यजुर्वेद · अध्याय 12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.1
दृशानो रुक्म ऽ उर्व्या व्यद्यौद् दुर्मर्षम् आयुः श्रिये रुचानः ।
अग्निर् अमृतो ऽ अभवद् वयोभिर् यद् एनं द्यौर् जनयत् सुरेताः ॥ १२.१ ॥
तो सोनेरी तेजाने विस्तीर्ण पृथ्वीवर प्रकाशला; वैभवासाठी चमकणारा, अजेय आयुष्य असलेला. सुरेता द्युलोकाने त्याला जन्म दिला तेव्हा अग्नी आपल्या शक्तींनी अमर झाला.
12.2
नक्तोषासा समनसा विरूपे धापयेते शिशुम् एकꣳ समीची ।
द्यावाक्षामा रुक्मो ऽ अन्तर् वि भाति देवा ऽ अग्निं धारयन् द्रविणोदाः ॥ १२.२ ॥
एकमनाच्या, भिन्न रूपाच्या रात्री आणि उषा एकाच बालकाचे एकत्र पोषण करतात. द्यावापृथिवीमध्ये सोनेरी अग्नी चमकतो; धनदाते देव अग्नीला धारण करतात.
12.3
विश्वा रूपाणि प्रति मुञ्चते कविः प्रासावीद् भद्रं द्विपदे चतुष्पदे ।
वि नाकम् अख्यत् सविता वरेण्योऽनु प्रयाणम् उषसो वि राजति ॥ १२.३ ॥
कवी सविता सर्व रूपे धारण करतो; द्विपद आणि चतुष्पदांसाठी कल्याण प्रेरित केले. वरेण्य सविता स्वर्ग प्रकट करतो; उषेच्या प्रयाणामागून तो प्रकाशतो.
12.4
सुपर्णोऽसि गरुत्माꣳस् त्रिवृत् ते शिरो गायत्रं चक्षुर् बृहद्रथन्तरे पक्षौ ।
स्तोम ऽ आत्मा छन्दाꣳस्य् अङ्गानि यजूꣳषि नाम ।
साम ते तनूर् वामदेव्यं यज्ञायज्ञियं पुच्छं धिष्ण्याः शफाः ।
सुपर्णो ऽसि गरुत्मान् दिवं गच्छ स्वः पत ॥ १२.४ ॥
तू सुपर्ण आणि गरुत्मान् आहेस; त्रिवृत् तुझे डोके, गायत्री तुझे डोळे, बृहत् व रथन्तर तुझे पंख. स्तोम तुझा आत्मा, छंद तुझे अवयव, यजुस् तुझी नावे. साम तुझे शरीर, वामदेव्य व यज्ञायज्ञीय तुझी शेपटी, धिष्ण्ये तुझे खूर. तू सुपर्ण आणि गरुत्मान् आहेस; आकाशात जा, स्वर्गाकडे उड.
12.5
विष्णोः क्रमोऽसि सपत्नहा गायत्रं छन्द ऽ आ रोह पृथिवीम् अनु वि क्रमस्व ।
विष्णोः क्रमोऽस्य् अभिमातिहा त्रैष्टुभं छन्द ऽ आ रोहान्तरिक्षम् अनु वि क्रमस्व ।
विष्णोः क्रमोऽस्य् अरातीयतो हन्ता जागतं छन्द ऽ आ रोह दिवम् अनु वि क्रमस्व ।
विष्णोः क्रमोऽसि शत्रूयतो हन्ताऽऽनुष्टुभं छन्द ऽ आ रोह दिशोऽनु वि क्रमस्व ॥ १२.५ ॥
तू विष्णूचे पाऊल आहेस; शत्रूंचा नाश करणारा. गायत्री छंदावर चढ; पृथ्वीवर पाऊल ठेव. तू विष्णूचे पाऊल आहेस; गर्विष्ठांचा नाश करणारा. त्रिष्टुभ् छंदावर चढ; अंतरिक्षावर पाऊल ठेव. तू विष्णूचे पाऊल आहेस; वैऱ्यांचा हंता. जगती छंदावर चढ; द्युलोकावर पाऊल ठेव. तू विष्णूचे पाऊल आहेस; शत्रूचा हंता. अनुष्टुभ् छंदावर चढ; दिशांवर पाऊल ठेव.
12.6
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौः क्षामा रेरिहद् वीरुधः समञ्जन् ।
सद्यो जज्ञानो वि हीम् इद्धोऽ अख्यद् आ रोदसी भानुना भात्य् अन्तः ॥ १२.६ ॥
अग्नी गर्जणाऱ्या आकाशाप्रमाणे गर्जला; पृथ्वीवरील वनस्पती चाटत त्यांना अभिषिक्त करीत. तत्काळ जन्मलेला, प्रज्वलित होऊन प्रकटला; आपल्या तेजाने द्यावापृथिवीच्या मध्ये तळपतो.
12.7
अग्नेऽभ्यावर्तिन्न् अभि मा नि वर्तस्वायुषा वर्चसा प्रजया धनेन ।
सन्या मेधया रय्या पोषेण ॥ १२.७ ॥
हे अग्नी, माझ्याकडे परत फिर आणि मला परत दे; दीर्घायुष्य, तेज, संतती व धनासह. लाभ, बुद्धी, संपत्ती व पोषणासह.
12.8
अग्ने ऽ अङ्गिरः शतं ते सन्त्वावृतः सहस्रं त ऽ उपावृतः ।
अधा पोषस्य पोषेण पुनर् नो नष्टम् आ कृधि पुनर् नो रयिम् आ कृधि ॥ १२.८ ॥
हे अग्नी, हे अङ्गिरा! तुझ्यासाठी शंभर, हजार परतण्याचे मार्ग असोत. मग पोषणाच्या पोषणाने आमचे हरवलेले पुन्हा आमच्याकडे आण; संपत्ती पुन्हा आमच्यासाठी आण.
12.9
पुनर् ऊर्जा नि वर्तस्व पुनर् अग्न ऽ इषायुषा ।
पुनर् नः पाह्य् अꣳहसः ॥ १२.९ ॥
पुन्हा ऊर्जेसह परत ये; हे अग्नी, पुन्हा इषा आणि आयुष्यासह परत ये. पुन्हा आम्हांला संकटापासून वाचव.
12.10
सह रय्या नि वर्तस्वाग्ने पिन्वस्व धारया ।
विश्वप्स्न्या विश्वतस् परि ॥ १२.१० ॥
संपत्तीसह परत ये; हे अग्नी, धारेने भरून टाक. सर्वांना पोषणारया धारेने सर्व बाजूंनी आम्हांला भरून टाक.
12.11
आ त्वाहार्षम् अन्तर् अभूर् ध्रुवस् तिष्ठाविचाचलिः ।
विशस् त्वा सर्वा वाञ्छन्तु मा त्वद् राष्ट्रम् अधि भ्रशत् ॥ १२.११ ॥
मी तुला आणले आहे; तू मध्ये स्थिर झालास. स्थिर, अचल राहा. सर्व प्रजा तुला इच्छो; तुझ्यामुळे राष्ट्र कोसळू नये.
12.12
उद् उत्तमं वरुण पाशम् अस्मद् अवाधमं वि मध्यमꣳ श्रथाय ।
अथा वयम् आदित्य व्रते तवानागसो ऽ अदितये स्याम ॥ १२.१२ ॥
हे वरुणा, आमच्यापासून सर्वोच्च, खालचा, मधला पाश सोडव. मग, हे आदित्या, तुझ्या व्रतात निष्पाप होऊन आम्ही अदितीचे होऊ.
