a garment, and the self — for you, O man.
12.79
अश्वत्थे वो निषदनं पर्णे वो वसतिष् कृता ।
गोभाज ऽ इत् किलासथ यत् सनवथ पूरुषम् ॥ १२.७९ ॥
Your seat is in the aśvattha tree; your dwelling is made in the leaf. Indeed you are sharers in cattle, since you win for the man.
12.80
यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिताव् इव ।
विप्रः स ऽ उच्यते भिषग् रक्षोहामीवचातनः ॥ १२.८० ॥
Where the herbs have gathered, like kings in assembly, he is called the inspired physician, the slayer of demons and destroyer of disease.
12.81
अश्वावतीꣳ सोमावतीमूर्जयन्तीम् उदोजसम् ।
आवित्सि सर्वा ऽ ओषधीर् अस्मा अरिष्टतातये ॥ १२.८१ ॥
Herbs rich in horses, rich in soma, nourishing and full of vigour, may you all protect him for a welfare free from harm.
12.82
उच् छुष्मा ऽ ओषधीनां गावो गोष्ठाद् इवेरते ।
धनꣳ सनिष्यन्तीनाम् आत्मानं तव पूरुष ॥ १२.८२ ॥
The vigours of the herbs rise up like cows leaving the cowpen; through the herbs that bring wealth, O man, may your self gain strength.
12.83
इष्कृतिर् नाम वो माताथो यूयꣳ स्थ निष्कृतीः ।
सीराः पतत्रिणी स्थन यद् आमयति निष्कृथ ॥ १२.८३ ॥
Your mother is named Iṣkṛti, and you yourselves are restorers; you are Sīrā, winged ones; whatever sickness afflicts, you drive away.
12.84
अति विश्वाः परिष्ठा स्तेन इव ऽ व्रजम् अक्रमुः ।
ओषधीः प्राचुच्यवुर् यत् किं च तन्वो रपः ॥ १२.८४ ॥
All that stood around passed over like a thief entering a cowpen; the herbs drove out whatever defect or sin was in the body.
12.85
यद् इमा वाजयन्न् अहम् ओषधीर् हस्त ऽ आदधे ।
आत्मा यक्ष्मस्य नश्यति पुरा जीवगृभो यथा ॥ १२.८५ ॥
When I take these herbs in my hand, giving them strength, the life of consumption perishes, as the seizer of living beings perished before.
12.86
यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गम्-अङ्गं परुष्-परुः ।
ततो यक्ष्मं वि बाधध्व ऽ उग्रो मध्यमशीर् इव ॥ १२.८६ ॥
Those herbs that spread limb by limb and joint by joint, by them drive away the wasting disease, like the fierce mid-sized remedy.
12.87
साकं यक्ष्म प्रपत चाषेण किकिदीविना ।
साकं वातस्य ध्राज्या साकं नश्य निहाकया ॥ १२.८७ ॥
Together with the hawk and the kikidīvi bird, fly away, wasting disease; together with the rush of the wind, together with the downward swoop, perish.
12.88
अन्या वो ऽ अन्याम् अवत्व् अन्यान्यस्या ऽ उपावत ।
ताः सर्वाः संविदाना ऽ इदं मे प्रावता वचः ॥ १२.८८ ॥
One of you protect another, let each come to the aid of the other. All of you, in agreement, protect this word of mine.
12.89
याः फलिनीर् या ऽ अफला ऽ अपुष्पा याश् च पुष्पिणीः ।
बृहस्पतिप्रसूतास् ता नो मुञ्चन्त्व् अꣳहसः ॥ १२.८९ ॥
Those that bear fruit, those that are fruitless and flowerless, and those that flower, sent forth by Bṛhaspati — may they release us from distress.
12.90
मुञ्चन्तु मा शपथ्याद् अथो वरुण्याद् उत ।
अथो यमस्य पड्वीशात् सर्वस्माद् देवकिल्विषात् ॥ १२.९० ॥
Release me from the curse, and from the bond of Varuṇa; from the fetter of Yama's feet, and from every offence against the gods, release me.
12.91
अवपतन्तीर् अवदन् दिव ऽ ओषधयस् परि ।
यं जीवम् अश्नवामहै न स रिष्याति पूरुषः ॥ १२.९१ ॥
The herbs falling down from heaven speak all around: the man whose life we attain shall not perish.