12.13
अग्रे बृहन्न् उषसामूर्ध्वो ऽ अस्थान् निर्जगन्वान् तमसो ज्योतिषागात् ।
अग्निर् भानुना रुशता स्वङ्ग ऽ आ जातो विश्वा सद्मान्य् अप्राः ॥ १२.१३ ॥
उषांच्या पुढे महान अग्नी उभा राहिला; अंधारातून बाहेर पडून तो प्रकाशासह आला. सुंदर अवयवांचा अग्नी, तेजस्वी दीप्तीने जन्मून सर्व निवासस्थाने भरतो.
12.14
हꣳसः शुचिषद् वसुर् अन्तरिक्षसद् होता वेदिषद् अतिथिर् दुरोणसत् ।
नृषद् वरसद् ऋतसद् व्योमसद् अब्जा गोजा ऽ ऋतजा अद्रिजा ऽ ऋतम् बृहत् ॥ १२.१४ ॥
हंसः, शुचिषद्, वसुः, अंतरिक्षसद्, होता, वेदिषद्, अतिथिः, दुरोणसद् अग्नी. नृषद्, वरसद्, ऋतसद्, व्योमसद्, अब्जा, गोजा, ऋतजा, अद्रिजा; महान ऋत.
12.15
सीद त्वं मातुर् अस्या ऽ उपस्थे विश्वान्य् अग्ने वयुनानि विद्वान् ।
मैनां तपसा मार्चिषाऽभिशोचीर् अन्तर् अस्याꣳ शुक्रज्योतिर् वि भाहि ॥ १२.१५ ॥
हे अग्नी, या मातेच्या मांडीवर बस, सर्व ज्ञान जाणून. हिला तापाने किंवा ज्वालेने जाळू नकोस; हिच्या आत शुक्र ज्योतीने प्रकाश दे.
12.16
अन्तर् अग्ने रुचा त्वम् उखायाः सदने स्वे ।
तस्यास् त्वꣳ हरसा तपन् जातवेदः शिवो भव ॥ १२.१६ ॥
हे अग्नी, तुझ्या स्वतःच्या स्थानी, उखेच्या आत तेजाने चमक. हे जातवेदा, तिच्या उष्णतेने तापत असता शिव हो.
12.17
शिवो भूत्वा मह्यम् अग्नेऽ अथो सीद शिवस् त्वम् ।
शिवः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिम् इहासदः ॥ १२.१७ ॥
हे अग्नी, माझ्यासाठी शिव होऊन बस. शिव होऊन सर्व दिशा शिव करून येथे आपल्या स्वतःच्या योनीत बस.
12.18
दिवस् परि प्रथमं जज्ञे ऽ अग्निर् अस्माद् द्वितीयं परि जातवेदाः ।
तृतीयम् अप्सु नृमणा ऽ अजस्रम् इन्धान ऽ एनं जरते स्वाधीः ॥ १२.१८ ॥
पहिला अग्नी द्युलोकातून जन्मला; दुसरा याच्यापासून जातवेदा. तिसरा पाण्यात, माणसांना आनंद देणारा, अखंड प्रज्वलित होऊन; सुबुद्धी असलेला त्याची स्तुती करतो.
12.19
विद्मा ते ऽ अग्ने त्रेधा त्रयाणि विद्मा ते धाम विभृता पुरुत्रा ।
विद्मा ते नाम परमं गुहा यद् विद्मा तम् उत्सं यत ऽ आजगन्थ ॥ १२.१९ ॥
हे अग्ने, आम्ही तुला तीन प्रकारांनी जाणतो; अनेक ठिकाणी विभागलेली तुझी तीन धामे जाणतो. गुप्त असलेले तुझे परम नाव जाणतो. तू ज्या उगमातून आलास ते जाणतो.
12.20
समुद्रे त्वा नृमणा ऽ अप्स्व् अन्तर् नृचक्षा ऽ ईधे दिवो अग्न ऽ ऊधन् ।
तृतीये त्वा रजसि तस्थिवाꣳसम् अपाम् उपस्थे महिषा ऽ अवर्धन् ॥ १२.२० ॥
समुद्रात, पाण्यामध्ये, मानवांकडे पाहणाऱ्या नृमणांनी तुला प्रज्वलित केले. हे अग्ने, आकाशाच्या कासेवर. तिसऱ्या लोकात उभ्या असलेल्या तुला पाण्याच्या मांडीवर महान देवांनी वाढवले.
12.21
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौः क्षामा रेरिहद् वीरुधः समञ्जन् ।
सद्यो जज्ञानो वि हीम् इद्धो ऽ अख्यद् आ रोदसी भानुना भात्य् अन्तः ॥ १२.२१ ॥
अग्नी मेघगर्जनेप्रमाणे, आकाशासारखा गरजला। पृथ्वीवरील वेली चाटत, त्यांना सुगंधी लेप देत, लगेच जन्मून, प्रज्वलित होऊन, तो तेजाने दोन्ही लोकांकडे पाहतो; आतून प्रकाशतो.
12.22
श्रीणाम् उदारो धरुणो रयीणां मनीषाणां प्रार्पणः सोमगोपाः ।
वसुः सूनुः सहसो ऽ अप्सु राजा वि भात्य् अग्र ऽ उषसाम् इधानः ॥ १२.२२ ॥
वैभवांचा उदार, संपत्तीचा आधार, विचारांचा दाता, सोमाचा रक्षक, वसू, बलाचा पुत्र, पाण्यात राजा; उषांसमोर प्रज्वलित होऊन चमकतो.
12.23
विश्वस्य केतुर् भुवनस्य गर्भऽ आ रोदसी ऽ अपृणाज् जायमानः ।
वीडुं चिद् अद्रिम् अभिनत् परायञ् जना यद् अग्निम् अयजन्त पञ्च ॥ १२.२३ ॥
विश्वाचा ध्वज असलेला अग्नी, भुवनाच्या गर्भात जन्म घेताना द्यावापृथिवी भरून टाकतो. पाच जनांनी अग्नीचे यजन केले तेव्हा त्यांनी पुढे जाऊन दृढ दगडही फोडला.
12.24
उशिक् पावको अरतिः सुमेधा मर्त्येष्व् अग्निर् अमृतो नि धायि ।
इयर्ति धूमम् अरुषं भरिभ्रद् उच् छुक्रेण शोचिषा द्याम् इनक्षन् ॥ १२.२४ ॥
इच्छुक, पावन, वेगवान, सुबुद्धी असलेला अमर अग्नी मर्त्यांमध्ये स्थापित झाला. तांबूस धूर धारण करून तेजस्वी ज्वालेने आकाशाला स्पर्श करत तो चालतो.
12.25
दृशानो रुक्म ऽ उर्व्या व्यद्यौद् दुर्मर्षम् आयुः श्रिये रुचानः ।
अग्निर् अमृतो ऽ अभवद् वयोभिर् यद् एनं द्यौर् जनयत् सुरेताः ॥ १२.२५ ॥
सोनेरी रंगाचा तो दिसणारा विस्तीर्ण भूमीवर तळपला. अजेय आयुष्य व वैभवासाठी प्रकाशून अग्नी शक्तींसह अमर झाला, जेव्हा उत्तम बीज असलेल्या द्युलोकाने त्याला जन्म दिला.
12.26
यस् ते अद्य कृणवद् भद्रशोचेऽपूपं देव घृतवन्तम् अग्ने ।
प्र तं नय प्रतरं वस्यो ऽ अच्छाभि सुम्नं देवभक्तं यविष्ठ ॥ १२.२६ ॥
हे शुभज्वाला अग्नी! आज तुझ्यासाठी तुपाने युक्त अपूप करणाऱ्याला, हे देवा! हे तरुणतम अग्नी! त्याला अधिक संपत्तीकडे, देवांनी वाटलेल्या अनुग्रहाकडे पुढे नेईपर्यंत.
12.27
आ तं भज सौश्रवसेष्व् अग्न ऽ उक्थ ऽ उक्थ ऽ आ भज शस्यमाने ।
प्रियः सूर्ये प्रियो ऽ अग्ना भवात्य् उज् जातेन भिनदद् उज् जनित्वैः ॥ १२.२७ ॥
हे अग्नी! त्याला प्रसिद्ध दानांमध्ये भागीदार कर; प्रत्येक उक्थ-पठणात, स्तुती होत असताना त्याला भाग दे. तो सूर्याला प्रिय आहे, अग्नीसह प्रिय होतो; जन्मापासूनच उदयास येऊन (अडथळे) फोडून वर उठतो.
12.28
त्वाम् अग्ने यजमाना ऽ अनु द्यून् विश्वा वसु दधिरे वार्याणि ।
त्वया सह द्रविणम् इच्छमाना व्रजं गोमन्तम् उशिजो वि वव्रुः ॥ १२.२८ ॥
हे अग्ने, यजमान दिवसेंदिवस तुझ्या आश्रयात सर्व धन आणि इष्ट वस्तू ठेवतात. तुझ्यासह धनाची इच्छा करीत, उत्सुक ऋत्विज गाईंनी भरलेला गोठा उघडतात.
12.29
अस्ताव्य् अग्निर् नराꣳ सुशेवो वैश्वानर ऽ ऋषिभिः सोमगोपाः ।
अद्वेषे द्यावापृथिवी हुवेम देवा धत्त रयिम् अस्मे सुवीरम् ॥ १२.२९ ॥
मानवांचा हितकारी, सोमाचा रक्षक असलेल्या वैश्वानर अग्नीची ऋषींनी स्तुती केली. द्वेषाविना द्यावापृथिवीला आवाहन करू. हे देवांनो, आम्हाला उत्तम वीर पुत्रांसह धन द्या.
12.30
समिधाग्निं दुवस्यत घृतैर् बोधयतातिथिम् ।
आस्मिन् हव्या जुहोतन ॥ १२.३० ॥
समिधेने अग्नीची सेवा करा; तुपाने अतिथिरूप अग्नीला जागवा. यामध्ये हव्यांची आहुती द्या.
12.31
उद् उ त्वा विश्वे देवा ऽ अग्ने भरन्तु चित्तिभिः ।
स नो भव शिवस् त्वꣳ सुप्रतीको विभावसुः ॥ १२.३१ ॥
हे अग्ने, सर्व देव आपल्या चित्ताने तुला उंच उचलोत. तू आमच्यासाठी कल्याणकारी हो; सुंदर मुख आणि तेजस्वी धन असलेला हो.
12.32
प्रेद् अग्ने ज्योतिष्मान् याहि शिवेभिर् अर्चिभिष् ट्वम् ।
बृहद्भिर् भानुभिर् भासन् मा हिꣳसीस् तन्वा प्रजाः ॥ १२.३२ ॥
हे अग्ने, तेजस्वी होऊन शुभ ज्वालांसह पुढे जा. मोठ्या किरणांनी तळपत, तुझ्या देहाने (ज्वालेने) प्रजांना इजा करू नकोस.
12.33
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौः क्षामा रेरिहद् वीरुधः समञ्जन् ।
सद्यो जज्ञानो वि हीम् इद्धो ऽ अख्यद् आ रोदसी भानुना भात्य् अन्तः ॥ १२.३३ ॥
अग्नी गर्जणाऱ्या आकाशासारखा गर्जो; पृथ्वीवरील वनस्पतींना चाटत आणि अभिषिक्त करत. तत्काळ जन्मून प्रज्वलित झालेला तो आपल्या तेजाने दोन्ही लोकांना आतून प्रकाशित करतो.
12.34
प्र-प्रायम् अग्निर् भरतस्य शृण्वे वि यत् सूर्यो न रोचते बृहद् भाः ।
अभि यः पूरुं पृतनासु तस्थउ दीदाय दैव्यो ऽ अतिथिः शिवो नः ॥ १२.३४ ॥
हा अग्नी भरतवंशात पुढे पुढे प्रसिद्ध आहे; सूर्यासारखा महान तेजाने विस्तारतो तेव्हा. युद्धांत पूरूजवळ उभा राहणारा तो दैवी अतिथी आपल्यासाठी कल्याणकारी होऊन प्रकाशतो.
12.35
आपो देवीः प्रति गृभ्णीत भस्मैतत् स्योने कृणुध्वꣳ सुरभा ऽ उ लोके ।
तस्मै नमन्तां जनयः सुपत्नीर् मातेव पुत्रं बिभृताप्स्व् एनत् ॥ १२.३५ ॥
हे दिव्य जलांनो, ही भस्म स्वीकारा; जगात हिला सुखकर व सुगंधी करा. उत्तम पती असलेल्या स्त्रिया त्याला नमस्कार करोत; माता पुत्राला धारण करते तसे पाण्यात याला धारण करा.
12.36
अप्स्व् अग्ने सधिष् टव सौषधीर् अनु रुध्यसे ।
गर्भै सन् जायसे पुनः ॥ १२.३६ ॥
हे अग्नी, तू पाण्यांत सोबत वास करतोस; औषधींच्या मागोमाग तू वाढतोस. गर्भरूपाने असून तू पुन्हा जन्म घेतोस.
12.37
गर्भोऽअस्य् ओषधीनां गर्भो वनस्पतीनाम् ।
गर्भो विश्वस्य भूतस्याग्ने गर्भोऽअपाम् असि ॥ १२.३७ ॥
तू औषधींचा गर्भ आहेस; वनस्पतींचा गर्भ आहेस. हे अग्नी, सर्व प्राण्यांचा गर्भ तू आहेस; पाण्यांचाही गर्भ तू आहेस.
12.38
प्रसद्य भस्मना योनिम् अपश् च पृथिवीम् अग्ने ।
सꣳसृज्य मातृभिष् ट्वं ज्योतिष्मान् पुनर् आसदः ॥ १२.३८ ॥
हे अग्नी, राखेसह पाणी आणि पृथ्वीच्या स्थानी तू बसलास; मातांशी संयोग होऊन तेजस्वी होत पुन्हा स्थिर झालास.
12.39
पुनर् आसद्य सदनम् अपश् च पृथिवीम् अग्ने ।
शेषे मातुर् यथोपस्थे ऽन्तर् अस्याꣳ शिवतमः ॥ १२.३९ ॥
हे अग्नी, पुन्हा स्थानी बसून, पाणी व पृथ्वीत, मातेच्या मांडीप्रमाणे तिच्या आत अत्यंत कल्याणकारी होऊन तू विसावतोस.