12.92
या ऽ ओषधीः सोमराज्ञीर् बह्वीः शतविचक्षणाः ।
तासाम् असि त्वम् उत्तमारं कामाय शꣳ हृदे ॥ १२.९२ ॥
You herbs that have Soma as your king, many and hundred-eyed, among them you are the best support; for desire and for the well-being of the heart.
12.93
या ऽ ओषधीः सोमराज्ञीर् विष्ठिताः पृथिवीम् अनु ।
बृहस्पतिप्रसूता ऽ अस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥ १२.९३ ॥
You herbs that have Soma as your king, spread over the earth, impelled by Bṛhaspati, give vigour to this.
12.94
याश् चेदम् उपशृण्वन्ति याश् च दूरं परागताः ।
सर्वाः संगत्य वीरुधो ऽस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥ १२.९४ ॥
All creepers that hear this, and those that have gone far away, gathering together, give vigour to this.
12.95
मा वो रिषत् खनिता यस्मै चाहं खनामि वः ।
द्विपाच् चतुष्पाद् अस्माकꣳ सर्वम् अस्त्व् अनातुरम् ॥ १२.९५ ॥
Let the digger not harm you, I who dig you for whom; may all our two-footed and four-footed beings be free from disease.
12.96
ओषधयः सम् अवदन्त सोमेन सह राज्ञा ।
यस्मै कृणोति ब्राह्मणस् तꣳ राजन् पारयामसि ॥ १२.९६ ॥
The herbs together with King Soma spoke: for whomever the priest prepares, O king, we will carry him across.
12.97
नाशयित्री बलासस्यार्शस ऽउपचिताम् असि ।
अथो शतस्य यक्ष्माणां पाकारोर् असि नाशनी ॥ १२.९७ ॥
You are the destroyer of phlegm and piles, you are the remedy for swelling; and also you destroy the hundred consumptions, you are the destroyer of pākāru.
12.98
त्वां गन्धर्वा ऽअखनꣳस् त्वाम् इन्द्रस् त्वां बृहस्पतिः ।
त्वाम् ओषधे सोमो राजा विद्वान् यक्ष्माद् अमुच्यत ॥ १२.९८ ॥
The Gandharvas dug you up, Indra dug you up, Bṛhaspati dug you up. O herb, King Soma, knowing you, was freed from wasting disease (yakṣma).
12.99
सहस्व मे ऽ अरातीः सहस्व पृतनायतः ।
सहस्व सर्वं पाप्मानꣳ सहमानास्य् ओषधे ॥ १२.९९ ॥
Overpower my enemies, overpower those who wish to fight, overpower all evil. You are the overpowering one, O herb.
12.100
दीर्घायुस्त ऽ ओषधे खनिता यस्मै च त्वा खनाम्य् अहम् ।
अथो त्वं दीर्घायुर् भूत्वा शतवल्शा वि रोहतात् ॥ १२.१०० ॥
O herb, may your life be long, for the one for whom I dig you. Then, becoming long-lived, grow forth with a hundred shoots.
12.101
त्वम् उत्तमास्य् ओषधे तव वृक्षा ऽ उपस्तयः ।
उपस्तिर् अस्तु सो स्माकं योऽअस्माꣳ२ऽ अभिदासति ॥ १२.१०१ ॥
You are the highest, O herb; your trees are supports. May that support be ours, against whoever attacks us.
12.102
मा मा हिꣳसीज् जनिता यः पृथिव्या यो वा दिवꣳ सत्यधर्मा व्यानट् ।
यश् चापश् चन्द्राः प्रथमो जजान कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ १२.१०२ ॥
May the begetter of the earth not harm me. Who, whose law is truth, pervaded the sky, and who first generated the shining waters — to which god shall we offer with oblation?
12.103
अभ्या वर्तस्व पृथिवि यज्ञेन पयसा सह ।
वपां ते अग्निर् ऽ इषितो ऽ अरोहत् ॥ १२.१०३ ॥
Turn toward us, O earth, together with sacrifice and milk; Agni, when sent forth, raised up your fat (vapā).
12.104
अग्ने यत् ते शुक्रं यच् चन्द्रं यत् पूतं यच् च यज्ञियम् ।
तद् देवेभ्यो भरामसि ॥ १२.१०४ ॥
O Agni, whatever of yours is bright, shining, pure, and fit for sacrifice, that we bring to the gods.
12.105
इषमूर्जम् अहम् इत ऽ आदम् ऋतस्य योनिं महिषस्य धाराम् ।
आ मा गोषु विशत्वा तनूषु जहामि सेदिम् अनिराम् अमीवाम् ॥ १२.१०५ ॥
I take nourishment and strength from here, the womb of truth, the stream of the buffalo. May it enter me among the cattle and in the bodies; I leave behind wasting and disease.