12.40
पुनर् ऊर्जा निवर्तस्व पुनर् अग्न ऽ इषायुषा ।
पुनर् नः पाह्य् अꣳहसः ॥ १२.४० ॥
हे अग्नी, पुन्हा बलासह परत ये; अन्न व आयुष्यासह पुन्हा परत ये; पुन्हा आम्हाला पापापासून वाचव.
12.41
सह रय्या नि वर्तस्वाग्ने पिन्वस्व धारया ।
विश्वप्स्न्या विश्वतस् परि ॥ १२.४१ ॥
हे अग्नी, संपत्तीसह परत ये; हे अग्नी, धारेने पोषण कर; सर्व प्रकारच्या पोषणाने सर्वत्र परिपूर्ण कर.
12.42
बोधा मे ऽ अस्य वचसो यविष्ठ मꣳहिष्ठस्य प्रभृतस्य स्वधावः ।
पीयति त्वो ऽ अनु त्वो गृणाति वन्दारुष् टे तन्वं वन्दे ऽ अग्ने ॥ १२.४२ ॥
हे यविष्ठा, स्वधावान, अत्यंत दानशूर अशा माझ्या या वचनाकडे लक्ष दे; कोणी छळतो, कोणी स्तुती करतो; हे अग्नी, वंदक होऊन मी तुझ्या शरीराची वंदना करतो.
12.43
स बोधि सूरिर् मघवा वसुपते वसुदावन् ।
युयोध्य् अस्मद् द्वेषाꣳसि ।
विश्वकर्मणे स्वाहा ॥ १२.४३ ॥
तू जागा हो, ज्ञानी व दानशूर होऊन; हे वसुपती, हे वसुदाता, आमच्यापासून द्वेष दूर कर; विश्वकर्म्याला स्वाहा.
12.44
पुनस् त्वाऽऽदित्या रुद्रा वसवः सम् इन्धतां पुनर् ब्रह्माणो वसुनीथ यज्ञैः ।
घृतेन त्वं तन्वं वर्धयस्व सत्याः सन्तु यजमानस्य कामाः ॥ १२.४४ ॥
आदित्य, रुद्र आणि वसू तुला पुन्हा एकत्र प्रज्वलित करोत. हे संपत्तीचे मार्गदर्शका, ब्राह्मण यज्ञांनी पुन्हा (तुला प्रज्वलित करोत). तुपाने आपले शरीर वाढव; यजमानाच्या इच्छा सत्य होवोत.
12.45
अपेत वीत वि च सर्पतातो ये ऽत्र स्थ पुराणा ये च नूतनाः ।
अदाद् यमो ऽवसानं पृथिव्या ऽ अक्रन्न् इमं पितरो लोकम् अस्मै ॥ १२.४५ ॥
दूर जा, विभक्त होऊन सरकून जा; येथे असलेले जुने आणि नवीन. यमाने पृथ्वीवर विश्रांतीचे स्थान दिले; पितरांनी याच्यासाठी हे जग निर्माण केले.
12.46
संज्ञानम् असि ।
कामधरणम् ।
मयि ते कामधरणं भूयात् ।
अग्नेर् भस्मास्य् अग्नेः पुरीषम् असि ।
चित स्थ परिचित ऽ ऊर्ध्वचितः श्रयध्वम् ॥ १२.४६ ॥
तू सहमती आहेस. कामधारण. माझ्यामध्ये तुझे कामधारण होवो. तू अग्नीची भस्म आहेस; अग्नीचे अवशेष. तुम्ही रचलेले, नीट रचलेले, वरच्या दिशेने रचलेले आहात; (विटांनो) आश्रय घ्या.
12.47
अयꣳ सो ऽ अग्निर् यस्मिन्त् सोमम् इन्द्रः सुतं दधे जठरे वावशानः ।
सहस्रिणं वाजम् अत्यं न सप्तिꣳ ससवान्त् सन्त् स्तूयसे जातवेदः ॥ १२.४७ ॥
हाच तो अग्नी, ज्याच्या उदरात इंद्राने उत्सुकतेने पिळलेला सोम ठेवला. हजार बळाच्या घोड्याप्रमाणे, प्राशन करून, हे जातवेदा, तू स्तुत होतोस.
12.48
अग्ने यत् ते दिवि वर्चः पृथिव्यां यद् ओषधीष्व् अप्स्व् आ यजत्र ।
येनान्तरिक्षम् उर्व् आततन्थ त्वेषः स भानुर् अर्णवो नृचक्षाः ॥ १२.४८ ॥
हे अग्नी, स्वर्गात, पृथ्वीवर, औषधींमध्ये आणि जलात जे तुझे तेज आहे, हे यजनीया, ज्याने तू विशाल अंतरिक्ष पसरवलेस—ते तेजस्वी, प्रवाही, मनुष्यांना पाहणारे तेज तोच आहे.
12.49
अग्ने दिवोऽ अर्णम् अच्छा जिगास्य् अच्छा देवाꣳ ऽ ऊचिषे धिष्ण्या ये ।
या रोचने परस्तात् सूर्यस्य याश् चावस्ताद् उपतिष्ठन्त ऽ आपः ॥ १२.४९ ॥
हे अग्नी, तू स्वर्गाच्या प्रवाहाकडे जातोस, देवांकडे जातोस. तेजस्वी धिष्ण्य स्थाने, सूर्याच्या वर आणि खाली असलेली, तू आणतोस; वर आणि खाली उभी असलेली जलेही आहेत.
12.50
पुरीष्यासो ऽ अग्नयः प्रावणेभिः सजोषसः ।
जुषन्तां यज्ञम् अद्रुहोऽनमीवा ऽइषो महीः ॥ १२.५० ॥
पोषक अग्नी प्रावण दगडांसह एकचित्त होऊन यज्ञाचा स्वीकार करोत—द्रोहरहित, रोगरहित, महान अन्न-रस.
12.51
इडाम् अग्ने पुरुदꣳसꣳ सनिं गोः शश्वत्तमꣳ हवमानाय साध ।
स्यान् नः सूनुस् तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर् भूत्व् अस्मे ॥ १२.५१ ॥
हे अग्नी, अनेक कर्मे असलेली इडा, गायींचा अत्यंत शाश्वत लाभ, आवाहन करणाऱ्यासाठी सिद्ध कर. आम्हाला पुत्र आणि वंशज होवो; हे अग्नी, तुझी ती सुमती आमच्याबाबत असो.
12.52
अयं ते योनिर् ऋत्वियो यतो जातो ऽ अरोचथाः ।
तं जानन्न् अग्न ऽ आ रोहाथा नो वर्धया रयिम् ॥ १२.५२ ॥
हे तुझे ऋतूला योग्य असे उगमस्थान आहे; इथून जन्मून तू तेजाळलास. ते जाणून, हे अग्नी, वर चढ; आमच्यासाठी धन वाढव.
12.53
चिद् असि तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ।
परिचिद् असि तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १२.५३ ॥
तू चित् आहेस; त्या देवतेसह, अंगिरसांप्रमाणे, स्थिर होऊन बस. तू परिचित् आहेस; त्या देवतेसह, अंगिरसांप्रमाणे, स्थिर होऊन बस.
12.54
लोकं पृण छिद्रं पृणाथो सीद ध्रुवा त्वम् ।
इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिर् अस्मिन् योनाव् असीषदन् ॥ १२.५४ ॥
जागा भर, छिद्र भर; मग तू स्थिर होऊन बस. इंद्र आणि अग्नी, आणि बृहस्पती यांनी तुला या योनीत बसवले.
12.55
ता अस्य सूददोहसः सोमꣳ श्रीणन्ति पृश्नयः ।
जन्मन् देवानां विशस् त्रिष्व् आ रोचने दिवः ॥ १२.५५ ॥
हिच्या दूध देणाऱ्या ठिपक्यांच्या गायी सोम मिसळतात; देवांच्या जन्मात, द्युलोकाच्या तीन प्रकाशांत, त्यांच्या प्रजा.
12.56
इन्द्रं विश्वा ऽ अवीवृधन्त् समुद्रव्यचसं गिरः ।
रथीतमꣳ रथीनां वाजानाꣳ सत्पतिं पतिम् ॥ १२.५६ ॥
सर्व स्तोत्रांनी समुद्रासारख्या विशाल इंद्राला वाढवले; रथींमधील श्रेष्ठ रथी, बळांचा खरा स्वामी.
12.57
समितꣳ सं कल्पेथाꣳ सम्प्रियौ रोचिष्णू सुमनस्यमानौ ।
इषमूर्जम् अभि संवसानौ ॥ १२.५७ ॥
एकत्र तुम्ही दोघे समर्थ व्हा; परस्परांना प्रिय, तेजस्वी, प्रसन्न मनाचे होऊन, अन्न आणि रस धारण करणारे.
12.58
सं वां मनाꣳसि सं व्रता सम् उ चित्तान्य् आकरम् ।
अग्ने पुरीष्याधिपा भव त्वं न ऽ इषमूर्जं यजमानाय धेहि ॥ १२.५८ ॥
तुमच्या दोघांची मने, व्रते आणि चित्ते मी एकत्र करतो. हे पुरीष्य अग्नी, तू आमचा अधिपती हो; यजमानाला अन्न आणि बल दे.
12.59
अग्ने त्वं पुरीष्यो रयिमान् पुष्टिमाꣳ२ ऽ असि ।
शिवाः कृत्वा दिशः सर्वाः स्वं योनिम् इहासदः ॥ १२.५९ ॥
हे अग्नी, तू पुरीष्य आहेस; धन आणि पुष्टीने युक्त आहेस. सर्व दिशा शुभ करून येथे आपल्या स्थानी बस.
12.60
भवतं नः समनसौ सचेतसाव् अरेपसौ ।
मा यज्ञꣳ हिꣳसिष्टं मा यज्ञपतिं जातवेदसौ शिवौ भवतम् अद्य नः ॥ १२.६० ॥
तुम्ही दोघे आमच्यासाठी समान मनाचे, समान चेतनेचे व निर्दोष व्हा. हे जातवेदा, यज्ञाला आणि यज्ञपतीला हानी करू नका; आज आमच्यासाठी शुभ व्हा.
12.61
मातेव पुत्रं पृथिवी पुरीष्यम् अग्निꣳ स्वे योनाव् अभार् उखा ।
तां विश्वैर् देवैर् ऋतुभिः संविदानः प्रजापतिर् विश्वकर्मा वि मुञ्चतु ॥ १२.६१ ॥
माता जशी पुत्राला धारण करते, तशी पृथ्वीने आपल्याच गर्भात पुरीष्य अग्नीला धारण केले. सर्व देव आणि ऋतूंच्या संमतीने विश्वकर्मा प्रजापती त्या उखेला मुक्त करो.
12.62
असुन्वन्तम् अयजमानम् इच्छ स्तेनस्येत्याम् अन्व् इहि तस्करस्य ।
अन्यम् अस्मद् इच्छ सा त इत्या नमो देवि निर्ऋते तुभ्यम् अस्तु ॥ १२.६२ ॥
जो सोम पिळत नाही व यज्ञ करत नाही, त्यालाच शोध; चोराच्या मार्गाचे अनुसरण कर, दरोडेखोराच्या वाटेने जा. आमच्यापासून दुसऱ्याला शोध; ती वाट तुझीच आहे. हे देवी निर्ऋती, तुला नमस्कार असो.
12.63
नमः सु ते निर्ऋते तिग्मतेजो ऽयस्मयं वि चृता बन्धम् एतम् ।
यमेन त्वं यम्या संविदानोत्तमे नाके ऽ अधि रोहयैनम् ॥ १२.६३ ॥
हे निर्ऋती, तीव्र तेजाच्या देवी, तुला चांगला नमस्कार असो. या लोखंडी बंधनाला सोडव; यम व यमीच्या संमतीने याला उत्तम स्वर्गात चढव.
12.64
यस्यास् ते घोर ऽ आसन् जुहोम्य् एषां बन्धानाम् अवसर्जनाय ।
यां त्वा जनो भूमिर् इति प्रमन्दते निर्ऋतिं त्वाहं परि वेद विश्वतः ॥ १२.६४ ॥
ज्यांची भयंकर रूपे होती, या बंधनांच्या मोचनासाठी मी आहुती देतो. लोक 'पृथ्वी' म्हणून ज्याच्यात आनंद मानतात, त्या निर्ऋतीला मी सर्वत्रून चांगले जाणतो.
12.65
यं ते देवी निर्ऋतिर् आबबन्ध पाशं ग्रीवास्व् अविचृत्यम् ।
तं ते वि ष्याम्य् आयुषो न मध्याद् अथैतं पितुम् अद्धि प्रसूतः ।
नमो भूत्यै येदं चकार ॥ १२.६५ ॥
देवी निर्ऋतीने तुझ्या गळ्यात बांधलेला, न सुटणारा तो पाश मी तुझ्यापासून सोडतो — तुझ्या आयुष्याच्या मध्यातून नव्हे. मग प्रेरित होऊन हे अन्न खा. हे करणाऱ्या भूतीला नमस्कार.
12.66
निवेशनः संगमनो वसूनां विश्वा रूपाऽभि चष्टे शचीभिः ।
देव ऽ इव सविता सत्यधर्मेन्द्रो न तस्थौ समरे पथीनाम् ॥ १२.६६ ॥
वसूंना विश्रांती देऊन एकत्र आणणारा, आपल्या शक्तींनी सर्व रूपे पाहतो. सत्यधर्मा सवितृ देवाप्रमाणे, इंद्राप्रमाणे, मार्गांच्या संग्रामात अचल उभा राहिला.
12.67
सीरा युञ्जन्ति कवयो युगा वि तन्वते पृथक् ।
धीरा देवेषु सुम्नया ॥ १२.६७ ॥
कवी नांगर जुंपतात, जोखडे वेगवेगळी पसरवतात. धीर लोक देवांच्या कृपेसाठी हे करतात.
12.68
युनक्त सीरा वि युगा तनुध्वं कृते योनौ वपतेह बीजम् ।
गिरा च श्रुष्टिः सभरा असन् नो नेदीयऽ इत् सृण्यः पक्वम् एयात् ॥ १२.६८ ॥
नांगर जुंपा, जोखडे पसरवा. येथे तयार शेतात बी पेरा. गीताने आणि त्वरित प्रतिसादाने आमच्यासाठी पीक भरपूर होवो; जवळच पिकलेल्या धान्यापर्यंत विळा पोहोचो.