12.106
अग्ने तव श्रवो वयो महि भ्राजन्ते ऽ अर्चयो विभावसो ।
बृहद्भानो शवसा वाजम् उक्थ्यं दधासि दाशुषे कवे ॥ १२.१०६ ॥
O Agni, your fame and vigor are great; your flames shine brightly. O Bṛhadbhānu, with power you bestow praiseworthy food on the giver, O wise one.
12.107
पावकवर्चाः शुक्रवर्चा ऽ अनूनवर्चा ऽ उद् इयर्षि भानुना ।
पुत्रो मातरा विचरन्न् उपावसि पृणक्षि रोदसी ऽ उभे ॥ १२.१०७ ॥
Having the splendor of the purifier, bright splendor, and full splendor, you rise up with your light. As the son moving between the two mothers, you fill both worlds.
12.108
ऊर्जो नपाज् जातवेदः सुशस्तिभिर् मन्दस्व धीतिभिर् हितः ।
त्वे ऽ इषः सं दधुर् भूरिवर्पसश् चित्रोतयो वामजाताः ॥ १२.१०८ ॥
Grandson of strength, O Jātavedas, rejoice with good praises and prayers, you who are placed here. In you the many-formed, of wondrous help, born for good, have placed nourishments.
12.109
इरज्यन्न् अग्ने प्रथयस्व जन्तुभिर् अस्मे रायो ऽ अमर्त्य ।
स दर्शतस्य वपुषो वि राजसि पृणक्षि सानसिं क्रतुम् ॥ १२.१०९ ॥
O Agni, desiring, spread wealth for us among creatures, O immortal one. From that beautiful form you shine forth; you fill the abundant resolve.
12.110
इष्कर्तारम् अध्वरस्य प्रचेतसं क्षयन्तꣳ राधसो महः ।
रातिं वामस्य सुभगां महीम् इषं दधासि सानसिꣳ रयिम् ॥ १२.११० ॥
O Agni, you are the performer of the sacrifice, the wise one, dwelling in great wealth. You hold the excellent gift, the auspicious great nourishment, and the wealth that is to be won.
12.111
ऋतावानं महिषं विश्वदर्शतम् अग्निꣳ सुम्नाय दधिरे पुरो जनाः ।
श्रुत्कर्णꣳ सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुषा युगा ॥ १२.१११ ॥
Agni, possessing truth, mighty, visible to all, was set before them by the people for good fortune. O quick-eared, most renowned one, we call you with song; divine and human generations bear you.
12.112
आ प्यायस्व सम् एतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् ।
भवा वाजस्य संगथे ॥ १२.११२ ॥
O Soma, swell up fully; may potent vigour come to you from all sides. Become the strength of victory in the contest.
12.113
सं ते पयाꣳसि सम् उ यन्तु वाजाः सं वृष्ण्यान्य् अभिमातिषाहः ।
आप्यायमानो ऽ अमृताय सोम दिवि श्रवाꣳस्य् उत्तमानि धिष्व ॥ १२.११३ ॥
May your milky juices come together, and strengths and virile powers come together, and the powers that overcome enemies. O Soma, growing for immortality, establish the highest fame in heaven.
12.114
आ प्यायस्व मदिन्तम सोम विश्वेभिर् अꣳशुभिः ।
भवा नः सुश्रवस्तमः सखा वृधे ॥ १२.११४ ॥
O most exhilarating Soma, swell fully with all your rays. Become our most renowned friend, for our growth.
12.115
आ ते वत्सो मनो यमत् परमाच् चित् सधस्थात् ।
अग्ने त्वां कामया गिरा ॥ १२.११५ ॥
May the calf turn its mind to you, even from far away, even from its common seat. O Agni, with desire-filled song I call you.
12.116
तुभ्यं ता ऽ अङ्गिरस्तम विश्वाः सुक्षितयः पृथक् ।
अग्ने कामाय येमिरे ॥ १२.११६ ॥
Most vigorous of the Aṅgirases, all the well-dwelling peoples are yours, each in its own place; O Agni, they hold fast to you for the fulfilling of desire.
12.117
अग्निः प्रियेषु धामसु कामो भूतस्य भव्यस्य ।
सम्राड् एको वि राजति ॥ १२.११७ ॥
Agni, the desire among the dear abodes, of what has been and what is to be — alone as universal sovereign, he shines forth.