12.69
शुनꣳ सु फाला वि कृषन्तु भूमिꣳ शुनं कीनाशा ऽ अभि यन्तु वाहैः ।
शुनासीरा हविषा तोशमाना सुपिप्पला ऽ ओषधीः कर्तनास्मे ॥ १२.६९ ॥
शुभ नांगरफाळ्या भूमीची चांगली नांगरणी करोत; शेतकरी बैलांसह शुभपणे पुढे जावोत. हविर्द्रव्याने प्रसन्न झालेले शुनासीर आमच्यासाठी उत्तम फलांच्या औषधी निर्माण करोत.
12.70
घृतेन सीता मधुना सम् अज्यतां विश्वैर् देवैर् अनुमता मरुद्भिः ।
ऊर्जस्वती पयसा पिन्वमानास्मान्त् सीते पयसाभ्या ववृत्स्व ॥ १२.७० ॥
तूप आणि मधाने सीता चांगली अभिषिक्त होवो; सर्व देव आणि मरुतांच्या अनुमतीने. ऊर्जस्वती, दुधाने वाढणारी सीते, दुधासह आमच्याकडे वळ.
12.71
लाङ्गलं पवीरवत् सुशेवꣳ सोमपित्सरु ।
तद् उद् वपति गाम् अविं प्रफर्व्यं च पीवरीं प्रस्थावद् रथवाहनम् ॥ १२.७१ ॥
टोकदार, अति शुभ, सोमप्रिय नांगर ते पेरतो — गाय आणि मेंढी देणारे, तेजस्वी व पुष्ट, रथ वाहून नेणारे.
12.72
कामं कामदुघे धुक्ष्व मित्राय वरुणाय च ।
इन्द्रायाश्विभ्यां पूष्णे प्रजाभ्य ऽ ओषधीभ्यः ॥ १२.७२ ॥
हे कामदुघे, इच्छित गोष्टीचे दूध दे — मित्र व वरुणासाठी, इंद्र, अश्विन व पूषासाठी, प्रजांसाठी आणि औषधींसाठी.
12.73
वि मुच्यध्वम् अघ्न्या देवयाना ऽ अगन्म तमसस् पारम् अस्य ज्योतिर् आपाम ॥ १२.७३ ॥
हे अघ्न्यांनो, देवयान मार्गावरील प्रवाशांनो, मुक्त व्हा. आम्ही अंधाराच्या पलीकडे आलो आहोत; हा प्रकाश मिळवू.
12.74
सजूर् अब्दो ऽ अयवोभिः सजूर् उषा ऽ अरुणीभिः सजोषसाव् अश्विना दꣳसोभिः सजूः सूर ऽ एतशेन सजूर् वैश्वानर ऽ इडया घृतेन स्वाहा ॥ १२.७४ ॥
वर्ष अयवांसह एकत्र असो; उषा अरुणींसह एकत्र असो; दोन्ही अश्विन आपल्या अद्भुत कर्मांसह आनंदाने एकत्र असोत; सूर्य एतशासह एकत्र असो; वैश्वानर इडा आणि घृतासह एकत्र असो. स्वाहा.
12.75
या ओषधीः पूर्वा जाता देवेभ्यस् त्रियुगं पुरा ।
मनै नु बभ्रूणाम् अहꣳ शतं धामानि सप्त च ॥ १२.७५ ॥
पूर्वी, तीन युगांपूर्वी, देवांसाठी जन्मलेल्या ज्या औषधी, त्या तपकिरी औषधींची शंभर आणि सात धामे मी खरोखर जाणतो.
12.76
शतं वो ऽ अम्ब धामानि सहस्रम् उत वो रुहः ।
अधा शतक्रत्वो यूयम् इमं मे ऽ अगदं कृत ॥ १२.७६ ॥
हे माते, तुमची शंभर धामे आहेत आणि तुमचे हजार अंकुरही आहेत. म्हणून हे शतक्रतु असलेल्या औषधींनो, तुम्ही हे माझ्यासाठी औषध करा.
12.77
ओषधीः प्रति मोदध्वं पुष्पवतीः प्रसूवरीः ।
अश्वा ऽ इव सजित्वरीर् वीरुधः पारयिष्ण्वः ॥ १२.७७ ॥
औषधींनो, आनंदित व्हा; फुलांनी भरलेल्या आणि फळे देणाऱ्या व्हा; घोड्यांप्रमाणे एकत्र जिंकणाऱ्या हे वेलींनो, पार नेणाऱ्या व्हा.
12.78
ओषधीर् इति मातरस् तद् वो देवीर् उप ब्रुवे ।
सनेयम् अश्वं गां वास ऽ आत्मानं तव पूरुष ॥ १२.७८ ॥
हे औषधींनो, हे माते, हे मी तुम्हा दैवी जनांना सांगतो: मला घोडा, गाय, वस्त्र आणि आत्मा प्राप्त होवो; हे पुरुषा, तुझ्यासाठी.
12.79
अश्वत्थे वो निषदनं पर्णे वो वसतिष् कृता ।
गोभाज ऽ इत् किलासथ यत् सनवथ पूरुषम् ॥ १२.७९ ॥
अश्वत्थ वृक्षात तुमचे आसन आहे; पानात तुमचे वास्तव्य केले आहे. तुम्ही खरोखर गायींचे भागीदार आहात; कारण तुम्ही पुरुषाला (धन) मिळवून देता.
12.80
यत्रौषधीः समग्मत राजानः समिताव् इव ।
विप्रः स ऽ उच्यते भिषग् रक्षोहामीवचातनः ॥ १२.८० ॥
जिथे औषधी एकत्र आल्या, सभेत राजांप्रमाणे, तोच विप्र वैद्य म्हणवला जातो, जो राक्षस व रोग नष्ट करतो.
12.81
अश्वावतीꣳ सोमावतीमूर्जयन्तीम् उदोजसम् ।
आवित्सि सर्वा ऽ ओषधीर् अस्मा अरिष्टतातये ॥ १२.८१ ॥
घोड्यांनी युक्त, सोमाने युक्त, पोषक व ओजस्वी औषधींनो, तुम्ही सर्वजण याचे रक्षण करा, हानिरहित कल्याणासाठी.
12.82
उच् छुष्मा ऽ ओषधीनां गावो गोष्ठाद् इवेरते ।
धनꣳ सनिष्यन्तीनाम् आत्मानं तव पूरुष ॥ १२.८२ ॥
औषधींची शक्ती वर उसळते, गोठ्यातून गायी बाहेर पडाव्यात तशी; धन देणाऱ्या औषधींनी, हे पुरुषा, तुझा आत्मा (बल मिळवो).
12.83
इष्कृतिर् नाम वो माताथो यूयꣳ स्थ निष्कृतीः ।
सीराः पतत्रिणी स्थन यद् आमयति निष्कृथ ॥ १२.८३ ॥
'इष्कृती' नावाची तुमची माता आहे, आणि तुम्ही स्वतः निष्कृती (शुद्धी करणाऱ्या) आहात; तुम्ही सीरा, पंखवाल्या आहात; जो रोग पीडा देतो तो तुम्ही दूर करा.
12.84
अति विश्वाः परिष्ठा स्तेन इव ऽ व्रजम् अक्रमुः ।
ओषधीः प्राचुच्यवुर् यत् किं च तन्वो रपः ॥ १२.८४ ॥
सभोवती उभे असलेले सर्व, चोर गोठ्यात शिरतो तसे, ओलांडून गेले; औषधींनी शरीरातील जो कोणताही दोष किंवा पाप होते ते दूर सारले.
12.85
यद् इमा वाजयन्न् अहम् ओषधीर् हस्त ऽ आदधे ।
आत्मा यक्ष्मस्य नश्यति पुरा जीवगृभो यथा ॥ १२.८५ ॥
मी या औषधींना बल देत हातात घेतो तेव्हा यक्ष्माचा (क्षयरोगाचा) आत्मा नष्ट होतो, पूर्वी जीवांना धरणाऱ्याप्रमाणे.
12.86
यस्यौषधीः प्रसर्पथाङ्गम्-अङ्गं परुष्-परुः ।
ततो यक्ष्मं वि बाधध्व ऽ उग्रो मध्यमशीर् इव ॥ १२.८६ ॥
ज्या औषधी अंगोअंगी आणि सांध्यासांध्यात पसरतात, त्यांनी तो रोग दूर घालवा, उग्र मध्यमशीप्रमाणे।
12.87
साकं यक्ष्म प्रपत चाषेण किकिदीविना ।
साकं वातस्य ध्राज्या साकं नश्य निहाकया ॥ १२.८७ ॥
हे रोगा, ससाणा आणि किकिदीवी पक्ष्यासोबत उडून जा; वाऱ्याच्या वेगासोबत आणि खाली झेपावणाऱ्या शक्तीसोबत नष्ट हो.
12.88
अन्या वो ऽ अन्याम् अवत्व् अन्यान्यस्या ऽ उपावत ।
ताः सर्वाः संविदाना ऽ इदं मे प्रावता वचः ॥ १२.८८ ॥
एक दुसरीचे रक्षण करो; एकमेकांजवळ येऊन मदत करा. तुम्ही सर्वांनी एकमताने माझे हे वचन राखा.
12.89
याः फलिनीर् या ऽ अफला ऽ अपुष्पा याश् च पुष्पिणीः ।
बृहस्पतिप्रसूतास् ता नो मुञ्चन्त्व् अꣳहसः ॥ १२.८९ ॥
फळे देणाऱ्या, फळ नसलेल्या, फूल नसलेल्या आणि फुलणाऱ्या — बृहस्पतीने पाठवलेल्या त्या औषधी आम्हाला संकटातून मुक्त करोत.
12.90
मुञ्चन्तु मा शपथ्याद् अथो वरुण्याद् उत ।
अथो यमस्य पड्वीशात् सर्वस्माद् देवकिल्विषात् ॥ १२.९० ॥
शपथेच्या दोषापासून मला मुक्त करा, आणि वरुणाच्या पाशापासूनही; यमाच्या पायातील बेडीपासून, आणि देवांविषयीच्या सर्व अपराधांपासून मुक्त करा.
12.91
अवपतन्तीर् अवदन् दिव ऽ ओषधयस् परि ।
यं जीवम् अश्नवामहै न स रिष्याति पूरुषः ॥ १२.९१ ॥
आकाशातून खाली पडणाऱ्या औषधी सभोवती बोलतात — ज्या जीवनाची आम्ही प्राप्ती करतो, तो माणूस नष्ट होणार नाही.
12.92
या ऽ ओषधीः सोमराज्ञीर् बह्वीः शतविचक्षणाः ।
तासाम् असि त्वम् उत्तमारं कामाय शꣳ हृदे ॥ १२.९२ ॥
सोमराजा असलेल्या, अनेक, शंभर नेत्रांच्या औषधींनो, त्यांत तू उत्तम आधार आहेस; कामनेसाठी आणि हृदयाच्या कल्याणासाठी.
12.93
या ऽ ओषधीः सोमराज्ञीर् विष्ठिताः पृथिवीम् अनु ।
बृहस्पतिप्रसूता ऽ अस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥ १२.९३ ॥
सोमराजा असलेल्या, पृथ्वीवर पसरलेल्या औषधींनो, बृहस्पतीने प्रेरित केलेल्या, यास वीर्य द्या.
12.94
याश् चेदम् उपशृण्वन्ति याश् च दूरं परागताः ।
सर्वाः संगत्य वीरुधो ऽस्यै सं दत्त वीर्यम् ॥ १२.९४ ॥
जे हे ऐकतात आणि जे दूर गेले आहेत, सर्व वेली एकत्र येऊन यास वीर्य द्या.
12.95
मा वो रिषत् खनिता यस्मै चाहं खनामि वः ।
द्विपाच् चतुष्पाद् अस्माकꣳ सर्वम् अस्त्व् अनातुरम् ॥ १२.९५ ॥
ज्याच्यासाठी मी तुम्हांला खणतो, खणणाऱ्याने तुमचे नुकसान करू नये; आमचे द्विपाद व चतुष्पाद सर्व निरोगी होवो.
12.96
ओषधयः सम् अवदन्त सोमेन सह राज्ञा ।
यस्मै कृणोति ब्राह्मणस् तꣳ राजन् पारयामसि ॥ १२.९६ ॥
औषधी सोम राजाबरोबर एकत्र बोलल्या: ब्राह्मण ज्याच्यासाठी तयारी करतो, हे राजा, त्याला आम्ही पार नेतो.
12.97
नाशयित्री बलासस्यार्शस ऽउपचिताम् असि ।
अथो शतस्य यक्ष्माणां पाकारोर् असि नाशनी ॥ १२.९७ ॥
तू बलास व अर्श यांचा नाश करणारी; सूज नाहीशी करणारी; शंभर यक्ष्मा आणि पाकारु यांचा नाश करणारी आहेस.
12.98
त्वां गन्धर्वा ऽअखनꣳस् त्वाम् इन्द्रस् त्वां बृहस्पतिः ।
त्वाम् ओषधे सोमो राजा विद्वान् यक्ष्माद् अमुच्यत ॥ १२.९८ ॥
गंधर्वांनी तुला खणले, इंद्राने तुला, बृहस्पतीने तुला; हे औषधी, राजा सोमाने तुला जाणून यक्ष्मातून मुक्ती मिळवली.
12.99
सहस्व मे ऽ अरातीः सहस्व पृतनायतः ।
सहस्व सर्वं पाप्मानꣳ सहमानास्य् ओषधे ॥ १२.९९ ॥
माझ्या शत्रूंना वश कर; युद्धेच्छुकांना वश कर; सर्व पापाला वश कर; हे औषधी, तू वश करणारी आहेस.
12.100
दीर्घायुस्त ऽ ओषधे खनिता यस्मै च त्वा खनाम्य् अहम् ।
अथो त्वं दीर्घायुर् भूत्वा शतवल्शा वि रोहतात् ॥ १२.१०० ॥
हे औषधी, तुझे आयुष्य दीर्घ होवो; ज्याच्यासाठी मी तुला खणतो त्याच्यासाठी; मग तू दीर्घायुषी होऊन शंभर फांद्यांनी उगव.
12.101
त्वम् उत्तमास्य् ओषधे तव वृक्षा ऽ उपस्तयः ।
उपस्तिर् अस्तु सो स्माकं योऽअस्माꣳ२ऽ अभिदासति ॥ १२.१०१ ॥
तू उत्तम औषधी आहेस; तुझे वृक्ष आश्रय आहेत. तो आश्रय आमच्यासाठी असो, जो आमच्यावर हल्ला करतो त्याच्याविरुद्ध.
12.102
मा मा हिꣳसीज् जनिता यः पृथिव्या यो वा दिवꣳ सत्यधर्मा व्यानट् ।
यश् चापश् चन्द्राः प्रथमो जजान कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ १२.१०२ ॥
पृथ्वीचा जनिता मला हानी न करो; सत्यधर्मा होऊन द्युलोकात व्याप्त झालेला, आणि तेजस्वी जल प्रथम निर्माण करणारा — त्या देवाला हविने आपण पूजू.
12.103
अभ्या वर्तस्व पृथिवि यज्ञेन पयसा सह ।
वपां ते अग्निर् ऽ इषितो ऽ अरोहत् ॥ १२.१०३ ॥
हे पृथ्वी, यज्ञ आणि दुधासह आमच्याकडे वळ; तुझी वपा प्रेरित अग्नीने वर चढवली.
12.104
अग्ने यत् ते शुक्रं यच् चन्द्रं यत् पूतं यच् च यज्ञियम् ।
तद् देवेभ्यो भरामसि ॥ १२.१०४ ॥
हे अग्नी, तुझे जे शुक्र, जे चंद्र, जे पूत आणि जे यज्ञिय आहे, ते आम्ही देवांसाठी आणतो.
12.105
इषमूर्जम् अहम् इत ऽ आदम् ऋतस्य योनिं महिषस्य धाराम् ।
आ मा गोषु विशत्वा तनूषु जहामि सेदिम् अनिराम् अमीवाम् ॥ १२.१०५ ॥
अन्न आणि बल मी येथून घेतो; ऋताचे उगमस्थान, महिषाची धारा. ती गाईंमध्ये, शरीरांमध्ये प्रवेश करो; मी क्षय आणि रोग सोडतो.
12.106
अग्ने तव श्रवो वयो महि भ्राजन्ते ऽ अर्चयो विभावसो ।
बृहद्भानो शवसा वाजम् उक्थ्यं दधासि दाशुषे कवे ॥ १२.१०६ ॥
हे अग्नी, तुझे यश आणि बल महान आहे; तुझ्या ज्वाला तेजाने चमकतात. हे बृहद्भानो, बलाने दात्याला प्रशंसनीय अन्न देतोस, हे कवी.
12.107
पावकवर्चाः शुक्रवर्चा ऽ अनूनवर्चा ऽ उद् इयर्षि भानुना ।
पुत्रो मातरा विचरन्न् उपावसि पृणक्षि रोदसी ऽ उभे ॥ १२.१०७ ॥
पावकवर्चा, शुक्रवर्चा, अनूनवर्चा असा तू आपल्या तेजाने वर येतोस. पुत्ररूपाने दोन मातांमध्ये संचार करत तू दोन्ही लोक भरतोस.
12.108
ऊर्जो नपाज् जातवेदः सुशस्तिभिर् मन्दस्व धीतिभिर् हितः ।
त्वे ऽ इषः सं दधुर् भूरिवर्पसश् चित्रोतयो वामजाताः ॥ १२.१०८ ॥
ऊर्जाचा नातू, जातवेदा, उत्तम स्तुतींनी व धींनी आनंदित हो; तुझ्यात स्थापित झालेला. तुझ्यात अनेक रूपांचे, अद्भुत साहाय्य असलेले, शुभजात अन्न ठेवतात.
12.109
इरज्यन्न् अग्ने प्रथयस्व जन्तुभिर् अस्मे रायो ऽ अमर्त्य ।
स दर्शतस्य वपुषो वि राजसि पृणक्षि सानसिं क्रतुम् ॥ १२.१०९ ॥
हे अग्नी, इच्छा करीत, प्राण्यांमध्ये आमच्यासाठी धन विस्तृत कर; हे अमर्त्या. त्या सुंदर रूपाने तू प्रकाशतोस; विपुल संकल्प भरतोस.
12.110
इष्कर्तारम् अध्वरस्य प्रचेतसं क्षयन्तꣳ राधसो महः ।
रातिं वामस्य सुभगां महीम् इषं दधासि सानसिꣳ रयिम् ॥ १२.११० ॥
हे अग्नी, तू यज्ञाचा कर्ता, प्रज्ञावान आणि महान संपत्तीत वास करणारा आहेस. तू उत्तम दान, कल्याणकारी महान अन्न आणि मिळवण्यायोग्य धन धारण करतोस.
12.111
ऋतावानं महिषं विश्वदर्शतम् अग्निꣳ सुम्नाय दधिरे पुरो जनाः ।
श्रुत्कर्णꣳ सप्रथस्तमं त्वा गिरा दैव्यं मानुषा युगा ॥ १२.१११ ॥
सत्यवान, महान, सर्वांना दिसणाऱ्या अग्नीला मानवांनी कल्याणासाठी पुढे ठेवले. हे तीक्ष्ण कर्णा, अत्यंत प्रसिद्ध अग्नी, स्तुतीने तुला बोलावतो; दैवी आणि मानवी युगे तुला धारण करतात.
12.112
आ प्यायस्व सम् एतु ते विश्वतः सोम वृष्ण्यम् ।
भवा वाजस्य संगथे ॥ १२.११२ ॥
हे सोमा, पूर्णपणे वाढ आणि भरून ये; सर्व बाजूंनी तुला वीर्यशक्ती प्राप्त होवो. स्पर्धेत विजयाचे बल तू हो.
12.113
सं ते पयाꣳसि सम् उ यन्तु वाजाः सं वृष्ण्यान्य् अभिमातिषाहः ।
आप्यायमानो ऽ अमृताय सोम दिवि श्रवाꣳस्य् उत्तमानि धिष्व ॥ १२.११३ ॥
तुझे दुग्धरस एकत्र येवोत; बल आणि वीर्यशक्तीही एकत्र येवोत; शत्रूंना जिंकणाऱ्या शक्तीही येवोत. अमरत्वासाठी वाढणाऱ्या हे सोमा, स्वर्गात उत्तम कीर्ती स्थापन कर.
12.114
आ प्यायस्व मदिन्तम सोम विश्वेभिर् अꣳशुभिः ।
भवा नः सुश्रवस्तमः सखा वृधे ॥ १२.११४ ॥
अत्यंत आनंददायी हे सोमा, सर्व किरणांनी पूर्णपणे वाढ. आमच्यासाठी सर्वांत कीर्तिमान मित्र होऊन, वाढीसाठी राहा.
12.115
आ ते वत्सो मनो यमत् परमाच् चित् सधस्थात् ।
अग्ने त्वां कामया गिरा ॥ १२.११५ ॥
वासरू आपले मन दुरून, सामान्य स्थानापासूनही तुझ्याकडे वळवो. हे अग्नी, इच्छेने भरलेल्या स्तुतीने मी तुला बोलावतो.
12.116
तुभ्यं ता ऽ अङ्गिरस्तम विश्वाः सुक्षितयः पृथक् ।
अग्ने कामाय येमिरे ॥ १२.११६ ॥
अंगिरसांमध्ये सर्वश्रेष्ठ हे अग्ने! सुक्षिती सर्व प्रजा वेगवेगळ्या तुझ्याच आहेत; हे अग्ने, इच्छापूर्तीसाठी त्या तुलाच धरतात.
12.117
अग्निः प्रियेषु धामसु कामो भूतस्य भव्यस्य ।
सम्राड् एको वि राजति ॥ १२.११७ ॥
अग्नी प्रिय धामांमध्ये कामरूप आहे, जो भूत व भविष्याचा आहे; एकमेव सम्राट म्हणून तो प्रकाशतो.